Chương I) Như vậy, có thể hiểu bạo lực gia đình là những hành vi cưỡng bức hoặc đe dọa gây ra những tổn thương về thể chất, tâm lý, tình dục, kinh tế hay xã hội giữa các thành viên trong một gia đình gây nên những hậu quả nghiêm trọng đối với nạn nhân và môi trường xung quanh. Các hành vi bạo lực gia đình bao gồm: a) Hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khoẻ, tính mạng; b) Lăng mạ hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm; c) Cô lập, xua đuổi hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý gây hậu quả nghiêm trọng d) Ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình giữa ông, bà và cháu; giữa cha, mẹ và con; giữa vợ và chồng; giữa anh, chị, em với nhau; GVHD: ThS. NguyÔn Thu Trang SVTH: Vò ThÞ Th¶o - 5709149 1 2 đ) Cưỡng ép quan hệ tình dục; e) Cưỡng ép tảo hôn; cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ; g) Chiếm đoạt, huỷ hoại, đập phá hoặc có hành vi khác cố ý làm hư hỏng tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình hoặc tài sản chung của các thành viên gia đình; h) Cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng của họ; kiểm soát thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo ra tình trạng phụ thuộc về tài chính; i) Có hành vi trái pháp luật buộc thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở.2 Các hình thức bạo lực gia đình * Phân loại theo hình thức: Theo nghiên cứu của Viện khoa học xã hội, bạo lực gia đình gồm có các hình thức sau: - Bạo lực về thể chất: Biểu hiện cụ thể ở các hành vi như đánh đập, hành hạ nhằm gây thương tích trên cơ thể cho nạn nhân. - Bạo lực về tinh thần: Biểu hiện cụ thể ở việc bắt nạn nhân sống trong bầu không khí căng thẳng sợ hãi, khủng bố nạn nhân khiến hoảng loạng tâm thần như: nhục mạ trước đám đông, dùng lời lẽ chỉ trích quá đáng gây tổn thương về cảm xúc, tinh thần.
- Bạo lực về tình dục: Biểu hiện ở việc ép bạn đời quan hệ tình dục khi không mong muốn, có hành vi cưỡng bức bạn đời và đánh đập sau khi quan hệ tình dục, cưỡng ép mang thai hoặc nạo phá thai và nhiều hành vi tương tự khác… - Bạo lực về kinh tế: Biểu hiện ở việc bao vây kinh tế, kiểm soát tiền bạc, bắt bạn đời lệ thuộc vào tiền nong, không cho giữ tiền, bắt phải hỏi xin tiền và chứng minh mọi mua sắm, chi tiêu. - Bạo lực về xã hội: Biểu hiện ở việc cô lập bạn đời bằng cách cắt đứt mọi mối quan hệ , giao lưu với xã hội như nhốt trong nhà, không cho giao GVHD: ThS. NguyÔn Thu Trang SVTH: Vò ThÞ Th¶o - 5709149 1 3 tiếp với bất cứ ai, không cho nghe điện thoại, cắt đứt liên lạc với người nhà, người thân hay bạn bè. * Phân chia theo đối tượng: - Bạo lực vợ - chồng: trong đó người chồng là đối tượng gây ra bạo lực cho người vợ hoặc ngược lại - Bạo lực bố mẹ - con cái: trong đó bố mẹ là đối tượng gây ra bạo lực cho con cái là nạn nhân hoặc ngược lại - Bạo lực ông bà - con cháu: trong đó ông bà là đối tượng gây ra bạo lực với con cháu hoặc ngược lại.3 Chu kỳ bạo lực gia đình Việc nhận diện và hiểu rõ các giai đoạn trong chu kỳ bạo lực có ý nghĩa vô cùng quan trọng việc hiểu rõ chu kỳ bạo lực sẽ giúp chúng ta nhận thức là chúng ta không có lỗi trong việc xảy ra bạo lực và người gây ra bạo lực mới chính là người phải chịu trách nhiệm cho hành vi của họ.
CHU KỲ BẠO LỰC Bạo lực Xung đột Hối hận Tìm cớ Bao biện Bình thường Qua sơ đồ trên có thể thấyBiện diễn biến của quá trình gây bạo lực thường có những đặc điểm sau: GVHD: ThS. NguyÔn Thu Trang SVTH: Vò ThÞ Th¶o - 5709149 1 4 Bạo lực thường xuất hiện một cách ngắt quãng theo từng sự kiện hoặc có thể được duy trì liên tục trong một khoảng thời gian. Sau khi bạo lực diễn ra thường sẽ có một khoảng thời gian êm đẹp, khi đó cả hai hoặc một người sẽ thực sự tin rằng rồi mọi chuyện sẽ thay đổi. Trong suốt khoảng thời gian êm đẹp người gây ra bạo lực có thể sẽ xin lỗi, tặng quà, tạo ra không khí đặc biệt để tăng không khí yêu thương và bình yên trong gia đình còn người phụ nữ hy vọng rằng người chồng của họ sẽ thay đổi.
Sau khoảng thời gian êm đẹp, sự căng thẳng bắt đầu dần hình thành trở lại. Người phụ nữ và những thành viên trong gia đình cảm thấy boăn khoăn lo lắng bạo lực sẽ diễn ra trở lại. Trong suốt quãng thời gian này, người phụ nữ thường cố gắng làm người đàn đông nguôi ngoai và duy trì sự bình thường trong gia đình. Song trạng thái có thể bị phá vợ bằng những hành động bạo lực tiếp theo.
Dạng này thường được lặp đi lặp lại trừ khi nó bị phá vỡ. Trong những mối quan hệ bạo lực lâu dài, quãng thời gian trong chu kỳ ngắn hơn, chính vì vậy có những cặp trải qua toàn bộ chu kỳ trong vòng một ngày.2 Một số lí thuyết liên quan 1.1 Thuyết hệ thống sinh thái Lí thuyết hệ thống và sinh thái giúp cho những người thực hành công tác xã hội phân tích thấu đáo sự tương tác trong các hệ thống xã hội và hình dung những tương tác này ảnh hưởng ra sao tới hành vi con người. Lí thuyết hệ thống sinh thái chỉ ra sự tác động mà các tổ chức, các chính sách, cộng đồng và nhóm ảnh hưởng lên cá nhân. Mục đích của công tác xã hội cá nhân là cải thiện mối tương tác giữa thân chủ và hệ thống.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng mạng lưới xã hội gồm bạn bè, người thân, láng giềng, bạn đồng nghiệp và cả con vật cưng chiều giúp giảm thiểu tác động tai hại của những căng thẳng trong cuộc sống. Trái lại, người thiếu GVHD: ThS. NguyÔn Thu Trang SVTH: Vò ThÞ Th¶o - 5709149 1 5 mạng lưới xã hội đáp ứng với những căng thẳng trong cuộc sống bằng trầm cảm, dùng ma tuý hay uống rượu, có hành vi bạo lực hoặc đối phó bằng những cách thức không phù hợp.2 Thuyết hệ thống tâm lí gia đình/Family Emotional system theory Thuyết hệ thống tâm lí gia đình do Murray Bowen đề xướng từ thập niên 1950. Trong hệ thống thuyết này tác giả có đề cập tới mối quan hệ ba chiều trong gia đình đó là quan hệ gần gũi giữa hai người trong gia đình có thể trở nên căng thẳng (hai người dù yêu thương nhau mấy cũng không tránh khỏi những lúc mâu thuẫn, xung đột vì vậy cần có người thứ ba để ổn định.
Người thứ ba có thể là người thứ ba khác nhau tùy theo nhu cầu của hai người kia) giữ vai trò trung gian, hòa giải, cố vấn tâm lí hay an ủi (nghe than thở), ví dụ: khi người mẹ có chuyện buồn phiền với người cha thì than thở với bà ngoại hay dựa vào đưa con trai để tìm kiếm sự an ủi.3 Thuyết cấu trúc gia đình/ Structural family theory Một trong những đóng góp quan trọng nhất vào kiến thức về gia đình là thuyết cấu trúc gia đình do Salvador Minuchin đề xuất. Thuyết này gồm có những nội dung chính sau: Trong gia đình thưởng có một nhân vật là “gia trưởng” – đó là người nắm quyền quyết định trong gia đình. Trong bất cứ gia đình nào có từ ba người trở lên cũng có lúc một người muốn liên kết với một người kia tạo thành nhóm nhỏ để loại người thứ ba ra khỏi liên kết này. Đây gọi là nhóm nhỏ trong gia đình.
Biên giới của gia đình gồm có biên giới ngoài và biên giới trong. Biên giới trong gia đình có biên giới cứng rắn và biên giới uyển chuyển, biên giới riêng tư. Gia đình lành mạnh khuyến khích biên giới riêng tư và tạo điều kiện cho các thành viên phát triển. NguyÔn Thu Trang SVTH: Vò ThÞ Th¶o - 5709149 1 6 Gia đình tính uyển chuyển, tính uyển chuyển là khả năng của các thành viên trong gia đình sẵn sàng thay đổi vai trò, thói quen của mình để phù hợp với những thay đổi xảy ra.2 Cơ sở thực tiễn 1.1 Thực trạng bạo lực gia đình trên thế giới Bạo lực gia đình đặc biệt là bạo lực đối với phụ nữ ở khắp mọi nơi trên thế giới với nhiều dạng thức tinh vi không phân biệt dân tộc, màu da, tầng lớp, lứa tuổi, trình độ văn hoá, địa vị xã hội.
Ngay ở những nước được coi là phát triển và văn minh ở Châu Âu, Châu Mĩ vẫn có không ít người phải chịu đựng nạn này. Theo số liệu điều tra năm 2001, hơn 1/2 triệu phụ nữ Mĩ (588.490 phụ nữ) chết do bạo lực gia đình bởi người chồng của họ.Có khoảng 85% nạn nhân của bạo lực gia đình là nữ và chỉ xấp xỉ 15% nạn nhân là nam. Trong năm 2001, bạo lực gia đình gây tội nghiêm trọng của chồng đối với vợ tăng 20%, số vụ bạo lực của vợ đối với chồng tăng 3% trong tổng số các vụ nghiêm trọng đối với đàn ông. Trung bình mỗi ngày có hơn 3 phụ nữ bị giết bởi chồng hoặc bạn trai của mình.
Ở Pháp điều tra mới đây cho thấy tỉ lệ phụ nữ bị chồng ngược đãi là 2,5% tức là khoảng 1,5 triệu người. Theo “Liên đoàn đoàn kết phụ nữ quốc gia Pháp” nhận định: Chỉ riêng tại Paris , Kinh đô ánh sáng của văn minh nhân loại có 60 phụ nữ bị chồng hay người tình đánh giết mỗi năm”. Trên cả nước Pháp có 450 phụ nữ chết do bạo lực thể xác hay bạo lực tinh thần trong gia đình. Trong tài liệu công bố tại hội nghị Châu Âu lần thứ nhất về phòng chống thương tích và nâng cao an toàn tại Viên, Áo từ ngày 25 - 27/6/2000 cũng đưa ra những số liệu đáng quan tâm về nạn bạo lực gia đình: bạo lực giữa các đôi lứa chiếm 40%-70%, án mạng ở phụ nữ, cứ 4 phụ nữ thì có 1 GVHD: ThS.
NguyÔn Thu Trang SVTH: Vò ThÞ Th¶o - 5709149 1 7 phụ nữ đã từng bị bạo lực tình dục (tỉ lệ này là 1/20 ở nam) trong cuộc đời, 4%-6% người già sống trong gia đình đã từng bị đối xử tệ. [20] Các số liệu cho thấy bạo lực gia đình thực sự là một vấn đề có tính toàn cầu và đòi hỏi một cách tiếp cận đa ngành để giải quyết triệt để.