mở đầu cho công cuộc mở rộng lãnh thổ về phương Nam. Lý Thường Kiệt có nhiều đóng góp trong việc khai canh mở cõi, xứng đáng được ghi danh là bậc tinh anh, hiền tài khai khẩn vùng đất Quảng Bình. Kế tục sự nghiệp của Lý Thường Kiệt, dưới các triều đại Trần, Lê, nhiều danh nhân đã có công tiếp tục khai mở đất đai, lập ấp, phát triển các cộng đồng làng xã của quê hương Quảng Bình, đó là danh tướng Trần Bang Cẩn. Sau khi thống lĩnh một đạo quân vào phía Nam của quốc gia Đại Việt đánh thắng nhiều trận và dẹp yên quân Chiêm Thành ở vùng đất hạ lưu hai bờ sông Gianh, ông đã tụ tập dân binh, chiêu dân, hướng dẫn khai phá đất đai, lập ra hai xứ Đông, Đoài của xã Quảng Lộc và một phần xã Quảng Hòa, huyện Quảng Trạch; đó còn là Hồ Cưỡng - vị tướng tài, đánh giặc nhiều nơi, thắng nhiều trận giòn giã ở cửa sông Nhật Lệ, Bàu Tró, Phú Hội.
Nơi đây, ông đã chiêu dân lập ấp, khai khẩn đất đai, mở mang sản xuất và đã trở thành thần tổ họ Hồ khai canh vùng Lý Trạch - Nhân Trạch - Nam Trạch của huyện Bố Trạch; và Hoàng Hối Khanh với tư cách là một quan lại tại địa phương Quảng Bình thời nhà Trần, ông đã có những chính sách phát triển kinh tế vùng đất này bằng mô hình điền trang và góp phần cho vùng đất Lệ Thủy có điều kiện phát triển về mọi mặt. Đồng hành cùng hoạt động mở mang lãnh thổ, việc bảo vệ củng cố an ninh - quốc phòng cho vùng đất mới không kém phần quan trọng. Dưới các triều đại Trần, Lê, Nguyễn, nhiều danh nhân đã có công tiếp tục khai mở và giữ vững vùng đất Quảng Bình. Đó là danh nhân Đào Duy Từ - người đã giúp chúa Nguyễn vạch ra nhiều kế sách quân sự quan trọng để đối phó có hiệu quả từ chúa Trịnh ở Đàng Ngoài.
Đặc biệt là tổ chức xây dựng hệ thống lũy Đào Duy Từ với 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các lũy Nhật Lệ, Trường Dục. Đây là công trình quân sự góp phần quan trọng giúp chúa Nguyễn đẩy lùi những cuộc tấn công xâm lấn của chúa Trịnh ở Đàng Ngoài, giữ yên bờ cõi Đàng Trong. Quảng Bình cũng là mảnh đất của truyền thống yêu nước, hiếu học, của ý chí tiến thủ để vượt qua mọi khó khăn của thiên nhiên, thời cuộc. Từ trong khó khăn gian khổ đã sinh ra người Quảng Bình với đức tính cần cù, nhẫn nại, chịu thương chịu khó, biết lấy sự học làm con đường khai sáng.
Chính truyền thống hiếu học, lòng khát khao học tập đã đánh dấu bằng việc hình thành nhiều làng khoa bảng nổi tiếng với “Bát danh hương” - “Sơn - Hà - Cảnh - Thổ - Văn - Võ - Cổ - Kim”. Trong lịch sử dân tộc, nhiều thế hệ người Quảng Bình, nhiều dòng họ lập nên những “kỷ lục” hiếm thấy trong học hành khoa cử, như: Dòng họ Nguyễn Đăng ở làng Phù Chánh, huyện Lệ Thủy, cả 5 đời từ ông tổ Nguyễn Đăng Tuân đến hậu duệ kế tục đều đỗ đạt cao, làm quan và có công lớn; dòng họ Nguyễn Hữu ở làng Vạn Xuân, huyện Quảng Ninh với những tên tuổi nổi tiếng có công xây dựng, mở mang vùng đất Quảng Bình xưa và danh nhân Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh - người có công khai mở đất phương Nam; dòng họ Nguyễn Duy ở làng Lý Hòa, huyện Bố Trạch, từ cụ tổ Nguyễn Duy Cần cùng các con cháu là một nhà học tài, tiếng tăm lừng lẫy… Danh nhân Quảng Bình nổi tiếng qua các thời kỳ lịch sử không chỉ bởi tài năng xuất chúng trên lĩnh vực quân sự, mở mang bờ cõi và tài học mà hội tụ những tri thức đa văn, quảng kiến, bộc lộ trong nhiều lĩnh vực, nhiều hoàn cảnh. Tiến sĩ Dương Văn An là người đầu tiên đã chỉ cho ta cái nhìn thoáng đạt về văn hóa vùng thông qua công trình khảo cứu “Ô châu cận lục”. Đây là công trình biên khảo về vùng đất Thuận - Quảng.
Tên tuổi của ông được xem như là nhà biên khảo dư địa chí sớm nhất và có nhiều giá trị nhất vùng đất “Ô Châu”. Trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, mảnh đất Quảng Bình cũng có nhiều văn sĩ có sự sáng tạo mang tính đột phá trong văn chương nghệ thuật nổi tiếng 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trên thi đàn Việt Nam. Hầu hết các tác phẩm thơ văn của họ đều thể hiện tư tưởng yêu nước thương dân và khát vọng về một cuộc sống bình dị, hướng tới những giá trị tốt đẹp của cuộc sống. Nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, chúng ta có thể khẳng định rằng những giá trị văn hóa mà quê hương đã ươm mầm từ tấm bé và coi đó là điểm xuất phát cho những ý chí, nghị lực, để ông đến với cách mạng, đến với cuộc đấu tranh can trường vì nền độc lập của dân tộc.
Và thực tiễn cũng đã chứng minh, với những đóng góp to lớn cho cách mạng Việt Nam, Đại tướng Võ Nguyên Giáp thực sự là người con ưu tú và là niềm tự hào đối với người dân Quảng Bình nói riêng và của cả dân tộc Việt Nam nói chung. Truyền thống gia đình và năng lực bản thân Võ Nguyên Giáp tên khai sinh là Võ Giáp, bí danh là Văn, sinh ngày 25 tháng 8 năm 1911 tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình trong một gia đình nhà nho nghèo làm ruộng. Võ Giáp là một cái tên có nhiều ý nghĩa. Cái tên dòng họ Võ có nghĩa là sức mạnh, là võ lực, còn Giáp có nghĩa là một vật che chắn trước ngực khi xung trận [69, tr.
Quê nội Võ Nguyên Giáp nằm ở hạ lưu sông Kiến Giang, đầu phá Hạc Hải - vùng đất trù phú thuộc huyện Lệ Thủy, nơi mà bao đời nay dân gian vẫn tự hào là vùng quê có truyền thống lịch sử văn hóa lâu đời, là quê hương của những anh hùng hào kiệt, đa văn, quảng kiến như Dương Văn An, Đặng Đại Độ, Đặng Đại Lược, Võ Trọng Bình, Vũ Xuân Cần và gia tộc Nguyễn Đăng Giai. Quê nội ở Lộc Thủy, quê ngoại ở Sơn Thủy đối diện qua vùng đầm phá Hạc Hải và đồng ruộng. Với địa thế, lưng tựa vào hệ thống núi Trường Sơn hùng vĩ với những dãy núi Đâu Mâu, An Mã (núi Yên Ngựa) đổ bóng xuống phá Hạc Hải mênh mông nên người đời vẫn có câu ví rằng: “Đâu Mâu vi bút, Hạc Hải vi nghiên”. Và phải chăng chính cái hình thế “Bút, Nghiên”/ “Yên ngựa” đã gieo vào tuổi thơ Võ Nguyên Giáp cái tố chất “Văn/ Võ” để rồi sau này đã hun đúc thành bản lĩnh của một vị tướng “Văn - Võ song toàn” [72, tr.
21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thân sinh Võ Nguyên Giáp là cụ Võ Quang Nghiêm là một nhà Nho có uy tín trong vùng. Trong xã hội Việt Nam truyền thống, cụ Võ Quang Nghiêm là một sĩ phu, một người có học vấn uyên thâm, một bậc túc nho có uy tín trong vùng nên ông có nhiều ảnh hưởng, được người dân trong vùng yêu mến, nể trọng. Khi tế ở ngoài đình làng, tuy không phải là tiên chỉ nhưng người ta thường mời ông làm chủ tế [23, tr. Thường ngày, cụ Võ Quang Nghiêm ở nhà vừa dạy học vừa bốc thuốc, sống giản dị, thanh bạch.
Là người chịu ảnh hưởng sâu sắc của nền giáo dục theo khuôn mẫu Nho giáo, cụ Võ Quang Nghiêm luôn chú ý giữ gìn nền nếp gia phong, giáo dục con cái trong gia đình rất nghiêm khắc.Võ Nguyên Giáp được lĩnh hội những bài học mà thân phụ Võ Quang Nghiêm trang bị cho trong cả hai vai trò là cụ đồ Nho - người thầy và người cha. Trên cả hai vai, người thầy và người cha, Cụ đều rất nghiêm khắc và công bằng. Chính sự nghiêm khắc và công bằng của nho sĩ Võ Quảng Nghiêm đã rèn giũa cho Võ Giáp bản lĩnh trước những va đập của cuộc sống. Thân mẫu Võ Nguyên Giáp - cụ Nguyễn Thị Kiên là một người tần tảo công việc đồng áng để chăm chồng, nuôi con.
Sinh ra trong gia đình có truyền thống hiếu học và yêu nước, cha là một thủ lĩnh của phong trào Cần Vương nên thẫn mẫu Võ Nguyên Giáp cũng rất am hiểu cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp của dân tộc; là người có trí nhớ tốt và thuộc nhiều áng thơ văn yêu nước. Chính Võ Nguyên Giáp đã từng nhận xét rằng: “Bà cụ thân sinh ra tôi nhớ như in những chuyện kháng chiến chống xâm lăng. Buổi tối dưới ánh sáng đèn dầu, bà thường kể cho tôi các vụ án rất tàn bạo xử các nghĩa quân Cần Vương trong đó có ông ngoại, ông nội tôi” [69, tr. Ông ngoại Võ Giáp là đề đốc chỉ huy nghĩa quân Cần Vương chống Pháp dưới quyền của Hoàng Phúc, ông nội là người phò vua Hàm Nghi, còn chính cụ Võ Quang Nghiêm cũng là người giác ngộ và đi theo cách mạng từ rất sớm [23, tr.
Trong ký ức của Võ Nguyên Giáp, ông thường nhắc lại thời thơ ấu của mình, ông đã được sống trong tình cảm yêu thương sâu sắc của gia đình. Nhiều bài thơ yêu nước như vè Thất thủ 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kinh đô nói về người Pháp đã triệt hạ kinh thành Huế sau khi vua Hàm Nghi rời vào rừng kêu gọi sĩ phu cả nước cùng toàn dân đứng lên chống Pháp năm 1885 vẫn in đậm trong tâm trí ông. Ngay từ nhỏ, Võ Nguyên Giáp đã được cha dạy chữ Nho và được rèn giũa rất nghiêm khắc. Chính những bài dạy của cha về đạo lý, ứng xử, về chữ Nhân, chữ Nghĩa.
đã theo ông suốt cả cuộc đời và trở thành nền tảng cho những hành động của ông sau này. Võ Nguyên Giáp mang trong mình truyền thống yêu thương những thân phận người nghèo, ghét sự bất công và sống có trách nhiệm với cộng đồng; từ có trách nhiệm với cộng đồng mới đến trách nhiệm với quê hương, đất nước mà gia đình truyền cho ông. Chính lòng yêu nước và ý thức độc lập dân tộc trong tư tưởng của anh thanh niên Võ Giáp đã được hình thành từ truyền thống gia đình, khi mà trong gia đình anh, cả họ nội, họ ngoại đều có những người tích cực tham gia phong trào “Cần Vương” kháng Pháp.