Phương Pháp Giảng Dạy Nhật Ký Trong Tù Của Hồ Chí Minh Theo Đặc Trưng Thể Loại

Khám phá luận văn thạc sĩ về phương pháp giảng dạy nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh, phân tích theo đặc trưng thể loại tại VNU UED.

• Tác giả: Phạm Thuỳ Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Khánh Thành
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Phương Pháp Giảng Dạy “Nhật Ký Trong Tù” Của Hồ Chí Minh Theo Đặc Trƣng Thể Loại
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Những vấn đề chung về lý luận dạy học
• 1.2. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT
• 1.3. Đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn ở trường THPT
• 1.4. Những vấn đề chung về Nhật kí trong tù
• 1.4.1. Hoàn cảnh ra đời
• 1.4.2. Giá trị nội dung
• 1.4.3. Giá trị nghệ thuật
• 1.4.4. Nhật kí trong tù nhìn từ đặc trưng thể loại
• 1.4.4.1. Đặc trưng kí
• 1.4.4.2. Đặc trưng thơ
• 1.4.5. Nhật kí trong tù là một tác phẩm kí
• 1.4.6. Nhật kí trong tù là một tác phẩm thơ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG GIẢNG DẠY NHẬT KÍ TRONG TÙ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Thực trạng giảng dạy Nhật ký trong tù trong chương trình Ngữ văn THPT. Vị trí của Nhật ký trong tù trong chương trình Ngữ văn THPT
• 2.2. Những thuận lợi – khó khăn
• 2.3. Thực trạng giảng dạy Nhật ký trong tù ở trường THPT
• 2.4. Định hướng giảng dạy Nhật ký trong tù ở trường THPT
• 2.4.1. Hướng khai thác từ đặc trưng kí
• 2.4.2. Hướng khai thác từ đặc trưng thơ Đường luật
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY NHẬT KÍ TRONG TÙ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 3.1. Đề xuất phương pháp
• 3.2. Đề xuất phương pháp giảng dạy văn bản Chiều tối ở trường THPT
• 3.3. Đề xuất phương pháp giảng dạy văn bản Lai Tân ở trường THPT
• 3.4. Thiết kế giáo án thể nghiệm
• 3.4.1. Giáo án thể nghiệm bài thơ Chiều tối
• 3.4.2. Giáo án thể nghiệm bài thơ Lai Tân
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp giảng dạy Nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh

Phương pháp giảng dạy Nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh tại trường THPT là một chủ đề quan trọng trong giáo dục hiện đại. Tác phẩm này không chỉ mang giá trị văn học mà còn chứa đựng những bài học lịch sử quý giá. Việc áp dụng phương pháp giảng dạy hiệu quả sẽ giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về tư tưởng và nhân cách của Bác Hồ. Đặc biệt, việc giảng dạy cần phải chú trọng đến đặc trưng thể loại của tác phẩm để học sinh có thể cảm nhận được giá trị nghệ thuật và nội dung sâu sắc của nó.

1.1. Đặc điểm của Nhật ký trong tù và ý nghĩa giáo dục

Nhật ký trong tù là một tác phẩm đặc sắc, thể hiện tâm tư, tình cảm của Hồ Chí Minh trong những năm tháng bị giam cầm. Tác phẩm không chỉ là một tài liệu lịch sử mà còn là một tác phẩm nghệ thuật với nhiều giá trị nhân văn. Việc giảng dạy tác phẩm này giúp học sinh hiểu rõ hơn về hoàn cảnh lịch sử, cũng như những suy tư của Bác về tự do, độc lập và nhân phẩm con người.

1.2. Vai trò của giáo viên trong việc giảng dạy tác phẩm

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc truyền đạt nội dung và giá trị của Nhật ký trong tù. Họ cần phải có phương pháp giảng dạy linh hoạt, sáng tạo để kích thích sự hứng thú của học sinh. Việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, phân tích tác phẩm sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong việc tiếp cận và cảm nhận tác phẩm.

II. Thách thức trong giảng dạy Nhật ký trong tù tại trường THPT

Mặc dù Nhật ký trong tù là một tác phẩm quan trọng, nhưng việc giảng dạy nó tại trường THPT vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt về kiến thức và kỹ năng của giáo viên trong việc truyền đạt nội dung tác phẩm. Hơn nữa, tâm lý thụ động của học sinh cũng là một rào cản lớn trong việc tiếp nhận kiến thức.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận nội dung tác phẩm

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu nội dung và ý nghĩa của Nhật ký trong tù do ngôn ngữ và hình thức biểu đạt của tác phẩm. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có những phương pháp giảng dạy phù hợp để giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và cảm nhận tác phẩm.

2.2. Tâm lý học sinh và sự thiếu hứng thú với môn Ngữ văn

Tâm lý thụ động và thiếu hứng thú của học sinh đối với môn Ngữ văn là một thách thức lớn. Nhiều học sinh không có động lực để tìm hiểu sâu về tác phẩm, dẫn đến việc tiếp nhận kiến thức không hiệu quả. Giáo viên cần tìm cách khơi dậy niềm đam mê học tập cho học sinh thông qua các hoạt động học tập thú vị và sáng tạo.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả Nhật ký trong tù tại trường THPT

Để nâng cao hiệu quả giảng dạy Nhật ký trong tù, giáo viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và phù hợp với đặc trưng của tác phẩm. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành sẽ giúp học sinh có cái nhìn toàn diện hơn về tác phẩm.

3.1. Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy

Phương pháp thảo luận nhóm giúp học sinh trao đổi ý kiến, cảm nhận và phân tích tác phẩm một cách sâu sắc. Qua đó, học sinh có thể tự do bày tỏ quan điểm của mình và học hỏi từ bạn bè, tạo ra một môi trường học tập tích cực.

3.2. Kết hợp giữa lý thuyết và thực hành

Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành trong giảng dạy Nhật ký trong tù sẽ giúp học sinh không chỉ hiểu rõ nội dung mà còn cảm nhận được giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Giáo viên có thể tổ chức các buổi học ngoại khóa, tham quan các địa điểm lịch sử liên quan đến tác phẩm để học sinh có trải nghiệm thực tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về giảng dạy Nhật ký trong tù

Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy mới trong việc giảng dạy Nhật ký trong tù đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn phát triển được kỹ năng tư duy phản biện và khả năng phân tích văn học.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng phương pháp mới

Nhiều trường học đã áp dụng thành công các phương pháp giảng dạy mới, giúp học sinh hứng thú hơn với môn Ngữ văn. Kết quả học tập của học sinh đã được cải thiện rõ rệt, đặc biệt là trong việc phân tích và cảm nhận tác phẩm.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn giảng dạy

Từ thực tiễn giảng dạy, nhiều giáo viên đã rút ra được những bài học kinh nghiệm quý giá. Việc lắng nghe ý kiến của học sinh, điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp với nhu cầu và khả năng của học sinh là rất cần thiết để nâng cao chất lượng giảng dạy.

V. Kết luận và tương lai của phương pháp giảng dạy Nhật ký trong tù

Phương pháp giảng dạy Nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh cần được tiếp tục nghiên cứu và phát triển để đáp ứng nhu cầu giáo dục hiện đại. Việc nâng cao chất lượng giảng dạy không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn góp phần hình thành nhân cách và tư duy của các em.

5.1. Tương lai của phương pháp giảng dạy

Trong tương lai, việc áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho giáo viên và học sinh. Các công cụ học tập trực tuyến có thể giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng và hiệu quả hơn.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về phương pháp giảng dạy Nhật ký trong tù từ các góc độ khác nhau. Việc nghiên cứu sâu hơn về đặc trưng thể loại và cách thức tiếp cận tác phẩm sẽ giúp giáo viên có thêm công cụ để giảng dạy hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới phương pháp giáo dục theo Điều 5 Luật Giáo dục nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chuyển từ lối truyền thụ thụ động sang phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh. Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy môn Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông, sự khủng hoảng về phương pháp tiếp cận văn bản văn học vẫn còn diễn ra phổ biến. Tập thơ "Nhật ký trong tù" của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một kiệt tác gồm 133 bài thơ chữ Hán được sáng tác trong 14 tháng bị giam cầm (từ ngày 29/08/1942 đến ngày 10/09/1943) qua gần 30 nhà giam thuộc 13 huyện của tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Dù giữ vị trí nền tảng trong chương trình giáo dục phổ thông, tác phẩm hiện chỉ được phân bổ thời lượng khiêm tốn với khoảng 2 tiết học ở ban Cơ bản và 3 tiết ở ban Nâng cao lớp 11.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết sự mâu thuẫn giữa giá trị nghệ thuật - tư tưởng phong phú của tác phẩm với phương pháp truyền thụ một chiều, nặng về diễn giảng nội dung đạo đức thuần túy mà xem nhẹ đặc trưng thể loại. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là xác lập cơ sở khoa học và xây dựng hệ thống phương pháp giảng dạy "Nhật ký trong tù" theo đặc trưng giao thoa giữa thể ký và thể thơ Đường luật. Phạm vi khảo sát thực nghiệm tập trung vào 2 trường trung học phổ thông trọng điểm tại thành phố Hải Phòng trong năm học 2009 - 2010, với đối tượng tìm hiểu chuyên sâu là 2 thi phẩm tiêu biểu: "Chiều tối" và "Lai Tân". Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc nâng tỷ lệ giáo viên tiếp cận phương pháp dạy học theo thể loại lên 100%, đồng thời thiết lập công cụ giúp học sinh tự giải mã văn bản nghệ thuật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng tích hợp của 3 khung lý thuyết học thuật: Lý thuyết loại thể văn học (Genre Theory), Lý thuyết tiếp nhận văn học và Thi pháp học hiện đại. Thể loại được xác định là cơ sở tạo nên tính chỉnh thể của tác phẩm nghệ thuật, chi phối trực tiếp phương thức biểu đạt và định hướng tiếp nhận của bạn đọc. Nghiên cứu xác lập mô hình khám phá tác phẩm thông qua 5 khái niệm cốt lõi:

• Tính chất ký: Thể hiện ở "tính chất ghi hàng ngày", phản ánh trung thực người thật việc thật, xác định rõ không gian địa lý và trục thời gian thực tại.
• Tính chất thơ trữ tình: Khắc họa thế giới nội tâm của cái tôi trữ tình kiên cường, ung dung tự tại, hòa quyện với vẻ đẹp thiên nhiên vũ trụ.
• Thi pháp thơ Đường luật: Hệ thống quy phạm niêm luật, bút pháp chấm phá và nguyên lý thẩm mỹ cổ điển phương Đông theo cấu trúc "thi tại ngôn ngoại".
• Cái tôi trữ tình Hồ Chí Minh: Sự hóa thân của người chiến sĩ cách mạng mang tâm hồn thi sĩ lớn lao.
• Dạy học tích cực: Phương pháp tổ chức hoạt động học tập lấy học sinh làm trung tâm, hình thành năng lực tự đọc hiểu văn bản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu khảo sát sơ cấp kết hợp nghiên cứu tài liệu thứ cấp về lý luận dạy học. Cỡ mẫu khảo sát gồm 32 giáo viên dạy Ngữ văn và 180 học sinh thuộc 2 trường: THPT Trần Nguyên Hãn và THPT Ngô Quyền (quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu cụm theo khu vực địa bàn nhằm phản ánh trung thực mặt bằng sư phạm tại các trường phổ thông nội thành.

Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp phân tích thống kê toán học kết hợp phân tích thi pháp học và đúc rút kinh nghiệm thực tiễn là nhằm lượng hóa chính xác mức độ quan tâm của giáo viên và thói quen thụ động của học sinh, từ đó làm điểm tựa thực chứng cho việc xây dựng giáo án thực nghiệm. Timeline nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 9 năm 2009 đến tháng 5 năm 2010. Rào cản ngôn ngữ chữ Hán được xem xét kỹ lưỡng dựa trên thực tế vốn từ Hán Việt chiếm từ 60% đến 70% trong tiếng Việt hiện đại, mở ra khả năng tiếp cận thuận lợi cho học sinh nếu có phương pháp hướng dẫn đúng đắn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng cho thấy 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, mức độ nhận thức lý thuyết cao nhưng tần suất thực hành còn hạn chế. Có 95% giáo viên tại trường THPT Trần Nguyên Hãn và 94% giáo viên tại trường THPT Ngô Quyền đã từng biết đến phương pháp dạy học theo đặc trưng thể loại. Tuy nhiên, tỷ lệ giáo viên áp dụng thường xuyên phương pháp này chỉ đạt 10% ở trường THPT Trần Nguyên Hãn và 20% ở trường THPT Ngô Quyền; trong khi nhóm áp dụng thỉnh thoảng chiếm tỷ lệ áp đảo từ 60% đến 65%.

Thứ hai, đánh giá của giáo viên về độ khó của phương pháp còn nhiều phân hóa. Có 40% giáo viên tại trường THPT Trần Nguyên Hãn và 36% tại trường THPT Ngô Quyền nhận định phương pháp này dễ hiểu; 50% đến 61% cho rằng ở mức bình thường; khoảng 3% đến 10% nhận định phương pháp còn phức tạp khi thực hiện trong điều kiện thực tế lớp học đông.

Thứ ba, sự thiếu hụt về thời lượng giảng dạy tạo áp lực lớn. Số lượng tác phẩm thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong sách giáo khoa Ngữ văn 11 chỉ chiếm tỷ lệ khoảng 2/23 văn bản thơ ở chương trình chuẩn và 3/28 văn bản ở chương trình nâng cao, khiến việc đào sâu phong cách tác giả gặp nhiều trở ngại.

Thứ tư, nhu cầu đổi mới là tuyệt đối. Có 100% giáo viên được khảo sát ở cả hai đơn vị bày tỏ nguyện vọng thiết tha muốn được tiếp cận các hướng dẫn cụ thể về quy trình và giáo án mẫu dạy học theo đặc trưng thể loại.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ thói quen giảng dạy truyền thống theo hướng thầy đọc - trò chép, biến giờ văn thành buổi thuyết lý đạo đức thay vì rèn luyện năng lực cảm thụ. So với các công trình nghiên cứu thi pháp học trước đây, luận văn đã chứng minh rằng nếu không bóc tách được hai lớp đặc trưng Ký (tính chân thực, thời sự) và Thơ (tính trữ tình, hàm súc), học sinh sẽ khó nắm bắt được chiều sâu tư tưởng của tập thơ.

Dữ liệu khảo sát được tổng hợp chi tiết qua các bảng thống kê và biểu đồ cột so sánh mức độ sẵn sàng thực hành giữa các đơn vị trường học. Biểu đồ chỉ ra khoảng trống rõ rệt giữa nhận thức lý thuyết (trên 94%) và hành vi giảng dạy thực tế (chỉ 10% - 20% áp dụng thường xuyên). Điều này khẳng định tính tất yếu của việc ban hành khung hướng dẫn sư phạm đồng bộ để chuyển hóa nhận thức thành kỹ năng thực tế cho đội ngũ giáo viên.

Đề xuất và khuyến nghị

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cụ thể:

1. Thiết kế quy trình 4 bước giảng dạy văn bản theo đặc trưng liên thể loại: Khởi động định hướng bối cảnh thời gian - không gian hiện thực (đặc trưng Ký); Hướng dẫn giải mã cấu tứ và hình tượng thơ (đặc trưng Thơ trữ tình); Phân tích các thủ pháp cổ điển phương Đông như bút pháp chấm phá và nghệ thuật "thi tại ngôn ngoại" (đặc trưng Thơ Đường luật); Tổng kết bài học và liên hệ thực tiễn. Đơn vị thực hiện: Giáo viên bộ môn Ngữ văn cấp trung học phổ thông. Timeline áp dụng: Bắt đầu từ học kỳ 2 lớp 11 hàng năm nhằm đạt target 100% học sinh chủ động chuẩn bị bài.

2. Xây dựng bộ giáo án thể nghiệm chuẩn hóa cho bài thơ "Chiều tối" và "Lai Tân": Tích hợp các câu hỏi phân hóa tư duy, triệt để khai thác sự chuyển dịch cảm xúc từ bóng tối sang ánh sáng trong "Chiều tối" và bút pháp trào phúng lạnh lùng trong "Lai Tân". Đơn vị thực hiện: Tổ chuyên môn Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông. Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ lệ học sinh tham gia hoạt động nhóm hiệu quả lên trên 85% trong mỗi tiết học.

3. Đổi mới phương pháp giao nhiệm vụ học tập có đối chiếu văn bản: Yêu cầu học sinh so sánh bản dịch thơ với nguyên tác chữ Hán và bản dịch nghĩa để tìm ra các từ nhãn tự, khắc phục sự chênh lệch ngữ nghĩa của bản dịch tiếng Việt. Thời gian triển khai: Xuyên suốt năm học. Target metric: 90% học sinh hiểu rõ ý nghĩa hình tượng thơ nguyên bản.

4. Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn định kỳ theo chuyên đề thể loại: Ban giám hiệu các trường phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức sinh hoạt chuyên đề mỗi học kỳ 1 lần, lấy kết quả ứng dụng giáo án thể nghiệm làm tiêu chí đánh giá sáng kiến kinh nghiệm sư phạm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Giáo viên Ngữ văn cấp trung học phổ thông: Tiếp cận trực tiếp 2 giáo án thể nghiệm chi tiết của văn bản "Chiều tối" và "Lai Tân", sử dụng làm tài liệu tham khảo trực tiếp cho các giờ dạy học chính khóa và đọc thêm.
• Sinh viên và học viên cao học ngành Sư phạm Ngữ văn: Nắm vững khung phương pháp luận kết hợp giữa nghiên cứu thi pháp học với thiết kế bài học thực tế, làm nền tảng cho các đề tài khóa luận và luận văn thạc sĩ chuyên ngành.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng kết quả khảo sát từ 32 giáo viên và 180 học sinh làm căn cứ định lượng để lập kế hoạch đào tạo lại, bồi dưỡng phương pháp giảng dạy đổi mới tại các cụm trường.
• Học sinh trung học phổ thông yêu thích môn Văn: Vận dụng quy trình giải mã tác phẩm theo đặc trưng thể loại như một chiếc "chìa khóa" tư duy để tự học, tự cảm thụ các tác phẩm thơ Đường luật và thơ cách mạng trong chương trình.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần kết hợp cả đặc trưng Ký và Thơ khi dạy "Nhật ký trong tù"?
Bản chất tác phẩm là một tập nhật ký ghi chép sự việc có thật theo dòng thời gian và không gian cụ thể trong 14 tháng giam cầm, nhưng lại được diễn đạt hoàn toàn bằng thể thơ tứ tuyệt hàm súc. Tách rời yếu tố Ký sẽ làm mất đi tính chân thực lịch sử; bỏ qua yếu tố Thơ sẽ làm triệt tiêu chất trữ tình và vẻ đẹp tâm hồn của tác giả.

2. Rào cản chữ Hán có gây trở ngại lớn cho học sinh lớp 11 khi học tác phẩm không?
Không hoàn toàn gây trở ngại. Vốn từ Hán Việt chiếm từ 60% đến 70% trong tiếng Việt hiện đại. Khi giáo viên hướng dẫn học sinh đối chiếu bảng phiên âm, dịch nghĩa và dịch thơ theo đúng quy trình, rào cản ngôn ngữ sẽ trở thành cơ hội giúp học sinh mở rộng vốn từ và hiểu sâu sắc hơn tầng nghĩa ẩn dụ của tác phẩm.

3. Làm thế nào để dạy trọn vẹn bài thơ trong quỹ thời lượng chỉ 1 tiết (45 phút)?
Giáo viên cần chuyển giao nhiệm vụ tìm hiểu hoàn cảnh và tra cứu từ ngữ cho học sinh thực hiện tại nhà qua phiếu học tập. Trên lớp, 45 phút được tập trung tối đa vào hoạt động thảo luận nhóm, giải mã các điểm sáng thi pháp và làm nổi bật mạch vận động cảm xúc của cái tôi trữ tình.

4. Dấu ấn trào phúng trong tác phẩm được khai thác theo phương pháp thể loại như thế nào?
Trong các bài thơ như "Lai Tân", tính chất ký cung cấp các chi tiết hiện thực xác thực về tệ nạn cờ bạc, tham nhũng của quan lại địa phương, còn thể thơ tứ tuyệt với câu kết bất ngờ tạo nên tiếng cười châm biếm sâu cay, lột trần bản chất thối nát của bộ máy cai trị thời bấy giờ.

5. Luận văn đã kiểm chứng tính khả thi của phương pháp qua những cứ liệu nào?
Luận văn dựa trên số liệu điều tra thực tế từ 180 học sinh và 32 giáo viên tại 2 trường THPT Trần Nguyên Hãn và THPT Ngô Quyền, đồng thời xây dựng chi tiết 2 giáo án thể nghiệm có cấu trúc hoạt động sư phạm mạch lạc cho 2 bài thơ "Chiều tối" và "Lai Tân".

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về việc tiếp cận tập thơ "Nhật ký trong tù" dưới góc nhìn tích hợp liên thể loại giữa ký và thơ Đường luật.
• Phản ánh trung thực thực trạng giảng dạy môn Ngữ văn thông qua bộ số liệu khảo sát thực chứng từ 32 giáo viên và 180 học sinh trung học phổ thông tại thành phố Hải Phòng.
• Đóng góp 2 mẫu giáo án thể nghiệm chuẩn hóa cho tác phẩm "Chiều tối" và "Lai Tân", cung cấp công cụ dạy học thực tiễn giải quyết bài toán thiếu hụt thời lượng.
• Khẳng định tính ưu việt của phương pháp tiếp cận theo thể loại trong việc chuyển đổi người học từ thụ động ghi nhớ sang chủ động khám phá giá trị thẩm mỹ.
• Mở ra định hướng ứng dụng phương pháp loại thể cho toàn bộ 133 tác phẩm trong di sản thơ ca của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Kế hoạch triển khai tiếp theo dự kiến nhân rộng mô hình giáo án thể nghiệm tại các trường phổ thông trên toàn quốc trong giai đoạn 12 đến 24 tháng tới. Các thầy cô giáo, nhà nghiên cứu và học sinh hãy chủ động khai thác triệt để tài liệu luận văn này để nâng cao chất lượng dạy học và khơi dậy tình yêu sâu sắc đối với văn học dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu tập Nhật kí trong tù và kết luận là bài số 133. Ở trang kết thúc Nhật kí trong tù có đề ngày tháng 29/08/1942 – 10/ 09/1943.Giá trị nội dung Trước hết, Nhật kí trong tù cho chúng ta hiểu về một tâm hồn vĩ đại – Hồ Chí Minh. Nó không phải là một lời thanh minh, lời cảm khái về thân phận long đong cực khổ của một người tù. Và giá trị của nó có lẽ cũng không phải ở chỗ được một biểu tượng lớn của người Việt Nam và một phần nhân loại ở thế kỉ XX: hình tượng người tù, hình tượng người lưu đày.

Nhật kí trong tù đã tố cáo cái tính chất phi lí, bất công vốn là nét bản chất của chế độ xã hội thối nát Tưởng Giới Thạch. Âm hưởng tố cáo vang lên mạnh mẽ, sắc sảo trong những bài thơ mang giọng điệu hài hước, châm biếm (Cái cùm, Quán trọ, Tiền đèn, Tiền vào nhà giam, Đánh bạc, Mới đến nhà lao Thiên Bảo…), lên án cái chế độ nhà tù mọt ruỗng, thối nát và tàn bạo kiểu phong kiến trung cổ phương Đông. Nhưng giá trị chính của Nhật kí trong tù là những bài học lớn, những tình cảm lớn của một tâm hồn vĩ đại, một trí tuệ sắc sảo của “bậc đại nhân, đại trí, đại dũng”. Tìm hiểu Nhật kí trong tù, cái tòa nhà bằng ngôn ngữ vẵng chắc và đẹp, người ta có cảm giác như mỗi bước đi đều chạm vào gốc rễ sâu xa của một trong những con người kì diệu ít có, những con người như những tảng đá lớn làm nền cho nhân loại, những con người qua cuộc đời mình đã dạy cho mọi người hiểu rằng đối với con người không đỉnh cao nào là không thể đạt tới.

Nhật kí trong tù thể hiện sự bình tĩnh, ung dung thanh thản của một chiến sĩ đã hơn nửa đời người chịu đựng mọi gian khổ, mọi khó khăn để làm cách mạng giải phóng cho dân tộc mình và các dân tộc bị áp bức trên 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thế giới. Tự xác định cho mình con đường cách mạng là con đường đấu tranh gian khổ nên vào tù, sống trong cảnh bị đày đọa thiếu thốn, Hồ Chí Minh vẫn giữ một thái độ bình thản. Những “tai ương” gặp phải chẳng qua cũng chỉ là những thử thách trên đường đời, người chiến sĩ cách mạng phải phát huy hết sức mạnh của ý chí và nghị lực để vượt lên những thử thách đó. Hồ Chí Minh thường lấy qui luật vận động của tự nhiên để liên tưởng đến những qui luật vận động của xã hội và con người.

Trong sự tuần hoàn của tạo vật không có cảnh “đông tàn” làm sao có cảnh “huy hoàng ngày xuân”. Cho nên những năm tháng gian truân chẳng qua cũng chỉ là thời gian thử thách, rèn luyện con người thêm vững vàng bản lĩnh. Một con người đã bôn ba khắp năm châu bốn biển bỗng rơi vào cái tình cảnh sống bưng bít, cách biệt, con người ấy rất trân trọng, chắt chiu từng nhịp đập của cuộc sống xã hội và thiên nhiên bên ngoài vang vọng vào nhà tù: tiếng chim hót, tiếng gà gáy sáng, ánh mặt trời hồng lúc bình minh, ánh trăng thu trong xanh ngoài cửa sổ, tiếng giã gạo lúc chiều hôm, tiếng người đàn bà khóc chồng nửa đêm về sáng… Thiên nhiên và cuộc sống bên ngoài đã tiếp thêm nguồn sinh lực mới cho người chiến sĩ và gợi lên ở Người những tứ thơ độc đáo. Tư tưởng của người cộng sản vốn có một sức mạnh vĩ đại mà không một nhà tù đế quốc nào có thể khuất phục nổi.

Bài thơ đề từ của tập Nhật kí trong tù làm hiện lên vẻ đẹp của người chiến sĩ trong cái thế đối chọi giữa sức mạnh tinh thần của lí tưởng cộng sản và sức mạnh vật chất của xà lim, báng súng. Tinh thần không hề có ý nghĩa siêu hình, linh hồn mà trái lại nó là yếu tố cao quý trong con người, làm cho con người có thể vươn cao hơn tầm vóc nhỏ bé của thể xác, vượt qua mọi gian khổ của xiềng xích nhà tù trên con đường đấu tranh cách mạng để đi tới thắng lợi cuối cùng. Những người tù cộng sản luôn ở thế đứng cao, thế đứng của một người bất khuất, người nắm được quy luật vận động biện chứng của lịch sử. Trong nhà tù bị đọa đầy, bị xiềng xích, mà nhà thơ vẫn vui đùa, vẫn giữ một phong thái ung dung tự tại: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “Hôm nay xiềng xích thay dây trói, Mỗi bước leng keng tiếng ngọc rung; Tuy bị tình nghi là gián điệp, Mà như khanh tướng vẻ ung dung” (Đi Nam Ninh) Trong tập Nhật kí trong tù, sức mạnh của lí tưởng cộng sản, của niềm tin và khí phách đã tạo cho người chiến sĩ một thế đứng cao hơn hẳn cái hiện thực đen tối đó.

Vì thế câu thơ của Hồ Chí Minh lạc quan, ung dung, thanh thản lạ thường. Ở đây cũng thể hiện sự chiến thắng của sức mạnh tinh thần với sức mạnh vật chất: “Đáp thuyền thẳng xuống huyện Ung Ninh Lủng lẳng chân treo tựa giảo hình Làng xóm ven sông đông đúc thế Thuyền câu rẽ sóng nhẹ tênh tênh”. (Giữa đường đáp thuyền đi Ung Ninh) Ở Nhật kí trong tù còn thể hiện khát vọng độc lập, tự do. Khát vọng thường trực của chủ tịch Hồ Chí Minh là “không có gì quí hơn độc lập, tự do”, “tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân tộc được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”.

Khát vọng độc lập tự do của Hồ Chí Minh bắt nguồn từ khát vọng dân tộc, dân chủ của nhân dân trong mấy ngàn năm lịch sử. Khát vọng độc lập, tự do cũng là một trong những nội dung cơ bản của Nhật kí trong tù. Hình tượng người chiến sĩ cách mạng thức suốt đêm không ngủ vì lo lắng cho vận mệnh của đất nước đã trở thành một mô típ quen thuộc gắn liền với cảm hứng chủ đạo trong thơ Hồ Chí Minh. Trong những nhà lao ở Quảng Tây đã nhiều đêm người thao thức không ngủ.

Không ngủ được vì bị đày đọa và cuộc sống vật chất quá kham khổ. Có ngày Người 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bị giải đi năm mươi ba cây số, mũ áo ướt đầm, giầy rách hết… Thế mà tối đến vào nhà lao Thiên Bảo vẫn không có chỗ ngủ. Có những đêm thu lạnh quá, nhà thơ thao thức đến gần sáng: “Đêm thu không đệm cũng không chăn, Gối quắp, lưng còng, ngủ chẳng an; Khóm chuối, trăng soi càng thấy lạnh; Nhòm song, Bắc đẩu đã nằm ngang” (Đêm lạnh) Không ngủ được vì đêm thu lạnh, vì đói rét, nhưng chủ yếu là vì những nỗi lo lắng, xót xa cho tình cảnh đất nước trong vòng nô lệ, vì nỗi lo lắng thường trực cho độc lập tự do của dân tộc. Có độc lập cho Tổ quốc thì mới có tự do cho mỗi người.

Tổ quốc đang trong tình cảnh nô lệ thì cá nhân cũng bị tước đoạt tự do. Trong nhà tù Quốc dân Đảng, Hồ Chí Minh bị câu thúc trong mọi chuyện đi lại, ăn uống, sinh hoạt hàng ngày, thậm chí không được tự do ngắm một vầng trăng thu, đón một tia nắng hồng buổi sớm. Nhưng nỗi đau khổ nhất của Bác là thấy mình quá nhàn rỗi trong lúc bên ngoài không khí cách mạng sôi sục, đòi hỏi gấp rút hành động. Nỗi lo lắng, quan tâm lớn lao nhất của người cán bộ lãnh đạo vẫn là độc lập, tự do cho dân tộc.

Đấu tranh cho tự do của bản thân cũng là nhằm để có điều kiện trực tiếp đấu tranh cho tự do của đất nước: “Trên đời nghìn vạn điều cay đắng; Cay đắng chi bằng mất tự do”. (Cảnh binh khiêng lợn cùng đi) “Thà chết chẳng cam nô lệ mãi, Tung bay cờ nghĩa khắp trăm miền; Xót mình còn hãm trong tù ngục Chưa được xông ra giữa trận tiền”. (Việt Nam có bạo động) 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhật kí trong tù 13 lần nhắc đến chữ “tự do”. Từ cảnh ngộ của riêng mình, từ những từng trải của cuộc đời mình, Hồ Chí Minh đã đúc kết nên những chân lí của thời đại.

Nhật kí trong tù chan chứa tình yêu thương đối với con người và cuộc sống. Chủ nghĩa nhân đạo cách mạng của Hồ Chí Minh thật bao la và độ lượng. Là thân phận một người tù, Hồ Chí Minh quên nỗi đau khổ của riêng mình để chia sẻ nỗi đau buồn ở xung quanh. Người cảm thông với từng cảnh ngộ éo le, phức tạp của những người bạn tù.

Có người bị rơi vào cảnh oan trái, có người tù vì cờ bạc, lại có cả em bé và phụ nữ chịu tội thay người trốn lính. Trong nhà lao, nghe tiếng sáo sầu thảm của người bạn tù nhớ quê hương Hồ Chí Minh thương cảm và như thấy hiện ra trước mắt một làng quê nào đó có người thiếu phụ bước lên thêm một tầng lầu ngóng về phương xa: “Bỗng nghe trong ngục sáo vi vu, Khúc nhạc tình quê chuyển điệu sầu; Muôn dặm quan hà khôn xiết nỗi, Lên lầu, ai đó ngóng trông nhau”. (Người bạn tù thổi sáo) Tấm lòng nhân ái, bao dung và độ lượng của Hồ Chí Minh chắc chắn đã cảm hóa được nhiều người trong cái nhà tù thối nát của chế độ Quốc dân Đảng. Trong nhà ngục của chúng, Hồ Chí Minh cũng rất quí trọng, nâng niu những tâm hồn trong sạch, lương thiện còn sót lại.

Người tỏ lòng biết ơn “khoa trưởng họ Ngũ, khoa viên họ Hoàng” đã ân cần thăm hỏi và giúp đỡ tù nhân. Nhật kí trong tù là một bài học về lòng nhân ái, bao dung, thái độ tin yêu và trân trọng Con Người. Hồ Chí Minh là một biểu tượng của chủ nghĩa nhân văn chân chính của thời đại mới. Nhật kí trong tù không chỉ thể hiện vẻ đẹp tâm hồn, khát vọng độc lập tự do, tình yêu thương đối với con người và cuộc sống mà còn chứa chan cảm 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xúc trữ tình trước thiên nhiên.

Hồ Chí Minh là một chiến sĩ mang tâm hồn nghệ sĩ. Tình cảm đối với thiên nhiên có một vị trí đặc biệt trong thơ Người. Thiên nhiên trong thơ Người ở mỗi thời kì có một ý nghĩa, một sắc thái riêng.