Luận án đổi mới điều hành chính sách tiền tệ của ngân hàng nước cộng hoà dân chủ nhân dân lào trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Nghiên cứu về chính sách tiền tệ và hội nhập kinh tế quốc tế tại Lào đã được thực hiện qua nhiều giai đoạn, nhưng… 186 trang · Trường Đại Học Kinh Tế · 2023.

• Tác giả: Santy Phonmeuanglao
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Đổi Mới Chính Sách Tiền Tệ Của Lào Trong Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Vientiane

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ TẠI CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.1. Cơ sở lý luận về chính sách tiền tệ
• 2.2. Cơ sở lý luận về điều hành chính sách tiền tệ trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.3. Cơ sở lý luận về điều hành chính sách tiền tệ tác động tới nền kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NGÂN HÀNG NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 3.1. Bối cảnh kinh tế vĩ mô của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào
• 3.2. Điều hành chính sách tiền tệ của ngân hàng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.3. Đánh giá thực trạng điều hành chính sách tiền tệ của ngân hàng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NGÂN HÀNG NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 4.1. Định hướng phát triển kinh tế và điều hành chính sách tiền tệ của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào đến năm 2020
• 4.2. Những giải pháp hoàn thiện điều hành chính sách tiền tệ của ngân hàng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.3. Một số khuyến nghị
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Nghiên cứu về chính sách tiền tệ và hội nhập kinh tế quốc tế tại Lào đã được thực hiện qua nhiều giai đoạn, nhưng vẫn còn thiếu sót trong việc phân tích sâu sắc mối quan hệ giữa hai lĩnh vực này. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào các khía cạnh riêng lẻ, như Khamkinh Phanthavong (2003) đã chỉ ra rằng hệ thống ngân hàng Lào cần cải cách để phù hợp với nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, nghiên cứu này chưa đề cập đến tác động của hội nhập kinh tế đến chính sách tiền tệ. Mi Moua (2003) đã phân tích thực trạng tín dụng ngân hàng, nhưng không đi sâu vào mối liên hệ với kinh tế quốc tế. Watanabe Shinichi (2006) đã chỉ ra tình trạng đô la hóa tại Lào, nhưng không đề cập đến các giải pháp cụ thể để cải thiện chính sách tiền tệ trong bối cảnh hội nhập. Những nghiên cứu này cho thấy sự cần thiết phải có một cái nhìn tổng thể hơn về chính sách tiền tệ trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

1.1. Nghiên cứu về chính sách tiền tệ và hội nhập kinh tế quốc tế tại Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

Các nghiên cứu về chính sách tiền tệ tại Lào thường thiếu sự liên kết với hội nhập kinh tế quốc tế. Nghiên cứu của Khamkinh Phanthavong (2003) đã chỉ ra rằng hệ thống ngân hàng cần cải cách để phù hợp với nền kinh tế thị trường, nhưng không đề cập đến tác động của hội nhập. Mi Moua (2003) đã phân tích thực trạng tín dụng ngân hàng, nhưng không đi sâu vào mối liên hệ với kinh tế quốc tế. Watanabe Shinichi (2006) đã chỉ ra tình trạng đô la hóa tại Lào, nhưng không đề cập đến các giải pháp cụ thể để cải thiện chính sách tiền tệ trong bối cảnh hội nhập. Những nghiên cứu này cho thấy sự cần thiết phải có một cái nhìn tổng thể hơn về chính sách tiền tệ trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

II. Cơ sở lý luận về chính sách tiền tệ và điều hành chính sách tiền tệ trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Cơ sở lý luận về chính sách tiền tệ bao gồm khái niệm, công cụ và mục tiêu của nó. Chính sách tiền tệ được định nghĩa là các biện pháp mà ngân hàng trung ương sử dụng để kiểm soát lượng tiền trong nền kinh tế. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, chính sách tiền tệ không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế trong nước mà còn bị tác động bởi các yếu tố bên ngoài như tỷ giá hối đoái và dòng vốn đầu tư nước ngoài. Việc điều hành chính sách tiền tệ trong bối cảnh này đòi hỏi sự linh hoạt và khả năng thích ứng cao. Các công cụ như lãi suất, tỷ lệ dự trữ bắt buộc và các biện pháp can thiệp thị trường mở cần được sử dụng một cách hiệu quả để đảm bảo sự ổn định kinh tế. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập, việc duy trì ổn định giá cả và kiểm soát lạm phát trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

2.1. Cơ sở lý luận về chính sách tiền tệ

Cơ sở lý luận về chính sách tiền tệ bao gồm các khái niệm cơ bản như mục tiêu, công cụ và phương pháp thực hiện. Chính sách tiền tệ được định nghĩa là các biện pháp mà ngân hàng trung ương áp dụng để điều chỉnh lượng tiền trong nền kinh tế. Mục tiêu chính của chính sách tiền tệ là duy trì sự ổn định giá cả và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các công cụ chính bao gồm lãi suất, tỷ lệ dự trữ bắt buộc và các biện pháp can thiệp thị trường mở. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, chính sách tiền tệ cần phải linh hoạt để ứng phó với các biến động từ bên ngoài, đồng thời đảm bảo sự ổn định trong nước.

III. Thực trạng điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Thực trạng điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào cho thấy nhiều thách thức trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Từ năm 1997, Lào đã có những bước tiến trong việc cải cách hệ thống ngân hàng và chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, tình trạng đô la hóa vẫn là một vấn đề lớn, ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát của ngân hàng trung ương. Tín dụng ngân hàng tăng nhanh, nhưng chất lượng tín dụng còn thấp, dẫn đến rủi ro cho nền kinh tế. Hệ thống ngân hàng cần phải được cải cách để nâng cao năng lực quản lý và điều hành chính sách tiền tệ. Việc tăng cường hợp tác quốc tế và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong điều hành chính sách tiền tệ là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

3.1. Bối cảnh kinh tế vĩ mô của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

Bối cảnh kinh tế vĩ mô của Lào trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế đã có nhiều thay đổi. Tăng trưởng kinh tế đạt được nhờ vào việc mở cửa thị trường và thu hút đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu tài nguyên, dẫn đến sự không bền vững. Tình trạng đô la hóa cũng gây khó khăn cho việc điều hành chính sách tiền tệ. Ngân hàng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào cần phải có những biện pháp mạnh mẽ để kiểm soát lượng tiền và ổn định tỷ giá hối đoái. Việc cải cách hệ thống ngân hàng và nâng cao năng lực quản lý là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập.

IV. Giải pháp hoàn thiện điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Để hoàn thiện điều hành chính sách tiền tệ, Ngân hàng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, cần tăng cường năng lực quản lý và điều hành của ngân hàng trung ương. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong điều hành chính sách tiền tệ sẽ giúp nâng cao hiệu quả và tính minh bạch. Thứ hai, cần có các biện pháp cụ thể để giảm thiểu tình trạng đô la hóa, như khuyến khích sử dụng đồng nội tệ trong giao dịch. Cuối cùng, việc tăng cường hợp tác quốc tế và học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác sẽ giúp Lào cải thiện chính sách tiền tệ trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

4.1. Định hướng phát triển kinh tế và điều hành chính sách tiền tệ của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào đến năm 2020

Định hướng phát triển kinh tế của Lào đến năm 2020 tập trung vào việc nâng cao chất lượng tăng trưởng và giảm thiểu sự phụ thuộc vào xuất khẩu tài nguyên. Ngân hàng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào cần điều chỉnh chính sách tiền tệ để phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững. Việc cải cách hệ thống ngân hàng và nâng cao năng lực quản lý sẽ giúp đảm bảo sự ổn định kinh tế. Đồng thời, cần có các biện pháp cụ thể để kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá hối đoái, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Nền kinh tế Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (CHDCND Lào) bắt đầu mở cửa và từng bước hội nhập vào kinh tế thế giới từ năm 1989. Tiến trình tái cơ cấu hoạt động thương mại và mở cửa kinh tế diễn ra mạnh mẽ sau khi Lào chính thức gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Khu vực mậu dịch tự do Đông Nam Á (AFTA) vào tháng 7 năm 1997. Theo các cam kết quốc tế, Lào bắt đầu thực hiện Hiệp định thuế quan ưu đãi có hiệu lực chung (CEPT) từ tháng 1 năm 1998, cắt giảm thuế suất đánh vào hàng hóa nhập khẩu từ các nước ASEAN xuống 0–20% vào năm 2005 và tiếp tục hạ xuống 0–5% vào năm 2008. Đến tháng 1 năm 2013, Lào chính thức trở thành thành viên thứ 158 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Các cải cách thể chế gắn liền với hội nhập kinh tế quốc tế đã thúc đẩy sự phát triển về quy mô của khu vực tiền tệ và hệ thống ngân hàng tại CHDCND Lào. Số lượng ngân hàng thương mại tăng lên nhanh chóng cùng sự tham gia của các ngân hàng nước ngoài; quy mô tín dụng đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước lẫn khu vực tư nhân đều gia tăng để đáp ứng nhu cầu vốn cho tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh thị trường chứng khoán chưa phát triển hoàn thiện.

Tuy nhiên, nền kinh tế và hệ thống tài chính - tiền tệ của Lào đồng thời phải đối mặt với nhiều bất cập mang tính cấu trúc:

• Tình trạng đô la hóa phổ biến ở mức cao kéo dài, làm suy giảm hiệu lực kiểm soát cung tiền và khả năng can thiệp độc lập về lãi suất của Ngân hàng Trung ương.
• Chính sách tài khóa lấn át chính sách tiền tệ, gây sức ép lên bảng cân đối tiền tệ và dự trữ ngoại hối.
• Hệ thống ngân hàng phát triển nhanh về số lượng nhưng năng lực tài chính, quản trị rủi ro và chất lượng hoạt động còn thấp, tỷ lệ nợ xấu tiềm ẩn nhiều rủi ro.
• Nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu tài nguyên tự nhiên (chịu tác động của hiện tượng "Căn bệnh Hà Lan" - Dutch disease), cán cân vãng lai thường xuyên thâm hụt và dự trữ ngoại hối ở mức thấp.

Đại hội Đảng Nhân dân Cách mạng Lào lần thứ VI, VII, VIII, IX đã đề ra đường lối công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đặt mục tiêu đưa đất nước thoát khỏi danh sách các nước kém phát triển vào năm 2020. Để thực hiện các mục tiêu này, việc giải quyết các thách thức trong công tác điều hành chính sách tiền tệ (CSTT) của Ngân hàng nước CHDCND Lào là một yêu cầu cấp bách. Từ đó, nghiên cứu sinh Santy Phonmeuanglao đã thực hiện luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế (mã số 62.01) với đề tài: "Đổi mới điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế".

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định cụ thể trên hai phương diện:

1. Về khía cạnh lý luận:
   • Hệ thống hóa các lý luận về chính sách tiền tệ như khái niệm, công cụ và mục tiêu.
   • Hệ thống hóa các lý luận về hội nhập kinh tế quốc tế và tác động của hội nhập kinh tế quốc tế tới công tác điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Trung ương.
   • Hệ thống hóa các lý luận về điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Trung ương trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
2. Về khía cạnh thực tiễn:
   • Trình bày bối cảnh kinh tế và môi trường hoạt động của chính sách tiền tệ tại Lào.
   • Phân tích và đánh giá toàn diện thực trạng điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng nước CHDCND Lào trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
   • Đề xuất những giải pháp và kiến nghị hoàn thiện điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng nước CHDCND Lào trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận về chính sách tiền tệ, hội nhập kinh tế quốc tế, cơ chế tác động của chính sách tiền tệ tới nền kinh tế trong quá trình mở cửa hội nhập; thực trạng điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng nước CHDCND Lào và các giải pháp hoàn thiện.
• Phạm vi nghiên cứu: Tập trung vào thực trạng hoạt động điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng nước CHDCND Lào trong giai đoạn từ sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 đến thời điểm nghiên cứu (năm 2012–2013), có sự liên hệ và kế thừa bối cảnh mở cửa từ năm 1989 và định hướng đến năm 2020.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài theo ba nhóm nghiên cứu chính:

1. Nhóm các nghiên cứu tại CHDCND Lào:

   • Khamkinh Phanthavong (2003) nghiên cứu đổi mới hệ thống ngân hàng nhà nước Lào trong nền kinh tế thị trường, chỉ ra hạn chế về thẩm quyền hoạch định CSTT, sự thiếu hụt khung khổ pháp lý và nguồn nhân lực.
   • Mi Moua (2003) phân tích giải pháp tín dụng ngân hàng thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại Lào, đề xuất tách bạch tín dụng thương mại và tín dụng chính sách.
   • Watanabe Shinichi (2006) khảo sát tình trạng đô la hóa tại Campuchia, Lào và Việt Nam (giai đoạn 1991–2004), ghi nhận tỷ trọng tiền gửi ngoại tệ trên tổng phương tiện thanh toán tại Lào lên tới 60–70% do hệ quả của việc nới lỏng tài khóa và tiền tệ sau năm 1997.
   • Patricia và Alicia (2008) phân loại mức độ đô la hóa tại các khu vực trên thế giới, xếp Lào vào nhóm quốc gia có mức độ đô la hóa cao.
   • Phouphet Kyophilavong (2009) đánh giá chính sách vĩ mô của Lào, chỉ ra CSTT của Lào phụ thuộc chủ yếu vào các công cụ trực tiếp trong thập niên 1990 trước khi áp dụng thị trường mở và dự trữ bắt buộc từ năm 1999; đồng thời khẳng định việc mở rộng cung tiền và phá giá tỷ giá không đem lại tăng trưởng bền vững.
   • Milan và Ekaterina (2010) phân tích hiện tượng "Căn bệnh Hà Lan" tại Lào khi nguồn thu từ tài nguyên tự nhiên được sử dụng cho hàng tiêu dùng nhập khẩu thay vì nhập khẩu tư liệu sản xuất.
   • Phouphet Khamphounvong (2010) nghiên cứu giải pháp đổi mới hoạt động của Ngân hàng Trung ương Lào, nêu rõ sự thiếu hụt khuôn khổ truyền dẫn, tính độc lập thấp và cơ chế tỷ giá thiếu linh hoạt.
   • Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2011, 2012) ghi nhận thực trạng thâm hụt cán cân vãng lai, tỷ lệ cho vay trên huy động tăng cao (từ 55% năm 2008 lên 75% năm 2010 và 81,4% năm 2011), áp lực thanh khoản và quy mô phát hành tín phiếu tăng từ 124 triệu USD lên 266 triệu USD cuối năm 2011.
   • Somphao Phaysith (2012) ước lượng hàm cầu tiền tại Lào giai đoạn 1993–2010 qua 6 mô hình kinh tế lượng để xác định mục tiêu trung gian của chính sách tiền tệ.

2. Nhóm các nghiên cứu tại Việt Nam:

   • Các công trình của Nguyễn Kim Dung (2004), Nguyễn Văn Khách (2006), Nguyễn Thị Kim Thanh (2005, 2008), Đoàn Phương Thảo (2010), Chu Thị Hồng Minh (2005), Phạm Thị Thư (2010), Mai Lan Hương (2010), Khuất Duy Tuấn (2012), Đặng Thị Huyền Anh (2012), Chu Khánh Lân và Nguyễn Minh Phương (2012), Hoàng Thị Lan Hương (2013), Ủy ban Kinh tế Quốc hội Việt Nam (2012)... Các tác giả đã phân tích kinh nghiệm chuyển đổi công cụ điều hành CSTT từ trực tiếp sang gián tiếp, cơ chế truyền dẫn qua lãi suất, tỷ giá và tín dụng, việc kiểm soát lạm phát, các cú sốc dòng vốn sau khi gia nhập WTO và điều kiện áp dụng khuôn khổ lạm phát mục tiêu.

3. Nhóm các nghiên cứu quốc tế:

   • Các mô hình Mundell-Fleming, trường phái New Keynesian, cùng nghiên cứu của Montot và Vitale (2009), Woodford (2007), Devereux và Sutherland (2008), Rogoff (2004), Spiegel (2008), Bernanke (2008), Kamin (2010), Cooper và Little (2001)... phân tích ảnh hưởng của toàn cầu hóa và hội nhập tài chính đối với tính độc lập của CSTT, vai trò của cơ chế tỷ giá, các kênh truyền dẫn cú sốc thanh khoản và hạn chế của NHTW trong vai trò người cho vay cuối cùng khi thanh khoản bị chi phối bởi ngoại tệ mạnh.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án lựa chọn giải quyết: Các công trình tại Lào trước đây chủ yếu tiếp cận riêng lẻ từng khía cạnh như cơ cấu hệ thống ngân hàng, hoạt động tín dụng, hiện tượng đô la hóa hoặc mô hình cầu tiền đơn lẻ. Luận án của nghiên cứu sinh Santy Phonmeuanglao là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu có hệ thống và toàn diện cả về cơ sở lý luận lẫn thực tiễn điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng nước CHDCND Lào trong suốt tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế từ năm 1997 đến 2012–2013, phân kỳ chi tiết theo 4 giai đoạn cụ thể để xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng cơ sở lý luận dựa trên các khái niệm và mô hình kinh tế học vĩ mô chuẩn tắc:

• Khái niệm chính sách tiền tệ: Luận án tổng hợp định nghĩa của Ngân hàng Trung ương Canada, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và đưa ra định nghĩa tổng quát: CSTT là chính sách kinh tế vĩ mô của Chính phủ được thực hiện bởi NHTW thông qua hệ thống các công cụ nhằm tác động tới lượng tiền lưu thông trong nền kinh tế để đạt các mục tiêu kinh tế quốc gia.
• Hệ thống mục tiêu:
  • Mục tiêu cuối cùng: Duy trì giá cả ổn định (kiểm soát lạm phát), duy trì tỷ lệ thất nghiệp ở mức tự nhiên, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, duy trì sự ổn định của thị trường tài chính, ổn định lãi suất và ổn định thị trường ngoại hối.
  • Mục tiêu trung gian và hoạt động: Lượng tiền cung ứng (M2), tiền dự trữ (tiền cơ sở), lãi suất ngắn hạn thị trường liên ngân hàng.
• Khung phân tích hội nhập kinh tế quốc tế:
  • 4 mức độ hội nhập: Đơn phương, song phương, khu vực/liên khu vực và đa phương.
  • 5 mô hình liên kết kinh tế từ thấp đến cao: Khu vực mậu dịch tự do (FTA), Liên minh thuế quan (Customs Union), Thị trường chung (Common Market), Liên minh tiền tệ (Monetary Union), và Liên minh kinh tế (Economic Union).
• Mô hình phân tích định tính và lý thuyết:
  • Mô hình IS - LM - BP (Mundell-Fleming): Phân tích hiệu quả tương đối của chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa dưới các cơ chế tỷ giá khác nhau (cố định và thả nổi) và các mức độ di chuyển vốn khác nhau (vốn lưu chuyển dễ dàng và không dễ dàng).
  • Lý thuyết Tam giác bộ ba bất khả thi (Impossible Trinity): Chỉ ra mối quan hệ đánh đổi giữa ba mục tiêu: độc lập chính sách tiền tệ, ổn định tỷ giá hối đoái và tự do hóa dòng vốn.
• Cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ: Kênh lãi suất, kênh giá tài sản (tỷ giá, giá chứng khoán, của cải), và kênh tín dụng.
• Đặc điểm điều hành CSTT trong bối cảnh hội nhập: Gia tăng tính linh hoạt, tính không chắc chắn và sự hiện diện của ba loại độ trễ (độ trễ nhận biết, độ trễ thực thi, độ trễ tác động).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp thống kê mô tả, thu thập và xử lý chuỗi số liệu thứ cấp về các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô và tiền tệ của CHDCND Lào trong giai đoạn 1995–2013.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu diễn biến các biến số kinh tế qua từng giai đoạn và so sánh với kinh nghiệm điều hành của các quốc gia trong khu vực (Việt Nam, Thái Lan, Trung Quốc).
• Phương pháp phân tích - tổng hợp, quy nạp và diễn dịch để đánh giá mối quan hệ giữa các công cụ CSTT, mục tiêu hoạt động, mục tiêu trung gian và mục tiêu cuối cùng.
• Trực quan hóa dữ liệu thông qua hệ thống các bảng số liệu thống kê (4 bảng) và biểu đồ (30 biểu đồ), hình vẽ minh họa các mô hình cân bằng vĩ mô (12 hình vẽ).

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Dữ liệu sử dụng trong luận án được trích xuất từ các nguồn chính thức:

• Báo cáo thường niên và số liệu thống kê của Ngân hàng nước CHDCND Lào (BOL).
• Số liệu từ các Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm lần thứ 4, lần thứ 5 và lần thứ 6 của CHDCND Lào.
• Báo cáo và dữ liệu kinh tế của các tổ chức quốc tế: Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB).
• Các văn kiện Đại hội Đảng Nhân dân Cách mạng Lào lần thứ VI, VII, VIII, IX.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 4 nội dung chính:

• Tổng quan các công trình nghiên cứu về CSTT, hệ thống ngân hàng, tình trạng đô la hóa và xuất khẩu tài nguyên tại CHDCND Lào (Khamkinh Phanthavong, Mi Moua, Phouphet Kyophilavong, Milan & Ekaterina, Phouphet Khamphounvong, Somphao Phaysith, các báo cáo của WB).
• Tổng quan các công trình nghiên cứu tại Việt Nam về đổi mới công cụ CSTT, phát triển thị trường mở, cơ chế truyền dẫn, kiểm soát lạm phát và điều hành tỷ giá trong quá trình gia nhập WTO và hội nhập quốc tế (Nguyễn Kim Dung, Nguyễn Văn Khách, Nguyễn Thị Kim Thanh, Đoàn Phương Thảo, Khuất Duy Tuấn, Đặng Thị Huyền Anh, Chu Khánh Lân & Nguyễn Minh Phương...).
• Tổng quan các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm quốc tế về tính độc lập của CSTT, mô hình Mundell-Fleming, cơ chế truyền dẫn cú sốc thanh khoản trong điều kiện hội nhập tài chính (Woodford, Rogoff, Spiegel, Bernanke, Kamin, Cooper & Little...).
• Luận giải vị trí nghiên cứu của luận án, khẳng định tính độc lập, không trùng lặp và xác định khoảng trống cần giải quyết đối với trường hợp CHDCND Lào.

Chương 2: Cơ sở lý luận về chính sách tiền tệ và điều hành chính sách tiền tệ trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 2 trình bày khung lý thuyết toàn diện về CSTT và điều hành CSTT trong nền kinh tế mở:

• Phân tích bản chất, chức năng, mục tiêu cuối cùng và các nhóm công cụ của CSTT (công cụ trực tiếp như hạn mức tín dụng, khung lãi suất; công cụ gián tiếp như dự trữ bắt buộc, tái chiết khấu, nghiệp vụ thị trường mở).
• Khái quát về bản chất của hội nhập kinh tế quốc tế, phân loại 4 mức độ và 5 mô hình liên kết kinh tế từ FTA đến Liên minh kinh tế; làm rõ các cơ hội mở rộng thị trường và thách thức gia tăng rủi ro lan truyền cú sốc.
• Luận giải các đặc điểm điều hành CSTT khi mở cửa nền kinh tế: tính linh hoạt tăng lên do phải đối phó với dòng vốn biến động, mức độ không chắc chắn gia tăng do tác động từ các yếu tố bên ngoài, và ba loại độ trễ của chính sách (nhận biết, thực thi, tác động).
• Phân tích cơ chế tác động của CSTT và CSTK thông qua mô hình IS - LM - BP và Tam giác bộ ba bất khả thi:
  • Dưới cơ chế tỷ giá cố định: CSTT kém hiệu lực trong việc thay đổi sản lượng thực tế do NHTW phải can thiệp ngoại hối để duy trì tỷ giá, làm triệt tiêu sự thay đổi của cung tiền nội tệ; CSTK có hiệu lực cao khi vốn chu chuyển tự do.
  • Dưới cơ chế tỷ giá thả nổi: CSTT phát huy hiệu lực cao trong việc tác động đến sản lượng thông qua biến động của tỷ giá hối đoái và xuất khẩu ròng; CSTK bị suy giảm hiệu lực do hiện tượng lấn át tỷ giá.
• Phân tích việc sử dụng các công cụ can thiệp trung hòa (sterilization) của NHTW để hút bớt thanh khoản nội tệ dư thừa khi mua ngoại tệ tăng dự trữ ngoại hối.

Chương 3: Thực trạng điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 3 phân tích diễn biến kinh tế vĩ mô và thực trạng điều hành CSTT của Lào trong giai đoạn 1997–2012 qua 4 giai đoạn cụ thể:

Giai đoạn	Bối cảnh kinh tế vĩ mô & Áp lực chính sách	Biện pháp điều hành CSTT chủ yếu	Kết quả & Hạn chế nổi bật
1997 – Quý 2/2002	Ảnh hưởng nặng nề từ khủng hoảng châu Á 1997; lạm phát phi mã (năm 1998–1999); đồng Kip mất giá nghiêm trọng; thực hiện Kế hoạch 5 năm lần thứ 4.	Sử dụng các công cụ trực tiếp (trần tín dụng, can thiệp lãi suất hành chính); bắt đầu đưa vào áp dụng dự trữ bắt buộc và nghiệp vụ thị trường mở từ năm 1999.	Tỷ lệ đô la hóa tăng vọt (tiền gửi ngoại tệ chiếm 60–70% tổng phương tiện thanh toán); lòng tin vào đồng Kip suy giảm mạnh.
Quý 3/2002 – 2005	Phục hồi kinh tế; thực hiện Kế hoạch 5 năm lần thứ 5; bắt đầu cắt giảm thuế nhập khẩu theo CEPT/AFTA; tăng trưởng GDP cải thiện.	Từng bước chuyển đổi sang công cụ gián tiếp; kiểm soát mức tăng cung tiền M2 theo đẳng thức số lượng tiền tệ; điều chỉnh lãi suất tiền gửi và cho vay.	Lạm phát hạ nhiệt so với giai đoạn trước nhưng áp lực tiền tệ vẫn lớn; hệ thống ngân hàng bắt đầu tái cấu trúc nợ xấu.
2006 – 2010	Thực hiện Kế hoạch 5 năm lần thứ 6; dòng vốn FDI vào ngành khai khoáng và thủy điện tăng mạnh; khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008.	Điều hành kết hợp giữa lãi suất chiết khấu, trái phiếu Chính phủ và tín phiếu NHTW; cấp tín dụng trực tiếp cho dự án hạ tầng công cộng.	Tín dụng tăng trưởng nóng; tỷ lệ cho vay/huy động tăng từ 55% (2008) lên 75% (2010); thâm hụt cán cân vãng lai gia tăng; biểu hiện "Căn bệnh Hà Lan".
2011 – 2012/2013	Chuẩn bị và chính thức gia nhập WTO (1/2013); tăng trưởng kinh tế duy trì trên 7–8%; áp lực lạm phát do giá hàng hóa toàn cầu.	Thắt chặt tiền tệ: tăng gấp đôi phát hành tín phiếu (từ 124 lên 266 triệu USD năm 2011); giảm cho vay dự án địa phương; kiểm soát tăng trưởng tín dụng tư nhân.	Tỷ lệ tiền gửi ngoại tệ giảm xuống 45% (2011) và 42,5% (2012); tỷ lệ cho vay/huy động lên 81,4% (2011); tỷ lệ nợ xấu báo cáo giảm từ 3,7% xuống 3,0%.

Chương 3 đưa ra các đánh giá tổng hợp về thực trạng điều hành:

• Thành công: Góp phần kiềm chế lạm phát từ mức phi mã sau khủng hoảng 1997 về mức ổn định; từng bước thiết lập hệ thống công cụ gián tiếp; quy mô khu vực tiền tệ mở rộng (tỷ lệ M2/GDP tăng); giảm dần mức độ đô la hóa từ đỉnh 60–70% xuống còn 42,5% vào năm 2012.
• Tồn tại và nguyên nhân:
  • Tình trạng đô la hóa vẫn ở mức cao so với khu vực (Việt Nam duy trì 11–12%), làm hạn chế quyền tự chủ tiền tệ.
  • Thị trường tiền tệ liên ngân hàng và nghiệp vụ thị trường mở còn sơ khai, thiếu hàng hóa giao dịch chất lượng cao.
  • Chính sách tài khóa lấn át chính sách tiền tệ; các khoản cho vay chỉ định dự án của chính quyền địa phương gây rủi ro thanh khoản.
  • Tỷ lệ cho vay trên huy động ở mức cao (trên 80%), tạo áp lực thanh khoản thường trực đối với các NHTM nội địa.
  • Cơ chế điều hành tỷ giá chưa thực sự phản ánh đúng quan hệ cung cầu thị trường; dự trữ ngoại hối mỏng khiến năng lực can thiệp hạn chế.
  • Năng lực phân tích, dự báo kinh tế vĩ mô và độ trễ chính sách lớn.

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 4 đề xuất định hướng và hệ thống giải pháp đến năm 2020:

• Định hướng phát triển kinh tế - xã hội: Căn cứ Kế hoạch 5 năm lần thứ 7 (2011–2015) và tầm nhìn 2020, hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP bền vững, kiểm soát lạm phát dưới mức tăng trưởng kinh tế, đưa Lào thoát khỏi danh sách các nước kém phát triển vào năm 2020.
• 5 nhóm giải pháp hoàn thiện điều hành CSTT:
  1. Hoàn thiện khuôn khổ mục tiêu CSTT: Xác định mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát là ưu tiên hàng đầu; xác lập cơ chế truyền tải chính sách minh bạch; xây dựng lộ trình tiến tới khuôn khổ lạm phát mục tiêu khi các điều kiện tiền đề hoàn thiện.
  2. Đổi mới và hoàn thiện hệ thống công cụ CSTT:
     • Nâng cấp nghiệp vụ thị trường mở thành công cụ chủ đạo để điều tiết vốn khả dụng; đa dạng hóa các loại giấy tờ có giá (tín phiếu NHTW, trái phiếu Chính phủ).
     • Sử dụng linh hoạt công cụ dự trữ bắt buộc theo hướng thận trọng; kết hợp công cụ tái chiết khấu để tái định hướng cơ cấu tín dụng vào các ngành sản xuất mũi nhọn phi tài nguyên.
     • Giảm dần và tiến tới xóa bỏ các biện pháp can thiệp hành chính trực tiếp (trần lãi suất, hạn mức tín dụng bắt buộc).
  3. Lựa chọn cơ chế tỷ giá phù hợp và chống đô la hóa: Chuyển đổi từng bước sang cơ chế tỷ giá thả nổi có điều tiết với biên độ linh hoạt; thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý ngoại hối, nâng cao vị thế đồng Kip Lào để kéo giảm tỷ lệ tiền gửi ngoại tệ/M2.
  4. Nâng cao tính độc lập và năng lực của Ngân hàng nước CHDCND Lào: Tăng cường thẩm quyền cho NHTW trong việc hoạch định và thực thi CSTT; nâng cao chất lượng hệ thống thống kê, năng lực dự báo kinh tế lượng và rút ngắn độ trễ chính sách.
  5. Lành mạnh hóa và nâng cao năng lực hệ thống NHTM: Tái cơ cấu tài chính, xử lý triệt để nợ xấu thực chất; tăng cường thanh tra giám sát theo chuẩn mực quốc tế; kiểm soát tỷ lệ cho vay trên huy động ở mức an toàn.
• Các khuyến nghị bổ trợ:
  • Tăng cường phối hợp đồng bộ giữa CSTT và CSTK, chấm dứt tình trạng tài trợ thâm hụt ngân sách qua hệ thống ngân hàng.
  • Đẩy mạnh phát triển thị trường tài chính, thị trường trái phiếu và hoàn thiện khung pháp lý kinh tế đối ngoại.

Kết quả và những đóng góp mới

1. Đóng góp về mặt lý luận:

   • Hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết về chính sách tiền tệ, công cụ và cơ chế truyền dẫn trong điều kiện nền kinh tế mở hội nhập quốc tế.
   • Ứng dụng mô hình IS - LM - BP và lý thuyết Tam giác bộ ba bất khả thi để luận giải chi tiết tác động của CSTT và CSTK dưới các chế độ tỷ giá và mức độ chu chuyển vốn khác nhau, làm rõ vai trò của các biện pháp can thiệp trung hòa khi nền kinh tế tiếp nhận dòng vốn ngoại lớn.

2. Đóng góp về mặt thực tiễn:

   • Là công trình chuyên khảo đầu tiên phân tích một cách hệ thống thực trạng điều hành CSTT của Ngân hàng nước CHDCND Lào trong suốt tiến trình hội nhập quốc tế từ năm 1997 đến 2012–2013.
   • Đánh giá chi tiết diễn biến kinh tế - tiền tệ của Lào qua 4 giai đoạn lịch sử rõ rệt, nhận diện các đặc thù cấu trúc: nền kinh tế quy mô nhỏ chịu ảnh hưởng của "Căn bệnh Hà Lan", tỷ lệ đô la hóa cao, sự lấn át của CSTK và mức độ phát triển chưa đồng đều của hệ thống NHTM.
   • Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp và các khuyến nghị chính sách có tính thực tiễn cao nhằm đổi mới công tác điều hành CSTT của Ngân hàng nước CHDCND Lào trong giai đoạn hướng tới năm 2020.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án sử dụng chuỗi số liệu thực nghiệm đến giai đoạn 2012–2013 (thời điểm Lào vừa gia nhập WTO). Do hạn chế về mức độ sẵn có và tính đồng bộ của hệ thống dữ liệu thống kê tại Lào trong giai đoạn nghiên cứu, việc ứng dụng các mô hình kinh tế lượng phức tạp (như VAR, SVAR, VECM) vào phân tích định lượng chuyên sâu cho từng kênh truyền tải chính sách tiền tệ còn chưa thực hiện được ở mức tối đa.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục cập nhật chuỗi số liệu sau khi Lào gia nhập WTO đầy đủ; áp dụng các mô hình chuỗi thời gian đa biến (SVAR, VECM) để lượng hóa chính xác độ trễ và mức độ phản ứng của sản lượng, giá cả trước các cú sốc CSTT trong giai đoạn thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế đến 2020 và các năm tiếp theo.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng, Quản lý kinh tế: Nguồn tư liệu chuyên sâu về kinh tế vĩ mô và hệ thống ngân hàng của CHDCND Lào trong giai đoạn chuyển đổi và hội nhập; tham khảo khung lý thuyết mô hình IS-LM-BP trong Chương 2.
• Giảng viên các trường đại học và viện nghiên cứu: Tài liệu giảng dạy, nghiên cứu so sánh về điều hành chính sách tiền tệ tại các nền kinh tế đang phát triển ở khu vực Đông Nam Á.
• Cán bộ hoạch định chính sách tại Ngân hàng nước CHDCND Lào, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính và các cơ quan quản lý vĩ mô: Cơ sở thực tiễn để tham khảo các giải pháp phát triển nghiệp vụ thị trường mở, cơ chế can thiệp trung hòa ngoại hối, chính sách kiểm soát đô la hóa và tái cơ cấu thanh khoản hệ thống ngân hàng thương mại.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân chia thực trạng điều hành chính sách tiền tệ của CHDCND Lào thành những giai đoạn nào?
Luận án phân chia thực trạng thành 4 giai đoạn cụ thể:

• Giai đoạn 1 (1997 – Quý 2/2002): Giai đoạn ứng phó khủng hoảng tài chính châu Á 1997, kiềm chế lạm phát phi mã và bắt đầu đưa vào áp dụng dự trữ bắt buộc, thị trường mở (1999).
• Giai đoạn 2 (Quý 3/2002 – 2005): Giai đoạn phục hồi kinh tế, thực hiện Kế hoạch 5 năm lần thứ 5 và đẩy mạnh cắt giảm thuế theo CEPT/AFTA.
• Giai đoạn 3 (2006 – 2010): Giai đoạn dòng vốn FDI vào ngành khai khoáng, thủy điện tăng nhanh, đối phó khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và thâm hụt cán cân vãng lai.
• Giai đoạn 4 (2011 – 2012/2013): Giai đoạn chuẩn bị và chính thức gia nhập WTO (1/2013), thắt chặt tiền tệ và tăng cường phát hành tín phiếu để ổn định vĩ mô.

2. Mức độ đô la hóa tại CHDCND Lào được ghi nhận như thế nào trong luận án?
Tỷ trọng tiền gửi ngoại tệ trên tổng phương tiện thanh toán (M2) của Lào từng ở mức rất cao, từ 60–70% trong giai đoạn sau khủng hoảng 1997. Nhờ các biện pháp điều hành, tỷ lệ này đã giảm dần xuống 45% vào năm 2011 và đạt 42,5% vào năm 2012. Tuy nhiên, mức này vẫn còn cao khi so sánh với Việt Nam (khoảng 11–12% giai đoạn 2011–2013), tiếp tục là một rào cản lớn đối với hiệu lực của chính sách tiền tệ quốc gia.

3. Hiện tượng "Căn bệnh Hà Lan" (Dutch disease) tác động như thế nào đến nền kinh tế Lào theo phân tích trong luận án?
Luận án dẫn chứng nghiên cứu của Milan và Ekaterina (2010) chỉ ra rằng nguồn thu ngoại tệ dồi dào từ xuất khẩu tài nguyên tự nhiên (khoáng sản, thủy điện) có xu hướng được sử dụng để nhập khẩu hàng tiêu dùng thay vì tư liệu sản xuất, làm thâm hụt cán cân thương mại, đẩy tỷ giá thực của đồng Kip lên cao, làm giảm sức cạnh tranh của các ngành sản xuất khác và làm lệch lạc phân bổ nguồn lực xã hội.

4. Những rủi ro thanh khoản chủ yếu của hệ thống ngân hàng thương mại Lào được chỉ ra là gì?
Rủi ro thanh khoản được thể hiện qua tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của hệ thống NHTM tăng mạnh từ 55% năm 2008 lên 75% năm 2010 và đạt mức 81,4% vào năm 2011. Tốc độ tăng trưởng tín dụng vượt xa tốc độ huy động vốn, cộng với chất lượng thẩm định tín dụng hạn chế và nợ quá hạn tập trung ở các ngân hàng nội địa tạo nên áp lực thanh khoản lớn cho hệ thống.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào để hoàn thiện điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng nước CHDCND Lào?
Luận án đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm: (1) Hoàn thiện khuôn khổ mục tiêu CSTT lấy ổn định vĩ mô làm trung tâm; (2) Chuyển đổi mạnh mẽ sang sử dụng các công cụ gián tiếp (phát triển nghiệp vụ thị trường mở, linh hoạt dự trữ bắt buộc và tái chiết khấu); (3) Áp dụng cơ chế tỷ giá thả nổi có điều tiết và triển khai đồng bộ các giải pháp chống đô la hóa; (4) Nâng cao tính độc lập và năng lực dự báo của Ngân hàng Trung ương; (5) Tái cơ cấu, lành mạnh hóa tài chính và tăng cường giám sát an toàn hệ thống NHTM.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Santy Phonmeuanglao là một công trình nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về công tác điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng nước CHDCND Lào trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế từ sau năm 1997 đến 2013. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa khung lý thuyết kinh tế vĩ mô mở (mô hình IS - LM - BP, bộ ba bất khả thi) với phân tích dữ liệu thực nghiệm qua 4 giai đoạn phát triển, luận án đã làm rõ những thành tựu kiểm soát lạm phát, các rào cản cấu trúc như tình trạng đô la hóa, rủi ro thanh khoản hệ thống ngân hàng và hiện tượng "Căn bệnh Hà Lan". Hệ thống 5 nhóm giải pháp và các khuyến nghị chính sách được luận án xây dựng có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao, đóng góp cơ sở quan trọng cho tiến trình đổi mới điều hành chính sách tiền tệ của CHDCND Lào hướng đến mục tiêu phát triển bền vững năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ TẠI CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO Các nghiên cứu riêng rẽ về điều hành CSTT và hội nhập kinh tế quốc tế tại Lào không nhiều, đặc biệt nghiên cứu về công tác điều hành CSTT của Ngân hàng nước CHDCND Lào trong bối cảnh hội nhập vào kinh tế quốc tế gần như chưa được các tác giả trong và ngoài nước tiếp cận. Có thể trình bày một số nghiên cứu cơ bản liên quan tới lĩnh vực nghiên cứu của luận án như sau: Khamkinh Phanthavong (2003), Đổi mới hệ thống ngân hàng nhà nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong nền kinh tế thị trường [10]. Luận án đã phân tích, hệ thống lý luận về ngân hàng từ quá trình ra đời và phát triển, vai trò của hệ thống ngân hàng với nền kinh tế, đặc biệt là trong nền kinh tế thị trường.

Kinh nghiệm của các quốc gia trong quá trình đổi mới hệ thống ngân hàng đã được tác giả tổng hợp và phân tích nhằm vận dụng vào quá trình đổi mới hệ thống ngân hàng của CHDCND Lào. Trên cơ sở đánh giá năng lực tổ chức bộ máy của Ngân hàng nước CHDCND Lào, tác giả đã chỉ ra những hạn chế căn bản như thẩm quyền trong hoạch định CSTT quốc gia ở mức thấp, thiếu hệ thống pháp luật, quy định, quy chế để quản lý, chưa có chính sách phát triển ngân hàng phù hợp, thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, luận án chưa đi sâu vào nghiên cứu công tác điều hành CSTT của Ngân hàng nước CHDCND Lào một cách toàn diện trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, một phần là do trong phạm vi khoảng thời gian nghiên cứu, nền kinh tế Lào chưa hội nhập sâu vào kinh tế khu vực và thế giới. Mi Moua (2003), Giải pháp tín dụng ngân hàng nhằm góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại CHDCND Lào [15], đã phân tích thực trạng hoạt động tín dụng ngân hàng và những tồn tại cần phải giải quyết.

Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới và khu vực, tác giả đã rút ra bài học về tín dụng ngân hàng cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Lào. 6 Luận án đã phân tích về thực trạng hoạt động tín dụng ngân hàng tại Lào gắn với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế để chỉ ra những thành công và tồn tại. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất kiến nghị tập trung đổi mới hệ thống thanh tra giám sát, đổi mới chính sách cung ứng tín dụng cho nền kinh tế, đặc biệt, cần tách tín dụng thương mại ra khỏi tín dụng chính sách để bảo đảm chất lượng các khoản tín dụng và tạo điều kiện điều chỉnh cơ cấu lại tín dụng. Watanabe Shinichi (2006), Đô la hoá, kiều hối và chính sách tiền tệ tại Campuchia, CHDCND Lào và Việt Nam [77], đã mô tả tình trạng đô la hoá tại ba quốc gia láng giềng này và ảnh hưởng của nó tới hoạt động của hệ thống ngân hàng và điều hành CSTT.

Nghiên cứu trong giai đoạn từ năm 1991 đến 2004, tác giả chỉ ra hai quốc gia Campuchia và CHDCND Lào có mức độ đô la hoá cao khi tỷ trọng tiền gửi ngoại tệ trên tổng phương tiện thanh toán lên tới 60-70%. Đây được cho là hệ quả của cuộc khủng hoảng tài khoá sau khi CHDCND Lào thực hiện các biện pháp tài khoá và tiền tệ mở rộng để giảm nhẹ tác động của cuộc khủng hoảng tiền tệ năm 1997, dẫn tới tình trạng lạm phát cao, lòng tin vào nội tệ suy giảm và đồng nội tệ bị mất giá mạnh. Hệ luỵ của tình trạng đô la hoá phổ biến khiến cho NHTW của các quốc gia này không thể kiểm soát được lượng cung ứng tiền tệ trong nền kinh tế hơn nữa, đồng thời mức độ độc lập trong điều hành chính sách lãi suất của NHTW cũng bị giảm xuống do mức lãi suất ngoại tệ trong nước phụ thuộc vào lãi suất ở nước ngoài. Hiệu quả của CSTT vì thế mà bị giảm đi đáng kể.

Mặc dù tình trạng đô la hoá đã giảm xuống trong giai đoạn gần đây, tỷ lệ tiền gửi ngoại tệ trên tổng phương tiện thanh toán giảm còn 42,5% vào năm 2012 nhưng vẫn ở mức cao so với Việt Nam, ở mức 11-12%. Điều này là vì Ngân hàng nước CHDCND Lào chưa triển khai quyết liệt các giải pháp phù hợp và đồng bộ như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã từng triển khai trong giai đoạn năm 2011 - 2013. Patricia và Alicia (2008), Đô la hoá và chống đô la hoá: hệ quả đối với chính sách tiền tệ [70]. Nghiên cứu này đã làm rõ khái niệm đô la hoá, xu hướng đô la hoá hiện nay tại các quốc gia ở Châu Á, Châu Mỹ Latinh, Isarel và Nga và phân chia các quốc gia thành từng nhóm có tình trạng đô la hoá cao, trung bình, và thấp.

Theo đó, Lào và Campuchia được xếp vào nhóm các quốc gia có tình 7 trạng đô la hoá cao. Phouphet Kyophilavong (2009), Đánh giá chính sách vĩ mô của Lào [22], cho thấy Chính phủ CHDCND Lào đã theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hơn là mục tiêu ổn định vĩ mô nhằm nhanh chóng thoát khỏi nhóm các quốc gia kém phát triển vào năm 2020. CSTT của Lào được điều hành bởi Ngân hàng nước CHDCND Lào thông qua việc sử dụng các công cụ trực tiếp lẫn gián tiếp nhưng không có các mục tiêu và kênh truyền dẫn rõ ràng. Cụ thể, Ngân hàng nước CHDCND Lào chủ yếu dựa vào các công cụ trực tiếp, bao gồm kiểm soát lãi suất huy động và cho vay, trần tăng trưởng tín dụng trong thập kỷ 90 của thế kỷ trước.

Chỉ tới năm 1999, nghiệp vụ thị trường mở và dự trữ bắt buộc mới được đưa vào áp dụng. Ngân hàng nước CHDCND Lào đã điều hành CSTT với lượng tăng cung tiền hàng năm là mục tiêu trung gian của CSTT được xác định thông qua đẳng thức số lượng tiền tệ. Các mục tiêu hoạt động bao gồm lượng tiền dự trữ và lãi suất ngắn hạn của các ngân hàng thương mại. Công tác điều hành CSTT tại Lào có những khó khăn nhất định xuất phát từ các thực trạng như Lào là một quốc gia có tình trạng đô la hoá cao, thời gian ban hành chậm trễ và mức độ minh bạch trong quá trình xây dựng và thực hiện CSTT không hiệu quả, hệ thống tài chính kém phát triển khiến cho quá trình thông tin và truyền dẫn CSTT bị giảm hiệu quả, mức độ phát triển các công cụ điều hành và thị trường tiền tệ liên ngân hàng khá hạn chế.

Thông qua nghiên cứu định lượng, tác giả đã chỉ ra giảm tỷ giá và mở rộng cung tiền không hề mang lại tăng trưởng kinh tế cho Lào, mà trái lại có ảnh hưởng tiêu cực tới tốc độ tăng trưởng kinh tế và chính sách ổn định kinh tế tốt hơn là chính sách thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Milan và Ekaterina (2010), Phát triển của Lào thông qua việc mở rộng nhanh chóng khu vực tài nguyên tự nhiên: Những thử thách và lựa chọn chính sách cho CHDCND Lào [17]. Nghiên cứu cho thấy khu vực khai thác và xuất khẩu tài nguyên đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Lào. Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào khu vực này trong thời gian dài nhưng lại thiếu chiến lược phát triển bền vững trong dài hạn đã đặt ra những thách thức cho nền kinh tế Lào.

Cụ thể, thu nhập dồi dào từ việc xuất khẩu tài nguyên đang có xu hướng được sử dụng cho việc nhập khẩu hàng hoá tiêu dùng thay vì được sử dụng để nhập khẩu 8 thiết bị, máy móc. Thực trạng "Căn bệnh Hà Lan - Dutch disease" này dẫn tới thâm hụt cán cân thương mại và các hệ luỵ khác như quá trình phân phối lao động và nguồn lực sang các khu vực kém hiệu quả hơn, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến cạnh tranh của hàng hoá xuất khẩu cũng như tăng trưởng kinh tế trong dài hạn. Ngoài ra, đồng Kip bị định giá thực cao cũng trở thành một trở ngại đối với tăng trưởng kinh tế. Trong bối cảnh nền kinh tế Lào ngày càng hội nhập sâu hơn vào kinh tế khu vực, thực trạng này đặt ra những thách thức cho điều hành chính sách vĩ mô như tạo sự nhất quán trong điều hành các chính sách ngoại thương, tỷ giá, tiền tệ, và tài khoá nhằm bảo đảm sự ổn định kinh tế vĩ mô phải được coi là ưu tiên hàng đầu.

Phouphet Khamphounvong (2010), Giải pháp đổi mới hoạt động Ngân hàng Trung ương Lào trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế [23], đã hệ thống hoá một số vấn đề cơ bản về lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn trên thế giới về hoạt động của NHTW trong nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế. Tác giả đã chỉ ra Ngân hàng nước CHDCND Lào chưa có một khuôn khổ điều hành CSTT rõ ràng và ổn định với các mục tiêu của CSTT rõ ràng, chưa thiết lập được cơ chế truyền dẫn tác động của CSTT tới các mục tiêu, chưa tính đến độ trễ và tác động kỳ vọng của các quyết định điều hành, các công cụ CSTT còn đơn giản, chưa được hoàn thiện, chưa xác định rõ mục tiêu của nghiệp vụ thị trường mở là điều tiết lãi suất thị trường liên ngân hàng hay vốn khả dụng trong từng thời kỳ… Cơ chế điều hành tỷ giá cũng được phân tích là chưa phù hợp với xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế do đồng Kip Lào không được định giá một cách hợp lý trong cơ chế tỷ giá thiếu tính thị trường. Tác giả đã đưa ra những giải pháp đổi mới nhằm nâng cao được vị thế, tầm vóc và năng lực hoạt động của Ngân hàng nước CHDCND Lào như nâng cao vị thế và tính độc lập tương đối của Ngân hàng nước CHDCND Lào, Ngân hàng nước CHDCND hoạt động hướng tới khuôn khổ thông lệ và chuẩn mực quốc tế, xây dựng môi trường pháp luật và khuôn khổ thể chế hoàn chỉnh và đồng bộ, quản lý và giám sát hiệu quả hệ thống ngân hàng. Một nghiên cứu khác về kinh tế vĩ mô, điều hành chính sách và tình hình thương mại quốc tế của Lào cũng bàn đến hoạt động điều hành CSTT của CHDCND Lào trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.