Phương Pháp Giảng Dạy Nhật Ký Trong Tù Của Hồ Chí Minh Theo Đặc Trưng Thể Loại

Khám phá luận văn thạc sĩ về phương pháp giảng dạy nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh, phân tích theo đặc trưng thể loại tại VNU UED.

• Tác giả: Phạm Thuỳ Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Khánh Thành
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Phương Pháp Giảng Dạy “Nhật Ký Trong Tù” Của Hồ Chí Minh Theo Đặc Trƣng Thể Loại
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Những vấn đề chung về lý luận dạy học
• 1.2. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT
• 1.3. Đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn ở trường THPT
• 1.4. Những vấn đề chung về Nhật kí trong tù
• 1.4.1. Hoàn cảnh ra đời
• 1.4.2. Giá trị nội dung
• 1.4.3. Giá trị nghệ thuật
• 1.4.4. Nhật kí trong tù nhìn từ đặc trưng thể loại
• 1.4.4.1. Đặc trưng kí
• 1.4.4.2. Đặc trưng thơ
• 1.4.5. Nhật kí trong tù là một tác phẩm kí
• 1.4.6. Nhật kí trong tù là một tác phẩm thơ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG GIẢNG DẠY NHẬT KÍ TRONG TÙ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Thực trạng giảng dạy Nhật ký trong tù trong chương trình Ngữ văn THPT. Vị trí của Nhật ký trong tù trong chương trình Ngữ văn THPT
• 2.2. Những thuận lợi – khó khăn
• 2.3. Thực trạng giảng dạy Nhật ký trong tù ở trường THPT
• 2.4. Định hướng giảng dạy Nhật ký trong tù ở trường THPT
• 2.4.1. Hướng khai thác từ đặc trưng kí
• 2.4.2. Hướng khai thác từ đặc trưng thơ Đường luật
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY NHẬT KÍ TRONG TÙ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 3.1. Đề xuất phương pháp
• 3.2. Đề xuất phương pháp giảng dạy văn bản Chiều tối ở trường THPT
• 3.3. Đề xuất phương pháp giảng dạy văn bản Lai Tân ở trường THPT
• 3.4. Thiết kế giáo án thể nghiệm
• 3.4.1. Giáo án thể nghiệm bài thơ Chiều tối
• 3.4.2. Giáo án thể nghiệm bài thơ Lai Tân
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp giảng dạy Nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh

Phương pháp giảng dạy Nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh tại trường THPT là một chủ đề quan trọng trong giáo dục hiện đại. Tác phẩm này không chỉ mang giá trị văn học mà còn chứa đựng những bài học lịch sử quý giá. Việc áp dụng phương pháp giảng dạy hiệu quả sẽ giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về tư tưởng và nhân cách của Bác Hồ. Đặc biệt, việc giảng dạy cần phải chú trọng đến đặc trưng thể loại của tác phẩm để học sinh có thể cảm nhận được giá trị nghệ thuật và nội dung sâu sắc của nó.

1.1. Đặc điểm của Nhật ký trong tù và ý nghĩa giáo dục

Nhật ký trong tù là một tác phẩm đặc sắc, thể hiện tâm tư, tình cảm của Hồ Chí Minh trong những năm tháng bị giam cầm. Tác phẩm không chỉ là một tài liệu lịch sử mà còn là một tác phẩm nghệ thuật với nhiều giá trị nhân văn. Việc giảng dạy tác phẩm này giúp học sinh hiểu rõ hơn về hoàn cảnh lịch sử, cũng như những suy tư của Bác về tự do, độc lập và nhân phẩm con người.

1.2. Vai trò của giáo viên trong việc giảng dạy tác phẩm

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc truyền đạt nội dung và giá trị của Nhật ký trong tù. Họ cần phải có phương pháp giảng dạy linh hoạt, sáng tạo để kích thích sự hứng thú của học sinh. Việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, phân tích tác phẩm sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong việc tiếp cận và cảm nhận tác phẩm.

II. Thách thức trong giảng dạy Nhật ký trong tù tại trường THPT

Mặc dù Nhật ký trong tù là một tác phẩm quan trọng, nhưng việc giảng dạy nó tại trường THPT vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt về kiến thức và kỹ năng của giáo viên trong việc truyền đạt nội dung tác phẩm. Hơn nữa, tâm lý thụ động của học sinh cũng là một rào cản lớn trong việc tiếp nhận kiến thức.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận nội dung tác phẩm

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu nội dung và ý nghĩa của Nhật ký trong tù do ngôn ngữ và hình thức biểu đạt của tác phẩm. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có những phương pháp giảng dạy phù hợp để giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và cảm nhận tác phẩm.

2.2. Tâm lý học sinh và sự thiếu hứng thú với môn Ngữ văn

Tâm lý thụ động và thiếu hứng thú của học sinh đối với môn Ngữ văn là một thách thức lớn. Nhiều học sinh không có động lực để tìm hiểu sâu về tác phẩm, dẫn đến việc tiếp nhận kiến thức không hiệu quả. Giáo viên cần tìm cách khơi dậy niềm đam mê học tập cho học sinh thông qua các hoạt động học tập thú vị và sáng tạo.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả Nhật ký trong tù tại trường THPT

Để nâng cao hiệu quả giảng dạy Nhật ký trong tù, giáo viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và phù hợp với đặc trưng của tác phẩm. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành sẽ giúp học sinh có cái nhìn toàn diện hơn về tác phẩm.

3.1. Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy

Phương pháp thảo luận nhóm giúp học sinh trao đổi ý kiến, cảm nhận và phân tích tác phẩm một cách sâu sắc. Qua đó, học sinh có thể tự do bày tỏ quan điểm của mình và học hỏi từ bạn bè, tạo ra một môi trường học tập tích cực.

3.2. Kết hợp giữa lý thuyết và thực hành

Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành trong giảng dạy Nhật ký trong tù sẽ giúp học sinh không chỉ hiểu rõ nội dung mà còn cảm nhận được giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Giáo viên có thể tổ chức các buổi học ngoại khóa, tham quan các địa điểm lịch sử liên quan đến tác phẩm để học sinh có trải nghiệm thực tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về giảng dạy Nhật ký trong tù

Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy mới trong việc giảng dạy Nhật ký trong tù đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn phát triển được kỹ năng tư duy phản biện và khả năng phân tích văn học.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng phương pháp mới

Nhiều trường học đã áp dụng thành công các phương pháp giảng dạy mới, giúp học sinh hứng thú hơn với môn Ngữ văn. Kết quả học tập của học sinh đã được cải thiện rõ rệt, đặc biệt là trong việc phân tích và cảm nhận tác phẩm.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn giảng dạy

Từ thực tiễn giảng dạy, nhiều giáo viên đã rút ra được những bài học kinh nghiệm quý giá. Việc lắng nghe ý kiến của học sinh, điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp với nhu cầu và khả năng của học sinh là rất cần thiết để nâng cao chất lượng giảng dạy.

V. Kết luận và tương lai của phương pháp giảng dạy Nhật ký trong tù

Phương pháp giảng dạy Nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh cần được tiếp tục nghiên cứu và phát triển để đáp ứng nhu cầu giáo dục hiện đại. Việc nâng cao chất lượng giảng dạy không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn góp phần hình thành nhân cách và tư duy của các em.

5.1. Tương lai của phương pháp giảng dạy

Trong tương lai, việc áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho giáo viên và học sinh. Các công cụ học tập trực tuyến có thể giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng và hiệu quả hơn.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về phương pháp giảng dạy Nhật ký trong tù từ các góc độ khác nhau. Việc nghiên cứu sâu hơn về đặc trưng thể loại và cách thức tiếp cận tác phẩm sẽ giúp giáo viên có thêm công cụ để giảng dạy hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu tập Nhật kí trong tù và kết luận là bài số 133. Ở trang kết thúc Nhật kí trong tù có đề ngày tháng 29/08/1942 – 10/ 09/1943.Giá trị nội dung Trước hết, Nhật kí trong tù cho chúng ta hiểu về một tâm hồn vĩ đại – Hồ Chí Minh. Nó không phải là một lời thanh minh, lời cảm khái về thân phận long đong cực khổ của một người tù. Và giá trị của nó có lẽ cũng không phải ở chỗ được một biểu tượng lớn của người Việt Nam và một phần nhân loại ở thế kỉ XX: hình tượng người tù, hình tượng người lưu đày.

Nhật kí trong tù đã tố cáo cái tính chất phi lí, bất công vốn là nét bản chất của chế độ xã hội thối nát Tưởng Giới Thạch. Âm hưởng tố cáo vang lên mạnh mẽ, sắc sảo trong những bài thơ mang giọng điệu hài hước, châm biếm (Cái cùm, Quán trọ, Tiền đèn, Tiền vào nhà giam, Đánh bạc, Mới đến nhà lao Thiên Bảo…), lên án cái chế độ nhà tù mọt ruỗng, thối nát và tàn bạo kiểu phong kiến trung cổ phương Đông. Nhưng giá trị chính của Nhật kí trong tù là những bài học lớn, những tình cảm lớn của một tâm hồn vĩ đại, một trí tuệ sắc sảo của “bậc đại nhân, đại trí, đại dũng”. Tìm hiểu Nhật kí trong tù, cái tòa nhà bằng ngôn ngữ vẵng chắc và đẹp, người ta có cảm giác như mỗi bước đi đều chạm vào gốc rễ sâu xa của một trong những con người kì diệu ít có, những con người như những tảng đá lớn làm nền cho nhân loại, những con người qua cuộc đời mình đã dạy cho mọi người hiểu rằng đối với con người không đỉnh cao nào là không thể đạt tới.

Nhật kí trong tù thể hiện sự bình tĩnh, ung dung thanh thản của một chiến sĩ đã hơn nửa đời người chịu đựng mọi gian khổ, mọi khó khăn để làm cách mạng giải phóng cho dân tộc mình và các dân tộc bị áp bức trên 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thế giới. Tự xác định cho mình con đường cách mạng là con đường đấu tranh gian khổ nên vào tù, sống trong cảnh bị đày đọa thiếu thốn, Hồ Chí Minh vẫn giữ một thái độ bình thản. Những “tai ương” gặp phải chẳng qua cũng chỉ là những thử thách trên đường đời, người chiến sĩ cách mạng phải phát huy hết sức mạnh của ý chí và nghị lực để vượt lên những thử thách đó. Hồ Chí Minh thường lấy qui luật vận động của tự nhiên để liên tưởng đến những qui luật vận động của xã hội và con người.

Trong sự tuần hoàn của tạo vật không có cảnh “đông tàn” làm sao có cảnh “huy hoàng ngày xuân”. Cho nên những năm tháng gian truân chẳng qua cũng chỉ là thời gian thử thách, rèn luyện con người thêm vững vàng bản lĩnh. Một con người đã bôn ba khắp năm châu bốn biển bỗng rơi vào cái tình cảnh sống bưng bít, cách biệt, con người ấy rất trân trọng, chắt chiu từng nhịp đập của cuộc sống xã hội và thiên nhiên bên ngoài vang vọng vào nhà tù: tiếng chim hót, tiếng gà gáy sáng, ánh mặt trời hồng lúc bình minh, ánh trăng thu trong xanh ngoài cửa sổ, tiếng giã gạo lúc chiều hôm, tiếng người đàn bà khóc chồng nửa đêm về sáng… Thiên nhiên và cuộc sống bên ngoài đã tiếp thêm nguồn sinh lực mới cho người chiến sĩ và gợi lên ở Người những tứ thơ độc đáo. Tư tưởng của người cộng sản vốn có một sức mạnh vĩ đại mà không một nhà tù đế quốc nào có thể khuất phục nổi.

Bài thơ đề từ của tập Nhật kí trong tù làm hiện lên vẻ đẹp của người chiến sĩ trong cái thế đối chọi giữa sức mạnh tinh thần của lí tưởng cộng sản và sức mạnh vật chất của xà lim, báng súng. Tinh thần không hề có ý nghĩa siêu hình, linh hồn mà trái lại nó là yếu tố cao quý trong con người, làm cho con người có thể vươn cao hơn tầm vóc nhỏ bé của thể xác, vượt qua mọi gian khổ của xiềng xích nhà tù trên con đường đấu tranh cách mạng để đi tới thắng lợi cuối cùng. Những người tù cộng sản luôn ở thế đứng cao, thế đứng của một người bất khuất, người nắm được quy luật vận động biện chứng của lịch sử. Trong nhà tù bị đọa đầy, bị xiềng xích, mà nhà thơ vẫn vui đùa, vẫn giữ một phong thái ung dung tự tại: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “Hôm nay xiềng xích thay dây trói, Mỗi bước leng keng tiếng ngọc rung; Tuy bị tình nghi là gián điệp, Mà như khanh tướng vẻ ung dung” (Đi Nam Ninh) Trong tập Nhật kí trong tù, sức mạnh của lí tưởng cộng sản, của niềm tin và khí phách đã tạo cho người chiến sĩ một thế đứng cao hơn hẳn cái hiện thực đen tối đó.

Vì thế câu thơ của Hồ Chí Minh lạc quan, ung dung, thanh thản lạ thường. Ở đây cũng thể hiện sự chiến thắng của sức mạnh tinh thần với sức mạnh vật chất: “Đáp thuyền thẳng xuống huyện Ung Ninh Lủng lẳng chân treo tựa giảo hình Làng xóm ven sông đông đúc thế Thuyền câu rẽ sóng nhẹ tênh tênh”. (Giữa đường đáp thuyền đi Ung Ninh) Ở Nhật kí trong tù còn thể hiện khát vọng độc lập, tự do. Khát vọng thường trực của chủ tịch Hồ Chí Minh là “không có gì quí hơn độc lập, tự do”, “tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân tộc được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”.

Khát vọng độc lập tự do của Hồ Chí Minh bắt nguồn từ khát vọng dân tộc, dân chủ của nhân dân trong mấy ngàn năm lịch sử. Khát vọng độc lập, tự do cũng là một trong những nội dung cơ bản của Nhật kí trong tù. Hình tượng người chiến sĩ cách mạng thức suốt đêm không ngủ vì lo lắng cho vận mệnh của đất nước đã trở thành một mô típ quen thuộc gắn liền với cảm hứng chủ đạo trong thơ Hồ Chí Minh. Trong những nhà lao ở Quảng Tây đã nhiều đêm người thao thức không ngủ.

Không ngủ được vì bị đày đọa và cuộc sống vật chất quá kham khổ. Có ngày Người 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bị giải đi năm mươi ba cây số, mũ áo ướt đầm, giầy rách hết… Thế mà tối đến vào nhà lao Thiên Bảo vẫn không có chỗ ngủ. Có những đêm thu lạnh quá, nhà thơ thao thức đến gần sáng: “Đêm thu không đệm cũng không chăn, Gối quắp, lưng còng, ngủ chẳng an; Khóm chuối, trăng soi càng thấy lạnh; Nhòm song, Bắc đẩu đã nằm ngang” (Đêm lạnh) Không ngủ được vì đêm thu lạnh, vì đói rét, nhưng chủ yếu là vì những nỗi lo lắng, xót xa cho tình cảnh đất nước trong vòng nô lệ, vì nỗi lo lắng thường trực cho độc lập tự do của dân tộc. Có độc lập cho Tổ quốc thì mới có tự do cho mỗi người.

Tổ quốc đang trong tình cảnh nô lệ thì cá nhân cũng bị tước đoạt tự do. Trong nhà tù Quốc dân Đảng, Hồ Chí Minh bị câu thúc trong mọi chuyện đi lại, ăn uống, sinh hoạt hàng ngày, thậm chí không được tự do ngắm một vầng trăng thu, đón một tia nắng hồng buổi sớm. Nhưng nỗi đau khổ nhất của Bác là thấy mình quá nhàn rỗi trong lúc bên ngoài không khí cách mạng sôi sục, đòi hỏi gấp rút hành động. Nỗi lo lắng, quan tâm lớn lao nhất của người cán bộ lãnh đạo vẫn là độc lập, tự do cho dân tộc.

Đấu tranh cho tự do của bản thân cũng là nhằm để có điều kiện trực tiếp đấu tranh cho tự do của đất nước: “Trên đời nghìn vạn điều cay đắng; Cay đắng chi bằng mất tự do”. (Cảnh binh khiêng lợn cùng đi) “Thà chết chẳng cam nô lệ mãi, Tung bay cờ nghĩa khắp trăm miền; Xót mình còn hãm trong tù ngục Chưa được xông ra giữa trận tiền”. (Việt Nam có bạo động) 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhật kí trong tù 13 lần nhắc đến chữ “tự do”. Từ cảnh ngộ của riêng mình, từ những từng trải của cuộc đời mình, Hồ Chí Minh đã đúc kết nên những chân lí của thời đại.

Nhật kí trong tù chan chứa tình yêu thương đối với con người và cuộc sống. Chủ nghĩa nhân đạo cách mạng của Hồ Chí Minh thật bao la và độ lượng. Là thân phận một người tù, Hồ Chí Minh quên nỗi đau khổ của riêng mình để chia sẻ nỗi đau buồn ở xung quanh. Người cảm thông với từng cảnh ngộ éo le, phức tạp của những người bạn tù.

Có người bị rơi vào cảnh oan trái, có người tù vì cờ bạc, lại có cả em bé và phụ nữ chịu tội thay người trốn lính. Trong nhà lao, nghe tiếng sáo sầu thảm của người bạn tù nhớ quê hương Hồ Chí Minh thương cảm và như thấy hiện ra trước mắt một làng quê nào đó có người thiếu phụ bước lên thêm một tầng lầu ngóng về phương xa: “Bỗng nghe trong ngục sáo vi vu, Khúc nhạc tình quê chuyển điệu sầu; Muôn dặm quan hà khôn xiết nỗi, Lên lầu, ai đó ngóng trông nhau”. (Người bạn tù thổi sáo) Tấm lòng nhân ái, bao dung và độ lượng của Hồ Chí Minh chắc chắn đã cảm hóa được nhiều người trong cái nhà tù thối nát của chế độ Quốc dân Đảng. Trong nhà ngục của chúng, Hồ Chí Minh cũng rất quí trọng, nâng niu những tâm hồn trong sạch, lương thiện còn sót lại.

Người tỏ lòng biết ơn “khoa trưởng họ Ngũ, khoa viên họ Hoàng” đã ân cần thăm hỏi và giúp đỡ tù nhân. Nhật kí trong tù là một bài học về lòng nhân ái, bao dung, thái độ tin yêu và trân trọng Con Người. Hồ Chí Minh là một biểu tượng của chủ nghĩa nhân văn chân chính của thời đại mới. Nhật kí trong tù không chỉ thể hiện vẻ đẹp tâm hồn, khát vọng độc lập tự do, tình yêu thương đối với con người và cuộc sống mà còn chứa chan cảm 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xúc trữ tình trước thiên nhiên.

Hồ Chí Minh là một chiến sĩ mang tâm hồn nghệ sĩ. Tình cảm đối với thiên nhiên có một vị trí đặc biệt trong thơ Người. Thiên nhiên trong thơ Người ở mỗi thời kì có một ý nghĩa, một sắc thái riêng.