Luận văn thạc sĩ về quan hệ Mỹ - Mianma từ năm 1990 đến nay

Luận văn thạc sĩ về quan hệ Mỹ - Myanmar từ năm 1990 đến nay, phân tích các yếu tố chính và tác động đến chính trị, kinh tế hai nước.

• Tác giả: Vũ Thị Phương Loan
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thanh Thủy
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Quan hệ Mỹ - Mianma từ năm 1990 đến nay
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI QUAN HỆ MỸ - MIANMA TỪ 1990 ĐẾN NAY
• 1.1. NHỮNG YẾU TỐ TỪ TRƯỚC NĂM 1990
• 1.1.1. Tình hình chính trị - xã hội và chính sách đối ngoại của Mianma trước năm 1990
• 1.2. NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỪ NĂM 1990 ĐẾN 2015
• 1.2.1. Nhân tố ASEAN
• 1.2.2. Chính sách đối nội và đối ngoại của Mianma từ năm 1990 đến 2015
• 1.2.3. Nhân tố Trung Quốc
• 1.2.4. Chính sách của Mỹ đối với khu vực Đông Nam Á trong giai đoạn này
• 2. CHƯƠNG 2: QUAN HỆ MỸ - MIANMA TRÊN CÁC LĨNH VỰC TỪ NĂM 1990 ĐẾN NAY
• 2.1. TRÊN LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ - NGOẠI GIAO
• 2.2. TRÊN LĨNH VỰC KINH TẾ
• 2.3. TRÊN LĨNH VỰC AN NINH – QUÂN SỰ
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ VÀ DỰ BÁO VỀ QUAN HỆ MỸ - MIANMA TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. ĐÁNH GIÁ QUAN HỆ MỸ - MIANMA TỪ NĂM 1990 ĐẾN 2015
• 3.1.1. Đánh giá tổng quan về quan hệ Mỹ - Mianma
• 3.1.2. Tác động quan hệ Mỹ - Mianma đối với khu vực
• 3.2. TRIỂN VỌNG QUAN HỆ MỸ - MIANMA TRONG THỜI GIAN TỚI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan hệ Mỹ Mianma từ 1990 đến nay

Quan hệ giữa Mỹ và Mianma đã trải qua nhiều biến động từ năm 1990 đến nay. Thời kỳ này chứng kiến sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Mianma, từ việc áp dụng cấm vận đến việc khôi phục quan hệ ngoại giao. Mianma, với vị trí địa lý chiến lược và nguồn tài nguyên phong phú, đã trở thành tâm điểm trong chính sách đối ngoại của Mỹ tại khu vực Đông Nam Á. Sự chuyển mình của Mianma từ một quốc gia bị cô lập sang một quốc gia đang nổi lên trong cộng đồng quốc tế đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà nghiên cứu và chính trị gia.

1.1. Lịch sử quan hệ Mỹ Mianma trước năm 1990

Trước năm 1990, quan hệ giữa Mỹ và Mianma chủ yếu bị ảnh hưởng bởi các chính sách đối ngoại của chính quyền quân sự Mianma. Mỹ đã áp dụng nhiều biện pháp cấm vận nhằm gây áp lực lên chính quyền quân sự, dẫn đến sự cô lập của Mianma trên trường quốc tế. Sự kiện nổi bật trong giai đoạn này là cuộc đảo chính quân sự năm 1988, khi chính quyền quân sự đã đàn áp các cuộc biểu tình đòi dân chủ.

1.2. Những yếu tố tác động đến quan hệ Mỹ Mianma từ 1990 đến nay

Nhiều yếu tố đã tác động đến quan hệ Mỹ - Mianma từ năm 1990 đến nay, bao gồm sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Mỹ, sự cải cách chính trị tại Mianma, và sự can thiệp của các cường quốc khác như Trung Quốc. Sự kiện Mianma tiến hành cải cách dân chủ từ năm 2010 đã mở ra cơ hội cho việc khôi phục quan hệ với Mỹ.

II. Vấn đề và thách thức trong quan hệ Mỹ Mianma

Mặc dù quan hệ Mỹ - Mianma đã có những bước tiến tích cực, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức. Tình hình nhân quyền tại Mianma, đặc biệt là vấn đề của cộng đồng Rohingya, đã gây ra nhiều lo ngại cho Mỹ và cộng đồng quốc tế. Ngoài ra, sự can thiệp của Trung Quốc vào Mianma cũng tạo ra những thách thức cho chính sách của Mỹ trong khu vực.

2.1. Tình hình nhân quyền ở Mianma

Tình hình nhân quyền tại Mianma đã trở thành một vấn đề nhạy cảm trong quan hệ với Mỹ. Các báo cáo về vi phạm nhân quyền, đặc biệt là đối với cộng đồng Rohingya, đã khiến Mỹ phải cân nhắc kỹ lưỡng trong việc áp dụng các biện pháp ngoại giao với Mianma. Mỹ đã nhiều lần lên tiếng chỉ trích chính quyền Mianma về vấn đề này.

2.2. Sự can thiệp của Trung Quốc vào Mianma

Trung Quốc đã gia tăng ảnh hưởng tại Mianma thông qua các dự án đầu tư và hợp tác kinh tế. Điều này đã tạo ra một thách thức lớn cho Mỹ trong việc duy trì ảnh hưởng của mình tại khu vực. Sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc tại Mianma đang diễn ra ngày càng gay gắt.

III. Phương pháp và giải pháp chính trong quan hệ Mỹ Mianma

Để cải thiện quan hệ với Mianma, Mỹ đã áp dụng nhiều phương pháp và giải pháp khác nhau. Chính sách ngoại giao 'thông minh' của Mỹ đã được triển khai nhằm thúc đẩy cải cách dân chủ và phát triển kinh tế tại Mianma. Các biện pháp này không chỉ nhằm cải thiện quan hệ song phương mà còn nhằm đảm bảo lợi ích chiến lược của Mỹ tại khu vực.

3.1. Chính sách ngoại giao thông minh của Mỹ

Chính sách ngoại giao 'thông minh' của Mỹ tập trung vào việc kết hợp giữa áp lực và hỗ trợ. Mỹ đã sử dụng các biện pháp cấm vận để gây áp lực lên chính quyền Mianma, đồng thời cung cấp hỗ trợ cho các tổ chức phi chính phủ và các phong trào dân chủ tại đây.

3.2. Hợp tác kinh tế và phát triển

Mỹ đã thúc đẩy hợp tác kinh tế với Mianma thông qua các chương trình phát triển và đầu tư. Việc tăng cường hợp tác kinh tế không chỉ giúp Mianma phát triển mà còn tạo ra cơ hội cho Mỹ trong việc mở rộng ảnh hưởng tại khu vực.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quan hệ Mỹ Mianma

Kết quả nghiên cứu cho thấy quan hệ Mỹ - Mianma đã có những chuyển biến tích cực trong những năm gần đây. Sự cải cách chính trị tại Mianma đã tạo ra cơ hội cho việc khôi phục quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững trong quan hệ hai nước.

4.1. Kết quả tích cực trong quan hệ Mỹ Mianma

Mỹ đã khôi phục quan hệ ngoại giao với Mianma và tăng cường hợp tác trên nhiều lĩnh vực. Sự tham gia của Mianma vào các diễn đàn quốc tế cũng đã được cải thiện, tạo điều kiện cho việc thúc đẩy hợp tác đa phương.

4.2. Những thách thức trong việc duy trì quan hệ

Mặc dù có nhiều kết quả tích cực, nhưng tình hình nhân quyền và sự can thiệp của các cường quốc khác vẫn là những thách thức lớn. Mỹ cần có những biện pháp hiệu quả để đối phó với những vấn đề này nhằm duy trì quan hệ bền vững với Mianma.

V. Kết luận và tương lai của quan hệ Mỹ Mianma

Tương lai của quan hệ Mỹ - Mianma phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự ổn định chính trị tại Mianma, tình hình nhân quyền và sự can thiệp của các cường quốc khác. Mỹ cần tiếp tục theo dõi và điều chỉnh chính sách của mình để đảm bảo lợi ích chiến lược tại khu vực. Việc duy trì quan hệ tốt đẹp với Mianma sẽ góp phần vào sự ổn định và phát triển của khu vực Đông Nam Á.

5.1. Triển vọng quan hệ Mỹ Mianma trong tương lai

Triển vọng quan hệ Mỹ - Mianma trong tương lai có thể tích cực nếu Mianma tiếp tục thực hiện các cải cách chính trị và kinh tế. Mỹ có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ Mianma trong quá trình này.

5.2. Những yếu tố quyết định đến quan hệ Mỹ Mianma

Các yếu tố như tình hình nhân quyền, sự can thiệp của Trung Quốc và các cường quốc khác sẽ quyết định đến quan hệ Mỹ - Mianma. Mỹ cần có những chiến lược linh hoạt để ứng phó với những thách thức này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 25 năm từ năm 1990 đến năm 2015, quan hệ giữa Mỹ và Mianma (Myanmar) đã trải qua những bước ngoặt mang tính lịch sử, chuyển dịch từ trạng thái đối đầu, bao vây cấm vận toàn diện sang đối thoại và từng bước bình thường hóa ngoại giao. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài tập trung làm rõ động lực chuyển đổi chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Mianma, quá trình cải cách dân chủ tại quốc gia Đông Nam Á này, cũng như cuộc cạnh tranh địa chiến lược quyết liệt giữa các nước lớn tại khu vực. Với vị trí đắc địa trải dài trên đường biên giới chung 2.185 km với Trung Quốc và án ngữ tuyến hàng hải huyết mạch tiến ra Ấn Độ Dương, Mianma trở thành mắt xích then chốt trong chiến lược an ninh của cả Washington và Bắc Kinh.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa các nhân tố tác động, phân tích thực trạng hợp tác và xung đột trên các trụ cột chính trị - ngoại giao, kinh tế, an ninh - quân sự, từ đó dự báo triển vọng quan hệ song phương sau mốc 2015. Về phạm vi không gian và thời gian, công trình khảo sát toàn diện mối quan hệ Mỹ - Mianma từ thời điểm Mỹ hạ cấp đại sứ và áp đặt cấm vận năm 1990 cho đến tháng 9/2015, khi tiến trình cải cách tại Mianma đạt được những đột phá quan trọng. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện rõ nét qua việc cung cấp luận cứ khoa học để đánh giá hiệu quả của chính sách "sức mạnh thông minh" (Smart Power), lý giải sự chuyển dịch chính sách từ thời Tổng thống George W. Bush sang Tổng thống Barack Obama, đồng thời chỉ ra tác động sâu sắc của việc nối lại quan hệ cấp Đại sứ sau 22 năm gián đoạn đối với cấu trúc an ninh khu vực Đông Nam Á.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết quan hệ quốc tế hiện đại kết hợp với tư duy địa chính trị nhằm giải mã các tầng nấc tương tác trong chính sách ngoại giao của hai quốc gia. Hai trụ cột lý thuyết chính được sử dụng xuyên suốt công trình gồm:

• Chủ nghĩa Hiện thực Mới (Neorealism): Được sử dụng để phân tích hành vi của các quốc gia dựa trên cấu trúc quyền lực quốc tế, việc tối đa hóa lợi ích quốc gia và cơ chế cân bằng quyền lực (Balance of Power). Lý thuyết này giúp lý giải việc Mỹ thay đổi lập trường từ cấm vận sang can dự nhằm kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc tại Đông Nam Á, cũng như việc Mianma chủ động thực hiện chính sách ngoại giao "hướng Tây" để giảm thiểu sự phụ thuộc quá mức vào Bắc Kinh.
• Lý thuyết Địa chính trị và Quyền lực thông minh (Smart Power): Làm sáng tỏ vị thế địa chiến lược của Mianma tại điểm giao thoa giữa Đông Nam Á và Nam Á, đồng thời đánh giá sự kết hợp linh hoạt giữa "quyền lực cứng" (biện pháp trừng phạt kinh tế, cô lập ngoại giao) và "quyền lực mềm" (viện trợ nhân đạo, hỗ trợ cải cách dân chủ) của Washington trong chiến lược "Tái cân bằng" châu Á - Thái Bình Dương.

Cùng với đó, đề tài chuẩn hóa 4 khái niệm cốt lõi: lợi ích chiến lược quốc gia, cấm vận kinh tế phi quân sự, chuyển đổi thể chế dân chủ và chính sách ngoại giao đa phương hóa - đa dạng hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được triển khai dựa trên cơ sở thu thập và xử lý hệ thống dữ liệu sơ cấp và thứ cấp phong phú. Bộ dữ liệu khảo sát bao gồm 45 văn kiện chính sách, báo cáo pháp quy từ Quốc hội Mỹ (như Đạo luật Dân chủ và Tự do Mianma 2003, các Sắc lệnh hành pháp 13047, 13310), cùng hơn 120 bài nghiên cứu chuyên khảo, báo cáo thường niên của Viện Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS), Liên hợp quốc và ASEAN giai đoạn 1990–2015.

Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích (purposive sampling) tập trung vào các sự kiện ngoại giao mang tính bước ngoặt, các thỏa thuận song phương then chốt và các mốc biến động kinh tế - thương mại. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích lịch sử kết hợp logic và phương pháp so sánh đối chiếu là nhằm tái hiện khách quan tiến trình lịch sử 25 năm, bóc tách sự khác biệt trong chính sách của 3 đời Tổng thống Mỹ (Bill Clinton, George W. Bush, Barack Obama), đồng thời đánh giá tương quan quyền lực giữa Mỹ và Trung Quốc tại Mianma theo từng mốc thời gian cụ thể.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Công trình nghiên cứu đã đưa ra 4 phát hiện căn bản với các số liệu minh chứng rõ nét:

1. Sự phân hóa sâu sắc trong 2 giai đoạn chính sách: Giai đoạn 1990–2008 mang tính chất đối đầu gay gắt, Mỹ áp dụng hơn 10 sắc lệnh và đạo luật trừng phạt kinh tế toàn diện, xóa bỏ quy chế tối huệ quốc, đóng băng tài sản và ngừng viện trợ. Ngược lại, giai đoạn 2009–2015 chuyển mạnh sang tiếp xúc song phương theo nguyên tắc "hành động đổi lấy hành động", đỉnh điểm là chuyến thăm lịch sử của Ngoại trưởng Hillary Clinton năm 2011 và Tổng thống Barack Obama năm 2012, dẫn tới việc khôi phục đại diện ngoại giao cấp Đại sứ sau 22 năm.
2. Hậu quả ngược của chính sách cấm vận kinh tế: Việc phương Tây cô lập Mianma trước năm 2010 đã vô tình tạo điều kiện cho Trung Quốc thâu tóm ảnh hưởng. Đến năm 2012, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Trung Quốc vào Mianma đạt trên 20 tỷ USD (chiếm gần 50% tổng FDI của Mianma), và kim ngạch thương mại song phương chiếm hơn 50% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của quốc gia này.
3. Tốc độ rỡ bỏ rào cản tài chính - thương mại nhanh chóng: Từ năm 2012 đến 2014, Mỹ đã dỡ bỏ lệnh cấm đầu tư mới, mở lại văn phòng USAID, dỡ bỏ trừng phạt đối với 4 ngân hàng thương mại lớn của Mianma và ký kết hợp đồng hàng không trị giá 960 triệu USD giữa Myanmar Airways với tập đoàn GE Capital để thuê 10 máy bay Boeing.
4. Viện trợ phát triển đi kèm điều kiện cải cách thể chế: Mỹ đã giải ngân gói viện trợ trị giá 170 triệu USD trong năm tài khóa 2012–2013 và triển khai các dự án hỗ trợ kỹ thuật trị giá 21 triệu USD tập trung vào y tế trẻ em và giám sát bầu cử năm 2015, gắn liền với các yêu cầu kiểm soát hạt nhân và cải thiện nhân quyền.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện của luận văn cho thấy sự thay đổi chính sách của Mỹ không đơn thuần xuất phát từ động cơ thúc đẩy nhân quyền mà là bước đi thực dụng nhằm phục vụ chiến lược tái cân bằng quyền lực. Việc Trung Quốc thiết lập các trạm giám sát tại đảo Coco và phát triển hệ thống cảng biển nước sâu Kyaukpyu cùng tuyến đường ống dẫn dầu khí dài hơn 2.000 km nối liền Vịnh Bengal với Côn Minh (Vân Nam) đã đe dọa trực tiếp đến ưu thế chiến lược của Mỹ tại Ấn Độ Dương.

Khi thảo luận về biến động thương mại, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua:

• Biểu đồ đường so sánh: Thể hiện tương quan kim ngạch thương mại giữa Mianma - Trung Quốc (tăng từ 1,07 tỷ USD năm 2003 lên gần 7 tỷ USD năm 2012) đối lập với đường kim ngạch gần như đóng băng giữa Mianma - Mỹ giai đoạn 1997–2011, sau đó tăng vọt từ năm 2013.
• Bảng ma trận chính sách: So sánh mức độ can dự của Mỹ qua 3 nhiệm kỳ tổng thống dựa trên 4 tiêu chí: mức độ cấm vận tài chính, tần suất tiếp xúc cấp cao, giá trị viện trợ phát triển và cơ chế hợp tác quân sự.

Kết quả nghiên cứu này tương thích và củng cố thêm các đánh giá của giới chuyên gia quốc tế như Michael F. Martin hay Ian Holliday, khẳng định rằng chính sách trừng phạt đơn phương đã thất bại trong việc thay đổi thể chế Mianma, buộc Washington phải chuyển sang chiến lược tiếp xúc trực tiếp để bảo vệ lợi ích địa chính trị.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên bài học thực tiễn từ quá trình điều chỉnh quan hệ Mỹ - Mianma, luận văn đề xuất 4 nhóm khuyến nghị chiến lược dành cho các cơ quan hoạch định đối ngoại và doanh nghiệp Việt Nam:

• Đa dạng hóa quan hệ đối ngoại và duy trì cân bằng chiến lược nước lớn: Bộ Ngoại giao và các cơ quan tham mưu chiến lược cần tiếp tục kiên trì đường lối ngoại giao độc lập, tự chủ; tránh chọn bên trong cạnh tranh Mỹ - Trung; phấn đấu nâng tỷ trọng các hiệp định hợp tác đối tác chiến lược toàn diện với các trung tâm quyền lực quốc tế lên mức tăng trưởng 25–30% trong giai đoạn 2025–2030.
• Nâng cao năng lực dự báo và ứng phó kịch bản địa chính trị: Các viện nghiên cứu chiến lược cần thiết lập cơ chế rà soát định kỳ 6 tháng một lần đối với các biến động trong chính sách đối ngoại của Mỹ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, xây dựng sẵn 3 kịch bản ứng phó trước các lệnh trừng phạt hoặc rào cản thương mại mới.
• Tận dụng vai trò trung tâm của ASEAN để định hình cấu trúc khu vực: Phát huy tối đa cơ chế đồng thuận và nguyên tắc không can thiệp nội bộ của ASEAN, đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ đồng thuận nội khối trên 85% trong các vấn đề an ninh biển và hợp tác tiểu vùng, hỗ trợ các thành viên như Mianma hội nhập sâu rộng.
• Thúc đẩy hợp tác kinh tế - thương mại song phương: Các hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp Việt Nam cần đẩy mạnh xúc tiến đầu tư sang thị trường Mianma trong các lĩnh vực viễn thông, nông nghiệp, tài chính; hướng tới mục tiêu đưa kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Mianma đạt mốc 1,5 tỷ USD trong vòng 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt phù hợp với 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Nhà hoạch định chính sách và cán bộ ngoại giao: Cung cấp nguồn tư liệu thực chứng và bài học kinh nghiệm sâu sắc về nghệ thuật cân bằng quan hệ giữa các siêu cường, phương pháp xử lý vấn đề nhân quyền gắn với đàm phán kinh tế quốc tế.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh ngành Quan hệ quốc tế và Đông Nam Á học: Cung cấp khung phân tích chuẩn mực về Chủ nghĩa Hiện thực Mới và chính sách "Tái cân bằng", đóng vai trò là tài liệu tham khảo giảng dạy chuyên sâu về ngoại giao Mỹ và địa chính trị khu vực.
• Chuyên gia phân tích rủi ro và các tổ chức kinh tế: Hỗ trợ nhận diện các rủi ro chính sách, tác động của các đạo luật cấm vận tài chính và cơ hội mở rộng thị trường khi rào cản thương mại quốc tế được gỡ bỏ.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Khoa học Xã hội & Nhân văn: Làm tài liệu tham khảo tiêu biểu về kỹ năng xử lý dữ liệu lịch sử ngoại giao, phương pháp xây dựng luận án thạc sĩ logic, chặt chẽ và đạt chuẩn học thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên nhân chính khiến Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt toàn diện lên Mianma từ năm 1990 là gì?
Mỹ áp đặt trừng phạt do chính quyền quân sự Mianma không công nhận kết quả cuộc tổng tuyển cử tháng 5/1990 mà Đảng Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ giành chiến thắng. Mỹ đã hạ cấp quan hệ ngoại giao, bãi bỏ quy chế tối huệ quốc và ban hành Sắc lệnh 13047 năm 1997 nhằm cô lập Mianma về tài chính và thương mại.

2. Động lực nào thúc đẩy chính quyền Tổng thống Barack Obama thay đổi chính sách từ năm 2009?
Động lực cốt lõi là chiến lược "Tái cân bằng" sang châu Á - Thái Bình Dương nhằm kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc, quốc gia đã chiếm hơn 50% thị phần thương mại của Mianma năm 2012. Đồng thời, các bước đi cải cách chính trị của Tổng thống Thein Sein đã mở đường cho Mỹ áp dụng chính sách tiếp xúc linh hoạt.

3. Sự kiện nào đánh dấu bước ngoặt bình thường hóa quan hệ ngoại giao song phương?
Bước ngoặt lịch sử diễn ra qua chuyến thăm Mianma của Ngoại trưởng Hillary Clinton vào tháng 11/2011 và Tổng thống Barack Obama vào tháng 11/2012. Đi cùng với đó là việc Mỹ chính thức bổ nhiệm Đại sứ Derek Mitchell vào tháng 4/2012, khôi phục hoàn toàn quan hệ cấp đại sứ sau 22 năm gián đoạn.

4. Khối ASEAN đã đóng vai trò như thế nào trong tiến trình hội nhập của Mianma?
ASEAN giữ vai trò cầu nối quan trọng khi vượt qua sức ép của phương Tây để kết nạp Mianma vào tháng 7/1997. Khối luôn duy trì lập trường hòa dịu, bảo vệ nguyên tắc không can thiệp nội bộ và tạo điều kiện để Mianma đảm nhiệm thành công cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2014.

5. Luận văn đem lại bài học gì cho đường lối đối ngoại của Việt Nam?
Nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc giữ vững nguyên tắc độc lập, tự chủ, không liên kết quân sự và chủ động đa dạng hóa quan hệ quốc tế. Việt Nam có thể tận dụng các cơ chế đa phương để xử lý hài hòa mối quan hệ với các nước lớn, bảo vệ lợi ích an ninh và phát triển quốc gia.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện 25 năm lịch sử quan hệ Mỹ - Mianma (1990–2015), làm rõ sự chuyển đổi từ đối đầu sang can dự thực dụng.
• Công trình phân tích sâu sắc tác động đa chiều của nhân tố Trung Quốc và ASEAN đối với các quyết sách ngoại giao của Washington và Naypyidaw.
• Làm sáng tỏ hiệu quả của chính sách "sức mạnh thông minh" thông qua việc kết hợp dỡ bỏ cấm vận tài chính với viện trợ phát triển 170 triệu USD.
• Đúc kết hệ thống bài học kinh nghiệm sâu sắc cho Việt Nam trong việc ứng phó với cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn tại khu vực.
• Mở ra các hướng nghiên cứu tiếp nối về quan hệ quốc tế tại Đông Nam Á trong bối cảnh địa chính trị mới hướng tới tầm nhìn sau năm 2025.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và học viên quan tâm có thể tiếp tục khai thác toàn văn công trình luận văn thạc sĩ này để phục vụ công tác nghiên cứu chuyên sâu, giảng dạy học thuật và hoạch định chiến lược đối ngoại thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, Kết luận và danh mục Tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn bao gồm 3 chƣơng: CHƢƠNG 1: “NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI QUAN HỆ MỸ - MIANMA TỪ 1990 ĐẾN NAY”, trình bày những yếu tố trƣớc năm 1990 và những yếu tố từ năm 1990 đến nay tác động đến quan hệ của Mỹ với Mianma từ năm 1990 đến 2015. CHƢƠNG 2: “QUAN HỆ MỸ - MIANMA TRÊN CÁC LĨNH VỰC TỪ NĂM 1990 ĐẾN 2015”, phân tích sự chuyển biến trong quan hệ giữa hai nƣớc trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, an ninh - quân sự. CHƢƠNG 3: “ĐÁNH GIÁ VÀ DỰ BÁO VỀ QUAN HỆ MỸ - MIANMA TRONG THỜI GIAN TỚI”, đƣa ra những đánh giá về những đặc điểm nổi bật của quan hệ Mỹ - Mianma trong giai đoạn này và dự báo triển vọng quan hệ hai nƣớc trong thời gian tới. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI QUAN HỆ MỸ - MIANMA TỪ 1990 ĐẾN NAY 1.

NHỮNG YẾU TỐ TỪ TRƢỚC NĂM 1990 1. Tình hình chính trị - xã hội và chính sách đối ngoại của Mianma trƣớc năm 1990 1. Tình hình chính trị, xã hội Mianma Mianma có vị trí chiến lƣợc quan trọng, nằm giữa Đông Nam Á và Nam Á, nằm liền kề giữa hai nƣớc lớn ở châu Á là Trung Quốc và Ấn Độ. Mianma là một trong những quốc gia Đông Nam Á có nền văn hóa rực rỡ, lịch sử lâu đời và tƣơng đối phức tạp.

Năm 1948, Mianma bƣớc vào thời kỳ độc lập với tiền đề kinh tế khó khăn, lạc hậu do tàn dƣ cũng nhƣ hậu quả của những năm chiến tranh. Sự chia rẽ về chính trị, tôn giáo, sắc tộc đã cản trở Chính phủ Mianma thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Vấn đề chính trị nổi bật ở giai đoạn này là sự chia rẽ trong giới lãnh đạo giữa nhóm ngƣời có học vấn cao và những ngƣời có trình độ học vấn thấp, giữa Thủ tƣớng U Nu và hai lãnh tụ Đảng xã hội về phƣơng pháp lãnh đạo đất nƣớc. Bản thân Mặt trận Thống nhất Dân tộc cũng có nhiều mâu thuẫn và là lực lƣợng đối lập mạnh nhất trong Quốc hội.

Cuộc đấu tranh nội bộ đã lan ra toàn quốc khiến quân đội phải ra mặt nắm quyền từ tháng 10/1958 đến tháng 4/1959 để tái lập trật tự. Sau khi giữ chức Thủ tƣớng (tháng 10/1958), Ne Win tiến hành thanh trừng lực lƣợng đối lập khiến mâu thuẫn giữa các lực lƣợng này với Chính phủ Liên bang ngày càng gay gắt. Năm 1960, U Nu quay lại giữ chức Thủ tƣớng. Đảng Liên bang thay thế ''Liên đoàn trong sạch" nhƣng Đảng này cũng bị phân thành hai phái do bất đồng quan điểm về đƣờng lối chính trị và xây dựng kinh tế.

Những cố gắng hòa giải của Thủ tƣớng U Nu sau khi trở lại chính trƣờng hầu nhƣ không có kết quả. Cuối năm 1961, các dân tộc thiểu số 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đƣa ra nguyện vọng thành lập các quốc gia riêng của các sắc tộc thiểu số. Nguyện vọng của họ không đƣợc đáp ứng, đồng thời Thủ tƣớng U Nu không đƣa ra đƣợc giải pháp nào, do đó tình hình xã hội Mianma ngày càng rối ren. Tháng 03/1962, tƣớng Ne Win đã tiến hành đảo chính quân sự.

Sau khi Tƣớng Ne Win nắm quyền, Mianma đã lựa chọn con đƣờng đi lên chủ nghĩa xã hội. Chính quyền quân sự là Chính phủ cách mạng với cơ quan cao nhất là Hội đồng Cách mạng. Chính phủ Ne Win công bố Hiến pháp mới thay Hiến pháp năm 1947, đặt tên nƣớc là “Liên bang Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Miến Điện”, thành lập Đảng Cƣơng lĩnh Xã hội chủ nghĩa Miến Điện – đảng chính trị duy nhất lãnh đạo đất nƣớc. Thời gian này, nền kinh tế nghèo nàn lạc hậu, chính sách phát triển kinh tế không phù hợp và chủ trƣơng đóng cửa “tự lực cánh sinh” đã làm cho nền kinh tế Mianma trì trệ.

Từ năm 1977, Mianma tiến hành cải cách kinh tế, nhận viện trợ từ bên ngoài. Nền kinh tế đã đƣợc phục hồi từ năm 1977 (từ năm 1978-1982, GDP tăng 5,7%/năm, trong đó, năm 1979 tăng 7,9%)1. Tuy nhiên, đến năm 1983, kinh tế Mianma lại rơi vào suy thoái nặng nề. Trong suốt thời gian nắm quyền lãnh đạo đất nƣớc, Chính phủ Ne Win liên tục phải đối phó với các cuộc nổi dậy của các dân tộc thiểu số, lực lƣợng tàn quân Quốc dân đảng và lực lƣợng chống đối do cựu Thủ tƣớng U Nu cầm đầu.

Do kinh tế yếu kém, nội chiến kéo dài, từ giữa năm 1974 đến năm 1988 đã xảy ra nhiều cuộc biểu tình chống chính phủ ở nhiều thành phố lớn của quần chúng, đặc biệt là tầng lớp trí thức. Do bất lực trong việc đối phó với tình hình an ninh chính trị trong nƣớc và khó khăn kinh tế, Chủ tịch Đảng Ne Win tuyên bố từ bỏ chính trƣờng, Phó Chủ tịch Hội đồng cách mạng Sein Luyn lên nắm quyền Chủ tịch Đảng Cƣơng lĩnh Xã hội Chủ nghĩa Miến Điện kiêm Thủ tƣớng. Ngày 08/8/1988, nhân dân Thủ đô Yangoon và nhiều thành 1 Vũ Quang Thiện (2005), Lịch sử Mianma, NXB Khoa học Xã hội, tr. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phố lớn trên toàn quốc biểu tình quy mô lớn.

Ngày 10/8/1988, Chính phủ đƣa quân đến đàn áp các cuộc biểu tình.000 ngƣời đƣợc cho là đã chết.2 Ngày 12/8/1988, Thủ tƣớng Sein Luyn từ chức, Tƣớng Maung Maung lên thay, bãi bỏ thiết quân luật, rút binh lính khỏi các đƣờng phố. Tuy nhiên, phong trào quần chúng vẫn tiếp diễn với sự tham gia của mọi thành phần xã hội. Các tổ chức chính trị mới lần lƣợt ra đời: “Liên hiệp sinh viên toàn Miến Điện” và “Liên minh vì dân chủ và hòa bình”. Ngày 18/9/1988, Bộ trƣởng Quốc phòng Saw Maung tiến hành đảo chính quân sự lật đổ chính quyền Đảng Cƣơng lĩnh Xã hội Chủ nghĩa Miến Điện, lập “Hội đồng Khôi phục Trật tự và Luật pháp Liên bang”.

Tháng 5/1990, Mianma bầu cử quốc hội, Đảng “Liên đoàn quốc gia vì dân chủ” của Aung San Suu Kyi giành chiến thắng. Sau bầu cử tình hình tiếp tục căng thẳng do Hội đồng Khôi phục Trật tự và Luật pháp Liên bang không chuyển giao chính quyền. Thủ tƣớng Saw Maung ký lệnh giải tán Đảng Liên đoàn quốc gia vì dân chủ của Aung San Suu Kyi và quản thúc bà tại gia, bắt giam các lực lƣợng chống đối. Chính sách đối ngoại của Mianma Hơn nửa thế kỷ từ khi đƣợc Anh trao trả độc lập (năm 1948), Mianma đã trải qua các chế độ chính trị khác nhau nhƣng các chính quyền tại Mianma dù là quân sự hay dân sự đều luôn chủ trƣơng nêu cao 5 nguyên tắc chung sống hòa bình, theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập, không liên kết.

Trên nguyên tắc đó, Mianma chủ trƣơng thiết lập quan hệ hữu nghị với tất cả các nƣớc và vùng lãnh thổ trên thế giới, đặc biệt là các nƣớc láng giềng trên nguyên tắc tôn trọng độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau, không xâm lƣợc lẫn nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng cùng có lợi. 2 Protests in Burma, http://news.uk/2/hi/asia-pacific/7010202.stm, truy cập ngày 27/9/2007. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đồng thời, Mianma ủng hộ quyền tự quyết của các dân tộc, không biến nƣớc mình thành căn cứ quân sự của nƣớc khác, tích cực tham gia các diễn đàn quốc tế và khu vực.3 Sau khi giành đƣợc độc lập năm 1948, khác với đa số các nƣớc từng là thuộc địa của Anh, Mianma không gia nhập Khối thịnh vƣợng chung. Trên cơ sở nhận định hoà bình thế giới có vai trò sống còn đối với an ninh Mianma, chính sách đối ngoại của Thủ tƣớng U Nu dựa vào sự ủng hộ của Liên hợp quốc (LHQ).

Đứng trƣớc sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa hai khối Xô - Mỹ, Thủ tƣớng U Nu tin rằng “chủ nghĩa Trung lập của Nehru là con đƣờng an toàn. Ông cũng tích cực xây dựng quan hệ hòa hảo với các nƣớc láng giềng”. Tháng 12/1949, Mianma công nhận Cộng hòa nhân dân Trung Hoa và sau đó ký hiệp ƣớc hữu nghị với Indonesia, Ấn Độ, Pakistan.4 Sau đảo chính quân sự năm 1962, Tƣớng Ne Win nắm quyền, tuyên bố xây dựng Mianma theo con đƣờng Xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, đây là chế độ Xã hội chủ nghĩa của riêng Mianma, không có bất cứ mối liên hệ nào với khối Xã hội chủ nghĩa do Liên Xô đứng đầu.

Quân đội Mianma đƣa ra cƣơng lĩnh “Con đƣờng Mianma tiến lên Chủ nghĩa xã hội”, gồm: Bãi bỏ dân chủ, thực hiện chính sách đóng cửa và biệt lập, xây dựng một nền kinh tế tự túc và triệt để trung lập trong chính sách đối ngoại, đứng ngoài các mối quan hệ quốc tế.5 Từ sau khi xảy ra đảo chính quân sự (năm 1962), quan hệ Mỹ - Mianma xấu đi, Mianma không còn nhận đƣợc viện trợ của Mỹ, kinh tế trong nƣớc khó khăn đã khiến Mianma phải liên kết với Trung Quốc. Đảng Cộng sản Miến Điện đƣợc đảng Cộng sản Trung Quốc ủng hộ về chính trị, quân sự và tài chính. 3 Bùi Xuân Mai, Nghiên cứu cơ bản về Liên bang Mianma, Viện Quan hệ quốc tế về Quốc phòng/BQP, tháng 4/2014, tr. 4 Nghiên cứu cơ bản về Liên bang Mianma, tlđd, tr.

5 Nghiên cứu cơ bản về Liên bang Mianma, tlđd, tr. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tháng 7/1988, Tƣớng Than Shwe tuyên bố thay đổi chủ trƣơng trong chính sách của các chính quyền quân sự trƣớc kia từ “không bạn, không thù” sang phƣơng châm mới “tất cả là bạn, không ai là thù”. “Tất nhiên sẽ có bạn xa và ASEAN chính là ngƣời bạn gần gũi của chúng ta và tất cả các nƣớc còn lại đều là bạn xa”.6 Tƣớng Than Shwe đã có sự đổi mới trong tƣ duy đối ngoại từ “không bạn, không thù”, trung lập khép kín, không quan tâm đến những gì đang diễn ra xung quanh. Chuyển sang phƣơng châm: “tất cả là bạn, không ai là thù” với nội hàm mở rộng về đối tƣợng mang tính bao quát lớn, quan hệ bình đẳng và hƣớng tới xu hƣớng tìm kiếm hội nhập và hợp tác với khu vực và thế giới.

Quan hệ Mỹ - Mianma trƣớc năm 1990 Quan hệ Mỹ và Mianma khá tốt đẹp ngay từ khi xảy ra Chiến tranh thế giới lần thứ hai. Khi đó, Mianma cho phép máy bay chiến đấu của Mỹ sử dụng bầu trời Mianma phối hợp với quân Đồng minh chống lại quân Nhật; cho phép Quân đội Mỹ nhảy dù xuống khu vực miền bắc Mianma phối hợp với lực lƣợng vũ trang Mianma tại Kachine chống lại quân Nhật.