CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ RỦI RO TỶ GIÁ VÀ PHÒNG NGỪA RỦI RO TỶ GIÁ 1. Trong một thế giới mà sự bất ổn ngày càng trở nên quen thuộc với nhiều người thì việc phải tìm cách thích nghi và đối phó với chúng là một tất yếu cho các doanh nghiệp ngày nay. Điều đó thể hiện qua rủi ro mà doanh nghiệp dù muốn hay không cũng phải đối diện. Vậy thuật ngữ “rủi ro” hàm ý gì? Có nhiều cách tiếp cận vấn đề này, nhưng cách tiếp cận phổ biến nhất là xem đây là một thuật ngữ chỉ sự không chắc chắn về một kết quả nào đó.
Sự không chắc chắn này có thể dẫn đến hai tình huống: một tích cực và một tiêu cực. Và rủi ro mà người ta hay quan tâm, đề cập đến chính là kết quả tiêu cực, một kết quả xấu gây nên những khoản thiệt hại về vật chất trong tương lai. Rủi ro trong hoạt động của một doanh nghiệp muốn nói đến khả năng xuất hiện các khoản thiệt hại tài chính có thể dẫn đến sự suy giảm lợi nhuận, mục đích chính của hầu hết các doanh nghiệp. Như vậy, rủi ro chính là sự biến động theo chiều hướng xấu và gây ra những tổn thất ngoài mong đợi cho con người.
Tỷ giá hối đoái Trong nền kinh tế quốc tế ngày nay, đặc biệt là khi xu thế chuyên môn hóa và phân công quốc tế ngày càng trở nên rõ nét thì việc trao đổi hàng hóa giữa hai quốc gia càng trở nên thường xuyên và trở thành nhu cầu không thể thiếu. Để có thể tiến hành trao đổi hàng hóa thì vấn đề định giá đồng tiền giữa hai quốc gia là điều tất yếu và một tỷ số đo lường điều đó chính là tỷ giá hối đoái. Tỷ giá hối đoái (thường được gọi tắt là tỷ giá) là sự so sánh về giá trị giữa đồng tiền của hai quốc gia, nói một cách khác tỷ giá hối đoái đo lường giá trị của đồng tiền này trên một đồng tiền khác. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Rủi ro tỷ giá hối đoái đối với các công ty xuất nhập khẩu Rủi ro tỷ giá là sự không chắc chắn về một khoản nợ phải trả hay phải thu bằng ngoại tệ trong tương lai. Điều này có thể dẫn đến những thiệt hại cho doanh nghiệp khi làm tăng khoản phải trả hay giảm khoản phải thu của doanh nghiệp tham gia hoạt động xuất nhập khẩu này. Mọi doanh nghiệp có tham gia hoạt động thương mại quốc tế đều có thể chịu ảnh hưởng từ rủi ro của biến động tỷ giá gây ra. Đối với những doanh nghiệp xuất khẩu, rủi ro tỷ giá xảy ra khi đồng ngoại tệ giảm giá, tức là đồng nội tệ tăng giá.
Điều này làm cho khoản phải thu bằng đồng ngoại tệ của các doanh nghiệp này trong tương lai bị giảm đi khi quy đổi sang đồng nội tệ. Ta hãy xem xét một ví dụ một công ty xuất khẩu có một hợp đồng xuất khẩu trị giá 500.000 USD sẽ thu hồi trong 6 tháng nữa, tỷ giá giao ngay USD/VND tại thời điểm ghi nhận khoản nợ là 17.000, như vậy tổng trị giá khoản phải thu này quy ra VND là 8. Đến hạn thanh toán, khi nhận được khoản ngoại tệ này thì tỷ giá giao ngay USD/VND là 16.500 và làm cho tổng trị giá thu hồi của khoản ngoại tệ chỉ còn là 8. Qua đó, ta thấy đồng nội tệ tăng giá đã làm cho công ty xuất khẩu trên bị thiệt hại một khoản là 250.
Đối với những doanh nghiệp nhập khẩu thì ngược lại, rủi ro tỷ giá xảy ra khi đồng ngoại tệ tăng giá hay đồng nội tệ giảm giá. Điều này làm cho giá trị khoản nợ phải trả bằng ngoại tệ tăng lên khi quy đổi ra đồng nội tệ. Lấy ví dụ cho một công ty nhập khẩu có một hợp đồng nhập khẩu trị giá 500.000 USD phải thanh toán trong 6 tháng nữa, tỷ giá giao ngay USD/VND tại thời điểm nhận nợ là 17.000, tổng trị giá khoản nợ phải trả bằng VND là 8. Đến thời điểm thanh toán khoản nợ này, tỷ giá giao ngay USD/VND tăng lên 17.500, tổng khoản nợ phải trả bằng VND lúc này là 8.
Như vậy, do đồng nội tệ giảm giá đã làm cho công ty nhập khẩu này phải tổn thất một khoản chi phí là 250. Tóm lại, dù đứng ở góc độ của nhà xuất khẩu hay nhập khẩu thì rủi ro tỷ giá đều có thể gây ra những tổn thất nhất định. Nói một cách khác, khi hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp có liên quan đến ngoại tệ, doanh nghiệp đó chắc chắn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 sẽ phải chịu ảnh hưởng từ sự biến động tỷ giá, biến động này có thể gây ra những thiệt hại ngoài mong đợi của họ, làm cho một kết quả tốt có thể trở nên xấu đi. Độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá.
Khái niệm độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá hàm ý nói về những trường hợp một công ty kinh doanh bị rủi ro tổn thất từ các thay đổi tỷ giá. Như vậy độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá là một thuật ngữ nói lên mức độ mà một công ty bị tác động như thế nào do những thay đổi trong tỷ giá mang lại. Độ nhạy cảm đối với các biến động tỷ giá thể hiện dưới ba hình thức sau: • Độ nhạy cảm giao dịch đối với rủi ro tỷ giá. • Độ nhạy cảm kinh tế đối với các rủi ro tỷ giá.
• Độ nhạy cảm chuyển đổi đối với các rủi ro tỷ giá. Độ nhạy cảm giao dịch đối với các rủi ro tỷ giá. Giá trị của dòng tiền vào và ra của một công ty bằng nhiều loại ngoại tệ khác nhau sẽ bị tác động bởi những thay đổi trong tỷ giá. Mức độ mà giá trị của các giao dịch bằng tiền mặt trong tương lai chịu sự tác động của các dao động trong tỷ giá được gọi là độ nhạy cảm giao dịch đối với rủi ro tỷ giá.
Đây là một thuật ngữ nói lên những phát sinh do có sự thay đổi giá trị trong các hợp đồng có hóa đơn thu bằng ngoại tệ. Chẳng hạn như khi một công ty xuất khẩu hàng hóa và ghi hóa đơn cho khách hàng bằng đồng tiền của quốc gia khách hàng và đồng ý để cho khách hàng trả chậm trong vòng 60 ngày, như vậy công ty đã tự đặt mình theo những biến đổi tỷ giá trong thời gian 60 ngày cho khoản nợ. Và điều này đã làm cho khoản nợ này có khả năng tăng lên hoặc giảm đi tùy theo biến động tỷ giá có lợi cho công ty hay không. Độ nhạy cảm giao dịch đối với rủi ro tỷ giá dựa trên tính biến động tiền tệ.
Mỗi công ty có phương pháp riêng cho việc triển khai các dự báo về tỷ giá tương lai. Trong khi khả năng dự báo chính xác tỷ giá của các loại ngoại tệ trong tương lai LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 là khó thực hiện thì công ty có thể đánh giá dữ kiện lịch sử để ít nhất cũng dự đoán được mức độ tiềm ẩn của những chuyển biến cho mỗi loại ngoại tệ. Độ nhạy cảm kinh tế đối với rủi ro tỷ giá Mức độ mà hiện giá của dòng tiền trong tương lai của một công ty có thể chịu tác động bởi những dao động trong tỷ giá được gọi là độ nhạy cảm kinh tế đối với rủi ro tỷ giá. Để có thể hiểu rõ khái niệm này, chúng ta cần thiết phải nhận dạng thêm một khái niệm khác là độ nhạy cảm kinh doanh đối với rủi ro tỷ giá.
Khái niệm này nói lên những dao động trong tỷ giá sẽ làm thay đổi dòng tiền trong tương lai của một công ty như thế nào, bao gồm doanh số và chi phí trong tương lai. Cùng với khái niệm đã nói trên về độ nhạy cảm giao dịch đối với rủi ro tỷ giá, đây là kết quả do những thay đổi trong tỷ giá giữa thời điểm hiện tại và thời điểm trong tương lai khi dòng tiền phát sinh. Cả hai thành phần độ nhạy cảm giao dịch và độ nhạy cảm kinh doanh đối với rủi ro tỷ giá được gọi là độ nhạy cảm kinh tế đối với rủi ro tỷ giá, trong đó thường độ nhạy cảm giao dịch đối với rủi ro tỷ giá chiếm phần tỷ trọng lớn hơn. Độ nhạy cảm kinh tế trong trường hợp đồng tiền tăng và giảm giá.
Khi đồng nội tệ tăng giá, doanh số bán trong nước có khả năng sẽ giảm đi đáng kể do giá cả hàng hóa tính bằng nội tệ từ các công ty cạnh tranh nước ngoài đang hoạt động tại địa phương sẽ giảm đi. Kết quả là người tiêu dùng trong nước sẽ chuyển sang sử dụng hàng hóa thay thế nước ngoài có giá rẻ hơn tính bằng đồng nội tệ. Doanh số xuất khẩu cũng vậy, khi đồng nội tệ tăng giá thì giá cả hàng hóa xuất khẩu tính bằng ngoại tệ sẽ tăng lên làm cho hàng hóa xuất khẩu mất tính cạnh tranh và do đó doanh số xuất khẩu giảm đi. Tương tự như thế là tiền lãi nhận được từ đầu tư nước ngoài cũng sẽ giảm đi do kết quả của đồng tiền trong nước tăng giá.
Ở góc độ dòng tiền chi ra, do đồng nội tệ tăng giá, chi phí nhập khẩu cho một đơn vị hàng hóa tính bằng nội tệ sẽ giảm đi so với trước đây. Ngoài ra, tiền trả lãi vay nợ nước ngoài cũng sẽ giảm đi đồng nội tệ tăng giá. Các kết quả sẽ diễn ra ngược lại trong trường hợp đồng tiền trong nước giảm giá. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Tác động của độ nhạy cảm kinh tế đối với công ty trong nước.
Không những các công ty kinh doanh quốc tế, mà ngay cả các công ty kinh doanh thuần túy nội địa cũng chịu tác động của độ nhạy cảm kinh tế đối với rủi ro tỷ giá. Ví dụ như chúng ta hãy xem xét một công ty kinh doanh mua và bán thép thuần túy trong nước. Bởi vì đây là công ty kinh doanh thuần túy trong nước cho nên không phải chịu sự tác động của độ nhạy cảm giao dịch đối với rủi ro tỷ giá. Tuy nhiên, nếu như cũng có một công ty nước ngoài kinh doanh mặt hàng thép tương tự thì các công ty kinh doanh thép trong nước sẽ gặp phải độ nhạy cảm kinh tế đối với rủi ro tỷ giá.
Chẳng hạn nếu như đồng ngoại tệ giảm giá làm cho giá cả thép của các công ty nước ngoài tính bằng nội tệ sẽ giảm đi thì người tiêu dùng thép trong nước sẽ chuyển sang tiêu dùng thép nước ngoài.