Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ỦY PHƯỜNG ĐỐI VỚI ỦY BAN NHÂN DÂN 1. Đảng ủy phường và ủy ban nhân dân phường 1. Đảng ủy phường – quan niệm, cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ và vai trò 1. Quan niệm về đảng ủy phường Trong hệ tổ chức bộ máy lãnh đạo của Đảng, cơ quan lãnh đạo ở mỗi cấp là Đại hội Đảng bộ (chi bộ), và Ban Chấp hành (gọi tắt là cấp ủy) do đại hội cùng cấp bầu ra, là cơ quan lãnh đạo của đảng bộ giữa hai kỳ đại hội.
Cấp ủy có trách nhiệm trước đảng bộ và cấp trên lãnh đạo mọi mặt hoạt động đảng bộ. Ở cấp cơ sở, Ban Chấp hành đảng bộ cơ sở gọi tắt là đảng ủy cơ sở là bộ phận hữu cơ của đảng bộ, nhưng là bộ phận hạt nhân lãnh đạo chính trị, trung tâm đoàn kết của đảng bộ, tiêu biểu cho năng lực trí tuệ, năng lực thực tiễn và phẩm chất đạo đức của đảng bộ. Theo đó, có thể quan niệm: đảng ủy phường là cơ quan lãnh đạo của đảng bộ phường giữa hai kỳ đại hội, là hạt nhân chính trị có trách nhiệm lãnh đạo toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, quốc phòng - an ninh, công tác tư tưởng, công tác xây dựng Đảng, công tác vận động quần chúng và công tác tổ chức cán bộ, nhằm bảo đảm cho chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước, nghị quyết của cấp ủy cấp trên được quán triệt và hiện thực hóa ở các phường trên địa bàn quận; góp phần có hiệu quả vào việc thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Cơ cấu tổ chức của đảng ủy phường Theo quy định hướng dẫn của cấp trên, BCH đảng bộ phường được bầu thông qua bầu cử dân chủ tại Đại hội nhiệm kỳ của đảng bộ, đảm bảo đúng 11 nguyên tắc; ban thường vụ đảng ủy phường được bầu tại hội nghị họp BCH đảng bộ phiên thứ nhất.
Những trường hợp kiện toàn bổ sung trong quá trình hoạt động cơ bản bảo đảm đúng nguyên tắc và quy định của cấp trên. Các cấp uỷ viên được bầu cử hoặc bổ sung đều được lựa chọn kỹ, phải bảo đảm theo tiêu chuẩn quy định và theo các bước thực hiện quy trình về công tác tổ chức cán bộ. Về số lượng đảng ủy phường có số lượng Đảng ủy viên không quá 21 đồng chí, BCH đảng bộ cơ sở có 9 uỷ viên trở lên được bầu ban thường vụ (số lượng không quá 1/3 số lượng BCH), phó bí thư từ 1 - 2 đồng chí. Cơ cấu BCH đảng bộ phường gồm: các đồng chí là thường trực Đảng ủy, thường trực HĐND và thường trực UBND; các ngành công an, quân sự, giáo dục; khối UBMTTQ và các đoàn thể; khối chi bộ, kinh tế và các ngành khác.
Về chức năng, nhiệm vụ của đảng ủy phường: đảng ủy phường là hạt nhân chính trị, lãnh đạo thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; lãnh đạo thực hiện chức năng quản lý hành chính Nhà nước và quản lý đô thị trên địa bàn; xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, xây dựng phường vững mạnh toàn diện; không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, động viên nhân dân làm tròn nghĩa vụ đối với Nhà nước. Chức năng, nhiệm vụ của đảng ủy phường Theo Quy định số 127-QĐ/TW ngày 01/3/2018 của Ban Bí thư về chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ công tác của đảng bộ, chi bộ cơ sở xã, phường, thị trấn thì “Đảng bộ, chi bộ cơ sở xã, phường, thị trấn là hạt nhân chính trị ở cơ sở; chấp hành đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; đề ra chủ trương, nhiệm vụ chính trị của địa phương và lãnh đạo thực hiện có hiệu quả; chủ động và phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan để xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh, xã, phường, thị trấn giàu đẹp, văn minh”. 12 Vì vậy, chức năng cơ bản và quan trọng nhất của đảng ủy phường là lãnh đạo đối với các tổ chức trong hệ thống chính trị và các lĩnh vực của đời sống xã hội trên địa bàn phường. Các chức năng các đảng ủy phường được thể hiện qua chức năng chung và chức năng của Ban thường vụ, Thường trực đảng ủy phường bao gồm một số nội dung như sau: Một là, đảng ủy phường lãnh đạo HTCT và các lĩnh vực đời sống xã hội trên địa bàn phường.
Đảng ủy phường lãnh đạo mọi mặt công tác của đảng bộ phường, tức là lãnh đạo các tổ chức đảng và các tổ chức trong HTCT phường, lãnh đạo các lĩnh vực đời sống xã hội trên địa bàn phường. Sự lãnh đạo của đảng ủy phường gồm: đảng ủy phường xây dựng và ban hành các nghị quyết, quyết định, chỉ thị; lãnh đạo, chỉ đạo ủy ban nhân dân phường thể chế hóa, cụ thể hóa các nghị quyết, quyết định, chỉ thị của đảng ủy phường thành các nghị quyết, quyết định, chương trình, kế hoạch phát triển KT-XH, lãnh đạo tổ chức thực hiện; tiến hành kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết đúc rút kinh nghiệm việc thực hiện. Đảng ủy phường lãnh đạo các cấp ủy cấp dưới, nhất là các cấp ủy trực thuộc và ủy ban kiểm tra đảng ủy phường tiến hành kiểm tra, giám sát các tổ chức đảng và đảng viên thực hiện các nghị quyết, quyết định của Đảng, của đảng ủy phường, đồng thời, thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát theo quy định tại Điều 30 Điều lệ Đảng. Lãnh đạo chính trị là chức năng cơ bản của đảng ủy phường.
Trong quá trình lãnh đạo, đảng ủy phường không can thiệp không đúng chức năng, thẩm quyền vào công việc của chính quyền, MTTQ và các đoàn thể CT- XH. đảng ủy phường phát huy vai trò, chủ động, sáng tạo của các tổ chức trong HTCT trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ của các tổ chức. Hai là, đảng ủy phường lãnh đạo các tổ chức đảng thuộc đảng bộ phường, nhất là các tổ chức đảng trực thuộc, tiến hành công tác xây dựng Đảng và xây dựng đảng bộ phường. 13 Đảng ủy phường tiếp nhận và lãnh đạo triển khai thực hiện các nghị quyết, quyết định của Đảng về công tác xây dựng Đảng trên các lĩnh vực như: chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức.
Đồng thời, xuất phát từ tình hình của đảng bộ phường và yêu cầu nhiệm vụ chính trị của đảng bộ, đảng ủy phường xây dựng, ban hành và lãnh đạo thực hiện các nghị quyết về xây dựng đảng bộ phường để đảng bộ đủ năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị của đảng bộ phường. Ba là, đảng ủy phường thảo luận quyết định xây dựng đường lối, chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đảng ủy phường đề xuất, đóng góp với Đảng, Nhà nước những ý kiến, cách làm, biện pháp, kinh nghiệm về phát triển KT-XH, bảo đảm QP, AN… góp phần xây dựng, hoàn chỉnh đường lối, chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đảng ủy phường đóng góp những ý kiến, giải pháp và kinh nghiệm thực tiễn về xây dựng Đảng để đường lối, chủ trương, nghị quyết của Đảng về công tác xây dựng Đảng và hoạt động lãnh đạo của Đảng đúng đắn, hoàn chỉnh hơn, đem lại hiệu quả trong thực tiễn.
Để thực hiện chức năng trên, đảng ủy phường có các nhiệm vụ sau: Thứ nhất, lãnh đạo chính quyền thực hiện các chủ trương, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội theo nghị quyết của đảng bộ phường và của cấp ủy cấp trên; tạo môi trường thuận lợi để khuyến khích các thành phần kinh tế và hộ gia đình phát triển sản xuất kinh doanh đúng theo chính sách và pháp luật của Đảng, Nhà nước. Tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người lao động; không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân; động viên nhân dân làm tròn nghĩa vụ đối với Nhà nước; xây dựng phường giàu đẹp, văn minh. 14 Thứ hai, lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ xây dựng cơ sở hạ tầng theo quy hoạch, chăm lo phát triển sự nghiệp văn hoá, giáo dục, y tế, bảo vệ môi trường, thực hiện tốt các chính sách xã hội, xoá đói, giảm nghèo. Thứ ba, lãnh đạo và thực hiện dân chủ cơ sở, thực hiện tốt phương châm “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra”, giám sát mọi hoạt động ở cơ sở theo đúng đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; mở rộng dân chủ kết hợp với tăng cường kỷ luật, kỷ cương; kịp thời giải quyết những vướng mắc tồn tại trong cộng đồng dân cư ở cơ sở theo đúng pháp luật, không để tích tụ mâu thuẫn trở thành điểm nóng, không để xảy ra tình trạng khiếu kiện tập thể, vượt cấp hoặc lợi dụng dân chủ để làm mất ổn định chính trị trên địa bàn.
Thứ tư, lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và chính sách hậu phương quân đội, giữ gìn an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội, giữ vững tinh thần cảnh giác cách mạng; bảo vệ tài sản của Nhà nước, của tập thể, tính mạng và tài sản của người dân; ngăn chặn và đẩy lùi các tệ nạn, tiêu cực xã hội nhất là ma tuý và mại dâm. Về nguyên tắc hoạt động, Đảng ủy làm việc theo nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo kết hợp phát huy vai trò cá nhân phụ trách.