Chương I- Khái quát về quan hệ ASEAN ~ Mỹ trước thé ki XXI. Chương II- Quan hệ ASEAN ~ Mỹ trong thập niên đầu thé ki XXI trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị - quản sự. Chương II: Đánh giá quan hệ ASEAN ~ Mỹ trong thập niên dau thế ki XXI. Trang 8 Quan hệ ASEAN - Mỹ trong thập nién đầu thé ki XXI CHUONGI KHÁI QUAT VE QUAN HE ASEAN - MỸ TRƯỚC THE KI XXI 1.
Khái quát về ASEAN 1. Quá trình thành lập ASEAN 1. Những thể nghiệm đầu tiên về hợp tác khu vực Sau khi gianh được độc lập dân tộc, các quốc gia trẻ tuôi ở Đông Nam A đã phải đối diện với những thách thức vô cùng to lớn: đó là làm thé nào để duy trì được độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, đồng thời nhanh chóng đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu vả đuổi kịp trình độ của các nước tiên tiến trên thé giới. Dé ton tai và phát triển, các quốc gia, các dân tộc trong vùng phải doan kết giúp đỡ lẫn nhau trong một tổ chức hợp tác khu vực nào đó.
Vào cuỗi thập niên 50 đầu thập niên 60 của thé ky XX, tại Đông Nam Á đã xuất hiện ba phương án xây dựng tô chức hợp tác khu vực. Phương án của Mã Lai va Philippin dự kiến thành lập một Hiệp hội các nước Đông Nam Á vì mục đích hợp tác trong lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hóa và hành chính; còn phương án của Thái Lan lại trù liệu một sự hợp tác khu vực trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, giáo dục. nghệ thuật và kỹ thuật. Ngày 31 - 3 - 1961, tại Băng Cốc, các nha lãnh đạo ba nước Thái Lan, Mã Lai và Philippin ra tuyên bố : “Thành lập Hiệp hội hợp tác kinh tế va văn hóa giữa các nước Đông Nam A, được gọi là ASA — Hiệp hội Đông Nam A”'.
Mục đích chính của việc thành lập ASA là: | - Thiết lập một bộ máy hiệu quả để tham khảo, cộng tác một cách thân hữu và tương trợ lẫn nhau trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội. văn hóa, khoa học và hanh chính. _ | Trách Tuyên bỏ Bang Các. Solidum “Hưởng tới một cộng đẳng Đóng Nam 4ˆ Đại hoe Tổng hợp Philippin xuất ban.
thành phd Quezon. Trang 9 Quan hệ ASEAN ~ Mỹ trong thập niên đầu thẻ ki XXI ~~ 2- Cung cấp đào tạo giáo dục, nghề nghiệp, kỹ thuật và hành chính, phương tiện nghiên cứu cho người dân và quan chức các nước tham gia. 3 - Trao đôi thông tin về các van dé thuộc lợi ích chung hoặc các mỗi quan tâm trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, giáo dục và khoa học. 4 - Hợp tác trong việc thúc đẩy nghiên cứu về Đông Nam Á.
Trong3 năm ton tai, ASA đã lam được một số việc đáng kẻ. Trong năm 1962, bảy Hội nghị dưới danh nghĩa của ASA đã được triệu tập tại Manila. Tuy nhiên hoạt động của ASA bj tế liệt khi hai nước Philippin và Malaixia cắt đứt quan hệ vào năm 1964. Trong thời gian tồn tại của ASA, một tổ chức hợp tác khu vực mới được gọi là MAPHILINDO cũng được tuyên bố thành lập vào tháng 8 năm 1963.
Ý tưởng thành lập tổ chức này nhằm mục đích tham khảo lẫn nhau về những vẫn dé quan trọng giữa các nước có chung nguồn gốc chủng tộc Mã Lai đã được Tổng thong Inđônẻxia va Thủ tướng Malai đưa ra tại Tokio ngày 31/5/1963. Nhưng chỉ sau một tháng tuyên bế thành lập, MAPHILINDO đã tỏ ra bat lực trong việc dàn xếp mâu thuần giữa Inđônêxia và Philippin, giữa Inđônêxia và Malaixia khi Liên bang Malaixia tuyên bố được thành lập (tháng 9 năm 1963) bao gồm cả Singapore, Xaba, và Xaraoäc. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự sụp đỏ nhanh chóng của ASA và MAPHILINDO là do các mâu thuẫn về lợi ích dân tộc giữa các nước thanh viên, nhất là mâu thuẫn chủ quyền lãnh thỏ. Sự ra đời của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam A Cổ gắng thứ ba nhằm thiết lập một tổ chức hợp tác khu vực mới trên cơ sở rộng rai hơn đã được xúc tiến vào nam 1967.
Những điến biến trong môi trường chiến lược ở Đông Nam Á vào giữa những năm 60 của thế kỷ XX khiển các nhả lãnh đạo một số nước trong vùng lo ngại. Việc Anh tuyên bế rút khỏi bán đảo Malacca và khả năng Mỹ rút khỏi bán đảo Đông Dương vào lúc các lực lượng cách mạng Đông Nam Á đang ngày cảng lớn mạnh và ảnh hưởng của chủ nghĩa xã hội đang tăng lên trong khu vực khiến những người đứng đầu chính phủ các nước trên phải tinh toi việc tìm kiếm Trang 10 Quan hệ ASEAN ~ Mỹ trong thập nién dau thẻ ki XXI một sự lựa chọn khác để duy trì an ninh quốc gia của minh và tránh cho Đông Nam Á rơi vào vòng ảnh hưởng của những cường quốc bên ngoài khác. Van dé đặt ra trước các nhà lãnh đạo các nước Đông Nam A là tim kiểm một sự lựa chọn mới như thé nao? Trả lời cầu hỏi này, quân đội Indénéxia gợi ý chính phủ của họ tham gia SEATO nhưng đã không được chấp nhận. Ý tưởng thành lập một tổ chức hợp tắc khu vực mới nảy sinh trong đầu người đứng đầu ngành ngoại giao Inđônêxia là Adam Malik.
Ngoại trưởng Adam Malik cho rằng có những cơ sở rộng rai cho việc thiết lập các quan hệ hợp tác khu vực. Những cơ sở đó là: X Thứ nhất. về phương điện địa ly, các nước trong khu vực này déu nằm trong một tổng thé địa lý, tổng thé địa lý đó được gọi là Đông Nam Á. Xx Thứ hai.
tat cả các nước Đông Nam A đều có nhu cầu hợp tác với nhau dé phát triển. Ý tưởng của Adam Malik đã nhận được sự ủng hộ tích cực của Thái Lan, Philippin và Malaixia. Các nước nảy tin rằng một tổ chức hợp tác khu vực mới sẽ có thể đóng góp tích cực vảo công cuộc xây dựng dat nước của họ. Được sự ủy nhiệm của Philippin, Malaixia vả Inđônẻxia, Thái Lan bắt tay vào việc chuẩn bị các văn bản pháp lý cho tỏ chức mới.
Quá trình chuẩn bị cho sự ra đời của ASEAN cũng gặp không ít khó khăn. Trong một thời gian dài. Malaixia khăng khăng với quan điểm rằng tô chức hợp tác khu vực mới sẽ là sự mở rộng của ASA. Ngược lại.
Inđônêxia chủ trương thành lập ASEAN trên cơ sở mở rộng MAPHILINDO. Về phần mình, Philippin đề nghị hòa trộn ASA với MAPHILINDO. Những ý kiến trái ngược như vậy không được bên nảo chắp nhận. Cuối củng, họ nhất tri ý kiến vé thành lập một tổ chức khu vực mới không ASA cũng không MAPHILINDO.
Ngày 8 - 8 — 1967, Hiệp hội các nước Đông Nan A được tuyên bỏ thành lập. Ton chi, mục đích của ASEAN là: | - Thúc day sự tăng trướng kinh tế. tiến bộ xã hội va phát triển van hóa trong khu vực thông qua các nỗ lực chung trẻn tinh than bình dang va Trang lI Quan hệ ASEAN ~ Mỹ trong thập nién đầu thẻ ki XXI hợp tác nhằm tăng cường co sở cho một cộng đồng các quốc gia Dong Nam Á hòa bình và thịnh vượng; 2 - Thúc day hòa bình và dn định khu vực bằng việc tôn trọng công lý và nguyền tắc luật pháp trong quan hệ giữa các quốc gia trong vùng vả tuần thủ các nguyên tắc của Hiến chương Lién hợp quốc: 3 - Thúc day sự cộng tác tích cực và sự giúp đỡ lẫn nhau trong các van đẻ cùng quan tâm trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội. văn hóa, khoa học — kỹ thuật và hành chính; 4 - Giúp đờ lẫn nhau đưới các hình thức đào tạo và cung cấp các phương tiện nghiên cứu trong các lĩnh vực giáo dục, chuyên môn, kỹ thuật và hành chính; 5 - Cộng tác có hiệu quả hơn để sử dụng tốt hơn nên nông nghiệp và các ngành công nghiệp của nhau, mở rộng mau dịch, kể cả việc nghiên cứu và các van đề vẻ buôn bán hang hóa quốc tế, cải thiện các phương tiện giao thông, liên lạc va nâng cao mức sống của nhân dân; 6 - Thúc day việc nghiên cứu về Đông Nam A; 7 - Duy tri sự hợp tác chặt chẽ cùng có lợi với các tô chức quốc tế và khu vực có tôn chỉ và mục đích tương tự và tìm kiếm các cách thức nhằm đạt được một sự hợp tác chặt chẽ hơn nữa giữa các tổ chức này.
Vẻ bản chất, ASEAN là một tổ chức hợp tác khu vực được lập ra nhằm thúc đẩy sự hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội và văn hóa giữa các nước thành viên. Đối với các nước Đông Nam Á, sự ra đời của ASEAN là thắng lợi của tinh than hòa giải, hòa hợp giữa các nước trong khu vực. Việc thành lập ASEAN đã dat nền móng cho sự phát triển hợp tác khu vực ở Đông Nam A trong những năm sau đó. Quá trình phát triển của ASEAN 1.
Hoạt động của ASEAN trong thập niên đầu tiên. Một năm sau khi được thành lập. ASEAN chưa có hoạt động gì đáng kế do mâu thuẫn giữa Malaixia và Philippin xung quanh van dé Xaba. Quan hệ giữa hai nước này ngảy càng xấu đi.
quan hệ giữa hai Trang 12 Quan hệ ASEAN — Mỹ trong thập nién đầu thể ki XXI nước này bị đình chỉ. ASEAN đứng trước nguy cơ tan vỡ như các tô chức tiền thân của nó. Để cứu văn tình hình, các thành viên của ASEAN đã cố gắng tìm kiếm những biện pháp ngoại giao để làm cho các bên có thẻ đi tới một giải pháp thỏa hiệp. Những cổ gắng của họ đã đưa lại kết quá mong muon.
Malaixia và Philippin đông ý gác lại van dé Xaba dé có thê bước vao hợp tác với nhau va duy trì sự tồn tại của Hiệp hội. Hoạt động lớn thứ hai của ASEAN trong mười năm đầu tòn tại là có căng hòa giải quan hệ giữa Inđônêxia và Singapore. Quan hệ giữa hai nước thành viên ASEAN này trở nên căng thing khi Tòa án tôi cao Singapore quyết định hành hình hai sÿ quan thủy quan của Indénéxia vì bị kết tội phá hoại và ám sát. Quan hệ buôn bán bị hạn chế một thời gian, sau đó không lâu đã được bình thường hóa trở lại.
Sự thành công của ASEAN trong việc hòa giải những xung đột các nước vốn có những lợi ích quốc gia mâu thuẫn nhau đã cho thấy giá trị của nó trong việc dàn xếp các bat đồng trong nội bộ Hiệp hội. Chính giá trị này của ASEAN đã giúp nó vượt qua được những thử thách trong những năm đầu mới thành lập để tiếp tục tồn tại va phát triển trong những thập niên Sau.