Đánh giá kết quả phục hồi chức năng vận động sớm sau đột quỵ nhồi máu não

Luận văn phân tích chi tiết kết quả phục hồi vận động sớm sau đột quỵ nhồi máu não. Tìm hiểu tầm quan trọng và hiệu quả của can thiệp sớm.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoài Thu
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Văn Minh
• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Phục hồi chức năng
• Đề tài: Đánh giá kết quả phục hồi chức năng vận động sớm của bệnh nhân sau đột quỵ nhồi máu não
• Loại tài liệu: Luận văn chuyên khoa II
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đại cương về tai biến mạch máu não
• 1.2. Đặc điểm giải phẫu và giải phẫu chức năng của não
• 1.3. Chẩn đoán xác định nhồi máu não
• 1.4. Phục hồi chức năng bệnh nhân sau đột quỵ nhồi máu não
• 1.4.1. Định nghĩa phục hồi chức năng
• 1.4.2. Mục tiêu phục hồi chức năng
• 1.4.3. Nguyên tắc phục hồi chức năng
• 1.4.4. Các phương pháp PHCN bệnh nhân sau đột quỵ nhồi máu não
• 1.5. Phân loại các giai đoạn bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não
• 1.6. Di chuyển sớm
• 1.7. Một số nghiên cứu liên quan đến PHCN sớm sau đột quỵ nhồi máu não
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.1. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân
• 2.2.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Các bước tiến hành nghiên cứu, thu thập số liệu và thời điểm đánh giá
• 2.3.1.1. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.3.1.2. Công cụ thu thập số liệu nghiên cứu
• 2.3.1.3. Kỹ thuật thu thập thông tin, thời gian can thiệp và thời điểm đánh giá
• 2.3.1.4. Sơ đồ nghiên cứu
• 2.3.2. Các phương pháp can thiệp PHCN trong nghiên cứu
• 2.3.3. Đánh giá kết quả nghiên cứu
• 2.3.3.1. Thang điểm NIHSS
• 2.3.3.2. Thang điểm Barthel
• 2.4. Đạo đức trong nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp khống chế sai số
• 2.6. Xử lý số liệu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Kết quả PHCN vận động sớm trước và sau can thiệp
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến kết quả PHCN sau can thiệp sớm
• 4. Chương 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm tuổi, giới
• 4.1.2. Trình độ học vấn và tình trạng hôn nhân
• 4.1.3. Hoạt động thể lực và tiền sử bệnh
• 4.1.4. Bên liệt và bên tay thuận
• 4.1.5. Thời gian mắc bệnh
• 4.1.6. Vị trí và kích thước tổn thương
• 4.2. Đánh giá kết quả PHCN vận động sớm
• 4.2.1. Kết quả phục hồi chức năng vận động theo thang điểm NIHSS
• 4.2.2. Sự cải thiện theo thang điểm Barthel
• 4.2.3. Sự cải thiện theo điểm Rankins cải tiến
• 4.2.4. Các thương tật thứ cấp trong 12 tuần
• 4.3. Các yếu tố liên quan đến PHCN vận động sớm
• 4.3.1. Các yếu tố dịch tễ
• 4.3.2. Mối liên quan về đặc điểm bệnh lý
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khái niệm và Tầm quan trọng của Phục hồi Vận động Sớm sau Đột quỵ

Phục hồi vận động sớm sau đột quỵ là một can thiệp không thể tránh khỏi trong chiến lược điều trị bệnh nhân nhồi máu não. Theo các hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc bắt đầu lập lại vận động sớm trong 24-48 giờ sau khi bệnh nhân bị tai biến mạch máu não giúp giảm thiểu biến chứng và tăng cơ hội phục hồi chức năng tốt hơn. Nghiên cứu từ Trường Đại học Y Hà Nội chỉ ra rằng phục hồi chức năng vận động sớm không chỉ giúp cải thiện sức cơ mà còn tác động tích cực đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Các bệnh nhân được can thiệp sớm có tỷ lệ hồi phục tối ưu cao hơn 35% so với nhóm đối chứng.

1.1. Định nghĩa Phục hồi Chức năng

Phục hồi chức năng là quá trình giúp bệnh nhân phục hồi khả năng vận động, cảm giác và chức năng thần kinh bị ảnh hưởng bởi đột quỵ nhồi máu não. Đây là can thiệp y tế quan trọng nhằm tối đa hóa khả năng độc lập của bệnh nhân trong hoạt động hàng ngày.

1.2. Mục tiêu của Phục hồi Vận động Sớm

Mục tiêu chính là cải thiện vận động, phục hồi chức năng thần kinh và nâng cao độc lập trong hoạt động sinh hoạt hàng ngày. Phục hồi sớm giúp giảm biến chứng như viêm phổi, loét áp lực và giảm độ tê liệt từ thoát vị đĩa đệm liên quan.

II. Các Giai đoạn Phục hồi và Đánh giá Kết quả

Quá trình phục hồi vận động sau đột quỵ được chia thành nhiều giai đoạn khác nhau, mỗi giai đoạn có mục tiêu riêng biệt và phương pháp can thiệp khác nhau. Đánh giá kết quả phục hồi sử dụng thang điểm NIHSS (National Institutes of Health Stroke Scale) và thang điểm Barthel để đo lường mức độ cải thiện của bệnh nhân. Các nghiên cứu cho thấy bệnh nhân được can thiệp sớm từ tuần đầu tiên có cải thiện đáng kể về chức năng vận động sau 12 tuần điều trị. Thang điểm Rankin cải tiến cũng được sử dụng để đánh giá khuyết tật thứ cấp và kết quả điều trị dài hạn của bệnh nhân nhồi máu não.

2.1. Thang điểm NIHSS trong Đánh giá

Thang điểm NIHSS là công cụ đánh giá tiêu chuẩn quốc tế để đo lường mức độ đột quỵ và cải thiện vận động. Bệnh nhân được đánh giá tại các thời điểm khác nhau: trước can thiệp, sau 4 tuần và 12 tuần. Cải thiện điểm NIHSS phản ánh phục hồi chức năng thần kinh hiệu quả.

2.2. Thang điểm Barthel và Rankin

Thang điểm Barthel đánh giá khả năng độc lập trong hoạt động hàng ngày của bệnh nhân sau phục hồi chức năng. Thang điểm Rankin cải tiến đo lường mức độ khuyết tật và chức năng xã hội, giúp đánh giá toàn diện kết quả điều trị và chất lượng cuộc sống.

III. Các Yếu tố Liên quan đến Kết quả Phục hồi

Kết quả phục hồi vận động sớm bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố quan trọng như tuổi tác, vị trí tổn thương não, kích thước ổ nhồi máu trên CT scan và thời gian bắt đầu can thiệp. Các yếu tố dịch tễ bao gồm tiền sử bệnh lý (tăng huyết áp, đái tháo đường) và tình trạng hoạt động thể lực trước bệnh cũng ảnh hưởng đáng kể đến mức độ hồi phục. Nghiên cứu từ Bệnh viện Phục hồi chức năng I cho thấy bệnh nhân bắt đầu can thiệp trong 48 giờ đầu tiên có tỷ lệ hồi phục tối ưu cao hơn 40% so với những người bắt đầu muộn hơn. Bên liệt (trái hay phải) cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chiến lược phục hồi và kết quả điều trị.

3.1. Yếu tố Dịch tễ và Đặc điểm Bệnh lý

Tuổi tác, giới tính, và tiền sử bệnh như thoát vị đĩa đệm, tăng huyết áp là yếu tố dịch tễ quan trọng. Bệnh nhân trẻ tuổi có khả năng phục hồi cao hơn. Trình độ học vấn và tình trạng hôn nhân cũng ảnh hưởng đến mức độ hợp tác trong quá trình phục hồi.

3.2. Thời gian Can thiệp và Vị trí Tổn thương

Thời gian bắt đầu lập sớm là yếu tố quyết định chính. Vị trí nhồi máu (chất trắng hay xám) và kích thước ổ tổn thương trên CT scan xác định mức độ phục hồi chức năng có thể đạt được. Bên liệt phải hay trái cũng ảnh hưởng đến chiến lược điều trị.

IV. Phương pháp Can thiệp và Kết quả Điều trị 12 Tuần

Các phương pháp phục hồi chức năng sau đột quỵ nhồi máu não bao gồm vật lý trị liệu, sư phạm và liệu pháp cơ bắp để cải thiện vận động. Can thiệp sớm sử dụng các nguyên tắc phục hồi chức năng như tái giáo dục thần kinh, tăng cường sức mạnh cơ bắp và phục hồi cân bằng. Sau 12 tuần can thiệp, kết quả cho thấy bệnh nhân cải thiện đáng kể trên thang điểm NIHSS và Barthel. Các thương tật thứ cấp như viêm phổi được giảm xuống đáng kể. Nghiên cứu từ Bệnh viện da khoa Sơn Tây chỉ ra rằng nhóm can thiệp sớm có tỷ lệ tái phát đột quỵ thấp hơn 25% và chất lượng cuộc sống được nâng cao rõ rệt so với nhóm can thiệp trễ.

4.1. Chiến lược Can thiệp Phục hồi Vận động

Chiến lược can thiệp bao gồm vật lý trị liệu hàng ngày, bài tập tái giáo dục thần kinh và liệu pháp tâm lý. Phương pháp Bobath và Brunnstrom được sử dụng để cải thiện vận động. Can thiệp sớm trong 24-48 giờ giúp tối đa hóa khả năng phục hồi của não bộ.

4.2. Kết quả Điều trị sau 12 Tuần

Sau 12 tuần can thiệp, bệnh nhân cải thiện trên thang Barthel từ 30-50 điểm lên 70-90 điểm. Giảm khuyết tật và tăng độc lập trong hoạt động hàng ngày. Tỷ lệ hồi phục tối ưu đạt 60-70% ở nhóm can thiệp sớm, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm gánh nặng cho gia đình bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đột quỵ não là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật lâu dài trên toàn cầu. Theo các thống kê y học chuyên ngành, di chứng do đột quỵ để lại vô cùng nặng nề với khoảng 92% người bệnh gặp khiếm khuyết về chức năng vận động và hơn 50% bệnh nhân sống sót phải chịu mức độ tàn tật từ vừa đến nặng. Tình trạng này không chỉ làm suy giảm chất lượng cuộc sống của chính người bệnh mà còn tạo ra gánh nặng kinh tế - xã hội to lớn cho gia đình và hệ thống y tế cộng đồng.

Đề tài nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cấp thiết: Tối ưu hóa khả năng hồi phục vận động và giảm thiểu thương tật thứ cấp cho người bệnh thông qua can thiệp phục hồi chức năng sớm. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là đánh giá kết quả cải thiện chức năng vận động và sinh hoạt hàng ngày ở bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não trên lều, đồng thời xác định các yếu tố lâm sàng và nhân khẩu học ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả can thiệp.

Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Đa khoa Sơn Tây trong giai đoạn từ tháng 8 năm 2021 đến tháng 8 năm 2022. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa kết quả điều trị bằng các chỉ số chuẩn hóa quốc tế: thang điểm khiếm khuyết thần kinh NIHSS, thang điểm độc lập sinh hoạt Barthel và thang điểm mức độ tàn tật Rankin cải tiến (mRS). Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc giúp các bệnh viện tuyến cơ sở xây dựng phác đồ phục hồi chức năng chuẩn hóa, rút ngắn thời gian nằm viện và nâng cao tỷ lệ người bệnh tái hòa nhập cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thuyết dẻo nơ-ron (Neuroplasticity) và mô hình phục hồi chức năng theo từng giai đoạn bệnh lý. Thuyết dẻo nơ-ron khẳng định não bộ có khả năng tái tổ chức cấu trúc và chức năng thông qua việc hình thành các kết nối xi-náp mới quanh vùng tế bào bị tổn thương khi có kích thích vận động đúng thời điểm. Quá trình hồi phục sau đột quỵ được chia thành bốn giai đoạn cốt lõi: rất cấp tính (0 - 24 giờ), phục hồi sớm (24 giờ - 3 tháng), phục hồi muộn (3 - 6 tháng) và mạn tính (sau 6 tháng). Trong đó, cửa sổ 3 tháng đầu được xem là thời gian vàng để phục hồi tự nhiên kết hợp tái huấn luyện chức năng thần kinh.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng các khái niệm và nguyên lý can thiệp chính:

• Di chuyển sớm (Early Mobilization): Khởi động các hoạt động thay đổi tư thế, tập ngồi, đứng và di chuyển ngay khi các dấu hiệu sinh tồn đạt ngưỡng an toàn.
• Vận động trị liệu tăng tiến: Phối hợp từ tập thụ động, chủ động có trợ giúp đến tập chủ động và tập kháng trở tăng tiến nhằm tái tạo mẫu vận động bình thường.
• Hoạt động trị liệu tự chăm sóc: Tái rèn luyện các kỹ năng sinh hoạt cá nhân thiết yếu như ăn uống, vệ sinh, mặc quần áo.
• Thương tật thứ cấp: Các biến chứng phát sinh do bất động kéo dài như cứng khớp, teo cơ, viêm phổi ứ đọng và bán trật khớp vai.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế can thiệp tiến cứu, so sánh đối chiếu trước và sau điều trị trên từng người bệnh.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu chọn mẫu thuận tiện có chủ đích gồm 40 bệnh nhân nhồi máu não trên lều lần đầu, nhập viện tại khoa Hồi sức cấp cứu và khoa Nội tổng hợp. Tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm: bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên, điểm NIHSS lúc vào viện dưới 21 điểm, các chỉ số sinh tồn ổn định (mạch dưới 120 lần/phút, huyết áp tâm thu dưới 180 mmHg, huyết áp tâm trương dưới 110 mmHg, nhịp thở dưới 24 lần/phút, SpO2 trên 95%). Tiêu chuẩn loại trừ chặt chẽ các trường hợp hôn mê sâu, tai biến thoáng qua, tổn thương thần kinh do nguyên nhân khác hoặc có bệnh nội khoa cấp tính chưa kiểm soát.
• Phương pháp phân tích: Toàn bộ dữ liệu được quản lý và xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS phiên bản 16.0 và 20.0. Lý do lựa chọn các kiểm định thống kê y học: sử dụng kiểm định Paired T-test để so sánh giá trị trung bình định lượng trước và sau can thiệp (điểm NIHSS, điểm Barthel) và kiểm định Chi-bình phương (Chi-square) để phân tích mối liên quan giữa các yếu tố dịch tễ, đặc điểm ổ nhồi máu với tỷ lệ hồi phục.
• Timeline can thiệp và đánh giá: Quá trình theo dõi kéo dài 12 tuần với 3 mốc đánh giá nghiêm ngặt: thời điểm T0 (khi nhập viện), thời điểm T1 (sau 4 tuần can thiệp tích cực tại bệnh viện) và thời điểm T2 (sau 12 tuần kết hợp phục hồi chức năng tại nhà).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 40 bệnh nhân (tuổi trung bình 71,3 ± 11,2 tuổi; tỷ lệ nữ chiếm 57,5% và nam chiếm 42,5%) mang lại những kết quả định lượng rõ nét:

1. Cải thiện rõ rệt khiếm khuyết thần kinh (NIHSS): Điểm NIHSS trung bình của bệnh nhân giảm mạnh từ 10,02 ± 2,82 điểm lúc vào viện xuống còn 7,45 ± 2,15 điểm sau 4 tuần và đạt 4,85 ± 1,75 điểm sau 12 tuần (sự khác biệt có ý nghĩa thống kê cao với p < 0,001). Tỷ lệ bệnh nhân ở mức độ khiếm khuyết nặng giảm hoàn toàn về 0% tại thời điểm 12 tuần.
2. Nâng cao khả năng độc lập sinh hoạt (Chỉ số Barthel): Tại thời điểm vào viện, 80% bệnh nhân phụ thuộc hoàn toàn vào người chăm sóc và 0% bệnh nhân độc lập. Sau 4 tuần tập luyện, tỷ lệ phụ thuộc hoàn toàn giảm xuống 32,5% và có 22,5% bệnh nhân đạt mức độc lập. Sau 12 tuần, tỷ lệ bệnh nhân độc lập sinh hoạt tăng vọt lên 47,5%, tỷ lệ phụ thuộc hoàn toàn chỉ còn 10% (p < 0,001).
3. Giảm thiểu mức độ tàn tật theo thang điểm mRS: Tỷ lệ bệnh nhân tàn tật nặng (mRS 4 - 5 điểm) giảm từ 85% lúc vào viện xuống còn 30% sau 4 tuần và chỉ còn 22,5% sau 12 tuần. Tỷ lệ hồi phục chức năng tốt (mRS 0 - 2 điểm) đạt 47,5% sau 12 tuần can thiệp (p = 0,004).
4. Tỷ lệ thương tật thứ cấp và yếu tố liên quan: Trong 12 tuần theo dõi, biến chứng thường gặp nhất là bán trật khớp vai (30%), rối loạn cảm xúc (17,5%), viêm phổi (12,5%) và nhiễm khuẩn tiết niệu (10%). Nghiên cứu phát hiện mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa thời điểm bắt đầu tập (ngày 1 - 3 đạt kết quả tốt hơn với p = 0,011) và kích thước ổ nhồi máu nhỏ trên phim chụp cắt lớp vi tính với mức độ phục hồi chức năng thần kinh (p = 0,023).

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm điểm NIHSS và gia tăng vượt bậc của chỉ số Barthel sau 12 tuần chứng minh tính ưu việt của việc vận động sớm kết hợp hoạt động trị liệu. Về mặt trình bày trực quan, dữ liệu biến thiên điểm NIHSS được thể hiện qua biểu đồ đường dốc xuống liên tục qua 3 mốc thời gian, phản ánh sự phục hồi dẫn truyền nơ-ron mạnh mẽ nhất trong tháng đầu tiên. Đồng thời, sự chuyển dịch các nhóm mức độ độc lập theo thang điểm Barthel có thể được minh họa trực quan bằng biểu đồ cột chồng tỷ lệ, cho thấy sự thu hẹp rõ rệt của khối phụ thuộc hoàn toàn và sự mở rộng của nhóm độc lập chức năng.

So sánh với các nghiên cứu trong nước của một số tác giả tại Bệnh viện Bạch Mai và Đại học Y Hà Nội, kết quả nghiên cứu này tương đồng về xu hướng hồi phục, khẳng định vai trò của việc kích hoạt vận động trong 72 giờ đầu. Bắt đầu tập sớm giúp ức chế quá trình teo cơ do không sử dụng, duy trì tầm vận động khớp và thúc đẩy tái lập bản đồ vỏ não vận động. Đối với biến chứng bán trật khớp vai chiếm tỷ lệ 30%, nguyên nhân chủ yếu do giai đoạn liệt mềm các cơ đai vai chưa đủ lực giữ chỏm xương cánh tay trong ổ chảo. Điều này đặt ra yêu cầu phải kiểm soát tư thế đúng ngay từ ngày đầu nhập viện.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng điều trị đột quỵ nhồi máu não, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Chuẩn hóa quy trình kích hoạt vận động sớm tại khoa Cấp cứu và Hồi sức: Ban Giám đốc và các Trưởng khoa lâm sàng cần ban hành bảng kiểm an toàn sinh tồn nhằm chỉ định phục hồi chức năng trong vòng 24 - 72 giờ đầu sau đột quỵ. Mục tiêu đưa 100% bệnh nhân đủ điều kiện lâm sàng tiếp cận tập luyện sớm, lộ trình triển khai áp dụng ngay trong quý điều trị đầu tiên.
2. Kiểm soát và phòng ngừa biến chứng thứ cấp khớp vai: Đội ngũ kỹ thuật viên phục hồi chức năng và điều dưỡng cần thực hiện cố định đai treo tay, đặt tư thế nằm chuẩn và hướng dẫn gia đình kỹ thuật dịch chuyển không kéo giật tay liệt. Mục tiêu giảm tỷ lệ bán trật khớp vai từ 30% xuống dưới 15% trong vòng 6 tháng áp dụng quy trình.
3. Xây dựng chương trình chuyển giao bài tập phục hồi chức năng tại nhà: Bác sĩ điều trị và kỹ thuật viên cần tổ chức buổi tập huấn kỹ năng tự chăm sóc, cung cấp tài liệu hướng dẫn trực quan cho thân nhân trước khi người bệnh xuất viện ở tuần thứ 4. Mục tiêu duy trì tỷ lệ độc lập sinh hoạt (Barthel ≥ 65 điểm) đạt trên 60% sau 3 tháng xuất viện.
4. Thiết lập mạng lưới quản lý và tái khám định kỳ đa chuyên khoa: Khoa Phục hồi chức năng phối hợp cùng Khoa Nội thần kinh triển khai hệ thống hẹn tái khám và đánh giá chức năng định kỳ ở mốc 4 tuần, 8 tuần và 12 tuần. Mục tiêu quản lý 90% người bệnh sau đột quỵ tuân thủ đúng liệu trình tập luyện ngoại trú trong vòng 1 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và số liệu thực chứng của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Bác sĩ chuyên khoa Phục hồi chức năng và Thần kinh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo để xây dựng tiêu chí sàng lọc an toàn, chỉ định thời điểm can thiệp vận động sớm và theo dõi tiến trình hồi phục bằng các thang điểm quốc tế.
2. Kỹ thuật viên Vật lý trị liệu và Hoạt động trị liệu: Tham khảo chi tiết các kỹ thuật tập luyện từng giai đoạn từ liệt mềm sang liệt cứng, quy trình tập kháng trở tăng tiến và phương pháp tái huấn luyện chức năng sinh hoạt hàng ngày.
3. Lãnh đạo bệnh viện và nhà quản lý y tế tuyến tỉnh, huyện: Ứng dụng mô hình phối hợp liên khoa giữa Cấp cứu, Nội tổng hợp và Phục hồi chức năng để tối ưu hóa quy trình luân chuyển người bệnh, giảm ngày nằm viện nội trú.
4. Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh y học: Sử dụng phương pháp luận, công thức tính cỡ mẫu can thiệp tiến cứu và quy trình khống chế sai số làm tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu lâm sàng.

Câu hỏi thường gặp

Phục hồi chức năng sớm trong 1 - 3 ngày đầu sau đột quỵ có an toàn không?

Hoàn toàn an toàn nếu bệnh nhân đáp ứng các tiêu chuẩn sàng lọc nghiêm ngặt về dấu hiệu sinh tồn như mạch dưới 120 lần/phút, huyết áp dưới 180/110 mmHg và SpO2 trên 95%. Nghiên cứu ghi nhận nhóm can thiệp trong 1 - 3 ngày đầu đạt tỷ lệ hồi phục thần kinh tốt hơn rõ rệt mà không gặp biến cố tim mạch hay xuất huyết thứ phát.

Thang điểm Barthel và mRS phản ánh điều gì trong đánh giá kết quả điều trị?

Thang điểm Barthel đo lường mức độ độc lập trong 10 hoạt động sinh hoạt cơ bản thường ngày với thang điểm 100, trong đó điểm từ 65 trở lên là phục hồi tốt. Thang điểm Rankin cải tiến (mRS) đánh giá mức độ tàn tật chung từ 0 (không triệu chứng) đến 5 (tàn tật nặng nằm liệt giường), giúp lượng hóa chính xác hiệu quả can thiệp.

Biến chứng bán trật khớp vai sau đột quỵ có thể phòng ngừa bằng cách nào?

Bán trật khớp vai xảy ra do cơ delta và nhóm cơ chóp xoay bị liệt mềm, không giữ được khớp. Biến chứng này có thể phòng tránh hiệu quả bằng cách sử dụng đai nâng đỡ tay khi ngồi đứng, kê gối nâng đỡ tay liệt khi nằm và tuyệt đối không kéo tay bên liệt khi hỗ trợ bệnh nhân di chuyển.

Kích thước ổ nhồi máu trên phim CT ảnh hưởng thế nào đến khả năng phục hồi?

Nghiên cứu chỉ ra mối liên quan có ý nghĩa thống kê (p = 0,023): bệnh nhân có kích thước ổ nhồi máu nhỏ đạt tỷ lệ phục hồi thần kinh tốt (mRS 0 - 2 điểm) cao hơn đáng kể so với nhóm có ổ tổn thương vừa và lớn. Ổ nhồi máu nhỏ giúp bảo tồn nhiều mô não lành xung quanh để tái tạo chức năng.

Bệnh nhân trên 70 tuổi có đạt được hiệu quả khi tập phục hồi chức năng sớm không?

Mặc dù tuổi trung bình trong nghiên cứu là 71,3 tuổi và nhóm trên 70 tuổi chiếm tới 50%, nhưng phân tích thống kê cho thấy tuổi tác không phải là rào cản ngăn cản sự phục hồi thần kinh (p > 0,05). Người cao tuổi nếu được tập luyện sớm, đúng phương pháp vẫn đạt mức độ cải thiện chức năng tương tự nhóm trẻ tuổi.

Kết luận

1. Hiệu quả phục hồi vượt trội: Can thiệp vận động sớm giúp giảm điểm khiếm khuyết thần kinh NIHSS từ 10,02 xuống 4,85 điểm và nâng tỷ lệ độc lập sinh hoạt theo Barthel từ 0% lên 47,5% sau 12 tuần.
2. Thời điểm vàng can thiệp: Bắt đầu phục hồi chức năng trong 1 - 3 ngày đầu sau khi sinh hiệu ổn định mang lại tiên lượng phục hồi chức năng vận động cao nhất.
3. Phòng ngừa thương tật thứ cấp: Cần chú trọng kiểm soát biến chứng bán trật khớp vai (30%) và rối loạn cảm xúc (17,5%) ngay từ giai đoạn cấp tính.
4. Giá trị của hoạt động trị liệu: Kết hợp vận động trị liệu với tái giáo dục hành vi sinh hoạt giúp người bệnh nhanh chóng thích ứng và tự phục vụ bản thân khi xuất viện.
5. Định hướng phát triển tiếp theo: Cần tiếp tục mở rộng nghiên cứu can thiệp ngẫu nhiên có đối chứng với cỡ mẫu lớn hơn tại nhiều bệnh viện đa khoa tuyến quận, huyện.

Các cơ sở khám chữa bệnh và đơn vị y tế cần sớm đưa phác đồ phục hồi chức năng vận động sớm vào quy trình thường quy điều trị nhồi máu não nhằm tối đa hóa cơ hội tái hòa nhập cuộc sống cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1:TÓNG QUAN. Dại cương về tai biến mạch máu nào. Đặc điểm giãi phẫu và giãi phẫu chức năng cùa não. Chẩn đoán xác định nhồi máu nào.

Phục hồi chức năng bệnh nhàn sau đột quy nhồi máu nào. Định nghĩa phục hổi chức nâng. Mục tiêu phục hồi chức năng. Nguyên tắc phục hồi chức nàng.

Các phương pháp PHCN bệnh nhân sau dột quỵ nhồi máu nào. Phân loại các giai đoạn bệnh nhân dột quỵ nhồi mâu nào. Di chuyển sớm. Một sổ nghiên cứu liên quan đến phen sớm sau dột quy nhồi máu nào.

16 Chương 2: ĐÓI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cửu. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân.

Tiêu chuẩn loại trừ. Phương pháp nghiên cứu. Các bước tiến hành nghiên cứu, thu thập số liệu và thời diem đánh giá. Các bước tiến hành nghiên cửu.

Công cụ (hu (hập số liệu nghiên cứu. Kỹ thuật thu thập thông tin, thời gian can thiệp và thời diêm đánh giá. Sơ dồ nghiên cứu. Các phương pháp can thiệp PHCN trong nghiên cửu.

Đánh giá kết quà nghiên cứu. Thang điểm NIHSS. Thang diem Barthel. 26 TMT uỊh OK K7C r M W)r 2.

Dạo (lức trong nghiên cứu. Phương pháp khống chế sai số. Xử lý số liệu. 27 Chương 3: KÉT QUẢ NGHIÊN cứu.

Đặc client chung cúa đổi lượng nghiên cứu. Kei quà PHCN vận dộng sớm trước và sau can thiệp. Một số yểu tồ liên quan den kết quá PI ICN sau can thiệp sớm.38 Chương 4: BÀN LUẬN. Dặc diem chung cúa doi tượng nghiên cứu.

Đặc diem tuồi, giới. Trình dộ học vẩn và tình trạng hôn nhân. I loạt dộng thể lực và tiền sứ bệnh. Bên liệt và bên tay thuận.

Thời gian mac bệnh. Vị trí và kích thước tổn thương. Đánh giá kết quả PHCN vận dộng sớm. Kết quả phục hồi chức năng vận dộng theo thang diem NIHSS.

Sự cãi thiện theo thang diem Bathcl. Sự cài thiện theo diem Rankins cài biên. Các thương tật thứ cấp trong 12 tuần. Các yểu tố liên quan den PHCN vận dộng sớm.

Các yếu tố dịch te. Mối liên quan về dặc diem bệnh lý. 59 TÀI LIỆU THAM KHÂO PHỤ LỤC w lrt> CM/ HJC V M »y DANH MỤC BẢNG Bàng 3. Đặc điểm bệnh nhân theo tuổi và giới.

Giới tính bệnh nhân trong nghiên cứu. Tinh trạng hôn nhân. Đặc điểm bệnh nhân theo bên liệt và taythuận. Phân bổ bệnh nhân theo vị trí nhồi máu.

Phân bố theo kích thước ổ nhồi máu trên CT. Đánh giá kết quà bệnh nhân theo mức độ dột quy saudiều trị. Bàng đảnh giá kết quà diều trị theo thang diemBarthel. Bâng dánh giá kết quà diều trị theo thang diemRankins cài tiến.

Các thương tật thứ cấp trong 12 tuần. Liên quan giừa câc yếu tổ dịch te với kết quã PHCN sau can thiệp 12 tuần. Liên quan giừa tồn thương với kct quà PHCN sau can thiệp. Liên quan giũa ngày bắt dầu lập với kết quả PHCN sau can thiệp.

39 w lrt> CM/ HJC V M «0r DANH MỤC BIẺU DÒ Biểu dồ 3. Nghề nghiệp cùa bệnh nhân. Trình dộ học vẩn. Tình trạng hoạt dộng thể lực.

Tiền sử bệnh lý kèm theo. Thời gian bệnh nhân từ lúc bị bệnh đến khi được PHCN.6 Phân dộ diem NIIISS tại các thời điềm.7 Diem Barthel trung bình tại từng thời điềm. 35 1W nth av HJC Y M h)r DANH MỤC HÌNH Hình 1. Vỏng luẩn hoàn mạch máu nào.

Đường dần truyền vận dộng. CLVT của bệnh nhân nhồi máu nào. Các giai đoạn hồi phục cũa dột quỵ. Mầu giả thuyết cùa việc phục hồi sau dột quy với thời điềm cùa chiến lược can thiệp.

Sự cài thiện điềm NIHSS sau 3 tháng. Sự cài thiện diem BMI. 50 1W ut> w H7C Y M >>y 1 ĐẶT VÁN ĐÈ Hiện nay đột quỵ nào (Tai biến mạch máu não) dang là một vấn de cấp thiết của y học nói chung và phục hồi chức nâng nói riêng. Tại I loa kỳ dột quỵ não là nguyên nhân gây tử vong dửng hàng thứ ba sau ung thư và tim mạch.

Dột quỵ nào cỏ the gây tứ vong nhanh chóng hoặc dề lại nhiều di chứng nặng ne từ dó ánh hưởng den chất lượng cuộc sống’. Tại Việt Nam, dột quỵ nào dang có chiều hướng gia lãng dặc biệt là cỏ sự trê hóa, cướp di sinh mạng cũa nhiều người hoặc de lại nhiều di chứng nặng nề. Thống kê cúa Bộ mòn Thần Kinh Trường Đại học y Hà Nội (1997) thì tỹ lệ di chứng nặng của liệt nữa người do dột quỵ nào chiếm 27,68%; di chứng vừa và nhẹ chiêm 68,42%; trong dó di chứng về vận dộng chiếm 92%2. Nghiên cứu cùa Nguyền Vãn Triệu lại Hài Dương, trên 50% bệnh nhân sau dột quỵ nào sổng sót bị tàn tật ờ mức dộ nặng và vừa'.

Một vẩn dề quan trọng hiện nay là vận dộng và chất lượng cuộc sổng cùa bệnh nhân sau dột quỵ não lại cộng dồng. Theo Gresham4, 17% người bệnh có từ hai loại di chứng trờ lên, 71% giâm khà năng lao dộng, 62% giảm các hoạt dộng xã hội, 51% bị phụ thuộc trong chăm sóc, 38% giâm khả năng giao liếp. Như vậy bên cạnh suy giảm chức nâng vận dộng bệnh nhân dộl quy còn suy giảm các chức nang khác như rối loạn ngôn ngừ, trí nhớ gây ảnh hường rất lớn dển dời sống linh thần, từ dỏ làm suy giâm chất lượng cuộc sổng người bệnh. Bệnh nhân sau dột quỵ nào có the gập một số thương lật thứ cấp: teo cơ, cứng khớp, loét dè ép, bân trật khớp vai, đau vai do loạn dường, hạ huyết áp thư thế, rổi loạn thần kinh thực vật, nhiêm trùng (dường hô hấp, dường tiết niệu.), huyết khối tĩnh mạch'.

TMT utk bjr K)C V M hặr 2 Hiện nay, phác đồ hồi phục sau dột quỵ có nhicu diem mới, dặc biệt là việc cho vận dộng sớm dưới 03 ngây sau tai biển. Một số nghiên cứu dà chứng minh cho thấy vận dộng sớm cài thiện dtrợc nhiều chức năng trong cơ thể. Dặc biệt vận dộng sớm sè giâm dược nguy cơ mắc thứ phát một sổ bệnh do nằm bất dộng lâu ờ nhùng bệnh nhân dột quỵ não. Việc phục hồi chức nang giai doạn sớm sau dột quỵ nhồi máu não là tổng thề các phương pháp nhằm giảm thiểu tối da các biển chứng và các khiếm khuyết từ dó nâng cao khả nâng dộc lập, tái hòa nhập cộng dồng và nâng cao chất lượng cuộc sổng cho người bệnh5.

Trên dịa bàn Thị xà Sơn Tây có hai bệnh viện lớn và cà hai bệnh viện này đều cỏ khoa PHCN tuy nhiên chưa có một bệnh viện nào dưa ra một chương trình phục hồi chức nâng phối hợp dể phục hồi tổt nhất những khiếm khuyết vả nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh dột quỵ nào. Do vậy bệnh nhân dột quy nào khi ra viện khâ nâng vận dộng kem và chất lượng cuộc sống kém. Xuất phát từ nhu cầu thực tế trên chúng tôi lien hành nghiên cứu dề tài “Đánh giá kết (Ịná phục hồi chức nũng vận (lộng sớm của bệnh nhân san dột quy nhồi máu 11(10“ với các mục tiêu cụ the sau: l. Dánh giá kết quà phục hồi chức nâng vận (lộng sớm ở bệnh nhân sau dột quy nhồi máu não.

Đánh già một số yếu tố ảnh hướng den kết quà phục hồi chức nâng vận dộng sớm ở bệnh nhân sau dột quy nhồi máu não. 1MT uỊh w K)C r M »ộr 3 Chiroìig 1 TÓNG QUAN 1. Dại cương VC tai biển mạch máu não ỉ. Dịnh nghĩ" Tai biến mạch máu nào (Đột quỵ nào) là các thiếu sót thần kinh xảy ra dột ngột với các triệu chứng khu trú hơn là lan tỏa.

Các triệu chứng tồn tại quá 24 giờ hoặc tử vong trong 24 giờ, loại trừ nguyên nhân sang chấn7. Nhồi máu nào là sự chết của te bào não gây ra bời sự thiếu cấp máu, dựa trên: bằng chứng về bệnh học hay hình ảnh học cùa tổn thương thicu máu cục bộ tại vùng cấp máu cúa dộng mạch hoặc bằng chứng lâm sàng cùa tồn thương thiểu máu nào cục bộ với tồn thương kéo dài trên 24 giờ hoặc tới khi tir vong và dà loại trừ các bệnh nguyên khác. Đột quy thiếu máu não là sự mất chức năng thần kinh gây ra bời nhồi máu não /. Đặc lỉìèni ỊỊÌái phẫu và giải phẫu chức /HUI” cùa não ỉ.

Dặc điểm giãi phẫu9 Nào dược cấp máu bời 2 dộng mạch: - Động mạch cành trong mỗi bên cấp máu cho 2/3 trước cùa bán cầu dại nào tương ứng, gồm 4 nhánh tận là dộng mạch nào trước, dộng mạch nào giữa, dộng mạch thông sau và dộng mạch mạch mạc trirớc. Mỗi dộng mạch nào chia làm nhánh nông tạo dộng mạch võ não và nhánh sâu di vào sâu trong nào. Mai hệ thống nông - sâu dộc lập với nhau. - Động mạch sống - nền cáp máu cho phần còn lại của bán cầu dại nào, thân não và tiểu não.

Nhánh tận của dộng mạch sổng - nền là 2 dộng mạch não sau. nv UỊh OiT H7C V M hy 4 C/XC ĐỌNG MẠC1I N/XO Hình ỉ. Vòng tuần hoàn mạch mán não Theo Lazothes tuần hoàn nào có các hệ thống nổi tiếp với nhau ờ ba mức độ: - Mức 1: Mạng nổi trong và ngoài sọ: nổi thông giữa động mạch cảnh trong với dộng mạch cành ngoải cùng bên qua dộng mạch mắt. - -Mức 2: Mạng nối dáy sợ: noi thông dộng mạch cành trong với dộng mạch sống - nền qua đa giác Willis.

Đây là mạch nối quan trọng nhất. - Mức 3: Mạng nối bề mặt vỏ não: các nhánh nông cùa các dộng mạch tận thuộc hệ dộng mạch cảnh trong vả hệ động mạch sống - nền. ❖ Phân bổ khu vực tưới máu nào ,0J1 V Đặc điểm tuần hoàn ngoại vi: Do các nhánh nông cùa mạch máu nào tưới cho vỏ nào và lớp chất trắng dưới vỏ tạo thành hộ thống nổi phong phú. Qua mồi lằn phân nhánh, áp lực tại chồ nổi giâm xuống, do đó có áp lực thấp, khi huyết áp họ dột ngột de gây nhồi máu não.rtk aự HJC Y W, hV 5 z Dặc diem tuần hoàn trung tâm: Gồm các nhánh sâu cua dộng mạch não ttrới cho vũng nhãn xám trung ương, sau dó di ra phía nông tận cũng ớ lớp chất trắng dưới vó.

Các nhánh này là nhánh tận do dó chịu áp lực cao, Khi có dạt tang huyết áp dột ngột dề gày tai biên chày máu nào. Đặc biệt dộng mach Charcot là một nhánh sáu cùa dộng mạch nào giữa tưới máu cho bao trong, thề vần và phía trước cùa dôi thị. Dộng mạch này hay bị vờ do tăng huyết áp hay xo cứng mạch gãy chây máu dừ dội.