Nghiên cứu phương án kinh doanh rừng bền vững tại Lâm trường Măng Đen, huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn đề xuất phương án kinh doanh rừng bền vững tại lâm trường Măng Đen, Kon Tum.

• Tác giả: Đỗ Thị Thanh Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Hữu Viên
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn đề xuất phương án kinh doanh rừng theo tiêu chuẩn QLRBV tại Lâm trường Măng Đen, huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm và quan điểm chung về QLRBV
• 1.2. Sơ lược về hệ thống các tổ chức cấp CCR trên thế giới
• 1.3. QLRBV tại Việt Nam
• 1.3.1. Sơ lược về hệ thống quản lý, kinh doanh lâm nghiệp bền vững
• 1.3.2. Những chính sách của nhà nước về quản lý, kinh doanh lâm nghiệp bền vững
• 1.3.3. Hiện trạng với những thuận lợi, khó khăn, thách thức và cơ hội cho QLRBV, cấp CCR tại Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương án kinh doanh rừng bền vững tại Lâm trường Măng Đen

Lâm trường Măng Đen, nằm ở huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum, là một trong những khu vực có tiềm năng lớn về tài nguyên rừng. Việc phát triển kinh doanh rừng bền vững tại đây không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn thúc đẩy kinh tế địa phương. Phương án này cần được xây dựng dựa trên các tiêu chí quản lý rừng bền vững nhằm đảm bảo lợi ích lâu dài cho cộng đồng và môi trường.

1.1. Khái niệm về kinh doanh rừng bền vững

Kinh doanh rừng bền vững là việc khai thác và sử dụng tài nguyên rừng một cách hợp lý, đảm bảo không làm suy giảm khả năng tái sinh và đa dạng sinh học. Điều này bao gồm việc áp dụng các phương pháp quản lý rừng bền vững để duy trì các chức năng sinh thái của rừng.

1.2. Tầm quan trọng của rừng đối với phát triển kinh tế

Rừng không chỉ cung cấp gỗ mà còn là nguồn tài nguyên quý giá cho các sản phẩm lâm sản ngoài gỗ. Việc phát triển kinh doanh rừng bền vững sẽ tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao đời sống cho người dân địa phương.

II. Thách thức trong quản lý rừng bền vững tại Lâm trường Măng Đen

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc quản lý rừng bền vững tại Lâm trường Măng Đen cũng đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để đảm bảo hiệu quả của phương án kinh doanh.

2.1. Tình trạng khai thác rừng không bền vững

Khai thác rừng không bền vững đang diễn ra phổ biến, dẫn đến suy giảm chất lượng rừng và mất đa dạng sinh học. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn tình trạng này và khôi phục các khu rừng đã bị tàn phá.

2.2. Thiếu nguồn lực và công nghệ

Nhiều chủ rừng thiếu nguồn lực tài chính và công nghệ để thực hiện quản lý rừng bền vững. Việc đầu tư vào công nghệ mới và đào tạo nhân lực là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý.

III. Phương pháp phát triển kinh doanh rừng bền vững

Để phát triển kinh doanh rừng bền vững, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Những phương pháp này không chỉ giúp tối ưu hóa sản xuất mà còn bảo vệ môi trường.

3.1. Áp dụng công nghệ mới trong quản lý rừng

Công nghệ GIS và các phần mềm quản lý rừng hiện đại có thể giúp theo dõi tình trạng rừng và lập kế hoạch khai thác hợp lý. Việc áp dụng công nghệ sẽ nâng cao hiệu quả trong quản lý rừng bền vững.

3.2. Đào tạo và nâng cao nhận thức cộng đồng

Đào tạo người dân về quản lý rừng bền vững và các phương pháp khai thác hợp lý là rất quan trọng. Cộng đồng cần hiểu rõ lợi ích của việc bảo vệ rừng để tham gia tích cực vào các hoạt động bảo tồn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Lâm trường Măng Đen

Các nghiên cứu thực tiễn tại Lâm trường Măng Đen đã chỉ ra rằng việc áp dụng quản lý rừng bền vững có thể mang lại nhiều lợi ích cho cả môi trường và kinh tế. Những kết quả này cần được nhân rộng và áp dụng cho các khu vực khác.

4.1. Kết quả từ các mô hình kinh doanh rừng bền vững

Nhiều mô hình kinh doanh rừng bền vững đã được triển khai thành công, cho thấy khả năng sinh lời cao và bảo vệ môi trường. Những mô hình này cần được đánh giá và cải tiến để phù hợp với điều kiện địa phương.

4.2. Tác động đến đời sống người dân

Việc phát triển kinh doanh rừng bền vững đã cải thiện đáng kể đời sống của người dân địa phương. Họ có thêm thu nhập từ các sản phẩm lâm sản và tham gia vào các hoạt động bảo vệ rừng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho kinh doanh rừng bền vững

Kinh doanh rừng bền vững tại Lâm trường Măng Đen có nhiều triển vọng trong tương lai. Việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ là chìa khóa cho sự thành công.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cho kinh doanh rừng bền vững nhằm thu hút đầu tư và khuyến khích các mô hình kinh doanh hiệu quả. Điều này sẽ giúp bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển kinh tế địa phương.

5.2. Tầm quan trọng của chính sách bảo vệ rừng

Chính sách bảo vệ rừng cần được củng cố và thực hiện nghiêm túc để đảm bảo quản lý rừng bền vững. Các biện pháp này sẽ giúp duy trì sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý rừng bền vững theo chuẩn quốc tế đang là yêu cầu cấp thiết đối với lâm nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Theo Chiến lược phát triển Lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2006–2020, toàn ngành đặt mục tiêu quản lý hiệu quả 8,4 triệu ha rừng sản xuất, trong đó phấn đấu đạt ít nhất 30% diện tích có chứng chỉ rừng quốc tế. Tuy nhiên, tình trạng khai thác quá mức trong quá khứ cùng sức ép sinh kế từ cộng đồng vùng cao đã làm suy giảm nghiêm trọng cấu trúc rừng tự nhiên tại nhiều địa bàn xung yếu.

Nghiên cứu được thực hiện tại Lâm trường Măng Đen, huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum trên tổng diện tích tự nhiên 22.603 ha, phân bố qua 22 tiểu khu thuộc 3 đơn vị hành chính gồm xã Đăk Pne (15.264 ha), xã Tân Lập (5.704 ha) và thị trấn Đăk Rve (2.635 ha). Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết mâu thuẫn giữa khai thác kinh tế và duy trì chức năng phòng hộ đầu nguồn, trong bối cảnh lâm trường có tới 9.037 ha đất trống đồi núi trọc (chiếm 39,98% diện tích) và rừng tự nhiên lá rộng thường xanh đang trong giai đoạn phục hồi sau khai thác.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích toàn diện cơ sở pháp lý, kinh tế - xã hội và khoa học kỹ thuật lâm sinh; từ đó xây dựng phương án kinh doanh rừng toàn diện giai đoạn 2008–2017 theo 10 nguyên tắc quản lý rừng bền vững của Hội đồng Quản trị Rừng Thế giới (FSC). Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc định lượng cấu trúc lâm phần, phục hồi 10.682,26 ha rừng tự nhiên, tạo việc làm ổn định cho hơn 300 hộ đồng bào dân tộc thiểu số và nâng cao giá trị thương phẩm của gỗ rừng Măng Đen.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu kế thừa học thuyết quản lý rừng bền vững từ Hội nghị Paris (năm 1991), Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất Rio de Janeiro (năm 1992), cùng định nghĩa chuẩn hóa của Tổ chức Gỗ Nhiệt đới Quốc tế (ITTO, năm 2005) và Tiến trình Helsinki (năm 1993). Luận văn kết hợp nguyên tắc lợi dụng lâu bền đối với rừng đều tuổi của các nhà lâm học Đức (G.Harting, Heyer, Hundesagen) và phương pháp kiểm tra điều chỉnh sản lượng đối với rừng tự nhiên nhiệt đới khác tuổi của Gournad và H.Biolley.

Khung đánh giá cốt lõi dựa trên Bộ tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững Việt Nam do Tổ công tác quốc gia (NWG) ban hành ngày 09/7/2004, tích hợp 10 nguyên tắc, 56 tiêu chí và 143 chỉ số tương thích hoàn toàn với hệ thống chứng chỉ FSC toàn cầu. Bốn khái niệm chính được vận dụng xuyên suốt bao gồm:

1. Quản lý rừng bền vững (Sustainable Forest Management - SFM): Quá trình quản lý duy trì cân bằng giữa sản xuất lâm sản và bảo tồn sinh thái.
2. Chứng chỉ rừng (Forest Certification - CCR): Công cụ chứng nhận độc lập về tính bền vững trong chuỗi hành trình sản phẩm.
3. Chỉ số giá trị quan trọng (Important Value Index - IV%): Thước đo sinh thái định lượng vai trò của từng loài cây trong lâm phần qua công thức kết hợp tỷ lệ số cây ($N_i%$) và tỷ lệ tiết diện ngang ($G_i%$).
4. Cấu trúc rừng định hướng: Mô hình lâm phần mục tiêu có cấu trúc ổn định, năng suất cao và tái sinh liên tục.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập từ hệ thống 20 ô định vị tiêu chuẩn với diện tích 0,5 ha/ô (tổng diện tích điều tra 10 ha) bố trí đại diện cho các trạng thái rừng trung bình IIIa2 và IIIa3. Trên mỗi ô định vị, tác giả thiết lập 6 ô thứ cấp dạng bản diện tích 100 m²/ô (tổng số 120 ô thứ cấp) để đo đếm lớp cây tái sinh tự nhiên. Phương pháp chọn mẫu phân tầng điển hình được lựa chọn nhằm phản ánh chính xác tính đa dạng sinh thái và sự biến động mật độ của rừng tự nhiên Tây Nguyên.

Tầng cây cao ($D_{1.3} \ge 6\text{ cm}$) được đo đếm chu vi thân, chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$), chiều cao dưới cành ($H_{dc}$) và phân cấp chất lượng theo 3 cấp (tốt, trung bình, xấu). Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Excel, SPSS và MapInfo. Cấu trúc mật độ theo đường kính ($N/D_{1.3}$) được mô hình hóa bằng các hàm giải tích: hàm Meyer ($y = \alpha e^{-\beta x}$), hàm khoảng cách và hàm Weibull; sau đó kiểm định mức độ phù hợp bằng tiêu chuẩn Chi bình phương ($\chi^2$) của Pearson với mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$. Tương quan chiều cao - đường kính được xác định qua hàm hồi quy tuyến tính $H_{vn} = a + b \cdot D_{1.3}$ đạt hệ số tương quan $r = 0,653 - 0,893$. Tăng trưởng trữ lượng được dự báo định kỳ 5 năm kế thừa phương trình sinh trưởng đường kính Tây Nguyên của Đỗ Đình Sâm (năm 2006) với $D_{A+5} = 2,24 + 1,001 \cdot D_A$ ($r = 0,99$).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về cấu trúc tổ thành và mật độ, trạng thái rừng trung bình IIIa2 có mật độ biến động từ 296 đến 522 cây/ha, trữ lượng dao động từ 151 đến 188 m³/ha; trạng thái IIIa3 có mật độ từ 242 đến 574 cây/ha. Tổ thành loài chiếm ưu thế bởi các loài cây gỗ nhóm trung bình và gỗ nhỡ: Dẻ chiếm từ 15,74% đến 55,06% chỉ số IV, Chò sót chiếm từ 15,59% đến 42,95%, Trâm chiếm từ 6,04% đến 24,97%. Các loài cây gỗ lớn có giá trị kinh tế và sinh thái cao như Giổi, Dầu, Kháo xuất hiện với tỷ lệ rất thấp, phần lớn cá thể đạt đường kính $D_{1.3} < 50\text{ cm}$.

Thứ hai, quy luật phân bố số cây theo cỡ kính ($N/D_{1.3}$) tại cả hai trạng thái rừng đều có dạng đường cong một đỉnh lệch rõ rệt tại cấp kính 12–16 cm, sau đó giảm nhanh ở các cấp kính lớn hơn. Khi kiểm định các mô hình phân bố toán học, hàm khoảng cách mô phỏng tốt nhất toàn dải đường kính từ cấp 8 cm đến 76 cm. Khi loại trừ cỡ kính 8 cm để tránh sai số điều tra, hàm Meyer thể hiện mức độ phù hợp cao nhất với 17/20 ô định vị đạt tiêu chuẩn kiểm định $\chi^2$ ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$.

Thứ ba, lớp cây tái sinh dưới tán rừng có mật độ phân bố tương đối đồng đều với tỷ lệ cây mục đích và cây bổ trợ đạt từ 76,0% đến 90,5%. Tỷ lệ cây tái sinh có chiều cao triển vọng trên 1m chiếm đa số. Tuy nhiên, thành phần loài tái sinh chủ yếu là Cáng lò, Máu chó, Bời lời, Bứa; trong khi các loài gỗ lớn quý hiếm như Hoàng đàn, Sến, Bằng lăng chỉ chiếm dưới 5% tổng số cây tái sinh.

Thứ tư, hiện trạng sử dụng đất lâm nghiệp bộc lộ sự mất cân đối lớn. Trong 20.356,1 ha đất lâm nghiệp, diện tích rừng tự nhiên chiếm 10.682,26 ha, nhưng đất trống đồi trọc và cây bụi rải rác lên tới 9.037 ha (chiếm 39,98% tổng diện tích tự nhiên). Lực lượng quản lý bảo vệ rừng mỏng với chỉ 8 cán bộ kiểm lâm phân bổ tại 3 trạm phụ trách 22 tiểu khu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng đường cong phân bố $N/D$ bị lệch đỉnh và thiếu hụt cây gỗ lớn là do lịch sử khai thác chọn kiệt trước năm 2006. Thống kê sản xuất cho thấy năm 2004 lâm trường khai thác đạt 103% kế hoạch và năm 2005 đạt 104% kế hoạch, lấy đi hầu hết các cây gỗ đạt chuẩn thương phẩm và làm gián đoạn chu trình tái sinh của các loài ưu thế đỉnh cực. Kết quả này tương đồng với các công bố của Viện Sinh thái Rừng và Môi trường về động thái suy giảm tầng tán rừng sau khai thác tại Tây Nguyên.

Để tối ưu hóa công tác lập phương án điều chế, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện phân bố tần số số cây theo cấp kính và bảng ma trận cân đối trữ lượng lâm phần theo chu kỳ luân chuyển 5 năm. Phân tích hồi quy chứng minh phương trình $H_{vn} = a + b \cdot D_{1.3}$ hoàn toàn tin cậy để lập biểu thể tích hai nhân tố phục vụ tính toán trữ lượng khai thác chính cho trạng thái IIIa3 và thiết kế mô hình nuôi dưỡng cho trạng thái IIIa2.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cơ cấu quy hoạch sử dụng đất và bảo vệ vùng xung yếu: Ban Quản lý Lâm trường Măng Đen phối hợp Công ty Lâm nghiệp Kon Rẫy tiến hành khoanh vùng, chuyển hóa 9.037 ha đất trống (chiếm 39,98% diện tích) sang trồng mới rừng sản xuất và khoanh nuôi phục hồi rừng phòng hộ. Mục tiêu nâng độ che phủ rừng lên trên 85% trong giai đoạn 2008–2012.

2. Ứng dụng mô hình rừng định hướng và giải pháp lâm sinh nuôi dưỡng: Đội ngũ kỹ thuật lâm sinh triển khai giải pháp chặt nuôi dưỡng, xúc tiến tái sinh nhân tạo đối với 2.160,56 ha rừng trạng thái IIIa2 theo phương trình mô phỏng $N = 151,5 \cdot e^{-0,08 \cdot D_{1.3}}$, đưa tỷ lệ cây gỗ lớn quý hiếm tăng từ dưới 5% lên 20% và nâng mức tăng trưởng trữ lượng hàng năm lên 2,5–3,0 m³/ha/năm trong giai đoạn 2008–2015.

3. Triển khai mô hình đồng quản lý và giao khoán rừng gắn với sinh kế: Chính quyền huyện Kon Rẫy và lâm trường ký kết hợp đồng giao khoán bảo vệ rừng dài hạn cho 100% hộ dân thuộc các cộng đồng Bana, Xê Đăng sống tại xã Đăk Pne và Tân Lập. Đảm bảo tăng thu nhập bình quân từ dịch vụ môi trường rừng thêm 25–30% cho người dân trước năm 2015.

4. Xây dựng lộ trình hoàn thiện hồ sơ cấp chứng chỉ rừng FSC: Lâm trường hợp tác với Viện Quản lý Rừng bền vững và Chứng chỉ rừng rà soát 143 chỉ số theo tiêu chuẩn FSC Việt Nam, tập trung giải quyết dứt điểm các tiêu chí về đánh giá tác động môi trường, an toàn lao động và quyền lợi cộng đồng, phấn đấu đạt chứng chỉ FSC cho 5.000 ha rừng sản xuất trong giai đoạn 2013–2017.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo và cán bộ quản lý lâm trường, công ty lâm nghiệp: Tài liệu cung cấp quy trình bài bản để xây dựng phương án điều chế rừng, chuyển đổi phương thức kinh doanh truyền thống sang mô hình lâm sinh bền vững theo chuẩn FSC.
2. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Lâm học: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về ứng dụng mô hình toán học (hàm Meyer, Weibull, tương quan sinh trưởng) trong mô phỏng cấu trúc lâm phần và dự báo động thái rừng nhiệt đới.
3. Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp và quy hoạch đất đai cấp tỉnh, huyện: Cung cấp cơ sở thực tiễn để rà soát quy hoạch 3 loại rừng, xây dựng chính sách giao đất giao rừng và bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực Tây Nguyên.
4. Chuyên gia tư vấn và tổ chức phi chính phủ về chứng chỉ rừng: Cung cấp bộ số liệu thực chứng chi tiết về việc áp dụng 10 nguyên tắc FSC tại một đơn vị cơ sở lâm nghiệp cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Lâm trường Măng Đen bắt buộc phải chuyển đổi sang quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn FSC?
Chuyển đổi sang chuẩn FSC là giải pháp chiến lược giúp lâm trường khôi phục 10.682,26 ha rừng tự nhiên bị suy giảm cấu trúc, nâng cao giá trị gỗ thương phẩm xuất khẩu từ 15% đến 20% và bảo vệ bền vững chức năng phòng hộ đầu nguồn tại địa bàn đồi núi có độ dốc trung bình 20°.

Hàm phân bố Meyer có ưu điểm gì khi mô phỏng cấu trúc đường kính tại Măng Đen?
Hàm Meyer ($y = \alpha e^{-\beta x}$) mô tả hoàn hảo đặc trưng giảm số cây theo cấp kính tăng dần của rừng tự nhiên nhiệt đới. Qua kiểm định Chi bình phương Pearson, 17 trên tổng số 20 ô định vị (đạt 85%) cho độ phù hợp cao ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ khi loại bỏ cỡ kính 8 cm.

Giải pháp nào xử lý triệt để diện tích 9.037 ha đất trống đồi trọc tại lâm trường?
Lâm trường phân loại 9.037 ha đất trống thành các đối tượng: trảng cỏ (74,33 ha), cây bụi (1.688,47 ha) và cây gỗ rải rác (7.273,18 ha) để áp dụng linh hoạt phương thức khoanh nuôi xúc tiến tái sinh kết hợp trồng bổ sung các loài cây bản địa như Dẻ, Giổi, Chò sót.

Cộng đồng dân tộc Bana và Xê Đăng có vai trò gì trong phương án kinh doanh rừng?
Người dân bản địa tham gia với vai trò là chủ thể đồng quản lý thông qua cơ chế giao khoán bảo vệ rừng, cung cấp nguồn nhân lực thực hiện các biện pháp lâm sinh, phòng cháy chữa cháy rừng và hưởng lợi trực tiếp từ nguồn thu lâm sản ngoài gỗ cùng tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Phương án điều chế rừng giữa hai trạng thái IIIa2 và IIIa3 khác nhau như thế nào?
Trạng thái rừng IIIa3 có trữ lượng đạt chuẩn được đưa ngay vào khai thác chính theo nguyên tắc chọn cây thành thục. Ngược lại, trạng thái IIIa2 có trữ lượng thấp (151–188 m³/ha) bắt buộc phải trải qua giai đoạn nuôi dưỡng, xúc tiến tái sinh để chuyển hóa lên trạng thái IIIa3 trước khi khai thác.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc để chuyển đổi phương thức sản xuất tại Lâm trường Măng Đen theo tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững quốc tế.
• Khảo sát thực chứng trên 20 ô định vị khẳng định hàm phân bố Meyer phản ánh chính xác cấu trúc mật độ $N/D$, làm căn cứ thiết kế mô hình rừng định hướng.
• Đánh giá hiện trạng 22.603 ha đất đai giúp chỉ rõ nguy cơ từ 9.037 ha đất trống và đề xuất giải pháp lâm sinh phục hồi rừng phòng hộ xung yếu.
• Phương án kinh doanh đề xuất tích hợp hài hòa giữa lợi ích kinh tế của chủ rừng với việc nâng cao thu nhập cho cộng đồng dân tộc thiểu số địa phương.
• Đóng góp chính của đề tài là xây dựng hoàn chỉnh bản đồ quy hoạch và lộ trình thực thi 10 nguyên tắc FSC giai đoạn 2008–2017 tại vùng cao Tây Nguyên.

Lâm trường Măng Đen cần khẩn trương số hóa dữ liệu tài nguyên, củng cố 3 trạm bảo vệ rừng và phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương triển khai ngay các giải pháp lâm sinh giai đoạn 2008–2012 để sớm đưa gỗ Măng Đen đạt chứng chỉ FSC ra thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm và quan điểm chung về QLRBV QLRBV được đặt ra do nhu cầu phát triển bền vững trên toàn thế giới. Phát triển bền vững là một quá trình với những khái niệm: “Phát triển bền vững là bảo tồn và tăng cường năng lực sản xuất và đổi mới của hệ sinh thái” - Hội nghị Paris, 11/1991. “Phát triển bền vững là phát triển phải thỏa mãn nhu cầu của người hiện tại không được gây tác hại gì cho đời sau” – Brazin, 4/1992.

Rừng là một trong số các nguồn tài nguyên thiên nhiên được chú trọng bởi vai trò và tầm ảnh hưởng sâu rộng đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia cũng như khu vực và thế giới. Như các dạng tài nguyên khác, rừng là đối tượng tài nguyên cần phải kinh doanh theo các tiêu chí của phát triển bền vững từ đó khái niệm về QLRBV được đưa ra: ITTO, 2005 định nghĩa “QLRBV là Quá trình quản lý đất rừng cố định để đạt được một hoặc nhiều mục tiêu quản lý cụ thể có liên quan tới việc sản xuất lưu thông liên tục các lâm sản và dịch vụ mong muốn mà không làm giảm quá mức về những giá trị vốn có và năng suất trong tương lai và không có những hiệu quả không mong muốn quá đáng về môi trường tự nhiên và xã hội.” Tiến trình Helsinki định nghĩa: “QLRBV là sự quản lý rừng và đất rừng theo cách thức và mức độ phù hợp để duy trì tính đa dạng sinh học, năng suất, khả năng tái sinh, sức sống của rừng, và duy trì tiềm năng của rừng trong việc thực hiện, hiện nay và trong tương lai, các chức năng sinh thái, kinh tế và xã hội của chúng, ở cấp địa phương, quốc gia, toàn cầu, và không gây ra những tổn hại đối với các hệ sinh thái khác.” LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Năm 1993, hội nghị bộ trưởng lâm nghiệp các nước trên thế giới (tại châu Âu) đã đề xuất “Kinh doanh rừng là tiến hành kinh doanh và lợi dụng rừng với các phương pháp và cường độ nào đó để làm sao nâng cao việc bảo tồn tính đa dạng sinh vật, sức sản xuất, năng lực tái sinh, sức sống và phát huy được chức năng sinh thái, kinh tế và xã hội ở mức độ khu vực, quốc gia và toàn cầu hiện tại và trong tương lai.” QLRBV là một thuật ngữ được nhiều cơ quan tổ chức đưa ra, đối với từng cơ quan, tại những thời điểm khác nhau lại có cách nhìn nhận khác nhau nhưng đều thể hiện nguyện vọng cơ bản của con người là thúc đẩy và lợi dụng lâu dài rừng với những vai trò của nó ở mức độ cao về các mặt kinh tế, môi trường, xã hội, cảnh quan.QLRBV cũng được đánh giá bằng nhiều phương pháp và tiêu chí khác nhau nhưng cốt lõi vẫn dựa trên các nguyên tắc và thực thi: phòng hộ (i), tuân theo tự nhiên (ii), tính công ích của rừng (iii), lợi dụng và tiết kiệm (iv). QLRBV đạt được mục tiêu của nhà quản lý đề ra đòi hỏi thực hiện những giải pháp kỹ thuật lâm sinh, những biện pháp quản lý kinh tế, xã hội tại rừng, khu vực quanh rừng với đối tượng quản lý trực tiếp là rừng, cộng đồng sống quanh rừng. Mặc dù thuật ngữ về QLRBV ra đời cách đây không lâu và được đưa ra như một nguyên tắc, nhiệm vụ bắt buộc trên toàn thế giới nhưng những biện pháp lâm sinh, quy chế quản lý kinh tế xã hội nhằm đạt tới mục tiêu bền vững đã được thực hiện tại nhiều nơi ở những cấp độ khác nhau.

+ Đầu thế kỷ XVIII các nhà lâm học Đức: G.Harting, Heyer, Hundesagen đề xuất nguyên tắc lợi dụng lâu bền đối với rừng thuần loài đều tuổi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 + Cùng vào thời gian này, nhà lâm học người Pháp, Gournad; và nhà lâm nghiệp Thụy Sỹ, H.Biolley cũng đề ra phương pháp kiểm tra điều chỉnh sản lượng đối với rừng khác tuổi khai thác chọn. Nội dung cơ bản trong QLRBV là đáp ứng được các yêu cầu về sử dụng bền vững tài nguyên rừng trên các mặt: - Về kinh tế: Đạt năng suất cao và ngày càng tăng; chất lượng tốt; đạt giá trị sản phẩm trên đơn vị diện tích cao; giảm rủi ro đến mức tối thiểu. - Về mặt môi trường: Duy trì và không ngừng cải thiện sức sản xuất của đất; Tăng độ che phủ của lớp thảm thực vật; bảo vệ nguồn nước - Về mặt sinh thái và đa dạng sinh học: Tăng cường sức chống chịu của hệ sinh thái; bảo tồn đa dạng sinh học - Về mặt xã hội nhân văn: Khả năng đáp ứng các nhu cầu đa dạng của con người; sự phù hợp với năng lực thực tế của người thực hiện; không ngừng nâng cao khả năng thu nhập của người dân; phù hợp với pháp luật hiện hành; sự chấp nhận của cộng đồng Để đạt được hiệu quả tổng hợp các mặt trên, nhà quản lý phải có những biện pháp tác động thích hợp trên nhiều phương diện từ gián tiếp đến trực tiếp, từ bên ngoài và từ bên trong tới rừng.

Có thể phân chia thành 2 nhóm cơ bản: (1) nhóm các tác động xã hội và (2) nhóm tác động về mặt kỹ thuật. Các biện pháp kỹ thuật cần đảm bảo phù hợp với cấu trúc hiện tại và động thái rừng trong tương lai, các biện pháp xã hội cần quan tâm tới xu thế và tác động xã hội. Muốn vậy, đối với mỗi đơn vị sản xuất, mỗi đơn vị rừng cần được nghiên cứu đầy đủ về cấu trúc và động thái từ đó kết hợp với các tiêu chí khác đưa ra biện pháp tác động sao cho kinh doanh có hiệu quả nhất. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 CCR bao gồm cả chứng chỉ gỗ, là công cụ để giúp thực hiện QLRBV.

Có được CCR thể hiện tác dụng trên các mặt: kinh tế, xã hội, môi trường mà chủ thể quản lý đạt được. CCR được các tổ chức cấp trên nguyên tắc: CCR áp dụng cho mọi đơn vị quản lý rừng có chức năng sản xuất lâm sản và đang thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh, với quy mô khác nhau, kể cả khu vực nhà nước và tư nhân. CCR là một quá trình hoàn toàn tự nguyện. Sơ lược về hệ thống các tổ chức cấp CCR trên thế giới Trên thế giới có rất nhiều các tổ chức được quyền cấp CCR, mỗi tổ chức đều xây dựng những nguyên tắc, tiêu chuẩn, tiêu chí riêng để đánh giá, giám sát tính bền vững trong quản lý rừng.

Trong đó nổi bật là một số tổ chức với tầm hoạt động trên khắp thế giới: 1) Hội đồng quản trị rừng thế giới (Forest Sterwardship Council - FSC) 2) Tổ chức cấp chứng chỉ rừng liên châu Âu (The Pan - European Forest Certification - PEFC) 3) Tổ chức cấp chứng chỉ rừng quốc gia Malaysia và Kerhout Hội đồng quản trị rừng thế giới đã uỷ quyền cho nhiều tổ chức được cấp chứng chỉ rừng như: 1. SGS Forestry - QUALIFOR (Anh) 2. Hiệp hội đất, Chương trình Woodmark (Anh) 3. BM TRADA Certification (Anh) 4.

Hệ thống chứng chỉ khoa học (Scientific Certification System), chương trình bảo tồn rừng (Mỹ) 5. Liên minh Rừng mưa (Rainforest Alliance), Chương trình Smartwood 6. Silva Forest Foundation (Canada) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. GFA Terra System (Đức) 9.

South African Bureau for Standards - SABS (Nam Phi) 10. Institute for Martokologic - IMO, (Thụy sỹ ) FSC xây dựng 10 nguyên tắc và tiêu chuẩn cho QLRBV, phù hợp cho tất cả rừng tự nhiên và rừng trồng cũng như rừng ở các điều kiện khác nhau như nhiệt đới, ôn đới. Từ các tiêu chuẩn chung, các quốc gia hay khu vực tham gia QLRBV sẽ xây dựng bộ tiêu chuẩn quốc gia riêng phù hợp điều kiện cụ thể. Các bộ tiêu chuẩn phải được FSC phê chuẩn trước khi được chính thức áp dụng để đánh giá và cấp chứng chỉ cho quốc gia đó.

Việt Nam cũng đã tham gia vào FSC tháng 6 năm 2002 và đang thực hiện việc xây dựng Bộ tiêu chuẩn quốc gia về CCR của Việt Nam dựa theo Bộ tiêu chuẩn chung đồng thời tiến hành các quy trình cấp CCR cho các đơn vị quản lý rừng trên toàn quốc. QLRBV tại Việt Nam 1. Sơ lược về hệ thống quản lý, kinh doanh lâm nghiệp bền vững Tại Việt Nam, tiến trình QLRBV & CCR được khởi động từ năm 1998 với việc thành lập tổ công tác quốc gia (National Working Group – NWG) tại hội thảo quốc gia về “QLRBV & CCR” được tổ chức ngày 10 – 13 tháng 2 năm 1998, tại Thành phố Hồ Chí Minh. Từ khi được thành lập tới nay, với sự hỗ trợ của nhiều dự án, tổ chức quốc tế đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều cuộc hội thảo về vấn đề này.

NWG đã dựa trên cơ sở bộ tiêu chuẩn của FSC quốc tế xây dựng được bộ “Tiêu chuẩn Việt Nam QLRBV” (P&C&I Việt Nam_ Phụ biểu 1). Về các tiêu chí, chỉ số cụ thể áp dụng đối với từng vùng còn đang được tiếp tục nghiên cứu và bổ sung qua các đề tài nghiên cứu trên nhiều vùng miền trên đất nước. Hội KHKT Lâm nghiệp Việt Nam đã có quyết định số 46/QĐ-TƯH ngày 12/5/2006 về việc thành lập Viện QLRBV & CCR trên cơ sở sát nhập và nâng cấp NWG với Trung tâm môi trường và lâm sản nhiệt đới LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 (TROSERC) để tăng cường hiệu quả và tiếp tục thực hiện các chức năng, nhiệm vụ trước đây. Những chính sách của nhà nước về quản lý, kinh doanh lâm nghiệp bền vững Các chính sách liên quan đến QLRBV được hiểu là những chính sách điều tiết, chi phối trực tiếp và có tác động đến việc quản lý và sử dụng nguồn tài nguyên rừng và đất rừng một cách bền vững.

Đó là các văn bản luật, dưới luật, các văn bản, quy phạm của Chính phủ, Bộ NN&PTNT, liên Bộ. Mỗi địa phương trong quản lý lại có những quy định riêng, cụ thể hơn căn cứ vào các văn bản pháp luật chung của nhà nước và căn cứ vào tình hình đặc trưng của địa phương. Cho tới nay, về luật và các văn bản dưới luật, các văn bản được Chính phủ và Bộ ngành thông qua có liên quan và chi phối công tác QLRBV gồm rất nhiều văn bản nhưng về cơ bản và ảnh hưởng mạnh mẽ tới QLRBV tại Việt Nam gồm một số văn bản cơ bản: Luật đất đai, luật bảo vệ và phát triển rừng…(phụ lục 1).