Luận án về đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Quảng Ninh, với vị trí địa chiến lược quan trọng, đang đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội. 175 trang · Viện Nghiên Cứu Quản Lý Kinh Tế Trung Ương.

• Trường học: Viện Nghiên Cứu Quản Lý Kinh Tế Trung Ương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Đổi Mới Mô Hình Phát Triển Khu Kinh Tế Trên Địa Bàn Tỉnh Quảng Ninh Trong Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Sự cần thiết của nghiên cứu đề tài
• 2. Mục đích, ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài luận án
• 3. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố có liên quan đến mô hình phát triển khu kinh tế
• 1.2. Tổng quan các nghiên cứu đã công bố ở nước ngoài
• 1.3. Tổng quan các nghiên cứu đã công bố ở trong nước
• 1.4. Tổng hợp đánh giá những vấn đề chưa được giải quyết (khoảng trống) và một số vấn đề luận án tập trung nghiên cứu giải quyết
• 1.5. Phương hướng giải quyết các vấn đề nghiên cứu của luận án
• 1.6. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của đề tài luận án
• 1.7. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài luận án
• 1.8. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN MỘT ĐỊA PHƯƠNG CẤP TỈNH TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.1. Khu kinh tế và mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.2. Khu kinh tế và vai trò của khu kinh tế trong phát triển KT - XH trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh
• 2.3. Mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh
• 2.4. Một số lý thuyết liên quan đến mô hình phát triển khu kinh tế
• 2.5. Hội nhập kinh tế quốc tế và những yêu cầu đặt ra đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh
• 2.6. Nội dung và phương thức phát triển mô hình khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh
• 2.6.1. Nội dung phát triển mô hình khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh
• 2.6.2. Phương thức xây dựng và đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh
• 2.7. Các yếu tố tác động đến kiến tạo và thúc đẩy mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh
• 2.8. Kinh nghiệm quốc tế và trong nước
• 2.8.1. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về xây dựng và đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế và bài học cho Quảng Ninh
• 2.8.2. Kinh nghiệm trong nước về phát triển khu kinh tế và bài học cho tỉnh Quảng Ninh
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
• 3.1. Điều kiện của tỉnh Quảng Ninh tác động quan trọng đến phát triển khu kinh tế
• 3.1.1. Tiềm năng, lợi thế
• 3.1.2. Thành tựu, ưu điểm
• 3.1.3. Hạn chế, yếu kém
• 3.1.4. Bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.1.5. Một số căn cứ pháp lý liên quan đến phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 3.2. Thực tiễn phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 3.2.1. Việc triển khai các mô hình phát triển khu kinh tế
• 3.2.2. Tình hình phát triển các khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 3.3. Tổng hợp chung về một số kết quả đạt được, tồn tại hạn chế và nguyên nhân
• 3.4. Đánh giá các yếu tố tác động đến phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 3.4.1. Yêu cầu đổi mới
• 3.4.2. Đánh giá mức độ tác động của các yếu tố liên quan đến mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 3.4.3. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỔI MỚI MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 4.1. Bối cảnh và dự báo xu hướng tác động đến đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đến năm 2030
• 4.2. Lựa chọn mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong thời gian tới
• 4.2.1. Quan điểm lựa chọn mô hình
• 4.2.2. Mục tiêu của xây dựng mô hình phát triển mới khu kinh tế
• 4.2.3. Đề xuất mô hình phát triển mới khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 4.2.4. Cách thức thúc đẩy các yếu tố của mô hình phát triển mới khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 4.2.5. Các điều kiện để thực hiện thành công mô hình phát triển mới khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 4.2.6. Một số kiến nghị cụ thể với các cơ quan Nhà nước
• KẾT LUẬN
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• PHỤ LỤC 1. CHÍNH SÁCH ƯU ĐÃI, HỖ TRỢ HIỆN NAY TẠI CÁC KHU KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
• PHỤ LỤC 2. SO SÁNH CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH KHU KINH TẾ VÂN ĐỒN, MÓNG CÁI VỚI MỘT SỐ KHU KINH TẾ TRÊN THỂ GIỚI
• PHỤ LỤC 3. BẢNG KẾT QUẢ THỰC HIỆN CÁC CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC KHU KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
• PHỤ LỤC 4. MÔ HÌNH QUẢN LÝ KHU KINH TẾ Ở VIỆT NAM
• PHỤ LỤC 5. THAM KHẢO MÔ HÌNH TƯ NHÂN HOÁ QUẢN TRỊ

Tóm tắt

I. Phát triển kinh tế Quảng Ninh và vai trò của khu kinh tế

Quảng Ninh, với vị trí địa chiến lược quan trọng, đang đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội. Phát triển kinh tế Quảng Ninh dựa nhiều vào các khu kinh tế. Tuy nhiên, hiệu quả chưa như mong đợi. Nhiều thách thức tồn tại, bao gồm: mô hình quản lý bất cập; đầu tư chất lượng thấp; hạ tầng chưa hoàn thiện; thiếu liên kết; chính sách chưa đồng bộ. Hội nhập kinh tế quốc tế tạo cơ hội nhưng cũng đặt ra yêu cầu đổi mới. Vai trò khu kinh tế trong phát triển cần được đánh giá lại. Mô hình phát triển kinh tế hiện tại cần điều chỉnh để tận dụng lợi thế. Chiến lược phát triển kinh tế cần tập trung vào thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài Quảng Ninh (FDI) chất lượng cao và phát triển bền vững.

1.1 Thực trạng phát triển khu kinh tế Quảng Ninh

Nghiên cứu chỉ ra khu kinh tế Quảng Ninh đạt được một số thành tựu. Tuy nhiên, nhiều hạn chế cần khắc phục. Cơ sở hạ tầng Quảng Ninh vẫn còn thiếu sót. Quảng bá du lịch Quảng Ninh chưa hiệu quả. Thu hút đầu tư Quảng Ninh cần cải thiện. Phát triển bền vững Quảng Ninh là mục tiêu quan trọng. Đa dạng hóa kinh tế Quảng Ninh cần được ưu tiên. Nâng cao năng lực cạnh tranh Quảng Ninh là yêu cầu cấp thiết. Phát triển nguồn nhân lực Quảng Ninh cần chú trọng chất lượng. Cơ cấu kinh tế Quảng Ninh cần được tái cơ cấu. Thực trạng phát triển các khu kinh tế đặc biệt Quảng Ninh cần được đánh giá toàn diện. Kinh tế số Quảng Ninh cần được phát triển mạnh mẽ. Thông tin đầu tư Quảng Ninh cần minh bạch, thu hút nhà đầu tư. Quy hoạch phát triển Quảng Ninh cần sự đồng bộ. Văn hóa du lịch Quảng Ninh cần được bảo tồn và phát huy. Sinh thái môi trường Quảng Ninh cần được bảo vệ. An ninh năng lượng Quảng Ninh và an ninh lương thực Quảng Ninh cần được đảm bảo. Phát triển xanh Quảng Ninh là xu hướng tất yếu. Kinh tế tuần hoàn Quảng Ninh cần được nghiên cứu áp dụng. Thương mại quốc tế Quảng Ninh cần được mở rộng. Đầu tư trực tiếp nước ngoài Quảng Ninh (FDI) cần được thu hút có chọn lọc. Thách thức phát triển kinh tế Quảng Ninh đến từ cạnh tranh quốc tế và hội nhập kinh tế toàn cầu. Cơ hội phát triển kinh tế Quảng Ninh nằm ở việc tận dụng nguồn lực nội tại và quốc tế.

1.2 Xu hướng phát triển và chính sách

Xu hướng phát triển kinh tế toàn cầu tác động mạnh đến Quảng Ninh. Chính sách phát triển kinh tế cần thích ứng với sự thay đổi. Hợp tác quốc tế Quảng Ninh cần được tăng cường. Diễn đàn kinh tế Quảng Ninh cần thu hút chuyên gia quốc tế. Cạnh tranh quốc tế đòi hỏi Quảng Ninh phải nâng cao năng lực. Thị trường quốc tế mở ra nhiều cơ hội cho Quảng Ninh. Tích hợp kinh tế quốc tế là mục tiêu quan trọng. Đổi mới mô hình kinh tế là cần thiết. Chính sách phát triển kinh tế cần linh hoạt và hiệu quả. Cơ chế chính sách hỗ trợ khu kinh tế đặc biệt cần được hoàn thiện. Đầu tư trực tiếp nước ngoài Quảng Ninh (FDI) cần chính sách ưu đãi hấp dẫn. Phát triển kinh tế bền vững là mục tiêu hàng đầu. Phát triển kinh tế xanh cần được ưu tiên. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đóng vai trò then chốt. Cải thiện cơ sở hạ tầng là tiền đề cho phát triển. Thu hút đầu tư cần có chiến lược cụ thể. Cải cách hành chính cần được đẩy mạnh. Quản lý khu kinh tế cần hiệu quả và minh bạch. Thúc đẩy phát triển kinh tế Quảng Ninh cần sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và các đối tác quốc tế. Cơ hội phát triển đến từ việc tận dụng lợi thế của khu kinh tế cửa khẩu và khu kinh tế ven biển. Vai trò của khu kinh tế trong phát triển kinh tế Quảng Ninh ngày càng quan trọng.

II. Đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế Quảng Ninh

Đổi mới mô hình phát triển kinh tế là yêu cầu bức thiết. Mô hình phát triển khu kinh tế cần phù hợp với hội nhập quốc tế. Đầu tư vào Quảng Ninh cần chiến lược dài hạn. Cơ sở hạ tầng cần được đầu tư đồng bộ. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt. Nâng cao năng lực cạnh tranh là mục tiêu quan trọng. Hợp tác quốc tế cần được mở rộng. Thu hút đầu tư FDI cần chính sách ưu đãi. Phát triển kinh tế bền vững cần được đặt lên hàng đầu.

2.1 Đề xuất mô hình phát triển mới

Luận án đề xuất mô hình phát triển khu kinh tế mới cho Quảng Ninh. Mô hình này tập trung vào phát triển bền vững, hội nhập kinh tế quốc tế, và nâng cao năng lực cạnh tranh. Mô hình này cần sự tham gia tích cực của khu vực tư nhân. Quản trị khu kinh tế cần minh bạch và hiệu quả. Thu hút đầu tư cần chiến lược rõ ràng. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là trọng tâm. Cơ sở hạ tầng cần được hiện đại hóa. Liên kết vùng cần được tăng cường. Đa dạng hóa kinh tế cần được thúc đẩy. Phát triển kinh tế số là xu hướng tất yếu. Bảo vệ môi trường cần được đặt lên hàng đầu. An ninh năng lượng và an ninh lương thực cần được đảm bảo. Hợp tác quốc tế cần được đẩy mạnh. Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn là hướng đi bền vững. Mô hình này cần sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách phát triển kinh tế của nhà nước. Thị trường quốc tế cần được khai thác triệt để. Cạnh tranh quốc tế cần được chuẩn bị kỹ lưỡng. Tích hợp kinh tế quốc tế cần được thực hiện hiệu quả. Đổi mới mô hình kinh tế cần sự đồng lòng của toàn xã hội. Đầu tư trực tiếp nước ngoài Quảng Ninh (FDI) chất lượng cao cần được ưu tiên.

2.2 Thực hiện và đánh giá hiệu quả

Việc thực hiện mô hình phát triển mới cần sự giám sát chặt chẽ. Đánh giá hiệu quả cần được thực hiện thường xuyên. Chỉ tiêu đánh giá cần được thiết lập rõ ràng. Cơ chế giám sát cần minh bạch và hiệu quả. Cải cách thể chế cần được tiếp tục đẩy mạnh. Hỗ trợ doanh nghiệp cần được tăng cường. Phát triển nguồn nhân lực cần có kế hoạch dài hạn. Đầu tư cơ sở hạ tầng cần được ưu tiên. Thu hút đầu tư FDI cần có chính sách hỗ trợ. Phát triển kinh tế bền vững cần được đặt lên hàng đầu. Hợp tác quốc tế cần được củng cố. Thương mại quốc tế cần được mở rộng. Cạnh tranh quốc tế cần được chuẩn bị. Tích hợp kinh tế quốc tế cần được thực hiện hiệu quả. Đổi mới mô hình kinh tế cần sự đồng lòng của toàn xã hội. Phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn cần được đẩy mạnh. Bảo vệ môi trường và đảm bảo an ninh năng lượng là yếu tố quan trọng. Quản lý khu kinh tế cần minh bạch và hiệu quả. Việc đánh giá hiệu quả cần dựa trên các chỉ số kinh tế, xã hội và môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau hơn 25 năm xây dựng và phát triển các mô hình khu chế xuất, khu công nghệ cao và khu kinh tế (KKT), tính đến thời điểm nghiên cứu, Việt Nam đã hình thành 26 khu kinh tế cửa khẩu và 16 khu kinh tế ven biển, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, quy trình vận hành và khai thác KKT trên cả nước nói chung và tỉnh Quảng Ninh nói riêng đang bộc lộ nhiều hạn chế: mô hình quản lý còn bất cập; số lượng và chất lượng dự án thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chưa cao; thiếu vắng các nhà đầu tư chiến lược; trình độ công nghệ và chất lượng nhân lực còn hạn chế; công tác giải phóng mặt bằng và đầu tư cơ sở hạ tầng gặp nhiều vướng mắc; tính liên kết vùng, liên kết ngành và chuỗi giá trị còn yếu; khung khổ cơ chế, chính sách chưa đồng bộ.

Tỉnh Quảng Ninh giữ vị trí địa chiến lược tại vùng Đông Bắc và Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, từng bước triển khai thí điểm cơ chế KKT từ năm 1996 tại cửa khẩu Móng Cái. Tuy nhiên, các KKT trên địa bàn tỉnh vẫn chưa phát huy tối đa hiệu quả tương xứng với tiềm năng. Khoảng trống nghiên cứu được xác định là: chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về mô hình phát triển KKT trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh như Quảng Ninh dưới góc độ kinh tế phát triển; thiếu vắng các nghiên cứu chuyên sâu đánh giá các yếu tố tác động để thiết kế khung lý thuyết, tiêu chí lựa chọn và giải pháp đổi mới mô hình KKT trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là xây dựng khung lý thuyết và đề xuất hệ thống giải pháp đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Hệ thống hóa và góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận về khu kinh tế, mô hình phát triển khu kinh tế trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.
2. Đánh giá thực trạng mô hình phát triển các KKT trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh; phân tích các nhân tố tác động, chỉ rõ kết quả đạt được, tồn tại, hạn chế, nguyên nhân và phân tích ma trận SWOT.
3. Xây dựng khung lý thuyết, quan điểm và định hướng đổi mới mô hình phát triển KKT nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các KKT tại Quảng Ninh.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp thực hiện mô hình phát triển mới và các kiến nghị cụ thể đối với các cơ quan Nhà nước.

Các câu hỏi nghiên cứu của luận án gồm:

1. Những yếu tố nào cấu thành và tác động đến mô hình phát triển khu kinh tế trong hội nhập kinh tế quốc tế?
2. Vai trò và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến mô hình phát triển khu kinh tế tại một địa phương cấp tỉnh như Quảng Ninh diễn ra như thế nào?
3. Yếu tố hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay tác động như thế nào đến phát triển khu kinh tế?
4. Mô hình phát triển khu kinh tế với các thành tố nào là phù hợp để đổi mới cho tỉnh Quảng Ninh?
5. Cần thực hiện những giải pháp và đề xuất, kiến nghị gì đối với các cơ quan Nhà nước?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.
• Phạm vi không gian: Tập trung vào 04 khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, bao gồm: Khu kinh tế ven biển Vân Đồn, Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái, Khu kinh tế cửa khẩu Hải Hà (Bắc Phong Sinh) và Khu kinh tế cửa khẩu Bình Liêu (Hoành Mô - Đồng Văn).
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng từ khi triển khai các KKT đến năm 2018, trong đó tập trung giai đoạn 2013 - 2018; đề xuất phương hướng, giải pháp đổi mới mô hình đến năm 2030.
• Phạm vi nội dung: Đánh giá các mô hình lý luận và bài học kinh nghiệm trong và ngoài nước; phân tích các yếu tố tác động thuộc hệ thống kinh tế, chính trị, xã hội, pháp lý và bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế đối với sự phát triển KKT cấp tỉnh.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong và ngoài nước

Tổng quan tài liệu trong luận án được phân loại theo hai khối công trình chính:

Các công trình nghiên cứu ngoài nước:

• Jong Cheol Lee (2014): Nghiên cứu về Khu kinh tế tự do Incheon (Hàn Quốc), nhấn mạnh tầm nhìn chiến lược, sự phối hợp nhất quán giữa chính quyền trung ương với địa phương và vai trò dẫn dắt ban đầu của nguồn vốn đầu tư công đối với phát triển hạ tầng KKT.
• Đại học Thâm Quyến (2014): Phân tích quá trình 30 năm cải cách ngành tài chính tại Đặc khu kinh tế Thâm Quyến (Trung Quốc), làm rõ vai trò của thị trường vốn đa cấp và tự do hóa tài chính.
• Akinci & Ngân hàng Thế giới (2011): Nghiên cứu về các thách thức mới của các đặc khu kinh tế (SEZ) tại Bangladesh, Honduras, Singapore, Trung Quốc; nhấn mạnh tính bền vững về thể chế, xã hội và môi trường trong quản lý KKT.
• Ngân hàng Thế giới (2014): Nghiên cứu về nâng cao năng lực cạnh tranh SEZ toàn cầu, khuyến nghị Việt Nam tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hình thành chuỗi giá trị và hoàn thiện hạ tầng.
• Đào Nhất Đào (2014): Đúc kết bài học lịch sử của ĐKKT Thâm Quyến, chỉ ra yêu cầu chuyển đổi sang tăng trưởng xanh, nâng cấp công nghệ và phát triển cửa khẩu thành trung tâm trung chuyển thương mại quốc tế.
• Andrew Grant (2014): Phân tích 8 khuyến nghị phát triển ĐKKT, lưu ý cơ sở hạ tầng cần phát triển theo nhu cầu thực tế của nhà đầu tư và loại bỏ rào cản hành chính.
• Ngụy Đạt Chí (2014): Phân tích chuyển dịch mô hình phát triển từ hướng ngoại sang mở cửa toàn diện theo chuẩn tắc của WTO.
• Fredric William Swierczek (2014): Nghiên cứu vai trò liên kết giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo trong nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cắt giảm chi phí không chính thức tại KKT.
• Laura Stone (2014): Nhấn mạnh việc xây dựng cụm ngành công nghiệp và đào tạo đội ngũ quản lý cấp trung và cấp cao trong KKT.
• Kari Liuhto (2009): Phân tích các rào cản thể chế, thủ tục hành chính và hệ thống đổi mới sáng tạo tại các đặc khu kinh tế của Liên bang Nga.

Các công trình nghiên cứu trong nước:

• Vương Đình Huệ (2014): Khái quát bối cảnh, thách thức và tầm quan trọng của việc lựa chọn địa điểm, hoàn thiện thể chế và thu hút nhà đầu tư chiến lược cho ĐKKT ở Việt Nam.
• Bộ Công thương (2013): Hệ thống hóa cơ sở pháp lý, quy hoạch và cơ chế tài chính áp dụng cho các khu kinh tế cửa khẩu tại Việt Nam.
• Lê Xuân Bá (2010): Luận giải mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững, nhấn mạnh việc phát triển KKT trọng điểm nhằm tạo cực tăng trưởng lan tỏa vùng.
• Võ Đại Lược (2010): Đề xuất 3 yêu cầu cốt lõi khi xây dựng đặc khu kinh tế: hoàn thiện thể chế tương thích với nhà đầu tư chiến lược; xác định mục tiêu và địa bàn phù hợp; thu hút nhà đầu tư có tiềm lực.
• Nguyễn Xuân Thắng (2014): Phân tích yêu cầu đổi mới thể chế theo nguyên tắc thị trường và môi trường kinh doanh quốc tế, coi thể chế là đột phá hàng đầu.
• Nguyễn Xuân Thành (2014): Chỉ ra hai nhân tố quyết định thành công của KKT cấp địa phương là phát triển cơ sở hạ tầng đồng bộ và thu hút đầu tư theo cụm ngành.
• Ngô Doãn Vịnh (2012): Xây dựng bộ tiêu chí phát triển lãnh thổ đầu tàu và phân tích vai trò động lực của các KKT ven biển.
• Bùi Tất Thắng (2014): Tổng kết các bài học kinh nghiệm từ Thâm Quyến, Dubai và Incheon, phân tích các tiêu chí hạ tầng, logistics, pháp lý và công nghệ thông tin.
• Nguyễn Thường Lạng (2014): Hệ thống hóa các lý thuyết thương mại cổ điển và hiện đại áp dụng trong phát triển thể chế đặc khu kinh tế.
• Hà Tôn Vinh (2014): Đề xuất 4 trụ cột phát triển ĐKKT Vân Đồn: chính quyền, khung pháp lý, hạ tầng kỹ thuật và nhà đầu tư chiến lược.
• Huỳnh Thế Du và cộng sự (2017): Phân tích thể chế là điểm nghẽn then chốt trong ba đột phá chiến lược phát triển KKT và liên kết vùng.
• Takeshi Mukai (2014): Nghiên cứu quy hoạch không gian KKT Vân Đồn gắn với chuyển dịch từ du lịch theo xu hướng cầu sang xu hướng cung (du lịch sinh thái).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình đã công bố phần lớn tiếp cận KKT ở quy mô vĩ mô cả nước hoặc phân tích từng khía cạnh đơn lẻ (xúc tiến đầu tư, chính sách thuế, nhân lực, giải phóng mặt bằng) mang tính ứng dụng ngắn hạn. Luận án tập trung giải quyết khoảng trống về việc xây dựng khung lý thuyết hoàn chỉnh về đổi mới mô hình KKT ở cấp tỉnh, lượng hóa các yếu tố tác động và đề xuất mô hình quản trị phù hợp cho tỉnh Quảng Ninh trong bối cảnh thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án kế thừa và vận dụng hệ thống các lý thuyết kinh tế:

• Lý thuyết lợi thế kinh tế cổ điển và tân cổ điển: Lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith (1776), Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo (1817), Lý thuyết tỷ lệ các yếu tố sản xuất của Heckscher - Ohlin (1933).
• Lý thuyết hiệu quả kinh tế theo quy mô (Economies of Scale): Phân tích quy luật hiệu suất giảm dần và hiệu suất tăng dần theo quy mô. Sự tập trung không gian tại KKT giúp hình thành các cụm ngành (clusters), tối ưu hóa chi phí sản xuất và giao dịch.
• Lý thuyết Thương mại Mới và Lợi thế cạnh tranh quốc gia (Michael Porter, 1990): Luận giải tính tất yếu của việc tập trung sản xuất công nghiệp theo không gian địa lý nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.
• Lý thuyết Địa lý Kinh tế Mới của Paul Krugman (1991) và Fujita & Thisse (1996): Chứng minh sự tích tụ hoạt động kinh tế xuất phát từ tính kinh tế của quy mô nội ngành (địa phương hóa) và liên ngành (đô thị hóa), chi phí vận tải giảm và quy mô thị trường.
• Lý thuyết Tăng trưởng Mới và Mô hình Thành phố Hiến chương (Charter City) của Paul Romer: Nhấn mạnh vai trò của đổi mới thể chế, chuẩn mực quản trị tiên tiến và áp dụng các quy tắc quốc tế vượt trội để thúc đẩy tăng trưởng.
• Khái niệm "Nhà nước kiến tạo": Xác định chức năng của Nhà nước trong việc tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, cung ứng hạ tầng và giảm thiểu rủi ro pháp lý cho nhà đầu tư.

Về mặt khái niệm, theo Nghị định số 29/2008/NĐ-CP ngày 14/3/2008 của Chính phủ: Khu kinh tế là khu vực có không gian kinh tế riêng biệt với môi trường đầu tư và kinh doanh đặc biệt thuận lợi cho các nhà đầu tư, có ranh giới địa lý xác định, được thành lập theo điều kiện, trình tự và thủ tục quy định, có diện tích tối thiểu 10.000 ha (100 km²), gắn với cảng biển nước sâu hoặc sân bay và các trục giao thông huyết mạch.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp định lượng mô tả trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.

Phương pháp nghiên cứu	Kỹ thuật thu thập dữ liệu	Kỹ thuật phân tích
Định tính	- Thu thập dữ liệu thực tế, quan sát tại hiện trường. - Phỏng vấn sâu chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý. - Khảo sát câu hỏi mở đối với doanh nghiệp và người lao động. - Nghiên cứu tài liệu văn bản pháp quy, báo cáo chính sách.	Phân tích tài liệu, lập luận logic nguyên nhân - kết quả, so sánh lịch sử và tổng hợp hiện trạng.
Định lượng	- Thu thập số liệu thống kê kinh tế - xã hội, ngân sách, xuất nhập khẩu, vốn đầu tư (FDI, DDI). - Điều tra khảo sát bằng bảng hỏi có cấu trúc đóng.	Thống kê mô tả, phân tích cơ cấu, tính toán tỷ lệ tăng trưởng (% so với năm trước), tổng hợp bảng và biểu đồ so sánh.
Kết hợp (Mixed Methods)	Kết hợp đồng thời dữ liệu khảo sát thực tế và số liệu thống kê thứ cấp được chuẩn hóa.	Đánh giá ma trận SWOT, phân tích đa chiều các yếu tố tác động đến hiệu quả mô hình KKT.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua các đợt khảo sát thực tế bằng phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp cán bộ, công chức, chủ doanh nghiệp, nhà đầu tư và người lao động tại các KKT Vân Đồn, Móng Cái, Hải Hà và Bình Liêu; thông tin từ các hội thảo khoa học chuyên đề về đặc khu kinh tế.
• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo tổng kết của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công thương; số liệu niên giám thống kê, báo cáo của Ban Quản lý Khu kinh tế Quảng Ninh, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Xây dựng, UBND tỉnh Quảng Ninh và UBND các huyện/thị xã/thành phố liên quan giai đoạn 2012 - 2018.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: Tổng quan các nghiên cứu về mô hình phát triển khu kinh tế

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến quá trình hình thành và phát triển KKT, phân tích kinh nghiệm phát triển các đặc khu kinh tế tiêu biểu trên thế giới (Thâm Quyến, Incheon, Aqaba, Dubai...). Chương này xác định các khoảng trống tri thức về thiết kế mô hình KKT cấp địa phương trong bối cảnh hội nhập quốc tế; từ đó xây dựng phương hướng giải quyết, xác định rõ 4 mục tiêu cụ thể, 5 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi không gian (4 KKT của Quảng Ninh) và thời gian (đến 2018, định hướng 2030), cùng sơ đồ khung nghiên cứu của đề tài.

CHƯƠNG 2: Cơ sở lý luận về đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh trong hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 2 luận giải các khái niệm cốt lõi: khu kinh tế, vai trò của KKT (thu hút FDI, phát triển hạ tầng, thử nghiệm thể chế, giải quyết việc làm), đặc điểm và các tiêu chí lựa chọn vị trí thành lập KKT. Tác giả phân loại KKT theo nhiều giác độ:

Phân loại mô hình khu kinh tế:

Luận án tổng hợp bảng đối chiếu giữa các mô hình KKT truyền thống và hiện đại theo chuẩn quốc tế (FIAS, 2008):

Nhóm mô hình	Dạng mô hình	Quy mô diện tích	Hoạt động đặc trưng	Thị trường chính	Ví dụ điển hình
Truyền thống	Khu Thương mại Tự do	Dưới 50 ha	Miễn thuế, lưu kho bãi, tái xuất khẩu, dịch vụ thương mại.	Nội địa, tái xuất khẩu	Khu tự do Colon (Panama)
	Khu Chế xuất / KCN	Dưới 100 ha	Sản xuất công nghiệp chế biến phục vụ xuất khẩu.	Xuất khẩu, nội địa hạn chế	KCX Karachi (Pakistan), KCN Lat Krabang (Thái Lan)
	Khu doanh nghiệp tập trung	Dưới 50 ha	Ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính tái thiết đô thị/nông thôn.	Xuất khẩu	Empowerment Zone (Chicago, Mỹ)
	Khu cảng tự do (Freeports)	Trên 10.000 ha	Đa chức năng: du lịch, thương mại, cảng biển, đô thị, công nghiệp.	Nội địa và xuất khẩu	ĐKKT Aqaba (Jordan)
Hiện đại	Khu Công nghệ cao	Dưới 50 ha	R&D, sản xuất sản phẩm công nghệ cao, gắn với viện/trường đại học.	Nội địa và xuất khẩu	Science Park (Singapore)
	Khu Hóa dầu	100 - 300 ha	Lọc hóa dầu, năng lượng, công nghiệp nặng gần nguồn tài nguyên.	Nội địa và xuất khẩu	KCN Laem Chobang (Thái Lan)
	Khu Dịch vụ Tài chính	Dưới 50 ha	Dịch vụ tài chính và phi tài chính quốc tế (Offshore).	Xuất khẩu	Labuan (Malaysia)
	Khu Phần mềm & Internet	Dưới 20 ha	Công nghệ thông tin, phần mềm, viễn thông, nội dung số.	Xuất khẩu	Dubai Internet City (UAE)
	Khu Cảng Hàng không Tự do	Dưới 20 ha	Vận chuyển hàng không, logistics sân bay, chuyển tải nhanh.	Nội địa và tái xuất khẩu	Sân bay Kuala Lumpur (Malaysia)
	Khu Du lịch Nghỉ dưỡng	200 - 1.000 ha	Dịch vụ du lịch, khách sạn cao cấp, sinh thái, vui chơi giải trí.	Nội địa và xuất khẩu	Đảo Baru (Colombia)
	Khu Logistics & Kho bãi	Dưới 50 ha	Lưu kho, chia chọn, phân phối, trung chuyển hàng hóa quốc tế.	Tái xuất khẩu	Cargo Park (Cộng hòa Séc)

Chương này cũng phân tích 5 cấp độ hội nhập kinh tế quốc tế:

1. Thỏa thuận thương mại ưu đãi (PTA)
2. Khu vực mậu dịch tự do (FTA)
3. Liên minh thuế quan (CU)
4. Thị trường chung (Single Market)
5. Liên minh kinh tế - tiền tệ toàn diện

Đồng thời, chương 2 xác lập 6 mục tiêu trụ cột của mô hình KKT cấp tỉnh và đúc kết kinh nghiệm phát triển KKT từ các quốc gia (Trung Quốc, Hàn Quốc, Malaysia, UAE...) và các địa phương trong nước để rút ra bài học cho Quảng Ninh.

CHƯƠNG 3: Thực trạng phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Chương 3 trình bày các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và vị trí địa kinh tế của tỉnh Quảng Ninh (cửa ngõ giao thương ASEAN - Trung Quốc trong hành lang kinh tế "Hai hành lang, một vành đai"). Luận án phân tích cơ cấu kinh tế và tăng trưởng của tỉnh, đánh giá khung pháp lý hiện hành tác động đến KKT.

Tình hình thực tiễn triển khai 04 khu kinh tế tại Quảng Ninh được tổng hợp chi tiết:

• Khu kinh tế ven biển Vân Đồn: Thành lập theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, định hướng phát triển thành KKT biển tổng hợp, trung tâm dịch vụ - du lịch cao cấp và công nghiệp công nghệ cao.
• Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái: Trung tâm thương mại, dịch vụ, du lịch và xuất nhập khẩu gắn với biên giới đường bộ và đường biển với Trung Quốc.
• Khu kinh tế cửa khẩu Hải Hà (Bắc Phong Sinh): Tập trung phát triển công nghiệp đa ngành, dệt may, cảng biển nước sâu và thương mại biên giới.
• Khu kinh tế cửa khẩu Bình Liêu (Hoành Mô - Đồng Văn): Phát triển kinh tế cửa khẩu phụ, lâm sản và giữ vững an ninh quốc phòng vùng biên cương.

Chương này sử dụng các bảng thống kê phân tích số liệu thực tế:

• Quy mô diện tích và phân khu chức năng các KKT tại Quảng Ninh.
• Tổng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước giai đoạn 2012 - 2018 cho hạ tầng KKT.
• Tốc độ phát triển của các KKT (% tăng so với năm trước về doanh thu, nộp ngân sách, xuất nhập khẩu, lao động).
• So sánh các chỉ tiêu đóng góp của các KKT vào quy mô kinh tế chung của tỉnh năm 2018.

Chương 3 chỉ ra các điểm nghẽn: mô hình quản lý 3 cấp còn cồng kềnh; hạ tầng giao thông kết nối chưa hoàn chỉnh trong giai đoạn trước 2018; nguồn nhân lực qua đào tạo thiếu hụt; cơ chế ưu đãi thuế chưa đủ sức cạnh tranh với các KKT trong khu vực; thiếu vắng liên kết chuỗi sản xuất. Chương kết thúc bằng ma trận phân tích SWOT toàn diện về phát triển KKT tỉnh Quảng Ninh.

CHƯƠNG 4: Đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 4 dự báo bối cảnh kinh tế quốc tế, tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như CPTPP, các cam kết WTO) và cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đến năm 2030.

Tác giả đề xuất quan điểm và mục tiêu xây dựng mô hình phát triển mới cho các KKT Quảng Ninh:

• Chuyển từ mô hình khu kinh tế truyền thống khép kín sang mô hình kinh tế mở, tăng trưởng xanh, dựa trên đổi mới sáng tạo và chuỗi giá trị toàn cầu.
• Thử nghiệm mô hình quản trị tư nhân và đối tác công - tư (PPP) trong quản lý, vận hành hạ tầng KKT.
• Tổ chức không gian phát triển lãnh thổ kết nối liên hoàn giữa Vân Đồn - Móng Cái - Hải Hà với Hải Phòng và Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ: hoàn thiện thể chế phân cấp quản lý cho Ban Quản lý KKT tỉnh; áp dụng cơ chế "một cửa, tại chỗ"; đa dạng hóa phương thức huy động vốn ngoài ngân sách; đẩy mạnh đầu tư hạ tầng logistics và sân bay quốc tế; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua liên kết đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp.
• Kiến nghị cụ thể với Chính phủ, Quốc hội và các Bộ, ngành về việc ban hành Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt / Luật Khu kinh tế, cơ chế tài chính linh hoạt và phân cấp thẩm quyền đầu tư cho chính quyền địa phương.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về mô hình phát triển KKT trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế sâu sắc.
2. Xây dựng khung nghiên cứu đa chiều kết hợp các lý thuyết hiệu quả kinh tế theo quy mô, địa lý kinh tế mới, thương mại mới và mô hình thành phố hiến chương; xác lập 6 mục tiêu trụ cột và các yếu tố tác động đến hiệu quả mô hình KKT.
3. Phân loại và hệ thống hóa các dạng thức không gian (đường thẳng, dẻ quạt, lan tỏa) và mô hình quản trị KKT (nhà nước, tư nhân, hỗn hợp).

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Đánh giá toàn diện, có căn cứ khoa học và số liệu thực chứng về quá trình vận hành của 04 khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2012 - 2018.
2. Nhận diện các điểm nghẽn về thể chế quản lý, cơ chế tài chính, hạ tầng và liên kết vùng của các KKT tỉnh Quảng Ninh.
3. Đề xuất mô hình phát triển mới và mô hình quản trị tư nhân/PPP trong khai thác hạ tầng KKT; xác lập phương hướng phát triển không gian kinh tế cho từng KKT đến năm 2030.
4. Đưa ra các kiến nghị cụ thể, khả thi với các cơ quan Trung ương nhằm hoàn thiện thể chế quản lý KKT tại Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Dữ liệu khảo sát và số liệu thống kê trong luận án tập trung chủ yếu đến năm 2018, chưa phản ánh các biến động kinh tế toàn cầu và hệ thống chính sách sau giai đoạn này.
• Phạm vi nghiên cứu thực tiễn tập trung tại tỉnh Quảng Ninh, một địa phương có những đặc thù riêng biệt về vị trí biên giới - ven biển, do đó khả năng suy rộng cho các địa phương nội địa khác cần có sự điều chỉnh tương ứng.
• Mô hình quản trị tư nhân đối với KKT được đề xuất trên cơ sở lý thuyết và kinh nghiệm quốc tế nhưng việc triển khai thực tế tại Việt Nam còn phụ thuộc vào tiến trình sửa đổi khung pháp luật quốc gia.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Nghiên cứu định lượng nâng cao sử dụng các mô hình kinh tế lượng để đo lường hiệu ứng lan tỏa (spillover effects) của KKT đến thu nhập và chuyển dịch cơ cấu lao động của các vùng lân cận.
• Đánh giá tác động của kinh tế số, công nghệ xanh và phát triển bền vững (ESG) trong quản trị KKT giai đoạn tiếp theo.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế, Quy hoạch không gian và Kinh tế quốc tế; cung cấp hệ thống tài liệu tổng quan và khung lý thuyết về các dạng thức KKT.
• Cơ quan hoạch định chính sách: Các Bộ (Kế hoạch và Đầu tư, Công thương, Tài chính) trong việc xây dựng, sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật, nghị định và luật liên quan đến khu công nghiệp, khu chế xuất và khu kinh tế.
• Chính quyền địa phương và Ban Quản lý KKT tỉnh Quảng Ninh: Ứng dụng các phân tích SWOT, định hướng quy hoạch phân khu chức năng và cơ chế giải quyết thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, xúc tiến đầu tư chiến lược.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án nghiên cứu cụ thể bao nhiêu khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh?
Luận án tập trung nghiên cứu 04 khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, gồm: Khu kinh tế ven biển Vân Đồn, Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái, Khu kinh tế cửa khẩu Hải Hà (Bắc Phong Sinh) và Khu kinh tế cửa khẩu Bình Liêu (Hoành Mô - Đồng Văn).

2. Tiêu chuẩn diện tích tối thiểu của một khu kinh tế theo quy định pháp luật được nêu trong luận án là bao nhiêu?
Theo Nghị định số 29/2008/NĐ-CP ngày 14/3/2008 của Chính phủ được trích dẫn trong luận án, một khu kinh tế phải có quy mô diện tích tối thiểu là 10.000 hecta (tương đương 100 km²).

3. Luận án phân chia mô hình phát triển khu kinh tế theo không gian lãnh thổ thành những dạng nào?
Luận án phân loại mô hình không gian lãnh thổ KKT thành 3 dạng chính: Mô hình đường thẳng (dọc theo trục giao thông), Mô hình dẻ quạt (tập trung cao độ các phân khu đô thị - công nghiệp) và Mô hình lan tỏa (kết nối đa cực dựa trên điều kiện tự nhiên và hạ tầng sẵn có).

4. Khung thời gian thu thập dữ liệu và phạm vi đề xuất định hướng của luận án là giai đoạn nào?
Thời gian đánh giá thực trạng phát triển KKT của luận án kéo dài từ khi triển khai đến năm 2018, với trọng tâm là giai đoạn 2013 - 2018; thời gian đề xuất định hướng và giải pháp đổi mới mô hình được xác định đến năm 2030.

5. Mô hình quản trị mới nào được tác giả đề xuất để áp dụng cho các khu kinh tế tại Quảng Ninh?
Luận án đề xuất nghiên cứu áp dụng mô hình quản trị tư nhân hoặc mô hình hợp tác công - tư (PPP) trong việc đầu tư, khai thác và vận hành hạ tầng KKT bên cạnh chức năng quản lý hành chính nhà nước.

---

Kết luận

Luận án đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về khu kinh tế và đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế cấp địa phương trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Qua việc phân tích thực trạng hoạt động của 04 khu kinh tế tại tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2012 - 2018, công trình đã chỉ rõ những kết quả đạt được, những hạn chế về thể chế quản lý, hạ tầng và liên kết vùng. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất khung mô hình phát triển mới, giải pháp quản trị và các kiến nghị chính sách nhằm phát huy vai trò cực tăng trưởng kinh tế của tỉnh Quảng Ninh đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bằng việc xác định mô hình tổ chức, cơ chế vận hành và điều kiện thực hiện. Đây là một trong những yếu tố thực thể quan trọng được sử dụng làm nền tảng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế theo chiều sâu, đặc biệt là quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường và gia tăng năng lực cạnh tranh quốc tế. Nêu bật các điểm chung và khác biệt về khái niệm, các triển khai mô hình khu kinh tế tại các quốc gia khác nhau như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nam Phi, các nước Trung Á, Ấn Độ. Chỉ ra lý thuyết nền tảng về đặc khu kinh tế, dẫn giải lý thuyết lợi thế tuyệt đối (A.

Smith, 1776) và lợi thế so sánh (D.Ricarrdo, 1817); Lý thuyết đề cao lợi ích thu được từ góc độ khác biệt cơ bản về nguồn lực của Hecskcher- Ohlin (1933); Lý thuyết lợi thế cạnh tranh quốc gia của M.Porter (1990);… Những nghiên cứu đã chỉ ra phát triển khu kinh tế là xu hướng vận động mang tính quy luật trong quá trình chuyển mạnh sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Hà Tôn Vinh (2014), Kinh doanh thương mại và đầu tư trong đặc khu kinh tế: Kinh nghiệm các nước và hướng phát triển cho đặc khu kinh tế Vân Đồn, [56], nghiên cứu đưa ra vấn đề mực tiêu thành lập khu kinh tế là làm sao tận dụng sản phẩm nhân lực và lao động địa phương để xuất khẩu để có nguồn thu tăng ngân sách và làm cho thương mại của địa phương tốt hơn. Chỉ rõ 4 yếu tố chính để đảm bảo cho việc xây dựng và phát triển khu kinh tế gồm: chính quyền địa phương và chính quyền Việt Nam; khung pháp lý rõ ràng nhất là luật; có công trình hạ tầng tối K14 thiểu sân bay, cầu cảng, điện nước…; cần có nhà đầu tư chiến lược. Làm sao để có nhà đầu tư chiến lược, vai trò của tư nhân… Huỳnh Thế Du, Đinh Công Khải, Huỳnh Trung Dũng, Hoàng Văn Thắng, Nguyễn Thị Hồng Nhung (2017), Từ khu kinh tế đến phát triển và liên kết vùng: tạo đột phá thể chế, [19]: đã đề cập đến các vấn đề về thể chế phát triển khu kinh tế, đặt vấn đề là trong ba mũi đột phá: thể chế, nguồn nhân lực và cơ sở hạ tầng thì thể chế là nút thắt quan trọng nhất cần khơi thông; nêu kinh nghiệm về thể chế của thế giới, những bài học thành công của các nước Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ và thực tiễn phát triển khu kinh tế tại Việt Nam; chỉ rõ những tồn tại và thách thức đồng thời đưa ra những đề xuất chính sách cho Việt Nam trong xây dựng mô hình phát triển khu kinh tế phù hợp.

Takeshi Mukai (2014), Quy hoạch phát triển không gian khu kinh tế Vân Đồn để phát triển vùng tỉnh Quảng Ninh, [28], đã phân tích nghiên cứu của Nikken Seikke Civil Engineering LTD về xu hướng phát triển của du lịch đang thay đổi từ xu hướng cầu sang xu hướng cung. Xu hướng cầu là xu hướng cũ, thường thì thực hiện qua các nhóm tour đến nơi du lịch. Xu hướng cung thường theo hướng du lịch sinh thái, bản thân địa phương đưa ra. Đây là một xu hướng mới trong du lịch.

Chính quyền địa phương nên tạo ra những điểm hấp dẫn cho khách du lịch. Trong xu hướng mới này, chính quyền địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra nhu cầu của khách du lịch. Nghiên cứu chỉ rõ những điểm quan trọng trong quản lý quy hoạch phát triển khu kinh tế để phát triển vùng tỉnh. Tổng hợp đánh giá những vấn đề chưa được giải quyết (khoảng trống) và một số vấn đề luận án tập trung nghiên cứu giải quyết Qua quá trình nghiên cứu các tài liệu liên quan cả ngoài nước và trong nước, nghiên cứu sinh nhận thấy rằng đã có nhiều các công trình nghiên cứu về chủ đề khu kinh tế, nhất là về mô hình đặc khu kinh tế trong thời gian ngắn gần đây.

Mỗi đề tài, mỗi công trình nghiên cứu, mỗi bài viết có những góc độ tiếp K15 cận khác nhau. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, hệ thống về phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Đặc biệt là, chưa có những nghiên cứu về các yếu tố tác động quan trọng đến việc lựa chọn mô hình, kiến tạo và phát triển các yếu tố này, đề xuất các giải pháp thúc đẩy mô hình phát triển khu kinh tế của tỉnh Quảng Ninh trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế sâu sắc hiện nay. Có những nghiên cứu tổng thể về quy hoạch và đánh giá tình hình phát triển các KKT như báo cáo lớn của Bộ Kế hoạch và Đầu tư trình Chính phủ đánh giá tình hình thực hiện và để ban hành các quyết định hành chính.

Bên cạnh đó, những kiến nghị về chính sách mới chỉ dừng lại ở việc nêu lên những quan điểm định tính, đề xuất, kiến nghị những giải pháp chung. Có những nghiên cứu đối với các địa phương cấp tỉnh cụ thể hay cho từng lĩnh vực cụ thể như thu hút đầu tư, thuế và phí, phát triển nhân lực, ứng dụng khoa học công nghệ, giải phóng mặt bằng… Nhưng những nghiên cứu đó phần nhiều mang tính ứng dụng thực tiễn hơn là tổng kết thực tiễn để xây dựng khung lý thuyết hoặc thiết kế mô hình. Chưa có nghiên cứu mô hình phát triển khu kinh tế cho một tỉnh như Quảng Ninh, hay đánh giá các yếu tố tác động đến mô hình khu kinh tế thì chưa có những đánh giá sâu sắc, cụ thể và mang tính toàn diện. Từ những khoảng trống nghiên cứu, tác giả xác định những vấn đề đặt ra mà luận án tập trung giải quyết như sau: (1) Hệ thống hóa, luận giải, làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về mô hình phát triển khu kinh tế trong hội nhập kinh tế quốc tế, trong đó: - Làm rõ khái niệm về khu kinh tế, mô hình khu kinh tế, mô hình phát triển khu kinh tế.

- Đặc điểm, vai trò, ý nghĩa, những điều kiện cần thiết để hình thành và phát triển các khu kinh tế. - Khái niệm hội nhập quốc tế, hội nhập kinh tế quốc tế. Bối cảnh hội nhập K16 kinh tế quốc tế, hội nhập quốc tế, các yếu tố toàn cầu hoá tác động quan trọng đến phát triển khu kinh tế. - Nghiên cứu kinh nghiệm xây dựng và phát triển khu kinh tế trên thế giới và trong nước, từ đó rút ra bài học cho phát triển khu kinh tế ở tỉnh Quảng Ninh.

- Nghiên cứu, đề xuất, đánh giá các yếu tố trụ cột tác động quan trọng tới mô hình phát triển khu kinh tế. (2) Phân tích và đánh giá thực trạng tình hình phát triển các khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh: - Phân tích SWOT về thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức đối với việc phát triển khu kinh tế tỉnh Quảng Ninh nhằm chứng minh sự cần thiết và tất yếu khách quan của yêu cầu đổi mới trong việc phát triển các khu kinh tế của tỉnh. - Phân tích hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh; tình hình triển khai xây dựng các khu kinh tế của tỉnh này. (3) Đề xuất định hướng phát triển, mô hình và phương thức thúc đẩy, giải pháp phát triển khu kinh tế tỉnh Quảng Ninh trong hội nhập kinh tế quốc tế: - Xây dựng các khu kinh tế đáp ứng mô hình phát triển khu kinh tế bền vững, hiệu quả, hội nhập.

Thực hiện nền kinh tế thị trường đầy đủ, là nơi mở cửa để thu hút vốn đầu tư nước ngoài với các cơ chế, chính sách ưu đãi nhưng đảm bảo tuân thủ các nguyên tắc chung của thế giới. - Xây dựng khu kinh tế với cơ chế, chính sách được thiết kế sẽ tham gia vào quá trình hợp tác và phân công lao động quốc tế ở khu vực. - Mô hình phát triển khu kinh tế một cách toàn diện cơ bản phù hợp với xu thế phát triển của các khu kinh tế thành công trên thế giới hiện nay. Phương hướng giải quyết các vấn đề nghiên cứu của luận án 1.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của đề tài luận án Mục tiêu nghiên cứu tổng quát: Xây dựng khung lý thuyết và các giải pháp đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong hội nhập kinh tế quốc tế. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể: (1) Hệ thống và góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận về khu kinh tế, mô hình phát triển khu kinh tế trong hội nhập kinh tế quốc tế, gồm: khái niệm, đặc điểm, các yếu tố cấu thành, tác động…; (2) Đánh giá thực trạng mô hình phát triển các khu kinh tế trên địa bàn Quảng Ninh; phân tích các yếu tố tác động; chỉ rõ những tồn tại hạn chế và nguyên nhân; phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức; (3) Khung lý thuyết, quan điểm, giải pháp đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế để nâng cao hiệu quả hoạt động khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế; (4) Một số kiến nghị đối với các cơ quan nhà nước. Câu hỏi nghiên cứu: (1) Những yếu tố cấu thành và tác động đến mô hình phát triển khu kinh tế trong hội nhập kinh tế quốc tế ? (2) Vai trò và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến mô hình phát triển khu kinh tế tại một địa phương cấp tỉnh như tỉnh Quảng Ninh như thế nào ? (3) Tác động của yếu tố hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay đến phát triển khu kinh tế (4) Mô hình với các yếu tố nào phù hợp để đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế cho Quảng Ninh ? (5) Những giải pháp và đề xuất, kiến nghị cần thiết cho các cơ quan nhà nước ? 1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài luận án 1.

Đối tượng nghiên cứu: Đổi mới mô hình mới phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay. Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, trong đó phạm vi không gian nghiên cứu gồm 04 khu kinh tế của tỉnh: khu kinh tế ven biển Vân Đồn, khu kinh tế cửa K18 khẩu Móng Cái - Hải Hà (Bắc Phong Sinh), khu kinh tế cửa khẩu Bình Liêu (Hoành Mô - Đồng Văn). Thời gian đánh giá quá trình phát triển khu kinh tế từ khi triển khai cho đến năm 2018, trọng tâm là trong 5 năm gần đây (giai đoạn 2013 - 2018). Thời gian đề xuất định hướng đến 2030.