Phòng Ngừa và Xử Lý Nợ Xấu Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích 0387 phòng ngừa và xử lý nợ xấu của nhtm việt nam luận văn thạc sĩ tcnh trần anh thư đặng văn dân, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Anh Thư
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Văn Dân
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính − Ngân Hàng
• Đề tài: Phòng Ngừa và Xử Lý Nợ Xấu Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 0.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 0.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 0.4. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.5. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.6. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 0.7. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 0.8. TỔNG QUAN VỀ LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU
• 0.9. BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÒNG NGỪA VÀ XỬ LÝ NỢ XẤU TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 1.1. Rủi ro tín dụng và nợ xấu trong hoạt động của ngân hàng thƣơng mại
• 1.1.1. Rủi ro tín dụng của ngân hàng thƣơng mại
• 1.1.1.1. Khái niệm rủi ro tín dụng
• 1.1.2. Phân loại rủi ro tín dụng
• 1.1.2.1. Rủi ro giao dịch
• 1.1.2.2. Rủi ro danh mục
• 1.1.3. Nợ xấu của ngân hàng thƣơng mại
• 1.1.3.1. Khái niệm nợ xấu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ PHÒNG NGỪA VÀ XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.1. Giới thiệu về hoạt động của hệ thống ngân hàng thƣơng mại Việt Nam
• 2.2. Thực trạng nợ xấu của hệ thống ngân hàng thƣơng mại Việt Nam
• 2.2.1. Quy mô của nợ xấu
• 2.2.2. Cơ cấu nợ xấu theo ngành kinh tế
• 2.2.3. Cơ cấu nợ xấu theo thành phần kinh tế
• 2.2.4. Nợ xấu tại một số ngân hàng thương mại
• 2.2.5. Thực trạng tài sản đảm bảo cho các khoản nợ xấu
• 2.2.6. Các nguyên nhân gây ra nợ xấu
• 2.2.6.1. Nhóm nguyên nhân khách quan
• 2.2.6.2. Nhóm nguyên nhân chủ quan
• 2.2.7. Thực trạng phòng ngừa và xử lý nợ xấu của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam
• 2.2.7.1. Các quy định liên quan đến phòng ngừa và xử lý nợ xấu của cơ quan quản lý Nhà nước
• 2.2.7.2. Các biện pháp ngân hàng thương mại áp dụng để phòng ngừa nợ xấu
• 2.2.7.3. Các biện pháp ngân hàng thương mại áp dụng để xử lý nợ xấu
• 2.2.7.4. Đánh giá chung công tác phòng ngừa và xử lý nợ xấu của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam
• 2.2.7.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.2.7.4.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA VÀ XỬ LÝ NỢ XẤU CHO CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm định hƣớng trong phòng ngừa và xử lý nợ xấu cho các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam
• 3.2. Giải pháp phòng ngừa nợ xấu
• 3.2.1. Xây dựng chiến lược quản lý rủi ro
• 3.2.2. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm rủi ro tín dụng
• 3.2.3. Nâng cao công tác thẩm định và quyết định cho vay
• 3.2.4. Kiểm tra, giám sát hoạt động tín dụng
• 3.2.5. Nâng cao chất lượng thu nhập và xử lý thông tin, tăng cường áp dụng công nghệ thông tin
• 3.2.6. Xây dựng chính sách phát triển khách hàng theo hướng chủ động tìm đến các khách hàng tốt
• 3.2.7. Thực hiện đa dạng hoá trong cấp tín dụng nhằm phân tán rủi ro
• 3.2.8. Kiểm soát sự phát triển của tín dụng bất động sản, chứng khoán, đầu tư theo hợp đồng xây dựng – kinh doanh – chuyển giao
• 3.2.9. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngân hàng
• 3.3. Giải pháp xử lý nợ xấu
• 3.3.1. Phát triển thị trường mua bán nợ
• 3.3.2. Sẵn sàng xử lý những ngân hàng yếu kém
• 3.3.3. Đồng bộ hóa trong khâu xử lý tài sản bảo đảm
• 3.3.4. Lấy nợ nuôi nợ
• 3.3.5. Miễn giảm thuế trong quá trình phát mại bán đấu giá tài sản bảo đảm
• 3.4. Một số kiến nghị
• 3.4.1. Về phía cơ quan quản lý Nhà nước
• 3.4.2. Về phía các ngân hàng thương mại
• 3.4.3. Về phía khách hàng vay vốn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về phòng ngừa và xử lý nợ xấu ngân hàng thương mại Việt Nam

Nợ xấu là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Việc phòng ngừa và xử lý nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ thống tài chính mà còn tác động đến nền kinh tế quốc dân. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phát triển, việc quản lý nợ xấu trở thành một nhiệm vụ cấp bách. Các ngân hàng thương mại cần có những biện pháp hiệu quả để giảm thiểu rủi ro và nâng cao chất lượng tín dụng.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của nợ xấu

Nợ xấu được hiểu là các khoản nợ không có khả năng thu hồi, ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng. Việc nhận diện và quản lý nợ xấu là rất quan trọng để đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính.

1.2. Tình hình nợ xấu tại ngân hàng thương mại Việt Nam

Tình hình nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam đã có những diễn biến phức tạp trong những năm qua. Sự gia tăng nợ xấu đã gây ra nhiều thách thức cho các tổ chức tín dụng và cần có các giải pháp kịp thời.

II. Vấn đề và thách thức trong phòng ngừa nợ xấu ngân hàng thương mại

Các ngân hàng thương mại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc phòng ngừa nợ xấu. Những nguyên nhân chủ quan và khách quan đã dẫn đến tình trạng nợ xấu gia tăng. Việc nhận diện và phân tích các nguyên nhân này là rất cần thiết để có những giải pháp hiệu quả.

2.1. Nguyên nhân gây ra nợ xấu tại ngân hàng

Nợ xấu phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm yếu tố kinh tế vĩ mô, quản lý rủi ro tín dụng kém và sự thiếu hụt thông tin về khách hàng. Những nguyên nhân này cần được phân tích kỹ lưỡng để tìm ra giải pháp phù hợp.

2.2. Tác động của nợ xấu đến nền kinh tế

Nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng mà còn tác động tiêu cực đến nền kinh tế. Sự gia tăng nợ xấu có thể dẫn đến tình trạng tín dụng bị thắt chặt, ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp và nền kinh tế.

III. Phương pháp phòng ngừa nợ xấu hiệu quả cho ngân hàng thương mại

Để phòng ngừa nợ xấu, các ngân hàng thương mại cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc xây dựng chiến lược quản lý rủi ro tín dụng là rất quan trọng. Các ngân hàng cần có hệ thống cảnh báo sớm để phát hiện và xử lý kịp thời các khoản nợ có nguy cơ.

3.1. Xây dựng chiến lược quản lý rủi ro tín dụng

Chiến lược quản lý rủi ro tín dụng cần được xây dựng dựa trên các tiêu chí rõ ràng. Việc đánh giá khách hàng và phân tích khả năng trả nợ là rất quan trọng trong quá trình này.

3.2. Nâng cao chất lượng thẩm định và quyết định cho vay

Chất lượng thẩm định và quyết định cho vay cần được nâng cao để giảm thiểu rủi ro. Các ngân hàng cần áp dụng công nghệ thông tin trong quá trình thẩm định để có được thông tin chính xác và kịp thời.

IV. Giải pháp xử lý nợ xấu cho ngân hàng thương mại Việt Nam

Việc xử lý nợ xấu là một trong những nhiệm vụ quan trọng của các ngân hàng thương mại. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả để giảm thiểu tác động của nợ xấu đến hoạt động của ngân hàng.

4.1. Phát triển thị trường mua bán nợ

Phát triển thị trường mua bán nợ sẽ giúp các ngân hàng có thể chuyển nhượng các khoản nợ xấu cho các tổ chức khác, từ đó giảm bớt áp lực tài chính.

4.2. Đồng bộ hóa trong xử lý tài sản bảo đảm

Việc đồng bộ hóa trong xử lý tài sản bảo đảm là rất cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho ngân hàng. Các ngân hàng cần có quy trình rõ ràng trong việc xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về nợ xấu

Nghiên cứu về nợ xấu và các giải pháp phòng ngừa, xử lý nợ xấu đã được áp dụng tại nhiều ngân hàng thương mại. Những kết quả đạt được từ các nghiên cứu này sẽ giúp các ngân hàng cải thiện hoạt động tín dụng và giảm thiểu rủi ro.

5.1. Kinh nghiệm từ các nước khác

Nhiều quốc gia đã áp dụng thành công các biện pháp phòng ngừa và xử lý nợ xấu. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để cải thiện tình hình nợ xấu.

5.2. Kết quả đạt được từ các giải pháp đã triển khai

Các ngân hàng thương mại đã đạt được những kết quả tích cực từ việc triển khai các giải pháp phòng ngừa và xử lý nợ xấu. Điều này không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính của ngân hàng mà còn góp phần ổn định nền kinh tế.

VI. Kết luận và tương lai của phòng ngừa nợ xấu ngân hàng thương mại

Phòng ngừa và xử lý nợ xấu là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết cho sự phát triển bền vững của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Trong tương lai, các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện các biện pháp quản lý rủi ro và nâng cao chất lượng tín dụng.

6.1. Định hướng phát triển trong phòng ngừa nợ xấu

Các ngân hàng cần có định hướng rõ ràng trong việc phòng ngừa nợ xấu, từ đó xây dựng các chiến lược phù hợp với thực tiễn.

6.2. Tương lai của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam cần có những bước đi mạnh mẽ để cải thiện tình hình nợ xấu, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2012 - 2017 chứng kiến những biến động phức tạp của nền kinh tế Việt Nam với tỷ lệ nợ xấu từng vọt lên mức đỉnh điểm 4,99% vào năm 2012 (thậm chí qua công tác thanh tra, giám sát thực tế của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khi tính đủ các khoản nợ tiềm ẩn rủi ro thì con số ước tính lên tới 17,21%). Tình trạng này đã làm đóng băng dòng vốn tín dụng với hơn 126.108 tỷ đồng nợ xấu nội bảng, khiến tốc độ tăng trưởng tín dụng năm 2012 chạm đáy ở mức 8,85%, đe dọa trực tiếp sự an toàn của toàn bộ hệ thống gồm 95 tổ chức tín dụng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ bản chất của nợ xấu như những tài sản không sinh lời bị ứ đọng, từ đó xây dựng một cơ chế phòng ngừa chủ động và xử lý dứt điểm. Mục tiêu cụ thể của đề tài gồm ba nội dung chính: đánh giá thực trạng công tác quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại; phân tích có hệ thống các nhóm nguyên nhân khách quan và chủ quan gây ra nợ xấu; đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi nhằm tái tạo lành mạnh tài chính cho hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại và khảo sát chuyên sâu tại 10 ngân hàng thương mại cổ phần tiêu biểu trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2017. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học giúp các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo ngân hàng kiểm soát tỷ lệ nợ xấu nội bảng duy trì bền vững dưới 2%, bảo đảm tỷ lệ an toàn vốn toàn hệ thống đạt trên 12,23% và khơi thông hiệu quả khối tài sản hơn 10.001.790 tỷ đồng phục vụ phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng khung lý thuyết quản trị rủi ro tín dụng của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng kết hợp hướng dẫn chuẩn mực của Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Nhóm chuyên gia tư vấn. Rủi ro tín dụng được định nghĩa là nguy cơ tổn thất tài chính phát sinh khi bên vay không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi đúng hạn theo cam kết hợp đồng.

Theo chuẩn mực quốc tế và quy định tại Thông tư 02/2013/TT-NHNN và Thông tư 09/2014/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, nợ xấu được phân định thành các khoản nợ thuộc nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn, quá hạn từ 91 đến 180 ngày), nhóm 4 (nợ nghi ngờ, quá hạn từ 181 đến 360 ngày) và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn, quá hạn trên 360 ngày).

Mô hình nghiên cứu phân tích mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng với các cơ chế phòng ngừa và xử lý qua 4 khái niệm cốt lõi:

• Rủi ro danh mục tín dụng: Phân tích rủi ro tập trung ngành và rủi ro nội tại của bên vay.
• Trích lập quỹ dự phòng rủi ro: Quy định tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể lần lượt là 0% cho nhóm 1, 5% cho nhóm 2, 20% cho nhóm 3, 50% cho nhóm 4, 100% cho nhóm 5 và tỷ lệ dự phòng chung 0,75% trên tổng dư nợ từ nhóm 1 đến nhóm 4.
• Chứng khoán hóa tài sản nợ: Mô hình tái cấu trúc tài sản tài chính thông qua việc đóng gói các khoản nợ có bảo đảm bởi tổ chức chuyên trách để phát hành trái phiếu ra thị trường.
• Thị trường mua bán nợ tập trung: Vận hành cơ chế chuyển giao và xử lý tài sản xấu thông qua các công ty quản lý tài sản chuyên trách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ Báo cáo thường niên, Báo cáo tài chính đã kiểm toán của các ngân hàng thương mại, số liệu thống kê công khai từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia và các báo cáo ngành từ năm 2012 đến hết ngày 31/12/2017.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát dữ liệu vĩ mô của toàn bộ 95 ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, kết hợp khảo sát chuyên sâu mẫu đại diện gồm 10 ngân hàng thương mại lớn chiếm hơn 70% thị phần dư nợ toàn hệ thống (bao gồm Vietcombank, BIDV, VietinBank, Agribank, Sacombank, VPBank, Techcombank, ACB, MBBank, SHB). Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện cao nhất về quy mô tài sản, mức độ bao phủ thị trường và tính đa dạng trong cơ cấu sở hữu vốn.

Về phương pháp phân tích, luận văn kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian, so sánh đối chiếu và phương pháp diễn giải quy nạp. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm phản ánh chính xác xu hướng biến động thực tế của quy mô dư nợ, tốc độ tăng trưởng tín dụng và sự chuyển dịch tỷ trọng giữa các nhóm nợ xấu trong tương quan với diễn biến kinh tế vĩ mô qua từng năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô và tỷ lệ nợ xấu nội bảng của hệ thống ngân hàng Việt Nam đã có sự sụt giảm mạnh mẽ từ mức đỉnh 4,99% (tương ứng 126.108 tỷ đồng) vào năm 2012 xuống còn 3,79% năm 2013; 3,25% năm 2014; 2,55% năm 2015; 2,46% năm 2016 và giảm sâu xuống mức 1,99% vào cuối năm 2017, ghi nhận mức giảm ròng 3,00 điểm phần trăm sau 6 năm.

Thứ hai, tốc độ tăng trưởng tín dụng phục hồi vững chắc từ mức đáy 8,85% năm 2012 lên 12,52% năm 2013; 14,16% năm 2014; 17,29% năm 2015; đạt đỉnh 18,71% năm 2016 và duy trì ở mức cao 18,17% năm 2017, thúc đẩy tổng tài sản toàn hệ thống vượt mốc 10.001.790 tỷ đồng (tăng 17,62% so với năm 2016).

Thứ ba, cơ cấu tín dụng và nợ xấu theo ngành kinh tế chuyển dịch tập trung cao vào khu vực công nghiệp, thương mại và dịch vụ khác, chiếm tới 68,4% tổng dư nợ toàn hệ thống vào năm 2017 (tăng trưởng 21,8% so với năm 2016). Tín dụng nông nghiệp chiếm tỷ trọng 8,11%, trong khi tín dụng tiêu dùng tăng mạnh từ 8,8% năm 2012 lên 16,1% tổng dư nợ vào cuối năm 2017.

Thứ tư, tỷ lệ an toàn vốn toàn hệ thống năm 2017 duy trì ở mức 12,23%, vượt xa mức quy định tối thiểu 9% của Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, sự phân hóa diễn ra rõ nét khi tỷ lệ này tại khối ngân hàng thương mại nhà nước sụt giảm từ 9,92% xuống còn 9,52%, trong khi khối ngân hàng thương mại cổ phần đạt 11,47%.

Thảo luận kết quả

Diễn biến nợ xấu và tăng trưởng tín dụng giai đoạn 2012 - 2017 có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ kết hợp cột - đường, minh họa mối tương quan nghịch biến rõ nét: khi tốc độ tăng trưởng tín dụng được phục hồi từ 8,85% lên trên 18%, tỷ lệ nợ xấu nội bảng giảm liên tục từ 4,99% về dưới 2%. Bảng số liệu cơ cấu nợ theo thành phần kinh tế cũng làm rõ sự chuyển biến tích cực khi các ngân hàng phân loại nợ đồng bộ theo chuẩn mực thông tin từ Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia.

Nguyên nhân cốt lõi giúp nợ xấu giảm nhanh bắt nguồn từ sự chỉ đạo quyết liệt thông qua Đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng, sự ra đời của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam và đặc biệt là bước đột phá pháp lý từ Nghị quyết số 42/2017/QH14 của Quốc hội về thí điểm xử lý nợ xấu.

So sánh với các nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế, kết quả này hoàn toàn tương đồng với bài học thành công từ Công ty Quản lý tài sản Hàn Quốc khi mua gom 110,1 nghìn tỷ won nợ xấu và phục hồi gần 95% vốn công, hay mô hình Công ty Quản lý tài sản Thái Lan đã giải quyết 784,4 tỷ Baht nợ xấu (đạt 73,46% tổng nợ) để hạ tỷ lệ nợ xấu từ 46% năm 1997 xuống 10% năm 2004. Ngược lại, bài học tại Ấn Độ cho thấy việc thiếu cơ chế định giá chiết khấu tài sản bảo đảm và quyền thu giữ nợ đã từng khiến các tổ chức tài chính quốc tế như Credit Suisse ghi nhận rất ít thương vụ mua bán nợ thành công trong năm 2016.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, xây dựng và nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm rủi ro tín dụng tại từng ngân hàng thương mại. Ứng dụng công nghệ xử lý dữ liệu lớn và thuật toán chấm điểm tín dụng nội bộ nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu suy giảm khả năng trả nợ của khách hàng, đặt mục tiêu khống chế tỷ lệ nợ quá hạn phát sinh mới dưới 1,5% tổng dư nợ hằng năm, thực hiện từ quý 1/2019 bởi Khối Quản trị rủi ro và Công nghệ thông tin.

Thứ hai, thực hiện tái cơ cấu danh mục cấp tín dụng và đa dạng hóa ngành nghề cho vay. Ban Tổng giám đốc các ngân hàng thương mại cần ban hành hạn mức tín dụng chặt chẽ, kiểm soát dư nợ cho vay lĩnh vực kinh doanh bất động sản, chứng khoán và các dự án xây dựng - kinh doanh - chuyển giao ở mức dưới 15% tổng dư nợ toàn ngân hàng, hoàn thành rà soát định kỳ trước quý 4/2019.

Thứ ba, hoàn thiện quy trình xử lý tài sản bảo đảm và áp dụng triệt để quyền thu giữ tài sản theo Nghị quyết số 42/2017/QH14. Khối Xử lý nợ phối hợp cùng Tòa án nhân dân và Cơ quan Thi hành án địa phương chuẩn hóa thủ tục rút gọn, rút ngắn thời gian xử lý và phát mại tài sản thế chấp từ trung bình 24 tháng xuống dưới 6 tháng trong giai đoạn 2018 - 2020.

Thứ tư, kiến nghị Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính thúc đẩy phát triển thị trường mua bán nợ thứ cấp tập trung. Cho phép các tổ chức kinh tế trong nước và quỹ đầu tư nước ngoài tham gia mua bán nợ xấu trực tiếp từ các ngân hàng thương mại và Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ nợ xấu được xử lý bằng tiền mặt thực chất lên trên 50% tổng nợ mua về trong giai đoạn 2018 - 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1 - Ban Lãnh đạo và Chuyên viên Quản trị rủi ro tại các Ngân hàng thương mại: Tham khảo phương pháp xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, quy trình trích lập dự phòng rủi ro cụ thể từ 0% đến 100% theo từng nhóm nợ và kỹ thuật đa dạng hóa danh mục tín dụng để kiểm soát tổn thất vốn.

Nhóm 2 - Cơ quan Quản lý Nhà nước và Hoạch định Chính sách: Sử dụng cơ sở dữ liệu thực chứng giai đoạn 2012 - 2017 và phân tích tác động chính sách để hoàn thiện khung pháp lý về quyền chủ nợ, cơ chế xử lý nợ ngoài tòa án và định hướng hoàn thiện mô hình công ty quản lý tài sản công.

Nhóm 3 - Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên Cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu chuyên khảo về rủi ro tín dụng ngân hàng thương mại, tiếp cận phương pháp luận phân tích định lượng kết hợp các bài học kinh nghiệm quốc tế điển hình từ Hàn Quốc, Thái Lan và Ấn Độ.

Nhóm 4 - Doanh nghiệp đi vay và Nhà đầu tư Tài chính: Nắm rõ các tiêu chí thẩm định tín dụng, điều kiện định giá tài sản bảo đảm và các quy định pháp lý về xử lý nợ quá hạn, qua đó chủ động minh bạch hóa báo cáo tài chính và xây dựng phương án tái cấu trúc dòng tiền hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Theo quy định pháp luật Việt Nam, nợ xấu ngân hàng được định nghĩa và phân loại như thế nào?

Căn cứ theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN, nợ xấu là các khoản nợ thuộc nhóm 3, 4 và 5. Nợ được phân loại định lượng theo số ngày quá hạn (nhóm 3 từ 91 - 180 ngày, nhóm 4 từ 181 - 360 ngày, nhóm 5 trên 360 ngày) hoặc phân loại định tính dựa trên đánh giá của tổ chức tín dụng về mức độ suy giảm khả năng thu hồi vốn và nguy cơ tổn thất nợ.

Nghị quyết số 42/2017/QH14 đã mang lại bước đột phá nào cho việc xử lý nợ xấu?

Nghị quyết số 42 tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý lớn nhất bằng việc công nhận quyền thu giữ tài sản bảo đảm của tổ chức tín dụng, cho phép áp dụng thủ tục rút gọn tại Tòa án và giải quyết các vướng mắc về nghĩa vụ nộp thuế khi phát mại tài sản, giúp đẩy nhanh tốc độ thu hồi nợ xấu toàn ngành về mức 1,99% vào cuối năm 2017.

Kinh nghiệm từ Công ty Quản lý tài sản Hàn Quốc gợi mở giải pháp gì cho Việt Nam?

Mô hình này chứng minh việc thành lập một định chế quản lý tài sản tập trung có đủ quyền lực pháp lý, thực hiện đóng gói và bán nợ xấu minh bạch cho các nhà đầu tư quốc tế qua các đợt đấu giá công khai đã giúp Hàn Quốc thu hồi tới 95% vốn công hỗ trợ tái cấu trúc nền kinh tế sau khủng hoảng tài chính.

Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng hiện nay được quy định theo mức nào?

Theo quy định hiện hành, các tổ chức tín dụng phải trích dự phòng cụ thể theo tỷ lệ tương ứng với từng nhóm nợ: nhóm 1 là 0%, nhóm 2 là 5%, nhóm 3 là 20%, nhóm 4 là 50%, nhóm 5 là 100% giá trị dư nợ sau khi đã trừ giá trị khấu trừ của tài sản bảo đảm, cùng mức dự phòng chung 0,75% trên tổng dư nợ nhóm 1 đến nhóm 4.

Tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam biến động ra sao trong giai đoạn 2012 - 2017?

Tỷ lệ an toàn vốn toàn hệ thống duy trì ở mức bình quân 12,23% vào năm 2017, đáp ứng tiêu chuẩn an toàn tối thiểu 9%. Tuy nhiên, khối ngân hàng thương mại nhà nước ghi nhận sự suy giảm từ 9,92% xuống 9,52%, đòi hỏi yêu cầu cấp thiết phải tăng vốn điều lệ nhằm bảo đảm tăng trưởng tín dụng bền vững.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về rủi ro tín dụng, nguyên nhân hình thành nợ xấu và các chỉ tiêu đo lường hiệu quả phòng ngừa, xử lý nợ xấu theo chuẩn mực quốc tế và pháp luật Việt Nam.
• Công trình phân tích sâu sắc bức tranh thực trạng giai đoạn 2012 - 2017, làm nổi bật sự giảm mạnh của tỷ lệ nợ xấu nội bảng từ 4,99% xuống còn 1,99% cùng sự phục hồi tăng trưởng tín dụng đạt 18,17%.
• Đúc kết 6 bài học kinh nghiệm quốc tế giá trị từ mô hình xử lý nợ tập trung tại Hàn Quốc, Thái Lan và cải cách luật phá sản tại Ấn Độ để vận dụng linh hoạt vào bối cảnh tài chính trong nước.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược có tính hành động cao, từ việc nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm, cơ cấu danh mục cho vay đến phát triển thị trường mua bán nợ tập trung.
• Đưa ra hệ thống kiến nghị đồng bộ đối với cơ quan quản lý nhà nước, hệ thống ngân hàng thương mại và khách hàng vay vốn nhằm xây dựng môi trường tín dụng an toàn, minh bạch.

Hướng phát triển tiếp theo của đề tài là mở rộng nghiên cứu tác động của chuẩn mực an toàn vốn Basel II, Basel III và đánh giá toàn diện kết quả thực thi Nghị quyết số 42/2017/QH14 trong giai đoạn mới. Độc giả, nhà nghiên cứu và các chuyên gia tài chính hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác chi tiết hệ thống dữ liệu thực chứng và áp dụng hiệu quả vào công tác quản trị rủi ro tín dụng tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về phòng ngừa và xử lý nợ xấu trong hoạt động của ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng về phòng ngừa và xử lý nợ xấu của các ngân hàng thương mại Việt Nam Chương 3: Giải pháp phòng ngừa và xử lý nợ xấu cho các ngân hàng thương mại Việt Nam 5 TỔNG QUAN VỀ PHÒNG NGỪA VÀ XỬ LÝ NỢ XẤU TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Rủi ro tín dụng và nợ xấu trong hoạt động của ngân hàng thƣơng mại 1. Rủi ro tín dụng của ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm rủi ro tín dụng Quan hệ tín dụng được hình thành từ rất lâu và cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, các hình thức tín dụng mới ngày càng có trình độ cao hơn.

Thực tế hoạt động có những hình thức tín dụng sau: tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng, tín dụng nhà nước và tín dụng tiêu dùng. Trong số đó thì tín dụng ngân hàng là một hình thức vô cùng quan trọng và là mối quan hệ tín dụng chủ yếu, cung cấp phần lớn nhu cầu tín dụng cho các cá nhân và tổ chức khác trong nền kinh tế. Có thể hiểu rằng, tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng giữa một bên là ngân hàng, còn bên kia là các pháp nhân và thể nhân khác trong nền kinh tế. Như vậy, tín dụng ngân hàng là quan hệ trên cơ sở ngân hàng huy động vốn từ các nguồn nhàn rỗi trong nền kinh tế và cung cấp cho bên vay một khoản vốn vay trong một khoảng thời gian nhất định.

Đến thời hạn nào đó do hai bên thỏa thuận, ngân hàng sẽ nhận được vốn và một phần tăng thêm gọi là phần lãi và được gắn liền với lãi suất. Tín dụng ngân hàng có các đặc trưng cơ bản: (i) Sự tín nhiệm giữa ngân hàng và khách hàng; (ii) Tính thời hạn và hoàn trả. − “Sự tín nhiệm”: giữa ngân hàng và khách hàng đòi hỏi mức độ tín nhiệm cao, bởi lẽ trong quan hệ tín dụng mà không có sự tín nhiệm thì tín dụng mang đầy rủi ro. Khách hàng vay không chỉ là người đáng tin cậy theo những tiêu thức đạo đức xã hội thuần tuý mà điều quan trọng hơn họ phải chứng minh được năng lực và thiện chí trả nợ.

Sự tin tưởng của ngân hàng đối với khách hàng được đề cập ở đây chính là lòng tin hay cơ sở khẳng định về khả năng thu hồi vốn vay cả gốc và lãi. 6 − “Tính thời hạn và hoàn trả”: quan hệ tín dụng là sự vận động độc lập tương đối giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng vốn. Khách hàng phải có trách nhiệm hoàn trả khoản vay theo cam kết, bao gồm đúng hạn cả gốc và lãi cho ngân hàng. Tín dụng, chính vì đặc trưng này mà được xác định rõ ràng chỉ là quan hệ tạm thời và bao giờ việc chuyển giao quyền sử dụng vốn cũng gắn với một thời hạn nhất định, cho dù đó là thời hạn ngắn, trung bình hay dài hạn.

Theo Uỷ ban Basel về giám sát ngân hàng thì rủi ro tín dụng lại được hiểu là rủi ro thất thoát tài sản có thể phát sinh khi một bên không thực hiện nghĩa vụ tài chính hoặc nghĩa vụ theo hợp đồng đối với một ngân hàng, bao gồm cả việc không thực hiện thanh toán nợ cho dù đấy là nợ gốc hay nợ lãi đến hạn. Theo quan điểm này, rủi ro tín dụng được đánh giá dựa trên việc thực hiện nghĩa vụ tài chính của khách hàng bao gồm việc trả gốc và thanh toán lãi. Tại Việt Nam, theo Khoản 1 Điều 3 Thông tư 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Việt Nam thì rủi ro tín dụng được hiểu: “Rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng là tổn thất có khả năng xảy ra đối với nợ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết”. Nói tóm lại, rủi ro tín dụng sẽ phát sinh trong trường hợp ngân hàng không thu được đầy đủ cả gốc lẫn lãi của khoản cho vay, hoặc là việc thanh toán nợ gốc và lãi không đúng kỳ hạn.

Rủi ro tín dụng không chỉ giới hạn ở hoạt động cho vay, mà còn bao gồm nhiều hoạt động khác như bảo lãnh, tài trợ thương mại, cho vay ở thị trường liên ngân hàng, tín dụng thuê mua, đồng tài trợ dự án. Tuy nhiên phạm vi luận văn chỉ đề cập tới rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay. Phân loại rủi ro tín dụng Rủi ro giao dịch: phát sinh do những hạn chế trong quá trình giao dịch và xét duyệt cho vay đánh giá khách hàng. Gồm có 3 thành phần: 7 + Rủi ro lựa chọn: rủi ro có liên quan đến quá trình đánh giá phân tích tín dụng, khi ngân hàng lựa chọn những phương án vay vốn có hiệu quả để ra quyết định cho vay.

+ Rủi ro bảo đảm: phát sinh từ các tiêu chuẩn bảo đảm như các điều khoản trong hợp đồng cho vay các loại tài sản bảo đảm, chủ thể bảo đảm, cách thức đảm bảo và mức cho vay trên giá trị tài sản đảm bảo. + Rủi ro nghiệp vụ: liên quan đến công tác quản lý khoản vay và hoạt động cho vay bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và xử lý các khoản cho vay có vấn đề. Rủi ro danh mục: phát sinh do những hạn chế trong quản lý danh mục cho vay của ngân hàng được phân chia thành 2 loại là rủi ro nội tại và rủi ro tập trung. + Rủi ro nội tại: xuất phát từ các yếu tố, các đặc điểm mang tính riêng biệt bên trong quá trình hoạt động hoặc sử dụng vốn của các chủ thể đi vay tùy theo ngành hoặc lĩnh vực kinh tế.

+ Rủi ro tập trung: trường hợp ngân hàng tập trung vốn vay quá nhiều vào một khách hàng, cho vay quá nhiều doanh nghiệp hoạt động trong cùng một ngành, lĩnh vực kinh tế, hoặc trong cùng một vùng địa lý nhất định, hoặc cùng một loại hình cho vay có rủi ro cao. Nợ xấu của ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm nợ xấu Có một số thuật ngữ được sử dụng khi nói về nợ xấu như “bad debt”, “non- performing loan” hay “doubtful debt”. Thông thường nợ xấu được hiểu là các khoản nợ dưới chuẩn, có thể quá hạn và bị nghi ngờ về khả năng trả nợ lẫn khả năng thu hồi vốn của chủ nợ.

Tuy nhiên, hiện nay đang tồn tại khá nhiều khái niệm nợ xấu khác nhau. Có thể nhắc tới một số khái niệm nợ xấu như sau: – Khái niệm của nhóm chuyên gia tƣ vấn Advisory Expert Group (AEG): 8 Nhóm chuyên gia tư vấn AEG của Liên Hợp Quốc cho rằng định nghĩa về nợ xấu không nên mang tính chất mô tả mà chỉ nên được sử dụng như hướng dẫn cho các ngân hàng. AEG thống nhất định nghĩa như sau: “Một khoản nợ được coi là nợ xấu khi quá hạn trả lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày; hoặc các khoản lãi chưa trả từ 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thỏa thuận; hoặc các khoản phải thanh toán đã quá hạn dưới 90 ngày nhưng có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ”. Nói cách khác, nợ xấu được xác định trên 2 yếu tố: quá hạn trên 90 ngày, khả năng trả nợ bị nghi ngờ.

– Khái niệm nợ xấu của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS) BCBS không đưa ra định nghĩa cụ thể về nợ xấu. Tuy nhiên, trong các hướng dẫn về các thông lệ chung tại nhiều quốc gia về quản lý rủi ro tín dụng, BCBS xác định việc khoản nợ bị coi là không có khả năng hoàn trả khi một trong hai hoặc cả hai điều kiện sau xảy ra: ngân hàng thấy người vay không có khả năng trả nợ đầy đủ khi ngân hàng chưa thực hiện hành động gì để cố gắng thu hồi; người vay đã quá hạn trả nợ quá 90 ngày. Dựa trên hướng dẫn này, nợ xấu sẽ bao gồm toàn bộ các khoản cho vay đã quá hạn 90 ngày và có dấu hiệu người đi vay không trả được nợ. BCBS cũng đề cập tới các khoản vay bị giảm giá trị sẽ xảy ra khi khả năng thu hồi các khoản thanh toán từ khoản vay là không thể.

Giá trị tổn thất sẽ được ghi nhận bằng cách giảm trừ giá trị khoản vay thông qua một khoản dự phòng và sẽ được phản ánh trên báo cáo kết quả kinh doanh của ngân hàng. – Khái niệm của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) IMF định nghĩa: “Một khoản vay được coi là nợ xấu khi quá hạn thanh toán gốc hoặc lãi 90 ngày hoặc hơn; khi các khoản lãi đã quá hạn 90 ngày hoặc hơn được vốn hoá, cơ cấu lại, hoặc trì hoãn theo thoả thuận; khi các khoản thanh toán đến hạn dưới 90 ngày nhưng có thể nhận thấy những dấu hiệu rõ ràng cho thấy người vay sẽ không thể hoàn trả nợ đầy đủ. Sau khi khoản vay được xếp vào danh mục nợ xấu thì nó hoặc bất cứ khoản vay thay thế nào cũng nên được xếp vào danh mục nợ xấu cho 9 tới thời điểm xoá được nợ hoặc thu hồi được lãi và gốc của khoản vay đó hoặc thu hồi khoản vay thay thế. Về cơ bản, nợ xấu theo quan điểm của IMF được xác định dựa trên hai yếu tố: (i) quá hạn trên 90 ngày, hoặc (ii) khả năng trả nợ bị nghi ngờ.

Với quan điểm này, nợ xấu được tiếp cận dựa trên thời gian quá hạn trả nợ và khả năng trả nợ của khách hàng. Khả năng trả nợ ở đây có thể là khách hàng hoàn toàn không trả được nợ, hoặc việc trả nợ của khách hàng là không đầy đủ. – Quy định theo văn bản pháp luật tại Việt Nam Định nghĩa theo Khoản 8 Điều 3 của Thông tư 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 của NHNN Việt Nam quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thì nợ xấu là “nợ thuộc các nhóm 3, 4 và 5”. Các nhóm nợ được phân loại theo Điều 10 và Điều 11 trong thông tư, theo đó: − Phân loại nợ theo Điều 10 dựa trên thời gian quá hạn của các khoản nợ, tức thiên về yếu tố định lượng (Nhóm 3: thời gian quá hạn từ 91 – 180 ngày, Nhóm 4: thời gian quá hạn từ 181 – 360 ngày, Nhóm 5: thời gian quá hạn trên 360 ngày).