MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài. Việt nam đang trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế với mục tiêu „đến năm 2020 đƣa Việt nam cơ bản trở thành một nƣớc công nghiệp.‟ Doanh nghiệp Việt nam đang đối mặt với nhiều thách thức có tính sống còn. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phải đƣợc đặt ra song hành với việc đảm bảo an toàn lao động trong sản xuất kinh doanh.
Thời gian gần đây, vấn đề tai nạn trong sản xuất kinh doanh có chiều hƣớng gia tăng. Theo thông báo số 543 của Bộ Lao động thƣơng binh xã hội ngày 25 tháng 2 năm 2013 về tình hình tai nạn lao động : Năm 2011 có 5896 vụ tai nạn lao động, năm 2012 con số này tăng thêm 14,9% tới 6777 vụ. Quy mô tăng thêm còn thể hiện ở chỉ tiêu số nạn nhân (số ngƣời chết và số ngƣời bị thƣơng nặng). Số nạn nhân năm 2011 là 6154, năm 2012 con số này tăng thêm 13,2% (lên tới 6967 nạn nhân).
Số vụ có ngƣời chết tăng thêm 9,5% từ 504 năm 2011 vụ lên 552 vụ năm 2012. Số ngƣời chết tăng thêm 5,6% từ 574 ngƣời năm 2011 lên 606 ngƣời năm 2012. Số ngƣời bị thƣơng nặng cũng tăng 11,9% từ 1314 ngƣời năm 2011 lên 1470 ngƣời năm 2012 [1, tr.1-3] Ngoài thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai, miền Bắc, cụ thể là khu vực đông bắc bộ (Hà nội, Quảng Ninh…) là khu vực có số vụ tai nạn lao động chiếm nhiều nhất. Trong khi các tỉnh còn lại nhƣ Đà Nẵng, Long An, Bình thuận, Hà Tĩnh… hầu hêt đều có số vụ TNLĐ ở con số hàng chục.
Mặt khác trong các ngành nghề thì nghề xây dựng và ngành khai thác mỏ có tỷ lệ tai nạn lao động cao nhất. Năm 2012 Có 330 vụ tai nạn lao động trong nghề khai thác mỏ và xây dựng trong đó 24 vụ có ngƣời chết, số ngƣời chết là 50 và số ngƣời bị thƣơng nặng là 173. Trong khi đó có những nghề có tỷ lệ TNLĐ rất thấp nhƣ là nghề thợ cơ khí lắp ráp máy móc với 43 vụ, 15 ngƣời chết và 46 ngƣời bị 1 thƣơng trong cả năm 2012. Nhƣ vậy nghề xây dựng là một trong những lĩnh vực đáng đƣợc lƣu tâm nhất trong công tác quản lý an toàn lao động.
Tai nạn lao động gây ra thiệt hại về kinh tế tài chính đối với nền kinh tế, đơn vị sử dụng lao động nói riêng và thiệt thòi lớn nhất cho bản thân và đình ngƣời lao động. Thiệt hại này có thể đánh giá đƣợc cả về mặt định tính và định lƣợng. Xét về định lƣợng, cũng theo báo cáo trên chi phí do tai nạn lao động xảy ra trong năm 2012 (chi phí tiền thuốc, mai táng, tiền bồi thƣờng cho gia đình ngƣời chết và những ngƣời bị thƣơng,.) là 82,6 tỷ đồng, thiệt hại về tài sản là 11 tỷ đồng, tổng số ngày nghỉ (kể cả nghỉ chế độ) do TNLĐ là 85. Xét về định tính, thiệt hại do tai nạn lao động gây ra nhƣng chƣa báo cáo nào có thể thống kê đƣợc.
Một lao động chết là mất đi một trụ cột trong gia đình, doanh nghiệp hay một công trình phải tạm dừng công việc và kéo theo thiệt hại cho nhiều đối tƣợng liên quan. Đông bắc bộ Việt nam là khu vực có nhiều công trình xây dựng có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài. Nhìn chung, tại các công trình này thời gian gần đây công tác quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động đã đạt đƣợc những kết quả đáng kể song cũng bộc lộ một số hạn chế bất cập cần phải có sự tập trung nghiên cứu, phân tích một cách có bài bản để tìm ra biện pháp khắc phục. Từ đó, một số vấn đề sau đƣợc đặt ra: An toàn lao động là gì và vai trò của nó ? Quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động là gì ? nội dung của nó ? Công cụ của quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động là gì Tình hình an toàn lao động và hoạt động quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động tại các công trình xây dựng này nhƣ thế nào ? Có những điểm tích cực và hạn chế bất cập gì ? Nguyên nhân của hạn chế bất cập ? Vấn đề quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động tại các công trình xây dựng có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài khu vực đông bắc bộ nhƣ thế nào (mặt tích cực ? hạn chế, bất cập ?) Có thật cần thiết phải hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động đối với các công trình xây dựng có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài không ? Nếu cần thì quan điểm định hƣớng quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động đối với các công trình xây dựng có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài đến năm 2020 nhƣ thế nào? Cuối cùng là biện pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động đối với các công trình này nhƣ thế nào? 2 Để trả lời câu hỏi trên, qua quá trình tìm hiểu hoạt động sản xuất kinh doanh tại 2 công trình xây dựng khu vực Đông bắc bộ là công trình Nhà máy nhiệt điện Mông dƣơng II, công trình mở rộng nhà máy Samsung giai đoạn II và quá trình học tập nghiên cứu về an toàn lao động, tác giả lựa chọn „Hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động tại các công trình xây dựng có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài vùng Đông bắc bộ‟ làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sỹ.
Tình hình nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc: An toàn lao động và quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động tuy là vấn đề đã đƣợc đặt ra từ lâu song việc quan tâm còn chƣa đƣợc đúng mức. Số lƣợng công trình nghiên cứu còn rất hạn chế và chỉ dừng ở mức các bài tiểu luận, khoá luận tốt nghiệp đại học. Ví dụ: + Tiểu luận vấn đề an toàn lao động trong thực tế, Sinh viên Nguyễn Thế Hảo, ngƣời hƣớng dẫn Thạc sỹ Nguyễn Thanh Việt đại học Bách khoa Đà Nẵng, 2011.
+ Tiểu luận đánh giá hành vi thực hiện an toàn lao động, sinh viên Phan Thị Huệ, ngƣời hƣớng dẫn thạc sỹ Trần thị Thúy Ngọc khoa Kinh tế đại học kinh tế Đà Nẵng, 2008. + Tiểu luận, thực trạng công tác bảo hộ lao động tại tổng công ty Gang thép Thái nguyên, Nhóm sinh viện khóa B10, đại học công đoàn, 2005. Trong những năm gần đây chỉ có một số bài báo khoa học, công trình nghiên cứu đề cập tới một số khía cạnh của vấn đề an toàn, vệ sinh lao động đối với ngƣời lao động nói chung chứ chƣa có đề tài nghiên cứu hay tài liệu nào cụ thể về công tác quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động. Ví dụ: "Quản lý nƣớc về lao động ở Việt Nam hiện nay" của Vũ Minh Tiến, (2010).
Luận văn thạc sĩ với đề tài "Pháp luật về an toàn lao động, vệ sinh lao động", của Trần Trọng Đào, (2001). Số chuyên đề tháng 3/2011, sức khỏe ngƣời lao động của Bộ Y tế phối hợp báo Sức khỏe và Đời sống. Cục Quản lý môi trƣờng: "Tình hình và xu hƣớng bệnh nghề nghiệp trong giai đoạn 2006-2010, định hƣớng giai đoạn 2011- 2015" Nguyên nhân của vấn đề này là : 3 + Hầu hết doanh nghiệp Việt nam giao nhiệm vụ an toàn lao động cho một bộ phận, 2,3 cán bộ thuộc phòng tổ chức lao động tiền lƣơng hoặc phòng tổ chức theo dõi thực hiện dẫn đến tính chuyên nghiệp chƣa cao. + Công tác đào tạo an toàn lao động và quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động tại các trƣờng đại học, viện nghiên cứu chƣa nhiều.
Đây là một lĩnh vực mới phát triển từ bộ phận của ngành quản trị nhân lực – kinh tế lao động. Cụ thể là đến nay mới chỉ có 2 trƣờng đại học đào tạo an toàn lao động với tƣ cách là một ngành học cấp bậc đại học đó là đại học Công đoàn Hà nội và đại học Bán công Tôn Đức Thắng. Chỉ có một trƣờng đào tạo lĩnh vực này với tƣ cách là ngành đào tạo trình độ thạc sỹ từ năm 2011 đó là đại học công đoàn. Chƣa có trƣờng nào đào tạo ngành này ở cấp bậc tiến sỹ.
Chỉ dừng ở mức các bài tiểu luận môn học và luận văn tốt nghiệp đại học. + Trong các trƣờng đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp khác, An toàn lao động chỉ xuất hiện với tƣ cách nhƣ là một môn học trong khối các trƣờng đại học kĩ thuật, môn tổ chức lao động khoa học là một bộ phận trong hệ thống môn học quản trị nguồn nhân lực trong khối các trƣờng đại học kinh tế. Chính vì vậy chƣa có luận án tiến sỹ an toàn lao động và quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động. + Trong các tạp chí chuyên ngành kinh tế, quản lý, quản trị kinh doanh… rất ít tác giả viết về an toàn lao động và quản lý nhà nƣớc về an toàn lao động.
Mà hầu hết chỉ giới hạn là các bài báo đƣa tin tới ngƣời đọc về các vụ tai nạn lao động tại nơi này, nơi khác.Từ năm 1991 nƣớc ta mới đề cập nội dung an toàn lao động trong pháp lệnh về bảo hộ lao động trong khi trên thế giới vấn đề này đã có lịch sử hàng trăm năm (Tiêu chuẩn OSHA đã có từ 1926). Hiện nay số đầu sách về an toàn lao động còn rất khiêm tốn và hầu nhƣ không có sách tham khảo mà chỉ có một số giáo trình của một số trƣờng đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp. Ví dụ : + Giáo trình an toàn lao động, vụ Trung học chuyên nghiệp và dạy nghề, nhà xuất bản giáo dục, Phó Giáo sƣ tiến sĩ Nguyễn Thế Đạt. 4 + Giáo trình an toàn lao động, Khoa công nghệ động lực, Đại học công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh.
+ Giáo trình an toàn lao động và môi trƣờng công nghiệp – trƣờng đại học sƣ phạm kỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh, 2006, thạc sỹ Hoàng Trí…. Tình hình nghiên cứu ngoài nƣớc: Chúng ta có thể dễ dàng tìm thấy các luận văn, luận án về an toàn lao động của các tác giả nƣớc ngoài trên website : http://www.se/about/occupational+health+and+safety+dissertation/ + Mieram Kosteric, „review, assessment and prioritization for an occupational health and safety managment system in a Veterinary teaching hospital using the ansi/ aiha Z10 standard‟ Colorado University, spring 2011. Đây là luận văn nghiên cứu đánh giá về hệ thống quản lý an toàn sức khỏe nghề nghiệp ở Bệnh viện huấn luyên thú y Veterinary sử dụng tiêu chuẩn Mĩ Z10.