MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một nƣớc mang truyền thống Á Đông, với đại đa số gia đình Việt Nam, hôn nhân và gia đình mang ý nghĩa rất quan trọng. Gia đình có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của cá nhân, trong việc thực hiện chức năng của xã hội, giữ gìn và chuyển giao các giá trị văn hóa dân tộc từ thế hệ này sang thế hệ khác. Để xây dựng gia đình tốt thì nền tảng hôn nhân phải bên vững, ngoài việc đƣợc hình thành trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng, tiến bộ thì việc tạo lập tài sản là một trong những điều kiện tất yếu để nuôi sống gia đình, là điều kiện vật chất, cơ sở kinh tế cho hôn nhân tồn tại, bền vững.
Các quan hệ pháp luật hôn nhân gia đình xuất phát từ sự kiện kết hôn, từ huyết thống hoặc nuôi dƣỡng là những sự kiện, trạng thái có tính chất đặc biệt không giống nhƣ hợp đồng và nghĩa vụ dân sự. Xuất phát từ bản chất của quan hệ hôn nhân gia đình là các quan hệ nhân thân phi tài sản gắn liền với chủ thể xác định, không thể tách rời và không có tính đền bù ngang giá, do đó, quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình là một vấn đề rất nhạy cảm do yếu tố tình cảm gắn bó với các chủ thể là thành viên trong gia đình. Thực tiễn cho thấy, rất nhiều trƣờng hợp xảy ra mâu thuẫn giữa các thành viên trong gia đình cũng xuất phát từ chính quan hệ tài sản. Xuất phát từ tình hình thực tiễn, trƣớc đây, nhà nƣớc đã đƣa ra những quy định điều chỉnh về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình đƣợc ghi nhận trong Bộ Luật Dân sự 2005 cũng nhƣ các quy định cụ thể trong Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 về chế định tài sản chung của vợ chồng, chế định thừa kế giữa các thành viên trong gia đình cũng nhƣ cấp dƣỡng giữa các thành viên trong gia đìnhtuy nhiênsau một thời gian áp 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dụng đã bộc lộ những thiếu sót trong quy định của pháp luật, nhiều vấn đề còn bỏ ngỏ dẫn đến nhiều bất cập trong quá trình giải quyết.
Hiện nay, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 mới ban hành đã có những quy định mới bổ sung, sửa đổi về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình, thêm vào đó Bộ Luật Dân sự 2015 có hiệu lực ngày 1/1/2017 thay thế Bộ Luật dân sự 2005 cũng có những quy định mới ảnh hƣởng đến vấn đề này. Nhƣ vậy, vấn đề cần đặt ra là những quy định mới này có giải quyết những vấn đề còn tồn tại hạy không?; cần có giải pháp nào để hoàn thiện những quy định về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình để ổn định quan hệ Hôn nhân và gia đình, góp phần thúc đẩy sự phát triển của toàn xã hội. Chính vì vậy, tiếp tục nghiên cứu có hệ thống, đầy đủ và đảm bảo tính logic về vấn đề quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình là rất cần thiết, có ý nghĩa lý luận, thực tiễn lớn trong giai đoạn hiện nay; đây là vấn đề cần đƣợc nghiên cứu và làm rõ hơn để phù hợp với tình hình thực tiễn. Vì vậy, tác giả đã chọn đề tài “Quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình theo luật Hôn nhân gia đình 2014”.
Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát: Mục đích nghiên cứu của khóa luận là trên cơ sở nghiên cứu, tìm hiểu lý luận và thực tiễn quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình, qua đó tìm ra những khiếm khuyết về mặt lập pháp, đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về vấn đề này.Mục tiêu cụ thể: Để đạt đƣợc mục đích nghiên cứu trên, nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra là: -Nghiên cứu những vấn đề lý luận về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình nhƣ khái niệm, đặc điểm, phân loại, cũng nhƣ quy định về vấn đề này ở một số quốc gia trên thế giới, sự phát triển về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình theo pháp luật Việt Nam. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phân tích đánh giá những quy định của pháp luật về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình trong Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cũng nhƣ các quy định mới liên quan về vấn đề này trong Bộ Luật Dân sự 2015. - Những bất cập ở Việt Nam hiện nay khi áp dụng quy định của pháp luật về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
- Phƣơng hƣớng và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình. Tính mới và đóng góp của đề tài. Luận văn là công trình nghiên cứu một cách toàn diện có hệ thống về cơ sở lý luận các quy định của Luật Hôn nhân và gia đình 2014 về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình qua đó có thể đƣa ra một bức tranh tổng quát về quan hệ tài sản giữa vợ - chồng, cha mẹ - con, giữa các thành viên khác trong gia đình thông qua việc phân tích các chế định về quan hệ sở hữu, quan hệ cấp dƣỡng và quan hệ thừa kế. Luận văn phân tích, đánh giá và chỉ ra những vƣớng mắc, bất cập thực tế trong việc áp dụng các quy định của pháp luật về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình để giải quyết những vụ việc về tranh chấp về vấn đề này.
Đồng thời đƣa ra phƣơng hƣớng và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật từ những vƣớng mắc, bất cập đã phân tích. Trƣớc đây, đã có những luận văn nghiên cứu về vấn đề này, tuy nhiên mới đƣợc đề cập và phân tích thông qua quy định của Luật hôn nhân và gia đình 2000 và các quy định liên quan nằm trong Bộ luật Dân sự 2005, tuy nhiên, đây là công trình nghiên cứu đầu tiên một cách toàn diện về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình với những quy định mới trong Luật Hôn nhân và gia đình 2014, thêm vào đó luận văn cũng đƣa những 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quy định mới có liên quan đến vấn đề này trong Bộ Luật Dân sự 2015 mới đƣợc sửa đổi bổ sung thay thế Bộ Luật Dân sự 2005 có hiệu lực vào 01/01/2017. Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan nhà nƣớc trong việc xây dựng và thực hiện pháp luật có liên quan đến quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình. Ngoài ra, luận văn còn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho hoạt động giảng dạy, nghiên cứu ở Khoa Luật ĐHQG Hà Nội và các cơ sở đào tạo khác ở Việt Nam.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu cơ sở lý luận về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình, các quy định về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, những bất cập, hạn chế khi áp dụng vào thực tiễn hiện nay và đề xuất phƣơng hƣớng và một số kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật về vấn đề này trong Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Phạm vi nghiên cứu: Khóa luận tập trung nghiên cứu những quy định của Luật hôn nhân và gia đình 2014 về quan hệ tài sản giữa vợ - chồng, cha mẹ - con, giữa các thành viên khác trong gia đình thông qua việc phân tích các chế định về quan hệ sở hữu, quan hệ cấp dƣỡng và quan hệ thừa kế. Tổng quan tài liệu: Các quy định liên quan đến quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình đƣợc ghi nhận trong pháp luật nhiều nƣớc trên thế giới nhƣ Thái Lan, Nhật Bản,. và Việt Nam.
Nghiên cứu về quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình không hẳn là một vấn đề hoàn toàn mới. Đã có nhiều công trình nghiên cứu trong nƣớc liên quan đến vấn đề này. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu nhƣ “Chế độ tài sản vợ chồng theo Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam” của tác giả TS. Nguyễn Văn Cừ [ Luận án tiến sỹ Luật học – Năm 2005], “Chế định cấp dưỡng trong luật 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hôn nhân và gia đình Việt Nam- Lý luận và thực tiễn” của tác giả Ngô Thị Hƣờng [ Luận án tiến sỹ luật học- Năm 2006], “Quyền và nghĩa vụ của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân” của tác giả Vũ Thị Chiêm [ Luận văn thạc sỹ luật học- Năm 2013], “ Thừa kế theo pháp luật của cháu chắt theo quy định của pháp luật Việt Nam” của tác giả Lê Đức Bền [Luận văn thạc sỹ luật học – năm 2009].
Và các bài báo đăng trên website và tạp chí điển hình nhƣ các bài viết của tác giả TS. Nguyễn Văn Cừ, “Chia tài sản chung của vợ chồng khi hôn nhân đang tồn tại ”[Tạp chí tòa án, số 9/2000] “Quyền sở hữu của vợ chồng theo Luật HN&GĐ năm 2000” [ Tạp chí luật học, số 6/2002], “Quyền bình đẳng của vợ chồng đối với tài sản thuộc sở hữu chung hợp nhất theo Luật HN&GĐ năm 2000”[ Tạp chí nhà nƣớc và pháp luật, số 5/2003] và các bài viết của tác giả Ngô Thị Hƣờng nhƣ “Nghĩa vụ cấp dưỡng trong hệ thống pháp luật Việt Nam trước cách mạng tháng tám”[ Tạp chí Luật học, Trƣờng Đại học Luật Hà Nội, Số 3/2004], “Mối quan hệ giữa nghĩa vụ nuôi dưỡng và nghĩa vụ cấp dưỡng trong luật hôn nhân gia đình” [ Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, Bộ Tƣ pháp, Số 4/2005], “ Nghĩa vụ cấp dưỡng giữa vợ và chồng khi li hôn”[ Tạp chíLuật học, Trƣờng Đại học Luật Hà Nội, Số chuyên đề 3/2003], bài viết về thừa kế giữa các thành viên trong gia đình nhƣ “ Về việc cháu, chắt nội, ngoại thừa kế thế vị và hưởng thừa kế di sản theo hàng của ông bà nội ngoại, các cụ nội, ngoại” của tác giả Phùng Trung Tập [ Tạp chí Nhân dân, Số 24/2005].