LỜI MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Kể từ sau đại hội Đảng toàn quốc năm 1986, với việc đề ra và thực hiện thành công đƣờng lối đổi mới, Việt Nam đã từng bƣớc đạt đƣợc những thành tựu rất đáng khích lệ trên nhiều lĩnh vực. Trong quan hệ đối ngoại, với đƣờng lối “Độc lập, tự chủ, rộng mở, đa phƣơng hoá, đa dạng hoá các mối quan hệ quốc tế, Việt Nam muốn là bạn với tất cả các nƣớc trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển” [15,tr.147], Việt Nam đã từng bƣớc thiết lập đƣợc những mối quan hệ quốc tế quan trọng, dần nâng cao hình ảnh và vị thế của mình trên trƣờng quốc tế. Điều đó cũng chứng tỏ đƣờng lối đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chính phủ Việt Nam là hoàn toàn đúng đắn, sáng suốt và hợp với xu hƣớng phát triển của đất nƣớc và thế giới trong thời đại mới.
Bên cạnh “ngoại giao chính thống” hay còn gọi là “ngoại giao nhà nƣớc” thì các hoạt động giao lƣu, trao đổi văn hóa, giáo dục, xã hội cũng đóng một vai trò quan trọng trong quan hệ đối ngoại của Việt Nam. Đây là những cơ sở để Việt Nam và các nƣớc có điều kiện tăng cƣờng giao lƣu và hiểu biết lẫn nhau. Trên cơ sở đó tạo dựng những cơ sở vững chắc hơn cho quan hệ đối ngoại của Việt Nam trong hiện tại và tƣơng lai. Thực tế này cũng hoàn toàn đúng với quan hệ của Việt Nam và Hoa Kỳ.
Bên cạnh những thành tựu đạt đƣợc trong việc bình thƣờng hoá quan hệ ngoại giao giữa hai nhà nƣớc, sự tăng cƣờng trao đổi các hoạt động văn hóa, giáo dục, xã hội đã góp phần làm giảm bớt những khác biệt giữa hai quốc gia Hoa Kỳ - Việt Nam nói chung và nhân dân hai nƣớc nói riêng. Đồng thời, những hoạt động này cũng đóng góp đáng kể vào quá trình bình thƣờng hóa quan hệ giữa hai nƣớc. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Xuất phát từ mục đích và mong muốn tìm hiểu nhiều hơn về mối quan hệ giữa hai nƣớc, tôi chọn đề tài “Quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ trên lĩnh vực văn hóa, giáo dục và xã hội từ 1995 đến này” làm đề tài luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quan hệ quốc tế của mình. Mục đích của đề tài là khái quát hóa mối quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, từ đó phân tích và tổng hợp mối quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ trên các lĩnh vực văn hóa, giáo dục và xã hội giai đoạn từ 1995 đến nay.
Đồng thời, đƣa ra những nhận xét về quan hệ hai nƣớc trên các lĩnh vực này và đề ra những kiến nghị, giải pháp và dự báo những chiều hƣớng cho sự phát triển quan hệ hai nƣớc trong thời gian tới. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ Trong tất cả các mối quan hệ quốc tế của Việt Nam, Hoa Kỳ là một trong những đối tác đặc biệt, không chỉ vì Hoa Kỳ và Việt Nam đã từng có một quá khứ đau thƣơng mà còn bởi Hoa Kỳ là một trong những cƣờng quốc lớn trên thế giới, và là một trong những đối tác kinh tế hàng đầu của Việt Nam. Chính vì thế Quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ đã đƣơ ̣c nhiề u tác giả nghiên cƣ́u và trên thƣ̣c tế đã có nhiề u công triǹ h có giá tri ̣nghiên cƣ́u về mối quan hệ này. Tuy nhiên các công trình nghiên cứu thƣờng đề cập hoặc là trên góc độ tổng quát về mối quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ hoặc là chuyên sâu về lĩnh vực kinh tế, đầu tƣ, thƣơng mại, ít công trình nghiên cứu chuyên sâu về cả ba lĩnh vực văn hóa, giáo dục và xã hội và ảnh hƣởng của các lĩnh vực này tới quan hệ hai nƣớc.
Một số công trình tiêu biểu liên quan đến ba lĩnh vực này có thể kể đến ở đây nhƣ công trình Ngoại giao nhân dân trong quan hệ đối ngoại của Mỹ của TS Nguyễn Thị Thanh Thủy. Mục đích của công trình này là nhằm góp phần tìm hiểu đặc điểm, quá trình hoạt động và vai trò của ngoại giao nhân dân trong quan hệ đối ngoại của Hoa Kỳ nói chung và trong quan hệ với Việt Nam nói riêng. Trong hoàn cảnh Việt Nam đang tăng cƣờng và 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mở rộng quan hệ hợp tác với các nƣớc trong khu vực và trên thế giới trong đó có Hoa Kỳ, công trình này góp phần tìm hiểu chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ trong lĩnh vực ngoại giao nhân dân và rút ra bài học kinh nghiệm phù hợp cho ngoại giao nhân dân của Việt Nam nhằm tăng cƣờng tính hiệu quả trong hợp tác với các đối tác nƣớc ngoài của Việt Nam, đặc biệt là với Hoa Kỳ. Ngoài ra, còn có công trình Hoa Kỳ, văn hóa và chính sách đối ngoại của TS Nguyễn Thái Yên Hƣơng và Lê Mai Phƣơng.
Mục đích của công trình này là tìm hiểu văn hóa với tƣ cách là một trong những nguồn gốc, nền tảng tạo dựng và đồng thời là một nội dung, một phƣơng tiện của chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đối với các nƣớc, từ đó đƣa ra nhận xét về mối tƣơng quan giữa hai nhân tố này. Với mong muố n vâ ̣n du ̣ng các kiến thức và công triǹ h đã có , kế thƣ̀a trên cơ sở tổ ng hơ ̣p có cho ̣n lo ̣c các kế t quả nghiên cƣ́u đã công bố , tác giả cố gắ ng phát triể n thêm để hoàn thành đề tài nghiên cƣ́u này. MỤC TIÊU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU Với tầ m quan trọng của vấn đề nhƣ đã nêu trên , tác giả thực hiện đề tài này với mục đích nhằm góp phần tái hiện bức tranh toàn cảnh về mối quan hê ̣ hơ ̣p tác văn hóa, giáo dục và xã hội giƣ̃a Viê ̣t Nam và Hoa Kỳ trên cơ sở tâ ̣p hơ ̣p, hê ̣ thố ng hó a mô ̣t cách khoa ho ̣c , có chọn lọc và phân tích. Đồng thời, qua viê ̣c giới thiê ̣u , phân tić h nô ̣i dung vấ n đề nghiên cƣ́u đă ̣t ra , tác giả sẽ đƣa ra nhƣ̃ng nhâ ̣n xét , đánh giá về nhƣ̃ng kế t quả đã đa ̣t đƣơ ̣c , nhƣ̃ng thuâ ̣n lơ ̣i và thách thức cũng nhƣ một số kiến nghị giải pháp nhằm tăng cƣờng quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ nói chung và trên lĩnh vực văn hóa, giáo dục và xã hội nói riêng.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Về mă ̣t không gian, luâ ̣n văn đă ̣t tro ̣ng tâm vào việc phân tić h khái quát quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, từ đó phân tích cụ thể quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ trên từng lĩnh vực văn hóa, giáo dục và xã hội. Về mă ̣t thời gian , luâ ̣n văn tâ ̣p trung nghiên cƣ́u mố i quan hê ̣ hơ ̣p tác văn hóa, giáo dục và xã hội Viê ̣t Nam - Hoa Kỳ tƣ̀ năm 1995, sau khi hai nƣớc bình thƣờng hóa quan hệ đến nay. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VẤN ĐỂ Trong quá trình thƣ̣c hiê ̣n đề tài , tác giả sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu duy vật biện chứng và duy vật lịch sử theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin. Bên cạnh đó, có áp dụng các phƣơng pháp nghiên cứu lịch sử, nghiên cứu quan hệ quốc tế, thống kê, phân tích - tổng hợp, đối chiếu - so sánh … để phân tích các sƣ̣ kiê ̣n mô ̣t cách khoa ho ̣c và có hê ̣ thố ng.
NGUỒN TÀI LIỆU Những nguồn tài liệu đƣợc sử dụng cho việc nghiên cứu của đề tài trong luận văn bao gồm: - Một số văn kiện, hiệp định, các bài phát biểu của các nhà lãnh đạo hai nƣớc nhƣ: Tuyên bố của Tổng thống Bill Clinton và Thủ tƣớng Võ Văn Kiệt về việc bình thƣờng hoá quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, các bài phát biểu của Tổng thống Bill Clinton, George W. Bush trong chuyến thăm chính thức Việt Nam, các bài phát biểu của Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Michael Michalak tại các buổi giao lƣu, nói chuyện với sinh viên các trƣờng đại học, hoặc tại các buổi giao lƣu với các doanh nghiệp trong nƣớc v. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Một số sách nghiên cứu về quan hệ quốc tế, đặc biệt là các công trình nghiên cứu quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ của các học giả, các chính trị gia, các cơ quan nghiên cứu của Việt Nam và Hoa Kỳ. - Một số bài viết về quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ trên các báo và tạp chí của Việt Nam nhƣ tạp chí Việt - Mỹ, tạp chí Nghiên cứu châu Mỹ, tạp chí Nghiên cứu quốc tế, báo Nhân dân, Tuần báo Quốc tế, v.
- Các website thông tin và các website chuyên ngành của Việt Nam, Hoa Kỳ và nƣớc ngoài. CẤU TRÚC LUẬN VĂN Trên cơ sở những mục đích nghiên cứu, luận văn bao gồm những phần chính sau: - Chƣơng 1: Khái quát quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ từ 1995 đến nay. Chƣơng này trình bày khái quát quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ từ năm 1995 đến nay, chỉ ra những cơ sở cùng những thuận lợi và khó khăn cho sự phát triển mối quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ trên lĩnh vực văn hóa, giáo dục và xã hội. - Chƣơng 2: Quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ trên các lĩnh vực văn hóa và giáo dục từ 1995 đến nay.
Chƣơng này tổng hợp và phân tích mối quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ trên lĩnh vực văn hóa và giáo dục giai đoạn từ 1995 đến nay. Từ đó, đƣa ra những nhận xét về quan hệ giữa hai quốc gia trên các lĩnh vực này. - Chƣơng 3: Quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ trong các vấn đề xã hội từ 1995 đến nay. Chƣơng này tổng hợp và phân tích mối quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ trên lĩnh vực xã hội giai đoạn từ 1995 đến nay.
Đồng thời nghiên cứu 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sâu hơn về các tổ chức phi chính phủ Hoa Kỳ tại Việt Nam, một trong những chủ thể quan trọng và có những đóng góp lớn trong việc củng cố và phát triển mối quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ trên lĩnh vực văn hóa, giáo dục và xã hội. - Phần kết luận: Tổng kết và đánh giá quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ trên các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, xã hội.