Chương 1: Một số lí luận về đổi mới phương pháp Dạy – Học Lịch sử 4. Cơ sở lí luận của đề tài. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013, Hội nghị Trung ương 8 khóa XI với nội dung Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa – hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế: Luật GD 2005: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”. Với HS tiểu học kiến thức chưa đòi hỏi ở mức độ quá khó, vấn đề cơ bản là giáo viên phải biết khơi gợi niềm say mê yêu thích môn học của học sinh”.
Về yêu cầu này, chúng ta đã có nhận định “tiểu học là cấp học của phương pháp”. Trước sự thay đổi của xã hội và yêu cầu đổi mới giáo dục, các giáo viên hiện nay cũng phải chuyển mình theo tinh thần của sự đổi mới, đó là đạt tới mục đích phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất người học, tạo cho học sinh tư duy độc lập để giải quyết những vấn đề đặt ra trong thực tiễn Trong những năm gần đây, theo quan điểm dạy- học mới, dạy học là quá trình học sinh tự học, tự tư duy sáng tạo, tự tin, tự giác, tự chủ chiếm lĩnh tri thức. Phương pháp dạy – học phân môn Lịch sử cũng không nằm ngoài định hướng đó. Việc đổi mới phương pháp dạy lịch sử đã được thực hiện ở các trường tiểu học trên cả nước nhằm thay đổi cách dạy học thầy giảng trò nghe, thầy đọc trò chép.
Chúng ta đã biết môn lịch sử là một môn khoa học xã hội rất quan trọng, nó giúp ta quay ngược lại thời gian để tìm hiểu, phân tích đánh giá những sự kiện nhân vật trong lịch sử. Là môn khoa học xã hội Bùi Thị Mỹ Dung 5 Trường Tiểu học Thụy An skkn Đổi mới phương pháp Dạy – Học Lịch sử lớp 4 nhưng lịch sử lại yêu cầu độ chính xác cao bởi mỗi mốc thời gian, mỗi sự kiện, mỗi nhân vật đều mang một ý nghĩa lịch sử riêng biệt. Vì thế đòi hỏi người tìm hiểu lịch sử phải có thái độ nhận thức một cách nghiêm túc, tuyệt đối không được nhầm lẫn. Sử học không chỉ có tầm quan trọng trong phát triển trí tuệ mà còn giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức cho mỗi con người.
Nghị quyết Hội nghị TW 5 ( khoá VII) chỉ rõ: “Để nền giáo dục phát triển bền vững, xây dựng lớp thế hệ trẻ có đủ dức, tài thì bên cạnh các môn khoa học tự nhiên, cần coi trọng hơn nữa các môn khoa học xã hội và nhân văn, nhất là Tiếng Việt, Lịch sử, Địa lý và văn hoá Việt Nam” Sử học cũng như nhiều môn học khác có sứ mệnh trước hết là giáo dục toàn thể thanh thiếu niên trở thành những người công dân tốt, người lao động giỏi, có tinh thần và năng lực phục vụ sự nghiệp xây dựng đất nước. Trên cái nền thuộc về phẩm chất và tư cách ấy, mỗi người sẽ phát huy trí tuệ và tài năng vào những công việc chuyên môn cụ thể được chọn lựa từ khi thi vào đại học. Nếu như chỉ chăm chú vào các môn thi tuyển đại học, chỉ bắt con em tập trung vào các môn đó, bỏ qua các môn Lịch sử thì sự nỗ lực của nhà trường sẽ bị hạn chế và sự phát triển toàn diện của mỗi con người cũng gặp khó khăn. Có rất nhiều việc phải làm song cần bắt đầu từ việc chấn chỉnh cách nhìn nhận đúng về vị trí môn lịch sử trong chức năng giáo dục con người, đồng thời nâng cao chất lượng chương trình và sách giáo khoa, bồi dưỡng năng lực của đội ngũ giáo viên thì mới có thể thay đổi một cách cơ bản tình hình, góp phần cùng các môn học khác đào tạo thế hệ trẻ nước nhà.
Đó không chỉ là công việc của riêng giới sử học mà phải là công việc của toàn ngành giáo dục và sự quan tâm của toàn xã hội. Trong đó đổi mới phương pháp dạy – học lịch sử là vấn đề cấp thiết hiện nay. Bùi Thị Mỹ Dung 6 Trường Tiểu học Thụy An skkn Đổi mới phương pháp Dạy – Học Lịch sử lớp 4 2. Cơ sở thực tiễn của đề tài.
Ở lớp 4, học sinh bắt đầu được tiếp cận với môn lịch sử vì vậy các em còn rất bỡ ngỡ với việc tiếp thu cũng như phương pháp học bộ môn này. Vì vậy vấn đề đặt ra là giáo viên cần làm thế nào để ngay từ khi mới làm quen học sinh nhận thức được vai trò, ý nghĩa của môn lịch sử. Hình thành cho học sinh một phương pháp học cơ bản phù hợp với đặc trưng bộ môn giúp học sinh có hứng thú với môn học và học tập có hiệu quả. ● Nội dung chương trình môn lịch sử lớp 4: GIAI ĐOẠN BÀI TÊN BÀI Buổi đầu dựng 1 Nước Văn Lang nước và giữ nước 2 Nước Âu Lạc ( Khoảng 700 năm TCN đến năm 938) Hơn một nghìn 3 Nước ta dưới ách đô hộ của các triều đại phong năm đấu tranh kiến phương Bắc giành lại độc lập.
4 Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (Năm 40) (Từ năm 179 TCN 5 Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo đến năm 938) ( Năm 938) 6 Ôn tập Buổi đầu độc lập 7 Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân (Từ năm 938 8 Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần đến năm 1009) thứ nhất (Năm 981) Nước Đại Việt 9 Nhà Lý dời đô ra Thang Long thời Lý. 10 Chùa thời Lý (Từ năm 1009 11 Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần đến năm 1226) thứ hai ( 1075 - 1077) Nước Đại Việt 12 Nhà Trần thành lập. Bùi Thị Mỹ Dung 7 Trường Tiểu học Thụy An skkn Đổi mới phương pháp Dạy – Học Lịch sử lớp 4 thời Trần. 13 Nhà Trần trong việc đắp đê.
(Từ năm 1226 14 Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược đến năm 11400) Mông – Nguyên 15 Nước ta cuối thời Trần. Nước Đại Việt 16 Chiến thắng Chi Lăng. buổi đầu thời 17 Nhà Hậu Lê và việc tổ chức quản lý đất nước Hậu Lê. 18 Trường học thời Hậu Lê.
(Thế kỉ XV) 19 Văn học và khoa học thời Hậu Lê. 20 Ôn tập Nước Đại Việt 21 Trịnh – Nguyễn phân tranh. thế kỉ 22 Cuộc khẩn hoang ở Đàng Trong. XVI - XVIII 23 Thành thị ở thế kỉ XVI – XVIII.
24 Nghĩa quân Tây Sơn tiến ra Thăng Long ( Năm 1786) 25 Quang Trung đại phá quân Thanh ( Năm 1789) 26 Những chính sách về kinh tế và văn hoá của vua Quang Trung Buổi đầu thời 27 Nhà Nguyễn Thành Lập. Nguyễn ( Từ năm 28 Kinh thành Huế. 1802 đến năm 1858) 29 Tổng kết. Với dòng thời gian kéo dài từ buổi đầu dựng nước (700 năm trước Công Nguyên đến đầu thời Nguyễn giữa thế kỉ XIX) được chia làm 8 giai đoạn, nhiều sự kiện lớn với mốc thời gian chính, rất nhiều đời vua nhiều tên nước và nhiều kinh đô khác nhau.
Với thời lượng 1 tiết / tuần của phân môn lịch sử, nếu giáo viên chỉ đơn thuần dựa vào sách hướng dẫn mà không nghiên cứu sâu về phương pháp Bùi Thị Mỹ Dung 8 Trường Tiểu học Thụy An skkn Đổi mới phương pháp Dạy – Học Lịch sử lớp 4 giảng dạy thì học sinh khó có thể ghi nhớ được lượng kiến thức lớn như đã nêu. ● Môn Lịch sử rất cần cho tình hình chính trị, kinh tế và văn hóa của đất nước hiện nay * Về mặt chính trị: Hiện nay rất nhiều nước xung quanh khu vực có tranh chấp trên biển như Hàn Quốc, Nhật Bản, Philippines, đặc biệt là Trung Quốc, đang xem nhìn nhận lịch sử dân tộc vô cùng quan trọng. Ở Trung Quốc, môn Lịch sử được bắt buộc giảng dạy từ bậc tiểu học cho đến trung học để nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc, thức tỉnh tinh thần dân tộc khi bước vào công cuộc cải cách xây dựng đất nước, thậm chí còn coi lịch sử là vũ khí phục vụ cho âm mưu bành trướng và “trỗi dậy” của mình. Ở Việt Nam, trong tình hình chủ quyền biển đảo đang diễn ra phức tạp, chúng ta đang phải đối mặt với âm mưu lấn chiếm biển Đông ngày càng rõ ràng của Trung Quốc, thì lịch sử dân tộc trở nên vô cùng quan trọng, trong đó có lịch sử xác lập, đấu tranh và bảo vệ chủ quyền với Trường Sa và Hoàng Sa.
* Về mặt kinh tế: Việt Nam đang hội nhập mạnh mẽ với khu vực và thế giới, gần đây nhất là Hiệp định đối tác kinh tế xuyên châu Á Thái Bình Dương (TPP) được ký kết, mở ra cho Việt Nam nhiều cơ hội, nhưng cũng không ít khó khăn, thách thức. Một trong những khó khăn là hàng hóa Việt Nam sẽ bị cạnh tranh gay gắt với hàng hóa nước ngoài. Hàng hóa Việt có chất lượng ngang bằng, thậm chí hơn hàng ngoại, nhưng với tâm lý “sùng” hàng ngoại, chưa tin tưởng vào chất lượng sản phẩm hàng Việt của nhiều người, làm sao để “người Việt ưu tiên dùng hàng Việt”? Bùi Thị Mỹ Dung 9 Trường Tiểu học Thụy An skkn Đổi mới phương pháp Dạy – Học Lịch sử lớp 4 * Về mặt văn hóa: Toàn cầu hóa đang là xu hướng không thể đảo ngược với mọi quốc gia. Làm sao hòa nhập mà không hòa tan? Đây là bài toán khó đang đặt ra cho nhiều quốc gia không riêng gì Việt Nam.
Hiện nay, một bộ phận giới trẻ Việt Nam có lối sống thực dụng, có xu hướng sùng văn hóa ngoại, cho rằng hầu như cái gì ở Tây, Nhật, Hàn cũng văn minh hơn, tốt hơn Việt Nam. Trên mạng Internet thì đủ loại văn hóa phẩm xấu có thể bủa vây, cám dỗ giới trẻ. Chưa kể đến nhiều thế lực thù địch hiện nay coi văn hóa tư tưởng là “mũi đột phá” để làm xói mòn, lu mờ văn hóa dân tộc tiến tới tấn công vào chế độ chính trị, an ninh quốc gia. Vậy, hơn lúc nào hết cần trang bị cho học sinh một bản lĩnh văn hóa vững vàng để có thể vượt qua các cám dỗ, những xuyên tạc bóp méo sự thật, chắt lọc những điều tốt đẹp để hoàn thiện nhân cách con người vừa tiến bộ vừa mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.
Mà lịch sử và văn hóa luôn gắn liền với nhau, văn hóa được bồi đắp, vun trồng từ lịch sử.