QUÁ TRÌNH LIỀN XƯƠNG (BONE HEALING PROCESS) MỤC TIÊU • 1. Nắm được các phase của liền xương sinh lý. Diễn biến chính của từng phase. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình liền xương sinh lý.
Tiến triển của liền xương. Khái quát : • - Liền xương là quá trình diễn biến phức tạp. • - Là phản ứng tự nhiên của cơ thể sống. • - Phụ thuộc vào vị trí giải phẫu, trạng thái cơ học của các đầu xương gãy, các mảnh gãy và chuyển hóa tại ổ gãy.
• - Can thiệp chủ động của thầy thuốc là cần thiết. Các hình thức liền xương Liền xương Nguyên phát Thứ phát (trực tiếp) (gián tiếp) II. Các hình thức liền xương • 1. Liền xương trực tiếp : - Mô xương chỉ phát triển ở bên trong khe giữa các mặt xương gãy.
- Kiểu liền xương này yêu cầu sự cố định ổ gãy phải vững chắc nên thường gặp trong các trường hợp liền xương sau kết hợp xương II. Các hình thức liền xương - 1. Liền xương trực tiếp : - Hình thành cầu xương trực tiếp qua khoảng trống giữa hai xương Gap healing. - X – quang: ít có hình ảnh can bên ngoài.
Các hình thức liền xương • 2. Liền xương gián tiếp: - Can xương không những hình thành ở bên trong mà còn bắc cầu bên ngoài. - Liên quan mật thiết đến vai trò của màng xương - Gặp trong: điều trị bảo tồn ( bó bột, nẹp cố định,), điều trị ít xâm lấn vào ổ gãy (đinh nội tủy). - 2 đầu xương ít nhiều còn di động tương đối II.
Các hình thức liền xương: • Quá trình liền xương gián tiếp diễn ra nhanh chóng, còn liền xương trực tiếp chậm chạp hơn. • Sự liền xương gián tiếp (indirect bone healing) được coi là liền xương sinh lý hơn. Quá trình liền xương sinh lí Phase viêm (inflamation phase) • kéo dài khoảng 3 tuần Phase hình thành can xương ( callus formation) : 1-4 tháng • + Hình thành can xương mềm (soft callus phase) : 1-3 tuần đầu • + Hình thành can xương cứng ( hard callus phase) : 3- 12 tuần sau gãy xương. Phase sửa chữa hình thể can ( remodeling phase).
• kéo dài từ một vài tháng đến vài năm. Phase phục hồi hình thể xương: • kéo dài vài năm III. Quá trình liền xương sinh lí III. Quá trình liền xương sinh lí • 1.
Phase viêm: - Thời gian : khoảng 3 tuần, bắt đầu ngay sau khi gãy xương xảy ra. - Xảy ra phản ứng ứng viêm tại ổ gãy : +Biến đổi về mô học: các tế bào dần được biệt hóa +Biến đổi về sinh hóa học. - Kết quá : hình thành các tổ chức hạt. Quá trình liền xương sinh lý • 1.
Phase viêm: Gãy xương Các chất trung gian hóa học 7 ngày Tế bào không biệt hóa Hoạt hóa tế bào tiền biệt hóa 1.1 Các chất hóa học trung gian: • giải phóng sau khi gãy xương, có thể tìm thấy trong khối máu tụ • + các chất phân bào • + các yếu tố sinh xương Tác động lên các tế bào tiền biệt hóa 1.Tế bào tiền biệt hóa: Xuất phát từ các tế bào trong tủy xương, màng xương và tổ chức phần mềm dưới sự kích thích của khối máu tụ trở thành các tế bào biệt hóa tạo xương 1. Phase viêm: Tế bào tiền biệt hóa Các chất phân bào 15 ngày Các tế bào con chưa biệt hóa Yếu tố cảm ứng xương hóa sinh Biệt hóa thành tế bào xương Tổ chức hạt 1. yếu tố cảm ứng xương hóa sinh (inductuer): tìm thấy tại vị trí ổ gãy Các chất cảm ứng xương Vai trò Bone morphologic protein (BMF) Thúc đẩy quá trình hình thành xương và sụn Các yếu tố kích Tranforming GF Tăng sinh, biệt hóa tế bào và tổng thích phát triển hợp bào tương tại chỗ Fibroblast GF Phát triển can (Growth Factor - GF) Platelet derived GF Tăng sinh tế bào Insulinlike GF Tổng hợp collagene Prostaglandine E (PGE) Tăng sinh tế bào và tiêu xương Interleukin (IL) Điều hòa 1. Phase viêm Các chất cảm ứng hóa sinh Yếu tố sinh lý Yếu tố sinh hóa Tế bào biệt hóa : - Nguyên bào xương (osteoblasst) - Nguyên bào sụn ( chondroblast) - Hủy cốt bào ( osteoclast) - Tế bào hủy sụn ( chondroclast) - Nguyên bào sợi ( fibroblast) 1.
Phase viêm • - Yếu tố vật lí như cơ học, kích thích điện hoặc từ trường có vai trò quan trọng. • - Các yếu tố khác : nồng độ oxy tổ chức, sực căng giãn tại ổ gãy,. Phase viêm Nồng độ oxy tổ chức Sức căng giãn tại ổ gãy Hoạt hóa tế bào gốc thành nguyên bào sợi Thấp + căng giãn thường xuyên nguyên bào sụn Cao + ít căng giãn Nguyên bào xương tăng sinh nhanh chóng 1.Tổ chức hạt: kết quả cuối cùng của phase viêm - Trên nền cục máu đông, các nguyên bào sợi xuất hiện Collagen thay thế cục máu đông bằng tổ chức hạt. Phase viêm • +Biểu hiện lâm sàng : - Biểu hiện viêm vô trùng : sưng, nóng, đỏ, đau, sốt nhẹ.
+ Biểu hiện trên X-Quang : Các đầu xương gãy vẫn sắc, nhọn, chưa có biến đổi gì 1. Phase hình thành can xương Can xương Can xương mềm cứng 2. Phase hình thành can xương • 1. Hình thành can xương mềm: - Thời gian : 1-3 tuần đầu - Biến đổi từ tổ chức hạt sang tổ chức canxi hóa tạm thời 2.
Phase hình thành can xương • 1. Hình thành can xương mềm: Thành phần : - Nguyên bào xương (osteloblast) - Nguyên bào sụn - Sợi collagen 2. Phase hình thành can xương • 1. Hình thành can xương mềm: 2.
Phase hình thành can xương • 1. Hình thành can xương mềm: - Thời gian: 1-3 tuần - Các mạch máu tân tạo phát triển. - Nguyên bào sợi xâm lấn cục máu đông. - Nguyên bào sợi sản xuất collagen - Các sợi collagen liên kết các mảnh xương - Mô sợi hình thành sau đó là mô sụn ( thay thế cục máu đông) 2.
Phase hình thành can xương • 1. Hình thành can xương mềm: + Biểu hiện lâm sàng : không còn các cử động bất thường tại ổ gãy. +X-Quang : các đầu gãy không còn sắc cạnh, bắt đầu xuất hiện can cầu là những bóng mây mờ quanh ổ gãy. Phase hình thành can xương • 2.
Hình thành can xương cứng: • - Thời gian : 3–12 tuần sau gãy xương, hoàn thành sau 16 tuần. • - Can xương mềm tiếp tục phát triển, được cốt hóa tạo thành các bè xương cứng, đảm bảo nối liền ổ gãy vững chắc. Phase hình thành can xương • 2. Hình thành can xương cứng: 2.
Phase hình thành can xương • 2. Hình thành can xương cứng: - Khoáng hóa chất dạng xương trở thành xương chưa trưởng thành. - Khoáng hóa bắt đầu từ chỗ tiếp giáp giữa hai đầu xương gãy, tuần tự từ đầu này đến đầu kia. - Khoáng hóa hoàn thành trung bình 16 tuần, xương xốp nhanh hơn xương cứng và trẻ em nhanh hơn người lớn 2.
Phase hình thành can xương • 2. Hình thành can xương cứng: + Biểu hiện lâm sàng : sờ thấy rõ khố can, không còn cử động bất thường, không còn đau, chi bắt đầu phục hồi chức năng. + X-Quang : hình ảnh khối can xương to, vững chắc nối hai đầu xương, không còn khe gãy. Sửa chữa hình thể can xương: • Thời gian : kéo dài một vài tháng đến vài năm.
• Có sự biến đổi về hình thể để thích hợp với chức năng xương 3. Sửa chữa hình thể can xương: • osteoblast 3. Sửa chữa hình thể can xương: - Các lá xương sắp xếp theo hướng các động tác cơ học. - Sự tiêu mòn và tái tạo diễn ra đồng thời, lặp đi lặp lại ARF ( activation resorption formation) nhờ các BMU ( bone modelizing unit) 4.
Phase sửa chữa hình thể xương 4. Phase sửa chữa hình thể xương • - Thời gian: một đến vài năm • - Giúp xương trở lại hình thể ban đầu của nó. • - Ống tủy được tái lập. • - Ở trẻ nhỏ chỉnh sửa tốt, người lớn sự chỉnh sửa rất hạn chế Liền xương cánh tay ở trẻ em: quá trình sửa chữa hình thể tốt làm xương trở về gần như hình dạng ban đầu Gãy xương Tổ chức hạt Hình thành can xương Sửa chữa hình thể can xương Sửa chữa hình thể xương IV.
Hiện tương sinh hóa học • - Đồng hóa (anabolic) • - Dị hóa (catabolic) • - Thăng bằng acid-base IV. Hiện tương sinh hóa học