Luận văn thạc sĩ về kiểm tra giám sát quyền lực nhà nước tại Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích chính trị học kiểm tra giám sát của tỉnh ủy trong cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước ở bắc ninh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Trường học: Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính trị
• Đề tài: Kiểm Soát Quyền Lực Nhà Nước Ở Bắc Ninh Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Bắc Ninh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA, GIÁM SÁT CỦA ĐẢNG TRONG CƠ CHẾ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 1.1. QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VÀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ KIỂM TRA, GIÁM SÁT CỦA ĐẢNG TRONG CƠ CHẾ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về kiểm soát quyền lực nhà nước ở Bắc Ninh hiện nay

Kiểm soát quyền lực nhà nước là một vấn đề quan trọng trong việc duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội. Tại Bắc Ninh, việc kiểm soát này không chỉ liên quan đến các cơ quan nhà nước mà còn bao gồm sự tham gia của các tổ chức chính trị, xã hội và nhân dân. Quyền lực nhà nước được thực thi thông qua các cơ chế và quy định pháp luật, nhằm đảm bảo rằng quyền lực không bị lạm dụng và luôn phục vụ lợi ích của nhân dân.

1.1. Khái niệm và vai trò của kiểm soát quyền lực nhà nước

Kiểm soát quyền lực nhà nước là quá trình giám sát và điều chỉnh hoạt động của các cơ quan nhà nước nhằm đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm. Vai trò của kiểm soát này là rất quan trọng, giúp ngăn chặn sự lạm dụng quyền lực và bảo vệ quyền lợi của công dân.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của kiểm soát quyền lực nhà nước ở Bắc Ninh

Từ khi tái lập tỉnh Bắc Ninh, công tác kiểm soát quyền lực nhà nước đã có những bước tiến quan trọng. Các cơ chế kiểm soát đã được thiết lập và hoàn thiện qua các giai đoạn lịch sử, phản ánh sự phát triển của hệ thống chính trị và pháp luật tại địa phương.

II. Những thách thức trong kiểm soát quyền lực nhà nước ở Bắc Ninh

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc kiểm soát quyền lực nhà nước, nhưng Bắc Ninh vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như tham nhũng, lạm quyền và thiếu minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước vẫn tồn tại. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp hiệu quả hơn để nâng cao chất lượng công tác kiểm soát.

2.1. Tham nhũng và lạm quyền trong bộ máy nhà nước

Tham nhũng và lạm quyền là những vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của Bắc Ninh. Các vụ việc tham nhũng không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn làm giảm niềm tin của nhân dân vào chính quyền.

2.2. Thiếu minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước

Thiếu minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước dẫn đến sự nghi ngờ và không hài lòng từ phía người dân. Cần có các biện pháp cụ thể để tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của các cơ quan này.

III. Phương pháp kiểm soát quyền lực nhà nước hiệu quả ở Bắc Ninh

Để nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực nhà nước, Bắc Ninh cần áp dụng các phương pháp đa dạng và linh hoạt. Việc kết hợp giữa kiểm tra, giám sát và sự tham gia của nhân dân là rất cần thiết để đảm bảo quyền lực nhà nước được thực thi đúng đắn.

3.1. Tăng cường công tác kiểm tra và giám sát

Công tác kiểm tra và giám sát cần được thực hiện thường xuyên và nghiêm túc. Các cơ quan chức năng cần có kế hoạch cụ thể để theo dõi và đánh giá hoạt động của các tổ chức, cá nhân trong bộ máy nhà nước.

3.2. Khuyến khích sự tham gia của nhân dân trong kiểm soát quyền lực

Sự tham gia của nhân dân là yếu tố quan trọng trong việc kiểm soát quyền lực nhà nước. Cần tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động giám sát và phản biện chính sách, từ đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về kiểm soát quyền lực nhà nước

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn về kiểm soát quyền lực nhà nước ở Bắc Ninh đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội.

4.1. Kết quả đạt được từ công tác kiểm soát quyền lực

Nhiều kết quả tích cực đã được ghi nhận từ công tác kiểm soát quyền lực nhà nước, như giảm thiểu tham nhũng và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước. Những kết quả này đã góp phần tạo dựng niềm tin của nhân dân vào chính quyền.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn kiểm soát quyền lực

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn kiểm soát quyền lực nhà nước ở Bắc Ninh cho thấy rằng, việc kết hợp giữa các phương pháp kiểm soát khác nhau và sự tham gia của nhân dân là rất quan trọng để đạt được hiệu quả cao nhất.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của kiểm soát quyền lực nhà nước ở Bắc Ninh

Kết luận về kiểm soát quyền lực nhà nước ở Bắc Ninh cho thấy rằng, mặc dù đã có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Triển vọng tương lai phụ thuộc vào việc cải cách và hoàn thiện các cơ chế kiểm soát quyền lực.

5.1. Định hướng phát triển trong công tác kiểm soát quyền lực

Định hướng phát triển trong công tác kiểm soát quyền lực nhà nước cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của các cơ chế kiểm soát hiện có, đồng thời phát triển các phương pháp mới phù hợp với tình hình thực tế.

5.2. Tầm quan trọng của sự đồng thuận xã hội trong kiểm soát quyền lực

Sự đồng thuận xã hội là yếu tố quyết định trong việc thực hiện hiệu quả công tác kiểm soát quyền lực nhà nước. Cần xây dựng một môi trường chính trị ổn định, nơi mà mọi người dân đều có thể tham gia và đóng góp ý kiến.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền lực nhà nước mang bản chất cưỡng chế đặc biệt nhằm quản lý xã hội, song luôn tiềm ẩn nguy cơ bị lạm quyền và tha hóa nếu thiếu đi cơ chế ràng buộc nghiêm ngặt. Theo các ước tính lý luận chính trị, có tới chín phần mười những sai lầm, khuyết điểm trong quản lý điều hành nảy sinh do buông lỏng công tác kiểm tra, đôn đốc. Tại Việt Nam, thể chế chính trị vận hành theo nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện và duy nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam mà không áp dụng mô hình tam quyền phân lập. Thực tế này đòi hỏi cơ chế kiểm soát quyền lực phải được thiết lập đồng bộ từ bên trong bộ máy nhà nước và từ bên ngoài xã hội, trong đó kiểm tra, giám sát của Đảng giữ vị trí rường cột, mang tính quyết định.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ bản chất, vị trí, vai trò của công tác kiểm tra, giám sát của Đảng trong cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước; đồng thời phân tích thực tiễn vận hành tại Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa các luận cứ khoa học, đánh giá khách quan thành tựu cùng những điểm nghẽn của Tỉnh ủy và Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Bắc Ninh, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực kiểm soát quyền lực công quyền cấp địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn lịch sử 15 năm (1997 - 2012), khởi đầu từ mốc tái lập tỉnh với quy mô ban đầu gồm 5 huyện, 1 thị xã, 453 tổ chức cơ sở đảng và 31.155 đảng viên. Kết quả nghiên cứu góp phần giảm thiểu tỷ lệ đơn thư khiếu nại tố cáo vượt cấp ước tính từ 20% đến 30%, chuẩn hóa quy trình giám sát và củng cố vững chắc niềm tin của nhân dân vào hệ thống chính trị địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Chủ nghĩa Mác khẳng định quyền lực nhà nước phải bị giới hạn để phục vụ xã hội; V.I. Lênin nhấn mạnh kiểm tra việc chấp hành thực tế là khâu mấu chốt của công tác lãnh đạo, tổ chức bộ máy theo nguyên tắc "thà ít mà tốt". Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nâng tầm công tác này thành quy luật tồn tại: "Lãnh đạo mà không kiểm tra thì coi như không lãnh đạo". Đồng thời, luận văn kế thừa 5 quan điểm chỉ đạo cốt lõi từ Nghị quyết Trung ương 5 khóa X về "Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của Đảng" và Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI về xây dựng Đảng.

Nghiên cứu vận hành dựa trên bốn khái niệm chủ đạo:

1. Kiểm soát quyền lực nhà nước: Hệ thống các thiết chế và phương thức bảo đảm việc thực thi quyền lực công đúng mục đích, đúng pháp luật, ngăn chặn nguy cơ lộng quyền.
2. Kiểm tra của Đảng: Hoạt động nội bộ do cấp ủy và Ủy ban Kiểm tra tiến hành nhằm xem xét, kết luận sự đúng sai trong chấp hành Cương lĩnh, Điều lệ và chỉ thị, nghị quyết.
3. Giám sát của Đảng: Việc theo dõi, quan sát thường xuyên, mở rộng đối với tổ chức đảng và đảng viên nhằm chủ động phòng ngừa, phát hiện vi phạm ngay từ khi mới manh nha.
4. Cơ chế phối hợp thể chế: Mối quan hệ liên thông giữa công tác kiểm tra, kỷ luật của Đảng với hoạt động thanh tra nhà nước, giám sát của Hội đồng nhân dân, điều tra, truy tố, xét xử của các cơ quan tư pháp và phản biện của Mặt trận Tổ quốc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp chặt chẽ với phương pháp lôgíc - lịch sử nhằm tái hiện toàn diện tiến trình phát triển của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh qua 4 kỳ Đại hội (từ khóa XV đến khóa XVIII).

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ 15 báo cáo tổng kết năm, 4 văn kiện đại hội nhiệm kỳ của Tỉnh ủy Bắc Ninh, kết hợp dữ liệu thống kê từ 8 đảng bộ trực thuộc (5 huyện, 1 thị xã và 3 đảng bộ chuyên trách). Dữ liệu sơ cấp được khảo sát trên cỡ mẫu gồm 180 cán bộ, kiểm tra viên chuyên trách và lãnh đạo cấp ủy cơ sở tại địa phương. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phân tầng kết hợp định ngạch theo 3 cấp độ: cấp tỉnh chiếm tỷ lệ 25% (45 cán bộ), cấp huyện/thị xã chiếm 40% (72 cán bộ) và cấp xã/phường/doanh nghiệp cơ sở chiếm 35% (63 cán bộ). Lý do lựa chọn kết hợp phân tích định tính và thống kê mô tả nhằm bảo đảm tính đại diện cao, phản ánh chân thực các đặc thù quản lý của một địa bàn có tốc độ công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tổ chức bộ máy và nhân lực làm công tác kiểm tra của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh không ngừng lớn mạnh tương ứng với yêu cầu kiểm soát quyền lực. Từ Ban Chấp hành lâm thời gồm 27 đồng chí năm 1996, qua 4 kỳ Đại hội, số lượng Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa XVII đã tăng lên 49 đồng chí (tăng 81,5%). Số lượng các cuộc kiểm tra chuyên đề và kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm được triển khai tăng trưởng bình quân khoảng 12% đến 15% mỗi năm trong suốt giai đoạn 1997 - 2012.

Thứ hai, nhận thức và phương thức kiểm soát có sự chuyển dịch căn bản từ kiểm tra sự vụ thụ động sang giám sát chủ động mở rộng. Sau khi quán triệt Nghị quyết Trung ương 5 khóa X, tỷ lệ phát hiện sớm và phòng ngừa các biểu hiện lệch lạc, vi phạm kỷ luật của cán bộ, đảng viên tăng khoảng 35% so với giai đoạn 1997 - 2005.

Thứ ba, quy chế phối hợp giữa Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy với Thanh tra tỉnh, Công an, Viện Kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân tỉnh đã tạo nên bước đột phá thể chế. Tỷ lệ xử lý đồng bộ giữa kỷ luật Đảng và kỷ luật hành chính, pháp luật đạt trên 90%. Tuyệt đại đa số các trường hợp đảng viên bị cách chức vụ Đảng đều được cơ quan quản lý nhà nước xử lý kỷ luật chính quyền tương ứng trong thời hạn không quá 30 ngày.

Thứ tư, vẫn còn tồn tại những hạn chế mang tính hệ thống. Khoảng 18% đến 20% tổ chức cơ sở đảng ở cấp xã, phường còn lúng túng về quy trình nghiệp vụ thẩm tra, xác minh. Tính chiến đấu ở một số chi bộ chưa cao, còn biểu hiện nể nang, né tránh khiến việc phát hiện sai phạm ở một vài lĩnh vực như quản lý đất đai, đầu tư công và tài chính ngân sách chưa thực sự kịp thời.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những chuyển biến tích cực bắt nguồn từ sự chỉ đạo quyết liệt của Tỉnh ủy Bắc Ninh, bám sát phương châm "chủ động, chiến đấu, giáo dục và hiệu quả". Việc gắn kiểm tra với đổi mới phương thức lãnh đạo đã phát huy tác dụng răn đe, ngăn chặn suy thoái đạo đức, lối sống theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI.

Tuy nhiên, các hạn chế nảy sinh do áp lực phát triển kinh tế quá nhanh của tỉnh, tạo ra nhiều kẽ hở chính sách trong khi năng lực của đội ngũ cán bộ kiểm tra cơ sở chưa theo kịp thực tiễn. Kết quả này tương đồng với các công trình nghiên cứu trước đây của TS. Trịnh Thị Xuyến (2008) và TS. Lưu Văn Quảng (2008) khi nhận định rằng cơ chế tự kiểm soát nội bộ sẽ kém hiệu quả nếu thiếu các chế tài pháp quy rõ ràng. Đề tài khoa học KX 03 của Ủy ban Kiểm tra Trung ương cũng chỉ rõ việc khoán trắng kiểm tra cho cơ quan chuyên trách là rào cản phổ biến.

Toàn bộ các biến động này có thể được hình dung rõ nét thông qua biểu đồ cột thể hiện số lượng các tổ chức đảng được kiểm tra qua từng giai đoạn 1997 - 2000, 2001 - 2005, 2006 - 2010 và 2011 - 2012, song hành cùng bảng ma trận thống kê so sánh mức độ sai phạm bị xử lý kỷ luật qua các thời kỳ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa và thể chế hóa quy chế phối hợp liên ngành: Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bắc Ninh cần ban hành quy chế liên tịch sửa đổi giữa Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy với Đảng đoàn Hội đồng nhân dân, Ban cán sự đảng Ủy ban nhân dân và các cơ quan khối nội chính. Đặt mục tiêu 100% các vụ việc có dấu hiệu tội phạm hoặc vi phạm hành chính nghiêm trọng phải được cung cấp thông tin liên thông trước 15 ngày làm việc, hoàn thành việc ban hành trong quý II năm kế hoạch.
2. Kiện toàn tổ chức bộ máy và chuyên môn hóa đội ngũ cán bộ: Thành lập Phòng Giám sát trực thuộc Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy theo đúng định hướng Đề án của Trung ương; tăng cường tối thiểu 20% biên chế chuyên trách có chuyên môn sâu về tài chính, đất đai và tư pháp. Đặt chỉ tiêu đến năm 2015 có trên 95% cán bộ kiểm tra cấp huyện đạt trình độ cử nhân luật hoặc cao cấp lý luận chính trị, do Ban Tổ chức Tỉnh ủy chủ trì phối hợp triển khai trong 24 tháng.
3. Đổi mới phương thức giám sát dựa trên ứng dụng công nghệ thông tin: Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa quản lý hồ sơ kiểm tra, giám sát và kê khai tài sản cán bộ diện Ban Thường vụ Tỉnh ủy quản lý. Giảm thời gian thẩm tra xác minh trung bình khoảng 25% đến 30%, hoàn thành lắp đặt và đào tạo vận hành trong vòng 18 tháng bởi Văn phòng Tỉnh ủy.
4. Phát huy tối đa vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và Nhân dân: Xây dựng cơ chế tiếp nhận, xử lý 100% tin báo, đơn thư phản ánh về tham nhũng, lãng phí gửi đến cấp ủy trong thời hạn 20 ngày; tổ chức lấy phiếu tín nhiệm và phản biện xã hội định kỳ hằng năm do Ban Dân vận Tỉnh ủy và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh phụ trách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo cấp ủy và Ban Thường vụ các cấp: Cung cấp cơ sở lý luận chính trị và bài học thực tiễn giúp nâng cao năng lực lãnh đạo, định hình phương thức kiểm soát quyền lực đối với cán bộ thuộc quyền quản lý trực tiếp.
• Cán bộ, kiểm tra viên chuyên trách thuộc hệ thống Ủy ban Kiểm tra Đảng: Sử dụng như tài liệu nghiệp vụ tham khảo về quy trình thẩm tra, xác minh, kỹ năng phát hiện dấu hiệu vi phạm và cơ chế phối hợp xử lý kỷ luật đồng bộ.
• Giảng viên, nghiên cứu viên chuyên ngành Xây dựng Đảng và Khoa học Quản lý Nhà nước: Làm tài liệu giảng dạy, nghiên cứu sâu về chuyên đề kiểm soát quyền lực nhà nước trong hệ thống chính trị một đảng cầm quyền tại Việt Nam.
• Học viên cao học, sinh viên ngành Luật, Hành chính công: Bổ sung nguồn tư liệu thực chứng sống động về mô hình tổ chức quyền lực địa phương tại một tỉnh kinh tế trọng điểm vùng đồng bằng sông Hồng.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất của kiểm soát quyền lực nhà nước bằng công tác kiểm tra của Đảng ở Việt Nam là gì?
Đây là cơ chế kiểm soát vừa mang tính bên ngoài (với tư cách Đảng lãnh đạo Nhà nước và đại diện quyền làm chủ của nhân dân) vừa mang tính bên trong (tự kiểm soát cán bộ, đảng viên đang giữ cương vị lãnh đạo trong bộ máy nhà nước). Mục tiêu nhằm đảm bảo quyền lực công được thực thi đúng Cương lĩnh, Điều lệ Đảng và pháp luật.

Phương châm "giám sát phải mở rộng, kiểm tra phải có trọng tâm, trọng điểm" được hiểu như thế nào?
Giám sát mở rộng là theo dõi toàn diện, thường xuyên mọi tổ chức đảng và đảng viên để phòng ngừa vi phạm ngay từ lúc manh nha. Kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm là tập trung nguồn lực vào những địa bàn phức tạp, các lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, tài chính, công tác cán bộ nhằm kết luận và xử lý nghiêm minh các vi phạm.

Mối quan hệ giữa kỷ luật Đảng và kỷ luật hành chính, pháp luật được xử lý ra sao?
Kỷ luật Đảng không thay thế kỷ luật nhà nước hay pháp luật nhưng giữ vai trò định hướng chính trị. Khi đảng viên vi phạm bị kỷ luật Đảng (như cách chức, khai trừ), cấp ủy chỉ đạo chính quyền và đoàn thể tương ứng phải thi hành kỷ luật hành chính hoặc chuyển hồ sơ khởi tố hình sự chậm nhất trong vòng 30 ngày.

Tại sao Chủ tịch Hồ Chí Minh lại đặc biệt coi trọng phương pháp kiểm tra từ dưới lên?
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định đây là phương thức tốt nhất để kiểm tra người lãnh đạo. Quần chúng nhân dân và cán bộ cấp dưới là những người trực tiếp chịu tác động của chính sách, có khả năng phát hiện nhanh nhất các biểu hiện quan liêu, mệnh lệnh, giúp sửa chữa sai lầm kịp thời và củng cố khối đại đoàn kết.

Đâu là chuyển biến nổi bật nhất của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 1997 - 2012?
Đó là sự củng cố toàn diện bộ máy lãnh đạo với quy mô Ban Chấp hành tăng từ 27 lên 49 đồng chí, kết hợp việc thiết lập quy chế phối hợp nhịp nhàng giữa Ủy ban Kiểm tra với các cơ quan tư pháp, nâng cao tỷ lệ giải quyết khiếu nại tố cáo và giảm thiểu vi phạm kỷ luật nghiêm trọng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc kho tàng lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng về kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua công tác kiểm tra, giám sát.
• Làm rõ tính tất yếu khách quan và đặc trưng kép của sự kiểm soát do một Đảng duy nhất cầm quyền tiến hành tại địa phương.
• Đánh giá toàn diện thực trạng công tác kiểm tra, giám sát của Tỉnh ủy Bắc Ninh qua 15 năm (1997 - 2012), chỉ rõ những bước chuyển mình vượt bậc cũng như các tồn tại cố hữu.
• Đóng góp hệ thống giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện thể chế, nâng cấp nhân sự đến chuyển đổi phương thức giám sát hiện đại, có giá trị ứng dụng thực tiễn cao.
• Mở ra hướng nghiên cứu tiếp nối trong lộ trình 2015 - 2025 về hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực trong kỷ nguyên đẩy mạnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế toàn diện.

Các nhà quản lý chính trị, cán bộ kiểm tra và học viên chuyên ngành quan tâm có thể khai thác các luận điểm trên để nâng cao hiệu lực kiểm soát công quyền trong thực tiễn công tác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA, GIÁM SÁT CỦA ĐẢNG TRONG CƠ CHẾ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM 1. QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VÀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ KIỂM TRA, GIÁM SÁT CỦA ĐẢNG TRONG CƠ CHẾ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Kiểm soát quyền lực nhà nước là một vấn đề phức tạp. Sự phức tạp của kiểm soát quyền lực nhà nước xuất phát từ đặc tính của quyền lực nhà nước. Các đặc tính này làm cho quyền lực nhà nước vừa có thể kiểm soát được nhưng đồng thời không thể kiểm soát hết toàn bộ.

Do tính hệ thống, cấp độ của quyền lực nhà nước, do tính chất phức tạp của kiểm soát quyền lực nhà nước nên kiểm soát quyền lực nhà nước phải được triển khai thành hệ thống. Cho nên, kiểm soát quyền lực nhà nước là một hệ thống những cơ chế được thực hiện bởi nhà nước và xã hội, nhằm giữ cho việc thực thi quyền lực nhà nước đúng mục đích, hiệu quả. Từ cách tiếp cận hệ thống có thể thấy, kiểm soát quyền lực nhà nước gồm kiểm soát từ bên trong (nhà nước) và kiểm soát từ bên ngoài (Đảng, các tổ chức chính trị - xã hội, nhân dân). Sự kiểm soát của Đảng trong cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước có vai trò quan trọng, tất yếu thể hiện sự tiên phong, lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và toàn bộ hệ thống chính trị.

Nó được thể hiện rõ nét nhất thông qua công tác kiểm tra, giám sát của Đảng. Trong cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ, Đảng lãnh đạo Nhà nước thông qua nhiều phương thức, trong đó, phải kể đến là việc kiểm tra, giám sát việc thực hiện đường lối, chính sách của Đảng; kiểm tra, giám sát các tổ chức đảng, đảng viên trong việc thực hiện nghị quyết của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Từ nhận thức trên, có thể hiểu: Công tác kiểm tra của Đảng là hoạt động của Đảng, được tiến hành đối với tổ chức đảng và đảng viên, nhằm nắm vững tình hình; nhận xét, đánh giá việc chấp 12 hành các quy định, quyết định của Đảng; xác định sự đúng đắn hay vi phạm của các hành vi có liên quan đến kỷ cương, kỷ luật của Đảng. Giám sát của Đảng là việc các cấp uỷ, tổ chức đảng theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của tổ chức đảng và đảng viên chịu sự giám sát trong việc chấp hành Cương lĩnh chính trị, Điều lệ Đảng, nghị quyết, chỉ thị của Đảng và đạo đức, lối sống theo quy định của Ban Chấp hành Trung ương.

Hiểu theo nghĩa hẹp, hoạt động kiểm tra, giám sát của Đảng do các cơ quan, tổ chức của Đảng tiến hành như các cấp uỷ, các Ban của Đảng, Uỷ ban Kiểm tra của cấp uỷ, Ban cán sự đảng, Đảng đoàn, Đảng uỷ, chi bộ. Hiểu theo nghĩa rộng hơn, công tác kiểm tra, giám sát của Đảng còn được thực hiện thông qua toàn bộ các hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát khác của Nhà nước và của các đoàn thể chính trị - xã hội. Xét cho cùng, hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát của các cơ quan quyền lực nhà nước, cũng như hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội đều hướng đến một mục tiêu chung là đảm bảo cho các đường lối, chính sách của Đảng được thực hiện trong thực tiễn; đảm bảo quyền lực Nhà nước được kiểm soát. Như vậy, công tác kiểm tra, giám sát của Đảng có ý nghĩa rất quan trọng nhằm bảo đảm cho chủ trương, đường lối, nghị quyết, quy định, quy chế, kết luận của Đảng, của các cấp uỷ và chính sách, pháp luật của nhà nước được xác định đúng, được chấp hành nghiêm chỉnh và có kết quả trong thực tiễn.

Trong kiểm soát quyền lực nhà nước, quan hệ giữa kiểm tra, giám sát của Đảng với các cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước khác về thực chất là quan hệ lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước thông qua kiểm tra, giám sát. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin Trên cơ sở kế thừa hạt nhân hợp lý trong lịch sử tư tưởng các học thuyết chính trị pháp lý, đặc biệt là thuyết phân chia quyền lực, đồng thời, tổng kết kinh nghiệm lịch sử đấu tranh giai cấp, khi bàn về mối quan hệ giữa nhà nước và xã hội công dân, để nhà nước không bao trùm hết mọi lĩnh vực 13 của đời sống xã hội cũng như lấn lướt tự do của con người, C. Mác cho rằng phải giới hạn quyền lực nhà nước. Tự do là biến nhà nước từ cơ quan đứng trên xã hội thành cơ quan hoàn toàn phục vụ xã hội.

“Tự do là ở chỗ biến nhà nước, cơ quan tối cao của xã hội, thành một cơ quan hoàn toàn phụ thuộc vào xã hội, và ngay cả ngày nay nữa, các hình thức nhà nước tự do hay không tự do là tuỳ ở chỗ trong những hình thức ấy, “sự tự do của nhà nước” bị hạn chế nhiều hay ít” [42, tr. Trong bộ Tư bản, C. Mác đã đề cập đến công tác kiểm tra nói chung. Kiểm tra là một phương thức hành động để thực hiện mục đích.

Nó như là một quy luật. Theo quan điểm của C. Mác - Ăngghen thì kiểm tra là một tất yếu khách quan đối với hoạt động của con người và tổ chức. Có hoạt động thì phải có kiểm tra.Mác khẳng định: Vào một thời kỳ ở một nước mà thế lực vua chúa, giai cấp quý tộc và giai cấp tư sản tranh giành quyền thống trị, mà do đó quyền thống trị bị phân chia thì học thuyết phân quyền tỏ ra là tư tưởng thống trị, nó được người ta coi là quy luật vĩnh viễn…mối điều khoản của hiến pháp đều chứa sẵn trong bản thân nó cái phản đề của bản thân nó, cái thượng viện và hạ viện của nó tự do trong câu nói chung chung, và xóa bỏ cái tự do trong điều khoản kèm theo…Hiến pháp đã được soạn thảo ra sao cho nghị viện có thể gạt bỏ được tổng thống bằng con đường lập hiến, nhưng tổng thống lại có thể gạt bỏ nghị viện bằng con đường không lập hiến, bằng cách thủ tiêu luôn cả hiến pháp.

Như thế là ở đây, bản thân hiến pháp lại đi thách thức thủ tiêu mình bằng bạo lực. Chẳng những nó thần thánh hóa chế độ phân quyền giống như Hiến chương 1830, mà nó còn mở rộng chế độ phân quyền đến chỗ mâu thuẫn không sao chịu nổi…Nếu hiến pháp giao cho tổng thống quyền thực tế thì nó lại cố gắng bảo đảm cho nghị viện quyền tinh thần… [43, tr.Mác, để thực hiện kiểm tra, giám sát trong đảng, cần phải thực hiện các nguyên tắc như: Bầu cử rộng rãi theo định kỳ. Báo cáo công tác và có thể bị bãi miễn; chẳng hạn Báo cáo công khai của hội đồng Trung ương, (bầu lại hàng năm), Báo cáo của từng thành phần để tất cả thảo luận, khi cần phải có những biện pháp thực tiễn ngay lập tức; Thực hiện quyền phê bình và bình luận tự do, tranh luận tư tưởng trong đảng, thực hiện quyết định của đa số nhưng phải bảo đảm quyền lợi của thiểu số. Trong rất nhiều tác phẩm của mình, V.

Lênin đã bàn về công tác kiểm tra, giám sát. Người đã nhiều lần khẳng định vai trò của công tác thanh tra, kiểm tra đối với toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước. Theo quan điểm của Lênin, trong công tác quản lý cùng với nội dung “chọn người, giao việc” thì “kiểm tra kiểm soát” là việc vô cùng quan trọng. Cần có kế hoạch và đầu tư thời gian để tiến hành kiểm tra công việc: "Kiểm tra nhân viên công tác và kiểm tra việc chấp hành thực tế công tác - mấu chốt của toàn bộ công tác, của toàn bộ chính sách hiện nay là ở đấy, vẫn ở đấy và chỉ có ở đấy" [49, tr.

Trong tác phẩm “Thà ít mà tốt” (3/1923), Lênin đã chỉ rõ: "Phải nghĩ đến chuyện kiểm tra lại những chủ trương mà chúng ta tuyên bố hàng giờ, quyết định hàng phút, rồi từng giây chứng minh tính chất không vững chắc, không kiên định và khó hiểu của những chủ trương đó" [49, tr. Lênin cho rằng phải đi từ công tác kiểm tra để một mặt tác động tới bộ máy nhà nước, coi đây là điểm xuất phát và khâu trung tâm của phương thức lãnh đạo của đảng đối với cơ quan nhà nước, mặt khác, thông qua công tác kiểm tra mà xem lại tính đúng đắn, tính phù hợp của các chủ trương, chỉ thị, nghị quyết của đảng so với thực tiễn, từ đó có những sửa đổi, bổ sung, phát triển sáng tạo các chủ trương, đường lối, chỉ thị, nghị quyết của đảng. Theo Lênin, những nội dung chủ yếu của kiểm tra, kiểm soát bao gồm: thứ nhất, kiểm tra, kiểm soát việc sản xuất và phân phối những sản phẩm chủ yếu nhất. Thứ hai, kiểm tra, kiểm soát các hoạt động tài chính và tiền tệ, nhất 15 là hoạt động của ngân hàng, lưu thông tiền tệ, thu nhập, chi tiêu và nộp thuế của các nhà giàu.

Thứ ba, kiểm tra, kiểm soát việc thực hiện các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước; việc thi hành các chức trách và chấp hành kỷ luật lao động. Thứ tư, kiểm tra, kiểm soát để phát hiện kịp thời và đấu tranh chống các hiện tượng tiêu cực. Đây chính là những vấn đề kiểm soát quyền lực nhà nước, tuy nhiên ở các quy mô rất khác nhau. Nói một cách khái quát, theo V.Lênin, nội dung công tác kiểm tra bao gồm: kiểm tra việc và kiểm tra người.

Nó bao trùm toàn bộ việc kiểm soát việc thực thi quyền lực nhà nước, chứ không chỉ là một quá trình của công tác lãnh đạo. Đối tượng bị kiểm tra, giám sát lúc này là nhà nước và các tổ chức đảng vừa là chủ thể vừa là khách thể của công tác kiểm tra, giám sát. Tổ chức, hình thức, phương pháp tiến hành kiểm tra, kiểm soát Công tác tổ chức là công tác có ích nhất và cần thiết nhất cho nhân dân. Nếu quần chúng không có tổ chức thì không thể đảm bảo một sự kiểm tra, kiểm soát nghiêm chỉnh.

Cần đề bạt những người có tài tổ chức xuất thân từ tất cả các tầng lớp dân cư, các giai cấp vào cương vị then chốt trong bộ máy kiểm tra, kiểm soát. Vấn đề cấp thiết nhất là tiến hành cải tiến bộ máy nhà nước Xô viết theo nguyên tắc "Thà ít mà tốt". Cơ quan đầu tiên cần phải được cải tiến là Bộ dân ủy Thanh tra công nông.