chương 1- tình hình, nguyên nhân điều kiện của tội buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá, tiền tệ qua biên giới; thực trạng việc buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá, tiền tệ qua biên giới; dự báo tình hình tội buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá, tiền tệ qua biên giới trong những năm tới. chương 2- tội buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá tiền tệ qua biên giới trong pháp luật hình sự Việt Nam; khái quát lịch sử phát triển của pháp luật hình sự Việt Nam về tội buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá, tiền tệ qua biên giới trước khi có bộ luật hình sự; đường lối xử lý hình sự tội buôn lậu hoặc vận chuyển hàng hóa qua biên giới. chương 3- những quan điểm cơ bản của đảng và nhà nước về phòng chống tội buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới; tăng cường cơ sở pháp lý cho hoạt động đấu tranh phòng chống tội buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới. Luận án “Pháp chế xã hội chủ nghĩa trong đấu tranh phòng, chống buôn lậu của lực lượng Hải quan Việt Nam” của Nguyễn Văn Nghiên đã chỉ ra khái niệm và chín giải pháp cơ bản trong việc đấu tranh phòng, chống buôn lậu qua biên giới [66].
Luận án “Phòng ngừa tội phạm buôn lậu trên tuyến biên giới đất liền của Bộ đội biên phòng” của tác giả Hoàng Xuân Chiến [10]. Luận án tập trung nghiên cứu làm rõ khái niệm về buôn lậu và tội phạm buôn lậu theo pháp luật hình sự Việt Nam, bàn luận những quan 17 điểm, nhận thức còn khác nhau, trên cơ sở đó trình bày cơ sở lí luận và thực tiễn mang tính khoa học, thống nhất để nhận diện đúng đắn và đầy đủ hơn về tội danh này. Tác giả đã nghiên cứu toàn diện công tác phòng ngừa tội phạm trên tuyến biên giới của Bộ đội biên phòng, tuy nhiên chưa giải quyết vấn đề phát hiện, điều tra tội phạm nói chung và phát hiện, điều tra tội phạm buôn lậu trên tuyến biên giới đất liền nói riêng. Ngoài hoạt động phòng ngừa, công tác phát hiện, điều tra tội phạm qua biên giới cũng là nội dung rất quan trọng góp phần đảm bảo an ninh trật tự ở khu vực biên giới.
Luận án “Tổ chức hoạt động điều tra của lực lượng Cảnh sát đối với các vụ án buôn lậu” được tác giả Đỗ Đình Hòa tập trung nghiên cứu phân tích những lý luận cơ bản, các quy định về buôn lậu đồng thời phân tích thực trạng và chỉ ra những vấn đề cơ bản về hoạt động điều tra tội phạm buôn lậu của lực lượng Cảnh sát nhân dân [38]. Luận án “Điều tra hình sự của Bộ đội biên phòng đối với các vụ án buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới biển Việt Nam- Thực trạng và giải pháp” của tác giả Nguyễn Xinh Xô [120]. Luận án nghiên cứu công tác điều tra hình sự của Bộ đội biên phòng đối với các vụ án buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới biển, công tác này chịu sự tác động của nhiều yếu tố, trong đó có các yếu tố liên quan đến địa lý, khí hậu, dân cư, yếu tố liên quan đến các dấu hiệu pháp lý hình sự tội phạm buôn lậu, vận chuyển hàng hóa qua biên giới biển. Việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến điều tra hình sự của Bộ đội biên phòng đối với các vụ án buôn lậu, vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới có ý nghĩa to lớn trong việc nâng cao hiệu quả công tác điều tra hình sự của Bộ đội biên phòng đối với các vụ buôn lậu, vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới trên biển nói chung.
Luận án “Phòng ngừa tội phạm kinh tế của lực lượng Cảnh sát nhân dân trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Phong Hòa [39]. Luận án đã đi sâu phân tích và làm rõ khái niệm tội phạm kinh tế, đặc điểm của tội phạm kinh tế; nhận thức chung về hoạt động phòng, chống tội phạm kinh tế; chức năng, nhiệm vụ và các biện pháp phòng chống tội phạm kinh tế của lực lượng Cảnh sát nhân dân. Đồng thời đề tài còn phân tích tình hình tội phạm kinh tế và hoạt động phòng chống tội phạm kinh tế của lực lượng Cảnh sát nhân dân từ năm 1990 đến năm 2001, qua đó làm rõ những hạn chế cũng như tồn tại và nguyên 18 nhân của những tồn tại trong phòng chống tội phạm kinh tế. Trên cơ sở đó luận án đã dự báo và đưa ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm kinh tế trong những năm tiếp theo.
Tuy nhiên tội phạm kinh tế được nghiên cứu trong luận án dưới góc độ tội phạm tổng hợp chứ không phải đối với riêng từng loại tội phạm cụ thể. Luận án “Vi phạm pháp luật và đấu tranh chống vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Bùi Minh Thanh [97]. Nội dung luận án đề cập đến những vấn đề lý luận về vi phạm pháp luật và đấu tranh chống vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế. Luận án nghiên cứu và đưa ra các giải pháp tăng cường hiệu quả đấu tranh chống vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế trên thực tiễn đảm bảo cơ sở khoa học.
Phạm vi và đối tượng nghiên cứu của luận án ở góc độ tổng quát, do vậy tội phạm buôn lậu và phòng ngừa tội phạm buôn lậu cũng như tội phạm buôn lậu trên tuyến bưu chính chưa được đề cập chi tiết trong luận án. - Ngoài các công trình tiêu biểu trên đây còn một số bài viết đăng trên Tạp chí có nội dung liên quan đến THPL và THPL về phòng, chống buôn lậu. Trong đó phải kể đến một số bài: “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay” của Hoàng Thị Kim Quế [73]; “Thực hiện pháp luật và cơ chế thực hiện pháp luật ở Việt Nam” của Đào Trí Úc [114]; “Thực hiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của Trịnh Đức Thảo [98]; “Thực hiện pháp luật của cá nhân, công dân trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay” của Hoàng Thị Kim Quế [75]; “Những vấn đề đặt ra trong thực hiện pháp luật điều ước quốc tế” của Hoàng Văn Tú và Trương Hồ Hải [112]; “Mối quan hệ giữa xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật” của Vũ Viết Thiệu [100]. Bài viết đã phân tích mối quan hệ tương tác, biện chứng giữa xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật; từ đó khẳng định ý nghĩa của việc xác định mối quan hệ này.
Bài viết “Thực hiện pháp luật và cơ chế thực hiện pháp luật ở Việt Nam” [115] đã phân tích bản chất, vị trí, vai trò của thực hiện pháp luật trong hệ thống pháp luật; làm rõ các hình thức thực hiện pháp luật; cơ chế thực hiện pháp luật. Bài viết “Vai trò của ý thức pháp luật đối với việc thực hiện pháp luật”của Nguyễn Văn Năm [61] đã phân tích ý 19 thức pháp luật thể hiện ở các khía cạnh như sự hiểu biết pháp luật, thái độ tôn trọng pháp luật, tình cảm, niềm tin, v. Từ đó phân tích vai trò của nó đối với thực hiện pháp luật. Bài viết “Giải pháp tăng cường đấu tranh phòng, chống buôn lậu qua biên giới của Cục Hải quan Quảng Ninh” [64], “Tăng cường pháp chế trong đấu tranh phòng, chống buôn lậu của Hải quan” [67], “Hải quan Quảng Ninh đấu tranh chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại qua biên giới” [65]) của Nguyễn Văn Nghiên.
Bài viết đã chỉ ra 4 giải pháp chung và các giải pháp riêng để tăng cường đấu tranh, phòng chống buôn lậu. Bài viết “Nghiên cứu nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền đấu tranh chống buôn lậu trên địa bàn thành phố Hà Nội” của tác giả Lưu Thị Anh và Nguyễn Hữu Chinh đã khái quát tình hình kiểm tra, kiểm soát thị trường trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2015 cho đến nay đồng thời phân tích thực trạng và đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh chống buôn lậu trên địa bàn thành phố Hà Nội [2]. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU 1. Đánh giá chung về các công trình đã được công bố - Các vấn đề có liên quan đến luận án đã được nghiên cứu Qua nghiên cứu các công trình tiêu biểu có liên quan đến đề tài luận án THPL về phòng, chống buôn lậu trên địa bàn các tỉnh, thành phố Vùng Duyên hải Bắc Bộ ở trong nước và nước ngoài cho thấy các công trình đều có cách tiếp cận và giải quyết vấn đề dưới nhiều góc độ khác nhau.
Có thể nêu lên mấy vấn đề cơ bản sau: Một là, các công trình của các nhà khoa học ở những cấp độ và khía cạnh khác nhau đã phân tích những vấn đề lý luận về THPL trong từng lĩnh vực; đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật trong các lĩnh vực hoạt động. Từ đó thấy được sự cần thiết phải có các giải pháp trong việc THPL về phòng, chống buôn lậu. Hai là, một số công trình nghiên cứu đã chỉ ra các quan điểm và nêu bật được giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật đối với lĩnh vực nghiên cứu. Ba là, các công trình khoa học về thực hiện pháp luật và thực hiện pháp luật về phòng, chống buôn lậu ở mức độ nhất định đã đề cập: Khái niệm, vai trò, cơ chế 20 thực hiện, các yếu tố tác động, v.
Đây là những kiến thức có tính nền tảng, có giá trị tham khảo tốt cho tác giả khi thực hiện đề tài thực hiện pháp luật về phòng, chống buôn lậu trên địa bàn các tỉnh, tỉnh phố Vùng Duyên hải Bắc Bộ. Bốn là, nhóm nghiên cứu THPL về phòng, chống buôn lậu chỉ tập trung nghiên cứu về THPL phòng, chống buôn lậu trong một cơ quan nhất định (Hải quan, Quản lý thị trường…) dưới góc độ tội phạm học từ đó dự báo về những hình thức, thủ đoạn, quy mô và diễn biến của hoạt động buôn lậu trong giai đoạn tới.