Luận văn thạc sĩ về quan hệ Ấn Độ - ASEAN sau Chiến tranh Lạnh (1991-2010)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh quan hệ ấn độ asean sau chiến tranh lạnh 1961 2010, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Đinh Văn Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đặng Xuân Kháng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Quan Hệ Ấn Độ - ASEAN Sau Chiến Tranh Lạnh (1991 - 2010)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG CƠ SỞ LỊCH SỬ CỦA QUAN HỆ ẤN ĐỘ - ASEAN
• 1.1. Ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ ở khu vực Đông Nam Á
• 2. CHƯƠNG 2: QUAN HỆ ẤN ĐỘ - ASEAN GIAI ĐOẠN 1991-2010
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG CỦA QUAN HỆ ẤN ĐỘ - ASEAN
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan hệ Ấn Độ ASEAN sau Chiến tranh Lạnh

Quan hệ giữa Ấn Độ và ASEAN đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc vào năm 1991. Sự thay đổi trong bối cảnh chính trị toàn cầu đã tạo ra những cơ hội và thách thức mới cho mối quan hệ này. Ấn Độ, với chính sách 'Hướng Đông', đã tìm cách tăng cường hợp tác với các nước ASEAN, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế và an ninh. Sự phát triển này không chỉ mang lại lợi ích cho Ấn Độ mà còn cho cả các quốc gia ASEAN, tạo ra một môi trường hợp tác đa dạng và phong phú.

1.1. Bối cảnh lịch sử và chính trị của quan hệ Ấn Độ ASEAN

Sau Chiến tranh Lạnh, bối cảnh chính trị toàn cầu đã thay đổi đáng kể. Ấn Độ đã điều chỉnh chính sách đối ngoại của mình để thích ứng với những thay đổi này. Sự hình thành của ASEAN vào năm 1967 đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho quan hệ giữa Ấn Độ và các nước Đông Nam Á. Các yếu tố lịch sử, văn hóa và chính trị đã góp phần định hình mối quan hệ này.

1.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến quan hệ Ấn Độ ASEAN

Nhiều yếu tố đã ảnh hưởng đến quan hệ Ấn Độ - ASEAN, bao gồm sự phát triển kinh tế, an ninh khu vực và các vấn đề chính trị. Sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực cũng đã thúc đẩy Ấn Độ tìm kiếm các mối quan hệ chặt chẽ hơn với ASEAN. Các thách thức như khủng bố, an ninh hàng hải và biến đổi khí hậu cũng đã trở thành những vấn đề quan trọng trong hợp tác giữa hai bên.

II. Vấn đề và thách thức trong quan hệ Ấn Độ ASEAN giai đoạn 1991 2010

Mặc dù quan hệ Ấn Độ - ASEAN đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức. Sự khác biệt về chính trị, kinh tế và văn hóa giữa các quốc gia trong ASEAN và Ấn Độ đã tạo ra những rào cản trong việc xây dựng mối quan hệ chặt chẽ. Hơn nữa, sự cạnh tranh giữa các cường quốc trong khu vực cũng đã làm phức tạp thêm tình hình.

2.1. Những thách thức chính trị trong quan hệ Ấn Độ ASEAN

Các vấn đề chính trị như sự khác biệt trong hệ thống chính trị và quan điểm về an ninh đã tạo ra những thách thức lớn trong quan hệ Ấn Độ - ASEAN. Sự can thiệp của các cường quốc khác, đặc biệt là Trung Quốc, cũng đã làm gia tăng sự cạnh tranh trong khu vực.

2.2. Thách thức kinh tế và thương mại giữa Ấn Độ và ASEAN

Mặc dù có nhiều tiềm năng hợp tác kinh tế, nhưng các rào cản thương mại và sự khác biệt trong chính sách kinh tế đã cản trở sự phát triển của quan hệ thương mại giữa Ấn Độ và ASEAN. Việc ký kết các hiệp định thương mại tự do vẫn còn gặp nhiều khó khăn.

III. Phương pháp và giải pháp chính trong quan hệ Ấn Độ ASEAN

Để vượt qua những thách thức, Ấn Độ và ASEAN cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc tăng cường đối thoại chính trị, hợp tác kinh tế và an ninh sẽ là những yếu tố quan trọng trong việc xây dựng mối quan hệ bền vững.

3.1. Tăng cường đối thoại chính trị giữa Ấn Độ và ASEAN

Đối thoại chính trị thường xuyên sẽ giúp hai bên hiểu rõ hơn về lợi ích và quan điểm của nhau. Việc tổ chức các hội nghị cấp cao và các cuộc gặp gỡ giữa lãnh đạo sẽ tạo ra cơ hội để giải quyết các vấn đề còn tồn tại.

3.2. Hợp tác kinh tế và thương mại giữa Ấn Độ và ASEAN

Việc ký kết các hiệp định thương mại tự do và thúc đẩy đầu tư sẽ giúp tăng cường quan hệ kinh tế giữa Ấn Độ và ASEAN. Các chương trình hợp tác trong lĩnh vực công nghệ, nông nghiệp và du lịch cũng sẽ mang lại lợi ích cho cả hai bên.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quan hệ Ấn Độ ASEAN

Nghiên cứu về quan hệ Ấn Độ - ASEAN đã chỉ ra rằng sự hợp tác giữa hai bên đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các lĩnh vực như an ninh, kinh tế và văn hóa đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nỗ lực để giải quyết các vấn đề còn tồn tại.

4.1. Kết quả hợp tác an ninh giữa Ấn Độ và ASEAN

Hợp tác an ninh giữa Ấn Độ và ASEAN đã đạt được nhiều thành tựu, đặc biệt trong việc đối phó với khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia. Các cuộc tập trận chung và chia sẻ thông tin đã giúp tăng cường khả năng ứng phó của cả hai bên.

4.2. Kết quả hợp tác kinh tế giữa Ấn Độ và ASEAN

Hợp tác kinh tế giữa Ấn Độ và ASEAN đã mang lại nhiều lợi ích cho cả hai bên. Kim ngạch thương mại đã tăng lên đáng kể, và nhiều dự án đầu tư đã được triển khai thành công. Tuy nhiên, vẫn cần cải thiện hơn nữa để đạt được tiềm năng tối đa.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quan hệ Ấn Độ ASEAN

Quan hệ Ấn Độ - ASEAN đã có những bước tiến đáng kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cả hai bên cần tiếp tục nỗ lực trong việc giải quyết các thách thức và tận dụng cơ hội hợp tác. Triển vọng tương lai của quan hệ này phụ thuộc vào khả năng thích ứng và hợp tác của cả hai bên.

5.1. Triển vọng hợp tác trong lĩnh vực an ninh

Trong bối cảnh an ninh khu vực ngày càng phức tạp, hợp tác an ninh giữa Ấn Độ và ASEAN sẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Việc chia sẻ thông tin và phối hợp hành động sẽ giúp tăng cường an ninh cho cả hai bên.

5.2. Triển vọng hợp tác kinh tế trong tương lai

Hợp tác kinh tế giữa Ấn Độ và ASEAN có tiềm năng lớn để phát triển trong tương lai. Việc ký kết các hiệp định thương mại tự do và thúc đẩy đầu tư sẽ là những yếu tố quan trọng trong việc tăng cường quan hệ kinh tế giữa hai bên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 1991, Ấn Độ bước vào giai đoạn biến động lịch sử khi gánh khoản nợ nước ngoài lên tới 70 tỷ USD, tương đương 23% GDP, cùng khoản nợ 11 tỷ USD với Liên Xô sau khi trật tự thế giới hai cực sụp đổ. Đứng trước cuộc khủng hoảng cán cân thanh toán nghiêm trọng và sự đứt gãy của các thị trường truyền thống, New Delhi buộc phải từ bỏ chính sách kinh tế hướng nội để thực hiện cải cách mở cửa toàn diện. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là phân tích sự chuyển dịch chiến lược đối ngoại của Ấn Độ thông qua việc khởi xướng "Chính sách Hướng Đông" (Look East Policy) vào đầu thập niên 1990, lấy khu vực Đông Nam Á và tổ chức Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) làm trọng tâm đột phá.

Mục tiêu cụ thể của đề tài nhằm hệ thống hóa quá trình phát triển quan hệ Ấn Độ - ASEAN trên các lĩnh vực chính trị, ngoại giao, kinh tế, an ninh và quốc phòng trong giai đoạn 1991 - 2010. Luận văn đánh giá toàn diện các yếu tố tác động, làm rõ những kết quả đạt được, chỉ ra những rào cản nội tại và dự báo triển vọng quan hệ hai bên trong thế kỷ XXI. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát tiểu lục địa Ấn Độ và 10 quốc gia thành viên ASEAN, với trọng tâm phân tích sâu mối quan hệ đối tác chiến lược giữa Ấn Độ và Việt Nam. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng và luận cứ khoa học giúp đánh giá sự tăng trưởng vượt bậc của quan hệ hai bên: đưa kim ngạch thương mại song phương từ mức dưới 3 tỷ USD đầu thập niên 1990 lên hàng chục tỷ USD năm 2010, đồng thời nâng cấp vị thế của Ấn Độ từ đối tác đối thoại bộ phận năm 1992 trở thành đối tác cấp cao thường niên từ năm 2002.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Chủ nghĩa Hiện thực mới (Neorealism) và Chủ nghĩa Thể chế Tự do (Neoliberal Institutionalism) trong quan hệ quốc tế để giải thích hành vi đối ngoại của Ấn Độ và ASEAN. Mô hình cân bằng quyền lực (Balance of Power) được sử dụng nhằm phân tích cách thức Ấn Độ gia tăng hiện diện kinh tế và an ninh tại Đông Nam Á nhằm tái lập thế cân bằng chiến lược trước sự trỗi dậy mạnh mẽ của các cường quốc láng giềng. Bên cạnh đó, lý thuyết thể chế khu vực hóa (Regionalism) luận giải việc hai bên sử dụng các khuôn khổ đa phương để giảm thiểu bất đồng và tối ưu hóa lợi ích kinh tế chung.

Khung nghiên cứu tích hợp 5 khái niệm nòng cốt:

• Chính sách Hướng Đông (Look East Policy): Chiến lược đối ngoại tái định vị trục hợp tác kinh tế - an ninh sang châu Á - Thái Bình Dương.
• Đối tác đối thoại (Dialogue Partnership): Thể chế hóa mức độ quan hệ ngoại giao đa phương giữa ASEAN với các nước lớn.
• Cấu trúc an ninh khu vực (Regional Security Architecture): Hệ thống các cơ chế đối thoại và phòng ngừa xung đột đa tầng nấc.
• Khu vực thương mại tự do (Free Trade Area - FTA): Công cụ tự do hóa dòng chảy hàng hóa, dịch vụ và đầu tư giữa hai nền kinh tế.
• Lợi ích quốc gia (National Interest): Mục tiêu tối thượng về an ninh và phát triển, thúc đẩy Ấn Độ duy trì tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 4,5%/năm giai đoạn 1990 - 1995 và mở rộng tầm ảnh hưởng tới thị trường hơn 1,2 tỷ dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tập dữ liệu gồm 13 bảng số liệu thống kê kinh tế - thương mại giai đoạn 1980 - 2010 và hơn 70 văn bản điều ước, hiệp định, tuyên bố chung cấp cao giữa Ấn Độ và ASEAN. Luận văn áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích (purposive sampling), tập trung vào các văn kiện ngoại giao chính thức, các dòng luân chuyển hàng hóa trọng điểm và các cơ chế thể chế song phương - đa phương chủ chốt.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích lịch sử kết hợp logic và so sánh đối chiếu định lượng - định tính là nhằm tái hiện chính xác tiến trình vận động của chính sách đối ngoại trong từng bối cảnh cụ thể. Phương pháp định lượng bóc tách các biến động về kim ngạch xuất nhập khẩu, cơ cấu FDI và cán cân thương mại. Phương pháp định tính làm rõ động cơ địa chính trị và lợi ích chiến lược của các chủ thể. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập và thẩm định nghiêm ngặt từ Báo cáo thường niên của Bộ Ngoại giao Ấn Độ (MEA), Ban Thư ký ASEAN, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS) và Viện Nghiên cứu & Phân tích Quốc phòng Ấn Độ (IDSA).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra sự nâng cấp mang tính bước ngoặt về quy chế thể chế chính trị giữa hai bên. Từ vị thế ngoài lề trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Ấn Độ đã liên tục thăng tiến trong cấu trúc ngoại giao của ASEAN: trở thành Đối tác đối thoại bộ phận năm 1992, Đối tác đối thoại đầy đủ năm 1995, gia nhập Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) năm 1996 và chính thức thiết lập cơ chế Hội nghị Cấp cao Thường niên từ năm 2002.

Thứ hai, hợp tác kinh tế - thương mại đạt được bước nhảy vọt ấn tượng. Ngành công nghệ thông tin và phần mềm của Ấn Độ đóng vai trò lực đẩy xuất khẩu chủ lực: năm 1991 toàn quốc chỉ có 157 doanh nghiệp phần mềm với doanh thu 128 triệu USD, nhưng đến giai đoạn 1994 - 1995 con số này đã tăng 116,5%, đạt 340 công ty với doanh thu xuất khẩu 458 triệu USD. Tốc độ tăng trưởng thương mại hai chiều giữa Ấn Độ và các nước ASEAN duy trì mức tăng trung bình trên 20%/năm trong suốt hai thập kỷ 1991 - 2010.

Thứ ba, sự hình thành các mạng lưới hợp tác tiểu vùng đa tầng nấc. Ấn Độ đã chủ động tạo dựng cơ chế Hợp tác Kinh tế Vịnh Bengal (BIMSTEC) năm 1997 và Hợp tác Mekong - Sông Hằng (MGC) năm 2000. Các khuôn khổ này mở ra hành lang kinh tế kết nối trực tiếp 7 bang vùng Đông Bắc kém phát triển của Ấn Độ với các quốc gia Đông Nam Á lục địa.

Thứ tư, quan hệ Việt Nam - Ấn Độ trở thành trục liên kết an ninh và chính trị tin cậy hàng đầu. Sau chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Narasimha Rao năm 1994, quan hệ hai nước đã phát triển vượt bậc từ quan hệ hữu nghị truyền thống thành đối tác chiến lược toàn diện, thúc đẩy mở rộng đầu tư khai thác năng lượng dầu khí và hợp tác công nghệ quốc phòng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự thành công của quan hệ Ấn Độ - ASEAN bắt nguồn từ sự giao thoa lợi ích chiến lược. Ấn Độ cần nguồn vốn, công nghệ và thị trường Đông Á năng động để làm bệ phóng cho cải cách kinh tế, trong khi ASEAN cần lôi kéo một cường quốc Nam Á để cân bằng cấu trúc an ninh khu vực khi các nước lớn điều chỉnh hiện diện quân sự.

Dữ liệu biến thiên kim ngạch thương mại song phương trong giai đoạn 1991 - 2010 có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ đường (line chart) thể hiện xu hướng tăng trưởng liên tục của cán cân thương mại hai chiều. Đồng thời, bảng thống kê phân bổ luồng vốn FDI sẽ làm rõ sự dịch chuyển đầu tư từ nhóm ASEAN-5 truyền thống (Singapore, Malaysia, Indonesia, Thái Lan, Philippines) sang nhóm các quốc gia thành viên mới thuộc khu vực CLMV (Campuchia, Lào, Myanmar, Việt Nam). Kết quả nghiên cứu củng cố nhận định của giới học giả quốc tế rằng chính sách Hướng Đông không chỉ là một thỏa hiệp thương mại thuần túy, mà đã định hình lại toàn bộ không gian địa chiến lược nối liền Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương qua tuyến hàng hải sinh tử tại eo biển Malacca.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tăng tốc thực thi toàn diện và nâng cấp Hiệp định Thương mại Hàng hóa và Dịch vụ ASEAN - Ấn Độ (AIFTA). Bộ Công thương và cơ quan quản lý thương mại của các quốc gia thành viên cần phối hợp cắt giảm hơn 80% dòng thuế quan phi thuế, phấn đấu đưa kim ngạch thương mại hai chiều cán mốc 100 tỷ USD trong giai đoạn trung hạn.

Thứ hai, hiện đại hóa và mở rộng hạ tầng kết nối giao thông liên vùng. Chính phủ Ấn Độ cùng chính phủ các nước thành viên khuôn khổ Hợp tác Mekong - Sông Hằng cần huy động các nguồn vốn đa phương để hoàn thành dự án Đường cao tốc ba bên Ấn Độ - Myanmar - Thái Lan trước năm 2018, qua đó giúp cắt giảm 40% chi phí và thời gian vận chuyển logistics đường bộ từ vùng Đông Bắc Ấn Độ sang Đông Nam Á.

Thứ ba, tăng cường hợp tác an ninh hàng hải và chia sẻ thông tin tình báo ven biển. Bộ Quốc phòng Ấn Độ và lực lượng tuần duyên các quốc gia ASEAN kiểm soát eo biển Malacca cần thiết lập cơ chế tuần tra chung định kỳ hàng quý, nhằm giảm thiểu trên 50% nguy cơ cướp biển, khủng bố hàng hải và bảo vệ tuyệt đối an toàn các tuyến vận tải năng lượng huyết mạch.

Thứ tư, làm sâu sắc hơn nữa quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Ấn Độ. Chính phủ hai nước cần tận dụng tối đa các gói tín dụng ưu đãi ODA trị giá hàng trăm triệu USD từ New Delhi, đẩy mạnh các dự án liên doanh thăm dò dầu khí tại thềm lục địa và chuyển giao công nghệ phần mềm ứng dụng trước năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà hoạch định chính sách đối ngoại và chuyên viên ngoại giao: Cung cấp bức tranh toàn cảnh 20 năm chuyển dịch chiến lược của New Delhi, hỗ trợ xây dựng kịch bản đàm phán song phương và định vị vai trò của Việt Nam trong các cấu trúc khu vực mở rộng với thị trường 1,2 tỷ dân của Ấn Độ.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Quan hệ Quốc tế: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị với hơn 70 tài liệu tham khảo chuyên ngành và 13 bảng biểu thống kê giai đoạn 1980 - 2010, phục vụ đắc lực cho công tác giảng dạy các học phần về Ngoại giao Nam Á và Chính trị Quốc tế.

Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các hiệp hội xúc tiến thương mại: Nắm bắt cơ cấu dòng chảy thị trường và danh mục ngành hàng có lợi thế cạnh tranh cao như dệt may, dược phẩm, thiết bị cơ khí và gia công phần mềm giữa thị trường Nam Á và Đông Nam Á.

Chuyên gia phân tích an ninh chiến lược và kinh tế quốc tế: Tham khảo khung phân tích thực chứng về thế cân bằng quyền lực địa chính trị tại Vịnh Bengal và eo biển Malacca, ứng dụng trong việc dự báo các xu hướng biến động an ninh hàng hải tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Câu hỏi thường gặp

"Chính sách Hướng Đông" của Ấn Độ ra đời trong bối cảnh nào?

Chính sách Hướng Đông ra đời năm 1991 - 1992 dưới thời Thủ tướng P.V. Narasimha Rao. Bối cảnh lịch sử bắt nguồn từ sự tan rã của Liên Xô, áp lực nợ nước ngoài 70 tỷ USD và tác động từ chiến tranh Vùng Vịnh khiến chi phí nhập khẩu dầu mỏ tăng 21,9%, buộc New Delhi phải cải cách nền kinh tế và tìm kiếm thị trường mới tại Đông Nam Á.

Những mốc nâng cấp quy chế chính trị quan trọng giữa Ấn Độ và ASEAN là gì?

Hai bên đạt được bốn dấu mốc thể chế lớn: trở thành Đối tác đối thoại bộ phận năm 1992, nâng lên Đối tác đối thoại đầy đủ năm 1995, tham gia Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) năm 1996 và nâng tầm lên Hội nghị Cấp cao Thường niên ASEAN - Ấn Độ từ năm 2002 tại Phnom Penh.

Yếu tố kinh tế nào đóng vai trò đòn bẩy thúc đẩy thương mại hai chiều?

Tiến trình mở cửa kinh tế giúp Ấn Độ đạt mức tăng trưởng GDP bình quân 4,5%/năm giai đoạn 1990 - 1995. Sự trỗi dậy của ngành công nghệ thông tin với xuất khẩu phần mềm tăng từ 128 triệu USD năm 1991 lên 458 triệu USD năm 1995 đã tạo động lực kết nối chuỗi cung ứng bền chặt với ASEAN.

Các cơ chế liên kết tiểu vùng giữa Ấn Độ và Đông Nam Á gồm những khuôn khổ nào?

Ấn Độ tham gia thiết lập hai cơ chế tiểu vùng nòng cốt: Hiệp định Hợp tác Kinh tế Đa ngành Vịnh Bengal (BIMSTEC) thành lập năm 1997 và Hợp tác Mekong - Sông Hằng (MGC) thành lập năm 2000, tạo cầu nối thương mại trực tiếp cho 7 bang Đông Bắc Ấn Độ với bán đảo Đông Dương.

Việt Nam giữ vị trí như thế nào trong chiến lược Hướng Đông của Ấn Độ?

Việt Nam là đối tác chiến lược đặc biệt thủy chung của Ấn Độ. Chuyến thăm lịch sử của Thủ tướng Narasimha Rao năm 1994 đã tạo bước ngoặt lớn. Việt Nam luôn tích cực ủng hộ Ấn Độ hội nhập thể chế khu vực, đồng thời triển khai hợp tác chặt chẽ trong lĩnh vực an ninh quốc phòng và khai thác năng lượng.

Kết luận

• Tổng kết toàn diện bước chuyển dịch lịch sử trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ từ hướng nội sang chủ động hội nhập sâu rộng với khu vực Đông Nam Á trong giai đoạn 1991 - 2010.
• Xác lập thành công quy chế Đối tác đối thoại đầy đủ và cơ chế Cấp cao thường niên, đưa Ấn Độ trở thành một cực quan trọng trong cấu trúc an ninh - chính trị khu vực.
• Thúc đẩy tăng trưởng vượt bậc về kim ngạch thương mại hai chiều, mở đường cho việc ký kết các thỏa thuận thương mại tự do và thành lập các liên kết tiểu vùng BIMSTEC, MGC.
• Đảm bảo an ninh hàng hải và quyền tự do lưu thông trên tuyến vận tải năng lượng chiến lược qua eo biển Malacca và Vịnh Bengal.
• Khẳng định mối quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam - Ấn Độ là trụ cột vững chắc, đóng vai trò cầu nối then chốt trong tổng thể chiến lược khu vực của New Delhi.

Đóng góp khoa học lớn nhất của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn phong phú về sự tương tác giữa Ấn Độ và ASEAN sau Chiến tranh Lạnh, cung cấp cái nhìn đa chiều về việc chuyển đổi chính sách đối ngoại gắn liền với lợi ích kinh tế quốc gia. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung phân tích bước chuyển từ "Chính sách Hướng Đông" sang "Chính sách Hành động phía Đông" (Act East Policy) trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2025. Bạn đọc, các nhà nghiên cứu và học viên cao học hãy khai thác ngay nguồn tài liệu học thuật giá trị này để bổ sung nền tảng tri thức chuyên sâu về quan hệ quốc tế khu vực châu Á.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu thời kỳ Ăng Co huy hoàng chính là Jayavarman II. Sự kiện này đƣợc mô tả trong một tấm bia có niên đại đầu thế kỷ IX. Bấy giờ thủ đô đặt ở Indrapura thuộc tỉnh Kông Pông Chàm ở hạ lƣu sông Mekong. Sau khi lên ngôi, nhà vua đã dùng một giáo sĩ Bà La Môn làm vị tu sĩ đầu tiên của triều đình và dùng tôn giáo của thần làm tôn giáo chính thống của vƣơng quốc.

Và Ấn Độ giáo đã tồn tại ở Khơ Me trong nhiều thế kỷ. Nhƣng ông vua này không phải là ngƣời đầu tiên lập thủ đô ở Angco. Đến thế kỷ XI, Campuchia xuất hiện một vị vua mới đã định đô ở Ăng Co và xây dựng Ăng Co thành một thành phố huy hoàng với các kiến trúc của Ấn Độ giáo, đó là vua Suriavarman I (1002 - 1050). Nhƣng Ăng Co không chỉ là thành phố của Ấn Độ giáo mà sau này Phật giáo thịnh hành, nhiều công trình Phật giáo đã đƣợc xây dựng khiến cho thành phố trở thành nơi kết hợp tài tình của hai tôn giáo là Ấn Độ giáo và Phật giáo.

Việc thờ Ấn Độ giáo cũng thấy có ở miền Trung và Nam Thái Lan. Ngày nay những đền thờ Ấn Độ giáo không còn nhƣng những vật thiêng của Ấn Độ giáo còn thấy ở trong một số ngôi chùa, kể cả một số ngôi chùa lớn của thủ đô Băng Cốc. Tại Myanma, tại Srikshetra, thủ đô của vƣơng quốc Pyu, một vƣơng quốc bị diệt vong vào thế kỷ XI, tại vƣơng quốc Môn ở Nam Miến và ngay tại Pa Gan, nơi đƣợc coi là đạo Phật thịnh hành khá sớm, thì đều tìm thấy những vật thiêng chứng 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tỏ sự thờ cúng Ấn Độ giáo. Nhƣng có lẽ ở vƣơng quốc này, Ấn Độ giáo chƣa bao giờ giành đƣợc vị trí quốc giáo.

Ấn Độ giáo cũng sớm có mặt ở Đông Nam Á hải đảo. Nếu theo sử ký của Trung Quốc, Phật giáo đã thống trị miền Trung đảo Java vào thế kỷ thứ VII thì bia ký đã cho biết cùng thời gian đó, Ấn Độ giáo đã thống trị Bali và Sumatra. Dòng họ Sanjaya ở đây đã xây dựng những Chanđi với biểu tƣợng của thần Silva và những vị vua của dòng họ này cũng đƣợc đồng nhất với thần Silva. Những Chanđi này khi nhà vua chết đƣợc dùng làm hầm mộ của vua.

Đến thế kỷ IX, ở miền trung Java, khi sự thống trị của dòng họ theo Phật giáo suy yếu thì Ấn Độ giáo đã phát triển mạnh mẽ. Nhƣng cũng chỉ đến đây, Ấn Độ giáo dần suy tàn vì sau đó thủ đô vƣơng quốc đã đƣợc chuyển về miền Đông Java. Nhƣng Ấn Độ giáo cũng chỉ tồn tại cho đến thế kỷ XIV ở vùng đảo. Bởi vì từ thế kỷ XIV, Thiên chúa giáo và Hồi giáo đã đến vùng đảo theo chân những lái thƣơng lái phƣơng Tây vào Trung cận Đông và hai tôn giáo này đã ngự trị vùng đảo cho đến tận ngày nay.

Ngoài ra đạo Phật cũng có những ảnh hƣởng nhất định đối với Đông Nam Á những năm đầu công nguyên. Đối với hầu hết các quốc gia Đông Nam Á lục địa những năm đầu công nguyên, Phật giáo đã luôn song hành cùng Ấn Độ giáo. Ngày nay ngƣời ta đã tìm thấy nhiều phù điêu tạc đức Phật và nhiều pho tƣợng Phật ở các vƣơng quốc đó. Nhƣng có thể nói đó là thời kỳ vai trò của đạo Phật khá mờ nhạt.

Chỉ ở vùng đảo Java, Phật giáo Đại thừa đã đƣợc dòng họ thống trị miền trung Java là Sailendra tôn thờ. Họ đã cho xây dựng ở miền trung Java một công trình Phật giáo đồ sộ của Borobuadua. Mặc dù là công trình Phật giáo, nhƣng Borobuadua là thể hiện sự kết hợp tài tình giữa nghệ thuật Phật giáo và tín ngƣỡng bản địa của ngƣời Indonesia. Phật giáo đã tồn tại ở vƣơng quốc này tới 4 thế kỷ (thế kỷ VIII đến XII).

Sau đó đạo Phật đã lan truyền tới Bắc bán đảo Malaysia, Campuchia, Nam và Bắc Thái Lan và đảo Xumatơra. Tới thế kỷ XII, với sự thắng thế của các thế lực ở miền đông Java trên toàn vƣơng quốc, Ấn Độ giáo lại thắng thế luôn ở miền Trung Java. Thế kỷ XIII – XIV là thế kỷ đánh dấu sự suy tàn của Ấn Độ giáo hầu nhƣ trên toàn cõi Đông Nam Á lục địa và mở ra một thời kỳ mới – thời kỳ Phật giáo tiểu 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thừa lên ngôi. Từ đây, ở hầu hết các nƣớc Đông Nam Á lục địa nhƣ Thái Lan, Myanma, Campuchia và Lào, đạo phật đã giữ đƣợc vị trí quốc giáo.

Với vai trò quốc giáo, Phật giáo đã có những ảnh hƣởng mạnh mẽ tới mọi lĩnh vực trong đời sống văn hóa và chính trị của các quốc gia trên. Cùng với sự du nhập của Ấn Độ giáo và Phật giáo vào khu vực Đông Nam Á thì ngôn ngữ và văn tự cũng đi theo những tôn giáo này. Một nền văn học phong phú mang ảnh hƣởng rõ nét của Ấn Độ giáo và Phật giáo cũng xuất hiện. Ngoài ra sự du nhập của nền nghệ thuật Ấn Độ giáo và Phật giáo cũng phát triển mạnh mẽ và nhiều công trình kiến trúc còn tồn tại cho đến ngày nay.

Nhƣ vậy ta có thể thấy tôn giáo Ấn Độ đã du nhập vào Đông Nam Á ngay từ đầu công nguyên mà đại biểu là hai tôn giáo lớn Ấn Độ Giáo và Phật Giáo. Dù có qui chế nghiêm ngặt nhƣ Ấn Độ giáo hay khoan hòa nhƣ đạo phật thì cả hai tôn giáo đều xâm nhập một cách hòa bình vào Đông Nam Á, đã đƣợc cƣ dân Đông Nam Á đón nhận và chính cƣ dân Đông Nam Á đã góp phần đƣa hai tôn giáo này phát triển đến đỉnh cao. Trong quá trình phát triển của lịch sử các quốc gia Đông Nam Á, văn hóa Ấn Độ đã có những đóng góp nhất định đối với sự ra đời của một số vƣơng quốc. Nó cũng giữ vai trò quan trọng đối với sự hƣng thịnh của một số quốc gia.

Những dấu ấn và đặc trƣng quan trọng của hai tôn giáo này đã để lại rõ nét trong nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc, hội họa của cƣ dân Đông Nam Á. Nó cũng ảnh hƣởng mạnh mẽ tới sự ra đời của ngôn ngữ - văn tự của nền văn học Đông Nam Á. Khi đã ăn sâu bám rễ vào mảnh đất Đông Nam Á, Ấn Độ giáo và Phật giáo đã đƣợc bản địa hóa khiến cho ở nhiều nơi nó đã trở thành gần nhƣ một phong tục tập quán của nhân dân. Và cũng chính tại ngay ở những nơi mà nó đã du nhập đến, hai tôn giáo này đã phát triển đôi khi còn mạnh hơn cả ở Ấn Độ, nơi quê hƣơng đã khai sinh ra các tôn giáo này.

Đó là đặc biệt nhất mà văn minh Ấn Độ đã đem đến cho cƣ dân trong khu vực Đông Nam Á. Ảnh hưởng về nghệ thuật kiến trúc: “nghệ thuật Ấn Độ đã có một ảnh hưởng vô cùng sâu sắc đối với nền nghệ thuật của các quốc gia Đông Nam Á thời kỳ trung đại. Ảnh hưởng này sâu sắc tới mức mà có lúc người ta đã xem nghệ thuật của các quốc gia này như là một nền nghệ thuật phái sinh của nghệ thuật Ấn Độ” [7 tr 188]. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Kiến trúc Phật giáo ở Ấn Độ phát triển rực rỡ vào thời Asoka, dƣới vƣơng triều Maurya.

Thời kỳ này nghệ thuật kiến trúc phật giáo thƣờng gồm 3 phần: tháp phật, tịnh xá và những tăng viện. Các công trình nghệ thuật Đông Nam Á sau này chủ yếu dựa vào nghệ thuật của các tháp Phật nhƣ đền tháp Borobudur của Indonesia, Thạt Luổng của Lào, đền Angkor Vat của Campuchia, An Nam tứ đại khí, tƣợng phật Quỳnh Lâm, tháp Báo Thiên, chuông Quy Điền, vạc Phổ Minh của Việt Nam… Nhƣ vậy, ảnh hƣởng to lớn của văn hoá Ấn Độ đối với các quốc gia khu vực Đông Nam Á là không phải bàn cãi. Điều này chứng tỏ sự giàu có của cái nôi văn hoá phƣơng Đông cũng nhƣ sự gần gũi giữa Ấn Độ và Đông Nam Á trong lịch sử phát triển. Từ quá khứ xa xôi Thời gian chính xác mà ngƣời Ấn Độ đặt chân đến Đông Nam Á cho đến nay vẫn còn là một dấu hỏi lớn.

Tuy nhiên, dựa vào những cứ liệu khoa học, các sử gia đã đƣa ra những giả thiết về những chuyến đi đầu tiên của ngƣời Ấn Độ tới khu vực này. Sử gia Nicholas Tarling đã viết “các sử gia không biết chính xác là vào lúc nào những con thuyền Ấn Độ đầu tiên tới Đông Nam Á, nhƣng nhiều ngƣời đã tin là vào khoảng thế kỷ thứ hai trƣớc công nguyên”. Ngƣời ta cho rằng vào thời kỳ Maurya, nguồn cung cấp vàng chính của Ấn Độ đến từ Siberi và từ vùng bắc Trung Á. Nhƣng sau khi vƣơng triều Maurya sụp đổ, các cƣ dân thảo nguyên đã cắt đứt nguồn cung này và buộc ngƣời Ấn Độ phải tìm vàng ở các nơi khác.

Sau đó các thƣơng gia Ấn Độ bắt đầu tới Đông Nam Á theo đƣờng thủy để tìm các đảo vàng. Ở Miến Điện, ngoài đoàn truyền giáo của các nhà sƣ Phật giáo Sona và Uttara do vua Asoka thế kỷ 3 trƣớc công nguyên gửi tới vùng đất vàng, không còn dấu tích nào khác về quá trình xâm nhập của ngƣời Ấn Độ cho tới năm 500 sau 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] công nguyên, niên đại mà những tác phẩm dở dang của kinh sách bằng tiếng Pali đƣợc tìm thấy ở Moza và Maungun trên di chỉ cổ Prome. Ở lƣu vực sông Chao Phraya (Thái Lan), di chỉ Phra Pathom và xa hơn nữa về phía tây, di chỉ Phong Tuk trên sông Kanburi đã có nền móng của các dinh thự và các tác phẩm điêu khắc Phật giáo thuộc các phong cách Gupta và hậu Gupta. Một tƣợng Phật bằng đồng nhỏ lần đầu tiên đƣợc cho là thuộc trƣờng phái Amaravati và do vậy ngƣời ta xác định niên đại là thế kỷ 3 và 4 sau công nguyên nhƣng về sau ngƣời ta mới thực sự công nhận niên đại này.

Ở phía nam Việt Nam, ngƣời Trung Quốc coi sự thiết lập vƣơng quốc Phù Nam là do Brahma Kaundinya ở thế kỷ I sau công nguyên. Trung Quốc có quan hệ với Phù Nam ở thế kỷ 3 sau công nguyên, và bản cổ nhất trong số những bản khắc bằng chữ Sanskrit mà chúng ta có đƣợc có niên đại vào thời gian này. Tƣợng Poseidon bằng đồng đƣợc tìm thấy ở Trà Vinh, vốn đƣợc lấy cảm hứng từ một bức tƣợng nổi tiếng của Lysippus ở Óc Eo thuộc Tây Nam Bộ.