phần Mở đầu, phần Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn của chúng tôi gồm 3 chƣơng chính với các nội dung cụ thể sẽ đƣợc trình bày nhƣ ở dƣới đây. Nguyễn Thị Trang Nguyên 11 Lớp CHVH - K54 (LUAN.1945 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1945 Phương thức vượt thoát thực tại trong Thơ Mới Việt Nam 1932 - 1945 CHƢƠNG 1 PHƢƠNG THỨC VƢỢT THOÁT THỰC TẠI VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 1. Thơ Mới trong dòng chảy của chủ nghĩa lãng mạn 1. Về chủ nghĩa lãng mạn Lãng mạn đƣợc hiểu theo nghĩa chiết tự là sóng tràn bờ, chỉ một sự phóng khoáng, tự do, vƣợt lên trên mọi ràng buộc.
Xung quanh từ lãng mạn có rất nhiều thuật ngữ khác nhau mà chủ nghĩa lãng mạn chỉ là một trong số đó nhƣ: “phƣơng thức lãng mạn”, “hình thái lãng mạn”, “tính chất lãng mạn”. Khái niệm chủ nghĩa lãng mạn là một trong những khái niệm phức tạp nhất, rối rắm nhất và đƣợc lí giải theo những cách khác nhau nhất trong nghiên cứu văn học. Biêlinxki trong bài Văn học Nga, năm 1841, định nghĩa: Chủ nghĩa lãng mạn, đó là thế giới nội tâm của con người, thế giới của tâm hồn và trái tim.Gorki đã viết: Đã có nhiều công thức về chủ nghĩa lãng mạn, nhưng một công thức chính xác, hoàn toàn đầy đủ và có tầm khái quát, một công thức mà mọi nhà nghiên cứu lịch sử văn học đều có thể chấp nhận thì cho đến nay vẫn chưa có, chưa được làm ra. Có những quan niệm cho lãng mạn là tất cả những gì hoang đƣờng, khác thƣờng, do trí tƣởng tƣợng tạo ra.
Cũng chính vì thế mà văn chƣơng lãng mạn, một nền văn chƣơng khác với tất cả những gì đã có trƣớc đó trong nghệ thuật, ở đó trí tƣởng tƣợng bay bổng chiếm vị trí lớn chƣa từng có, đƣợc gọi là Romantism. Văn học lãng mạn (romanticism) đề cao cá nhân, tự do sáng tạo, chủ trƣơng phóng túng, không để tâm hồn bị ràng buộc trong khuôn khổ cũ. Trong tiến trình sáng tác thơ văn, sự tƣởng tƣợng và tri giác đƣợc đề cao và ngự trị bởi cá thể. Tác gia văn học trở thành Nguyễn Thị Trang Nguyên 12 Lớp CHVH - K54 (LUAN.1945 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1945 Phương thức vượt thoát thực tại trong Thơ Mới Việt Nam 1932 - 1945 trung tâm điểm trong việc sáng tác.
Các nguyên tắc về khuôn mẫu và kiến trúc đã có từ trƣớc của thi ca bị vất bỏ để thỏa mãn nhu cầu cần thiết của bản năng tự nhiên. Ngôn ngữ thơ đƣợc viết tự do và tự nhiên không còn bị gò bó trong thể luật. Tác phẩm là tiếng lòng đƣợc thể hiện toàn vẹn, triệt để và vô hạn bằng sự tƣởng tƣợng và xúc động không che dấu, không bị trói buộc bởi những ƣớc lệ luân lí của xã hội. Chủ nghĩa lãng mạn ra đời và phát triển từ cuối thế kỉ 18 đến những năm 30, 40 của thế kỉ 19, đầu tiên hình thành ở Đức, sau đó lan sang Anh, Pháp, Nga… nhanh chóng phát triển thành phong trào văn học rộng khắp châu Âu, tạo ra rất nhiều tác giả, tác phẩm có ảnh hƣởng lớn.
Đến thế kỉ 19 ở Pháp, chủ nghĩa lãng mạn phát triển thành một trào lƣu có hệ thống luận điểm, có phƣơng pháp sáng tác riêng, phổ biến trên mọi lĩnh vực: thơ, kịch, tiểu thuyết nhƣ trong các tác phẩm của Lamartine, Muyxê, Vigny, V. Ra đời trong thời đại quá độ từ hình thái xã hội phong kiến sang hình thái xã hội tƣ sản, với tất cả những đặc trƣng và hệ lụy của thời quá độ đã in dấu sâu sắc lên nghệ thuật lãng mạn. Cuộc cách mạng tƣ sản Pháp năm 1789, đánh đổ chế độ phong kiến, là một bƣớc ngoặt vĩ đại không chỉ đối với Pháp mà còn đối với cả Châu Âu. Chính sự sụp đổ của chế độ phong kiến và sự hình thành quan hệ xã hội mới đã tác động sâu sắc đến tƣ tƣởng tình cảm của mọi tầng lớp trong xã hội.
Sự hình thành của chủ nghĩa lãng mạn có quan hệ mật thiết với tƣ tƣởng triết học ở châu Âu đƣơng thời. Triết học duy tâm cổ điển Đức bản thân nó chính là phong trào lãng mạn trong lĩnh vực triết học. Đại biểu của chủ nghĩa duy tâm chủ quan Kant, Johann Fichte đƣa tâm hồn con ngƣời lên địa vị chủ đạo trong sáng tạo thế giới khách quan, nhấn mạnh thiên tài, tình cảm, tính năng động chủ quan; đại biểu của chủ nghĩa duy tâm khách quan Schelling, Hegel đề cao vị trí của tinh thần khách quan trong việc phái sinh Nguyễn Thị Trang Nguyên 13 Lớp CHVH - K54 (LUAN.1945 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1945 Phương thức vượt thoát thực tại trong Thơ Mới Việt Nam 1932 - 1945 thế giới vật chất, đƣa con ngƣời đến đỉnh cao của sự phát triển tinh thần, cho rằng con ngƣời không chỉ cho mình mà còn vì mình, trên ý nghĩa cho mình, vì mình, nhân tài mới là tuyệt đối, tự do, vô hạn. Những điều này đề cao sự tôn nghiêm của con ngƣời, thức tỉnh dân tộc, thúc đẩy ƣớc muốn, khao khát độc lập tự do, cung cấp cơ sở lí luận cho chủ nghĩa lãng mạn trong văn học.
Mặt khác, sự hình thành của chủ nghĩa lãng mạn cũng có cội nguồn từ kinh nghiệm lịch sử và đấu tranh trong bản thân văn học. Văn học cảm thƣơng chủ nghĩa Anh thế kỉ 18, yêu cầu giải phóng cá tính, chủ trƣơng tự do tình cảm, quay trở lại tự nhiên thuần phác của Rousseau, nhấn mạnh cá tính, sắc thái tình cảm mãnh liệt trong phong trào cách tân với đại biểu là Goethe, nghiên cứu về tính bi kịch, ngợi ca, vẻ đẹp đăng đối của Kant, Schiele; sự thƣởng thức nghệ thuật bắt đầu bằng việc đặt nghệ thuật trong dòng phát triển lịch sử của Herder, Hegel… tất cả đã kích hoạt tƣ tƣởng của con ngƣời, làm cho cảm nhận, lí giải của con ngƣời đối với nghệ thuật trở nên sâu sắc hơn, từ đó yêu cầu nghệ thuật biểu hiện tinh thần vĩ đại và tƣ tƣởng tình cảm một cách sâu sắc… Tất cả những điều này đều có vai trò quan trọng đối với sự hình thành chủ nghĩa lãng mạn. Chủ nghĩa lãng mạn chia làm hai khuynh hƣớng: chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực và chủ nghĩa lãng mạn tích cực. Trƣớc hết, chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực là sự phản ánh ý thức hệ của giai cấp bị Cách mạng tƣ sản tƣớc đoạt quyền lợi và đẩy ra khỏi đời sống chính trị.
Những nhà văn lãng mạn xuất thân từ tầng lớp quý tộc thƣờng tìm tới thời Trung cổ, thời hoàng kim của chế độ phong kiến, hƣớng tới lí tƣởng về cuộc sống đẹp đẽ êm đềm của thời xƣa cũ. Vì thế họ thƣờng có thái độ bi quan trốn chạy cuộc đời, họ thƣờng tìm về quá khứ, mộng ảo hay thu mình vào “cái tôi” bí ẩn, thiên định về cuộc đời, về tình ái, về cái chết. Khuynh Nguyễn Thị Trang Nguyên 14 Lớp CHVH - K54 (LUAN.1945 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1945 Phương thức vượt thoát thực tại trong Thơ Mới Việt Nam 1932 - 1945 hƣớng lãng mạn tiêu cực này mơ ƣớc khôi phục lại chế độ cũ và đức tin đối với nhà thờ để truyền bá thuyết thần bí về thế giới. Ngƣợc lại, chủ nghĩa lãng mạn tích cực gắn liền với tâm trạng quần chúng nhân dân đang bất mãn trƣớc những hệ quả của cuộc Cách mạng tƣ sản Pháp.
Nhƣng họ cũng mơ ƣớc một tƣơng lai tốt đẹp hơn thực tại mà họ đang sống, nơi đó con ngƣời đƣợc giải phóng khỏi mọi áp bức bất công. Chủ nghĩa lãng mạn tích cực chịu sự ảnh hƣởng của tƣ tƣởng chủ nghĩa xã hội không tƣởng, họ nhìn vào chiều hƣớng của sự phát triển thực tại, nhƣng thực tế họ đã đi trƣớc sự phát triển của thực tại. Những nhà văn lãng mạn không hòa hoãn thỏa hiệp với thực tại mà họ mong muốn thiết lập nên một xã hội mới bảo đảm hạnh phúc cho con ngƣời và thƣờng vẽ nên một xã hội lí tƣởng. Có thể nói chủ nghĩa lãng mạn ra đời đã đƣa nền văn học thế giới chuyển sang một bƣớc ngoặt mới, là mảnh đất màu mỡ để ngƣời nghệ sĩ thỏa sức bộc lộ tài năng của mình.
Nguyên tắc sáng tác của chủ nghĩa lãng mạn Xuất phát từ thái độ chán ghét cuộc sống thực tại, nghệ sĩ lãng mạn tự cho mình đứng trên hoàn cảnh, hình tƣợng nghệ thuật xây dựng dựa trên ý muốn chủ quan của nghệ sĩ. Bởi thế, nguyên tắc đầu tiên của chủ nghĩa lãng mạn là chối từ thực tại. Các chi tiết cụ thể, chân thực, sinh động đều bị đẩy xuống bình diện thứ yếu, cốt lõi là dụng công vào việc xây dựng nhân vật lí tƣởng. Thời đại lãng mạn chính là thời đại cách mạng, thời đại của những hi vọng lớn và thất vọng lớn.
Thời đại mà cái cũ đang mất đi, cái mới manh nha hình thành mỗi con ngƣời đều thấy mình lạc lõng, bơ vơ, không biết tin tƣởng, bấu víu vào đâu. Thành công của cuộc cách mạng tƣ sản mang lại ánh sáng mới cho con ngƣời, nhƣng kéo theo đó là cuộc sống thực dụng, đồng tiền là trên hết, tình ngƣời nhạt nhòa. Nghệ sĩ là những ngƣời có trái tim nhạy Nguyễn Thị Trang Nguyên 15 Lớp CHVH - K54 (LUAN.1945 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1945 Phương thức vượt thoát thực tại trong Thơ Mới Việt Nam 1932 - 1945 cảm, họ không thể chấp nhận đƣợc cuộc sống ấy, vì vậy họ quay lƣng lại với thực tại. Và mỗi nghệ sĩ lãng mạn có cách chối bỏ, phản kháng thực tại theo cách riêng của mình.
Ngƣời thì tìm về với quá khứ, nâng niu trân trọng những giá trị của một thời, kẻ thì đắm chìm trong cuộc sống tiên cảnh, ngƣời lại mải miết đi tìm những điều phi thƣờng, khác lạ ngay trong chính thực tại để mong muốn cải tạo xã hội. Đó chính là những khát vọng của chủ nghĩa lãng mạn, hƣớng đến cái đẹp, cái cao cả, là sự phản ứng lại trƣớc chiến thắng của lối sống thực dụng trong cuộc sống lúc bấy giờ sau cách mạng tƣ sản. Chính bởi thế mà hình tƣợng nhân vật lí tƣởng xuất hiện chói lọi, là nơi nghệ thuật lãng mạn kí thác ký thác nhiều nhất những khát khao hƣớng thiện, nơi kết tinh, hội tụ đầy đủ những hình dung tốt đẹp nhất dù có phần không tƣởng của nghệ sĩ lãng mạn về nhân loại. Tự do bay lƣợn trong nghệ thuật là một trong những nguyên tắc quan trọng của chủ nghĩa lãng mạn.
Tách mình ra khỏi cảnh đời thực, chủ trƣơng nghệ thuật chỉ vị nghệ thuật, nên nghệ thuật lãng mạn chọn hình thức làm cứu cánh của mình. Vấn đề tự do cá nhân, tự do sáng tác là vấn đề bậc nhất của họ.