Vận dụng STEAM dạy tạo hình cho sinh viên Mầm non tại ĐHSP Hà Nội 2

Luận văn nghiên cứu vận dụng phương pháp STEAM trong dạy học hoạt động tạo hình, giúp nâng cao kỹ năng cho sinh viên sư phạm mầm non.

• Tác giả: Phạm Ngọc Thịnh
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Minh Phong
• Trường học: Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương
• Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Mỹ thuật
• Đề tài: Vận Dụng Phương Pháp STEAM Vào Dạy Học Môn Tổ Chức Hoạt Động Tạo Hình Cho Sinh Viên Sư Phạm Mầm Non Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội 2
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm về phương pháp STEAM trong hoạt động tạo hình mầm non

Phương pháp STEAM là một cách tiếp cận giáo dục tổng hợp kết hợp Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Nghệ thuật và Toán học trong quá trình tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ mầm non. Đây là phương pháp dạy học hiện đại nhằm phát triển toàn diện các kỹ năng của trẻ thông qua các hoạt động thực hành sáng tạo. Phương pháp này không chỉ giúp trẻ nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện khả năng tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và hợp tác làm việc nhóm. Hoạt động tạo hình theo phương pháp STEAM tạo điều kiện cho trẻ khám phá, thử nghiệm và biểu đạt sáng tạo của mình một cách tự do.

1.1. Định nghĩa phương pháp STEAM

STEAM là viết tắt của Science, Technology, Engineering, Arts, Mathematics. Phương pháp này tích hợp các môn học khác nhau nhằm tạo ra những bài học có ý nghĩa và gắn liền với thực tế. Trong giáo dục mầm non, STEAM giúp trẻ học qua trải nghiệm trực tiếp, khuyến khích sáng tạo và tư duy độc lập thông qua các hoạt động tạo hình đa dạng.

1.2. Vai trò của phương pháp STEAM trong giáo dục mầm non

Phương pháp STEAM đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển toàn diện kỹ năng của trẻ mầm non. Nó giúp trẻ phát triển khả năng tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề, và khuyến khích hợp tác làm việc nhóm. Hoạt động tạo hình STEAM tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhận thức, cảm xúc và kỹ năng xã hội của trẻ.

II. Các hình thức hoạt động tạo hình theo phương pháp STEAM

Hoạt động tạo hình theo phương pháp STEAM bao gồm nhiều hình thức khác nhau, giúp trẻ phát triển các kỹ năng sáng tạo và tư duy logic. Các hoạt động này không chỉ mang tính giáo dục mà còn mang lại niềm vui và sự hứng thú cho trẻ. Mỗi hình thức hoạt động tạo hình được thiết kế để kích thích nhu cầu và hứng thú học tập của trẻ, đồng thời giúp hình thành những kiến thức và kỹ năng cơ bản cần thiết. Việc vận dụng STEAM vào hoạt động tạo hình giúp trẻ hiểu rõ hơn về mối liên kết giữa lý thuyết và thực tiễn.

2.1. Hoạt động vẽ theo phương pháp STEAM

Hoạt động vẽ STEAM kết hợp kiến thức về màu sắc, hình dạng, khoa học tự nhiên và công nghệ. Trẻ có thể học về khoa học ánh sáng thông qua phối màu, hoặc khám phá hình học qua các bản vẽ. Hoạt động vẽ giúp phát triển kỹ năng tạo hình và khả năng quan sát, biểu đạt cảm xúc qua hình ảnh.

2.2. Hoạt động nặn xé dán và chắp ghép

Các hoạt động nặn, xé dán và chắp ghép theo phương pháp STEAM giúp trẻ phát triển khả năng vận động chi tinh và tư duy không gian. Trẻ học về cấu trúc, cân bằng, và kỹ năng toán học thông qua các hoạt động thực hành. Những hoạt động này cũng khuyến khích sáng tạo, giúp trẻ biểu đạt ý tưởng của mình một cách độc đáo.

III. Yêu cầu tổ chức hoạt động tạo hình theo phương pháp STEAM

Để tổ chức hoạt động tạo hình hiệu quả theo phương pháp STEAM, giáo viên mầm non cần tuân thủ những yêu cầu nhất định. Trước tiên, cần nghiên cứu tài liệu kỹ lưỡng và xây dựng kế hoạch chi tiết cho mỗi hoạt động. Thứ hai, giáo viên phải lựa chọn và sưu tầm vật liệu phong phú phù hợp với năng lực của trẻ. Thứ ba, cần khai thác hiệu quả nguồn vật liệu có sẵn trong môi trường xung quanh. Cuối cùng, giáo viên cần tạo không gian an toàn và thoải mái cho trẻ thực hiện các hoạt động, khuyến khích sự tự do sáng tạo.

3.1. Chuẩn bị và lập kế hoạch chi tiết

Giáo viên cần nghiên cứu kỹ lưỡng mục tiêu hoạt động, nội dung và phương pháp thực hiện. Lập kế hoạch chi tiết bao gồm thời gian, vật liệu, không gian và cách hướng dẫn trẻ. Điều này giúp hoạt động diễn ra có hiệu quả và đạt được mục tiêu giáo dục mong muốn.

3.2. Lựa chọn vật liệu và trang bị dụng cụ

Sưu tầm vật liệu phong phú từ nhiều nguồn khác nhau: vật liệu tái chế, tài nguyên thiên nhiên, vật liệu thủ công. Cần lựa chọn vật liệu phù hợp với lứa tuổi trẻ, an toàn và kích thích sáng tạo. Giáo viên nên khai thác hiệu quả mọi nguồn tài nguyên để giảm chi phí và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

IV. Kỹ năng giáo viên sư phạm mầm non cần có khi áp dụng STEAM

Giáo viên sư phạm mầm non cần phát triển nhiều kỹ năng quan trọng để tổ chức hoạt động tạo hình theo phương pháp STEAM một cách hiệu quả. Trước hết, giáo viên cần nắm vững kiến thức về STEAM và cách tích hợp kiến thức đa môn học. Cần có khả năng quan sát và đánh giá nhu cầu, hứng thú của trẻ để thiết kế hoạt động phù hợp. Giáo viên phải tạo môi trường học tập tích cực, khuyến khích trẻ khám phá độc lập và biểu đạt sáng tạo. Đồng thời, giáo viên cần liên tục đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng bài dạy lý thuyết kết hợp với ứng dụng thực hành.

4.1. Kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm STEAM

Giáo viên cần có kỹ năng chuẩn tổ chức hoạt động tạo hình qua phương pháp trải nghiệm. Cần tạo cơ hội cho trẻ thực hành trực tiếp, khám phá qua các giác quan, và rút ra kết luận từ trải nghiệm. Giáo viên phải lắng nghe ý kiến trẻ, khuyến khích sáng tạo và hỗ trợ khi cần thiết.

4.2. Kỹ năng vận dụng STEAM vào hoạt động hàng ngày

Giáo viên cần vận dụng STEAM không chỉ trong các hoạt động tạo hình chính thức mà còn trong hoạt động thường ngày. Có thể tích hợp kiến thức STEAM vào các trò chơi, hoạt động ngoài trời, hay những khoảnh khắc bình thường. Điều này giúp trẻ hiểu rõ hơn về ứng dụng của kiến thức trong cuộc sống thực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số khái niệm cơ bản 1. STEAM STEAM bắt nguồn là một khái niệm dạy học liên nghành kết hợp giữa nghệ thuật với các môn học STEM truyền thống là: Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật và Toán học. Nó nhấn mạnh việc học tập dựa trên thực hành thay vì theo cách giáo dục truyền thống, kiến thức lý thuyết.

STEAM là một phương pháp tiếp cận giáo dục kiểu mới, trong đó Khoa Học, Công Nghệ, Kỹ Thuật, Nghệ Thuật, và Toán Học cũng được sử dụng để giảng dạy và hướng dẫn cho học sinh. STEAM là một sự chuyển đổi từ cách thức giáo dục truyền thống của STEM. Bằng cách thêm các yếu tố nghệ thuật Art vào tư duy dựa trên STEM, các nhà giáo dục tin rằng học sinh có thể sử dụng cả hai mặt của bộ não - phân tích và sáng tạo - để tạo nên những sản phẩm mĩ thuật tốt có ích cho học tập và cuộc sống của trẻ. Khái niệm STEAM không còn xa lạ ở các nước phát triển trong đó có cả Việt Nam.

Trước khi tìm hiểu về STEAM là gì chúng ta cùng đi vào tìm hiểu khái niệm STEM. Theo cuốn Giáo dục Stem/Steam từ trải nghiệm thực hành đến tư duy sáng tạo” có viết: “Stem là thuật ngữ viết tắt của các từ Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kĩ thuật), và Mathematics (Toán học), thường được sử dụng khi bàn đến các chính sách phát triển về Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật và Toán học của mỗi quốc gia. Sự phát triển về Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật và Toán học được mô tả bởi chu trình Stem” [22; tr. Giáo dục STEM dựa trên ý tưởng trang bị cho người học những kiến thức, kỹ năng liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học theo cách tiếp cận liên môn mà người học có thể áp dụng để giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày.

13 Chương trình giáo dục STEM đã trở thành một chủ đề chính trong các cuộc thảo luận và kế hoạch của các nước đang phát triển cũng như các nước phát triển do tầm quan trọng của chương trình với bối cảnh cạnh tranh toàn cầu. Từ những năm 1960, nhu cầu về những kỹ năng đã thay đổi đáng kể – nhu cầu kỹ năng thực hiện những công việc mang tính cố định và theo trình tự đã giảm, thay vào đó là sự phát triển đáng kể nhu cầu về những kỹ năng thực hiện những công việc luân chuyển mang tính tương tác. Đội ngũ lao động STEM bao gồm các kỹ thuật viên, chuyên gia máy tính và các ngành nghề liên quan có khả năng bắt nhịp được với những thay đổi trong thị trường việc làm. Theo dự tính.

Vào năm 2030, máy tính sẽ thay thế 60% nghề nghiệp hiện tại của con người, con người sẽ phải trang bị những kỹ năng kỹ thuật cần thiềt để thích ứng. Giáo dục STEAM là một cách tiếp cận liên ngành trong quá trình học, trong đó các khái niệm học thuật mang tính nguyên tắc được lồng ghép với các bài học trong thế giới thực, ở đó các học sinh áp dụng các kiến thức trong khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán vào trong các bối cảnh cụ thể, giúp kết nối giữa trường học, cộng đồng, nơi làm việc và các tổ chức toàn cầu, để từ đó phát triển các năng lực trong lĩnh vực STEAM và cùng với đó có thể cạnh tranh trong nền kinh kế mới [22; tr. Cũng theo cuốn Giáo dục Stem/Steam từ trải nghiệm thực hành đến tư duy sáng tạo của tác giả Nguyễn Thành Hải có khẳng định: “STEAM là từ viết tắt với sự kết hợp giữa STEM và Art (Nghệ thuật sáng tạo). STEAM là phương pháp giáo dục đặc biệt tích hợp các yếu tố về Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kĩ thuật), Art (Nghệ thuật) và Math (Toán học) nhằm giúp trẻ mầm non tiếp thu kiến thức từ hoạt động khoa học và nghệ 14 thuật, hướng tới xây dựng nền tảng chính cho thành tích học tập sau này” [22; tr.

Phương pháp STEAM là cách thức tiếp cận liên ngành nhằm tạo nên sự kết hợp hoàn hảo giữa các lĩnh vực với nhau để mang đến cho học sinh những bài học thực tế có ý nghĩa thực sự. Việc dạy và học STEAM tăng tính hấp dẫn với các em, giúp người học hiểu biết sâu sắc hơn cuộc sống đồng thời giúp học sinh hứng thú với những gì đã học được. Theo bài viết của tác giả Lã Thị Bắc Lý (2017), “Phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động trải nghiệm”, Tạp chí giáo dục. Tác “ giả đã nhấn mạnh về giáo dục Steam luôn đổi mới và sáng tạo xoay quanh bản chất của nó, nghĩa làcứ học STEAM là phải học kiến thức của cả 5 môn học mà học STEAM là để hiểu bản chất của các kiến thức liên quan đến 2 hay 5 môn học kể trên thông qua các hình thức phù hợp với đối tượng áp dụng.

Giáo dục theo mô hình STEAM đem đến cho trẻ sự trải nghiệm kiến thức cực kì lí thú thông qua các hoạt động thực hành, hoạt động trải nghiệm, hoạt động nhóm, qua quan sát và đặt câu hỏi,. Khi trải nghiệm, sự phong phú của môi trường vật chất giúp GV có thể khơi gợi nhiều tình huống có vấn đề cho trẻ tìm tòi trải nghiệm các tình huống và tạo cho trẻ những kiến thức và kĩ năng mới [41; tr. ” Theo Georgette Yakman (2018), “Giáo dục STEAM là sự tích hợp yếu tố nghệ thuật và chương trình giáo dục STEM” [73], thông qua nội dung cuốn sách tác giả đã đưa khái niệm khoa học, công nghệ được ông trình bày bằng kỹ thuật và nghệ thuật, Những điều đó đều dựa trên các yếu tố toán học. Lĩnh vực nghệ thuật (tên tiếng Anh là Arts) trong STEAM bao gồm nhiều yếu tố không hạn chế những nghệ thuật khai phóng.

Đặc biệt thông qua STEAM tính sáng tạo và thoải mái về tưởng tượng được thể hiện bằng vô vàn hình thức như mỹ thuật, kịch nghệ, thể chất, âm nhạc, ngôn ngữ,… Nghệ thuật tạo tiền đề cho sự sáng tạo và cho phép các trẻ minh họa những ý tưởng mà chúng đang tìm hiểu. Phương pháp STEAM Phương pháp STEAM là phương pháp giáo dục liên ngành hiện đại hướng đến việc trang bị những kiến thức, kỹ năng từ 5 bộ môn: Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật), Art (Nghệ thuật) và Mathematics (Toán học) cho người học. Mô hình này là phiên bản nâng cấp hoàn toàn mới của phương pháp giáo dục STEM trước đó, được bổ sung thêm yếu tố nghệ thuật (Art). Nhờ vậy, phương pháp giáo dục STEAM đã trở nên hoàn chỉnh và toàn diện hơn.

Phương pháp giáo dục STEAM ra đời từ ý tưởng sáng tạo của Trường Thiết Kế Rhode Island (Hoa Kỳ). Ý tưởng này ngày càng nhận nhiều phản ứng tích cực và đang được nhân rộng trên khắp nước Mỹ. Sau này, STEAM đã được ứng dụng thêm tại nhiều quốc gia phát triển trên thế giới và được xem là phương pháp giáo dục phổ biến, tiên tiến nhất hiện nay. Phương pháp STEAM mang đến cho người học hình thức học chủ động, sáng tạo.

Mỗi bài học trong chương trình đều là những tình huống thực tế nhằm kích thích trí tò mò của học sinh. Từ đó, các em sẽ dần hoàn thiện kỹ năng, khám phá và giải quyết những vấn đề xung quanh qua những góc nhìn đa chiều. Như vậy, phương pháp STEAM là sự kết hợp thêm cả nghệ thuật vào trong các chương trình giảng dạy và nghệ thuật cũng là một phần không thể thiếu trong chương trình giáo dục STEAM hiện đại. Ưu nhược điểm của phương pháp STEAM Ưu điểm Bứt phá khả năng sáng tạo của trẻ Như chúng ta đã biết, STEAM là chữ viết tắt của các từ: “Science, Technology, Engineering, Art and Maths” – “Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Nghệ thuật và Toán học”.

Như vậy, phương pháp STEM đã trang bị 16 cho người học kiến thức tổng quát của 5 lĩnh vực học viên đã nêu dựa trên sự kết hợp giữa học lý thuyết và thông qua những hoạt động, trải nghiệm thực tế. Chính nhờ điều đó mà học sinh khi tìm hiểu cũng ghi nhớ kiến thức tốt hơn. Ngoài ra, học sinh cũng được rèn luyện tính thẩm mỹ, đó là bởi vì STEAM có khía cạnh “Art” – “Nghệ thuật”. Điều này giúp các em hiểu rõ và nghiên cứu sâu các mặt của vấn đề.

Bên cạnh đó, các báo cáo cũng ghi nhận, trẻ khi được tiếp cận với STEAM sẽ có tư duy logic và sáng tạo vượt trội so với những trẻ chỉ nhìn cây cối, mây trời thông qua sách vở. Phát triển kỹ năng làm việc nhóm Môi trường học tập theo phương pháp giáo dục STEAM là không gian tự do và thân thiện giành cho người học. Dưới sự giám sát, hướng dẫn của các thầy cô giáo, học sinh sẽ tự tổ chức các hoạt động theo chủ đề, thảo luận và làm việc theo nhóm. Những điều này sẽ hình thành nên tính cách độc lập và khả năng sáng tạo ở bản thân học sinh, để các em có thể ứng dụng vào những năm tháng sau này.

Hình thành thói quen chịu trách nhiệm và giải quyết vấn đề Thông qua phương pháp dạy học STEAM sẽ tạo cơ hội cho những bạn trẻ được học hỏi, tìm tòi và biết cách giải quyết vấn đề thông qua chính hệ thống tri thức, kĩ năng mà các em nắm được. Sau mỗi chủ đề, các con sẽ sáng tạo ra những sản phẩm có giá trị, khơi gợi lòng yêu thích đối với môn học, tìm tòi cách giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày. Từ đó cacsc con sẽ nâng cao trách nhiệm hơn trong những việc bản thân con làm và điều này sẽ hữu ích hơn cho bố mẹ. Giúp trẻ có một tương lai tươi sáng hơn Việc được đào tạo trong một môi trường giangr dạy theo phương pháp STEAM sẽ giúp học sinh tiếp cận với khoa học & kỹ thuật sớm hơn các bạn đồng trang lứa.

Điều này rất quan trong vì theo một số báo cáo gần 17 đây, tỷ lệ việc làm các ngành nghề thuộc lĩnh vực giáo dục STEAM sẽ tăng cao trong vài năm sắp tới. Do đó, cho các em theo học tại những trường sử dụng phương pháp này sẽ tạo thêm cơ hội việc làm cho học sinh sau này. Ngoài những ưu điểm trên, phương pháp giáo dục STEAM còn mang lại nhiều lợi ích như: Tạo cơ hội học tập trải nghiệm. Cơ hội về kiến thức, kỹ năng trong thực tế cuộc sống, tạo ra những sản phẩm ý nghĩa và thiết thực trong đời sống.

Khuyến khích trẻ khám phá, tìm tòi: Con biết gì về nó? Muốn biết thêm gì? Làm thế nào để biết?