Chương 1: Cơ sở lý luận. Chương 2: Phương pháp và tổ chức nghiên cứu. Chương 3: Mối quan hệ giữa phong cách giáo dục gia đình và tính tự lập ở trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Tổng quan một số nghiên cứu phong cách giáo dục của cha mẹ và tính tự lập của trẻ mẫu giáo. Các nghiên cứu nước ngoài về phong cách giáo dục của cha mẹ và tính tự lập của trẻ mẫu giáo. - Nghiên cứu về phong cách giáo dục. Gia đình và phong cách giáo dục trong gia đình là vấn đề được nhiều nhà khoa học xã hội quan tâm nghiên cứu từ lâu, trong đầy đủ các lĩnh vực như : tâm lý học, xã hội học, khoa học quản lý… Vận dụng những thành tựu đó, nhiều nhà tâm lý học và giáo dục học đã nghiên cứu mối quan hệ giữa phong cách giáo dục của cha mẹ với sự hình thành nhân cách của trẻ.
Cha mẹ không chỉ là một phần quan trọng trong việc yêu thương và chăm sóc con cái, họ còn được coi là tác nhân xã hội quan trọng nhất trong cuộc đời của một đứa trẻ. Cha mẹ bên cạnh việc nuôi dưỡng, chăm sóc đứa trẻ, còn dạy cho đứa trẻ những điều nên và không nên làm gì, cũng như là tấm gương cho trẻ bắt chước và học theo. Bornstein (1991) cho rằng: "Phong cách nuôi dạy con cái ảnh hưởng một cách rõ ràng đến nhận thức và giao tiếp của trẻ em cũng như sự điều chỉnh về xã hội và tình cảm của chúng". Cha mẹ có thể yêu cầu đứa trẻ ngưng việc mà nó không nên làm hoặc khuyến khích trẻ làm những điều mà cha mẹ cho rằng tốt hơn, và cách mà cha mẹ nuôi dạy trẻ theo ý mình được gọi là một phương thức nuôi dạy con cái [dẫn theo 6, tr.47] Deater-Deckard và Petrill (trong Gupta & Theus, 2006) đề cập đến sự tương tác qua lại trong mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái.
Theo đó, “khi mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái ấm áp và chu đáo, nó có thể có một tác động tích cực vào việc phát triển sự tự nhận thức, lòng tự trọng, sức khỏe thể 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chất nói chung, cũng như các mối quan hệ khác trong độ tuổi của trẻ” Hay, theo như Bruke : Phụ huynh và trẻ em khơi dậy những hành vi và cảm xúc trong nhau [dẫn theo 6, tr. Tóm lại, việc nuôi dạy con cái sẽ định hình các thế hệ tương lai và cách thế hệ tiếp theo đó sẽ cư xử, ảnh hưởng đến thế giới xung quanh họ. Lịch sử đã dạy rằng làm cha mẹ mà không có một nền tảng thích hợp và chắc chắn sẽ dẫn đến những nhầm lẫn cho bất kỳ đứa trẻ nào đang phát triển. Đó là lý do tại sao việc nỗ lực thành công trong việc cố gắng là một phụ huynh tốt là rất quan trọng và sẽ là công việc quan trọng nhất của một người nào đó trong cuộc đời mình.
Thực tế là, trong nhiều trường hợp các phương pháp của cha mẹ đối với con cái bị ảnh hưởng rất nhiều bởi những kinh nghiệm cá nhân theo cách họ bị đối xử bởi chính cha mẹ của họ. Ảnh hưởng của cha mẹ không chỉ về hành vi ứng xử với con cái mà còn thể hiện qua cách họ bắt đầu tiêu chuẩn hoá và kỳ vọng, những điều họ đã hấp thụ như là kết quả của sự tương tác giữa chính bản thân họ với cha mẹ mình. Theo Natacha Carina Duarte Sequeira Laotouf : những tiêu chuẩn và kỳ vọng mà các bậc cha mẹ yêu cầu là kết quả của sự tương tác giữa họ với cha mẹ của mình khi còn trẻ và điều này thường đóng một vai trò nhất định trong cách nuôi dạy con cái của chính họ. Do vậy các hành vi nuôi dạy được cho là bởi các hành động cảm xúc vô thức mà cha mẹ có theo chính cách thức họ đã từng được nuôi dạy, những phản ứng vô thức này sẽ có ảnh hưởng đến tâm trí, ý thức và thái độ của chính họ [dẫn theo 6, tr.
Tác giả Diana Baumrind là người đã đặt mốc cho các nghiên cứu đương đại về phong cách giáo dục con cái trong gia đình. Tác giả đã chia phong cách giáo dục của cha mẹ thành ba loại: dân chủ, độc đoán và dễ dãi, và trẻ lớn lên với cách giáo dục của cha mẹ dân chủ có nhiều khả năng xã hội hóa tốt hơn so với những trẻ em có cha mẹ độc đoán hoặc dễ dãi. Cũng theo 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quan điểm của bà, yếu tố tạo nên phong cách giáo dục của cha mẹ chính là tầm ảnh hưởng của cha mẹ đối với con cái. Ngoài ra, còn có rất nhiều học thuyết và ý kiến khác nhau về cách tốt nhất để nuôi dạy trẻ (Baumrind,1980, 1991; Maccoby, Martin, 1983; Darling & Steiberg, 1993; Chao, 1994…) [dẫn theo 16, tr.Lewin, nhà tâm lý học người Mỹ, là người đầu tiên nghiên cứu một cách có hệ thống phong cách quản lý và giáo dục.
Đồng quan điểm với tác giả Baumrind, theo K.Lewin, có ba kiểu phong cách giáo dục của cha mẹ trong gia đình là: dân chủ, tự do, độc đoán [dẫn theo 18, tr.Maccoby và Martin, kế thừa quan điểm của Schaefer và Becker [dẫ theo 18, tr.7] về hai yếu tố đòi hỏi và mở rộng mô hình của Baumrind từ ba phong cách thành bốn phong cách: dân chủ, độc tài, nuông chiều, bỏ mặc. Gerdes (1998) cho rằng: đáng tiếc là không có công thức duy nhất hoặc hoàn hảo nào cho cha mẹ trong việc nuôi dạy trẻ. Sẽ rất khó khăn để cân bằng giữa nhu cầu và quyền lợi của cha mẹ và con cái. Cách nuôi dạy thay đổi tuỳ vào lứa tuổi và sự phát triển của trẻ và cha mẹ [dẫn theo 6, tr.
Theo Maira Montessori, thì cha mẹ phải có sự lựa chọn và áp dụng phong cách giáo dục phù hợp với con mình. Việc yêu thương, quan tâm đến con cái không đồng nghĩa với việc quá nuông chiều trẻ, vì như vậy trẻ sẽ bị phụ thuộc và dễ sinh hư : “cha mẹ và con cái hiểu nhau rất có lợi cho việc xây dựng tình cảm giữa hai bên. Nhưng cha mẹ cần phải yêu thương con cái có chừng mực, nếu không sẽ mất đi sự tôn nghiêm trong mắt các con và ảnh hưởng đến sự nghiêm túc trong việc giáo dục trẻ” [dẫn theo 15, tr. Cũng liên quan đến vấn đề, một số tác giả khác cũng nhận định : L.Ôxtropxcaia: Đôi khi người lớn thiên về dùng lời răn dạy trẻ mà quên rằng “Trẻ sống một cách tình cảm và say mê hơn người lớn, nó ít có khả năng vận dụng lí luận”.Pirogop cho rằng “Để phán đoán công bằng và 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đúng về một đứa trẻ, chúng ta không nên đặt đứa trẻ vào hoàn cảnh của chúng ta mà phải tự đặt ta vào thế giới tinh thần của đứa trẻ” Và I.Pavlop: Tính cách của trẻ hình thành không chỉ do hệ thần kinh mà còn phụ thuộc vào sự giáo dục và dạy bảo thường xuyên của cha mẹ [dẫn theo 3, tr.
Qua đó thấy được vai trò vô cùng quan trọng trong phong cách cũng như phương pháp giáo dục của cha mẹ đối với việc hình thành tính cách cho trẻ.Coovaliop [dẫn theo 2, tr.172-174] , thường có 3 ba kiểu phong cách giáo dục của cha mẹ, đó là : quá yêu chiều con; quá nghiêm khắc với con; và tôn trọng mọi ý kiến của con. Các kiểu giáo dục khác nhau sẽ hình thành những đặc điểm nhân cách khác nhau ở trẻ. Tác giả Châu Đạo Nam trong cuốn “Trước mười tuổi, thời kì vàng quyết định thành công của trẻ” của mình đã nhấn mạnh đến phong cách giáo dục của cha mẹ và làm thế nào để tìm ra phong cách giáo dục tốt nhất. Ông đưa ra bốn phong cách giáo dục của các bậc cha mẹ: độc tài, thờ ơ, buông thả và quyền thế.
Ông cho rằng,nếu trẻ được giáo dục theo phong cách quyền thế sẽ tự tin,thân thiện, có khả năng xã hội tốt [dẫn theo 3, tr. Ngoài ra, còn có rất nhiều tác giả quan tâm đến vấn đề giáo dục gia đình cũng như phong cách giáo dục của cha mẹ như : N.Cụ thể có thể kể đến một số tác giả và tác phẩm tiêu biểu như : Thạc sĩ tâm lý Đặng Giai An với cuốn “Dạy con thế nào mới đúng”, Tiến sĩ Thần Hy – Châu Bình với cuốn “Phương pháp dạy con nên người”. Các tác giả đã đưa ra rất nhiều phương pháp khác nhau giúp cha mẹ có thể lựa chọn cách giáo dục con đúng đắn và hiệu quả nhất. Có thể thấy, đã có những quan điểm không đồng nhất về việc phân chia các kiểu phong cách giáo dục con cái của cha mẹ.
Một số tác giả chia phong cách giáo dục cha mẹ thành bốn loại:Dân chủ, độc tài, nuông chiều, bỏ mặc. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Một số tác giả khác lại chia phong cách giáo dục cha mẹ thành ba kiểu : dân chủ, độc đoán, tự do. Mỗi cách phân loại đều có ưu điểm của nó và trong đề tài này, chúng tôi chọn cách phân loại gồm bốn kiểu phong cách giáo dục trên. Như vậy, giáo dục con trẻ có hiệu quả không phải là một việc làm dễ dàng mà bất kì các bậc cha mẹ nào cũng làm được và làm tốt.
Để nuôi dạy con lớn khôn và phát triển tốt nhất cần phải có phong cách giáo dục phù hợp, hiệu quả, biết quan tâm và thấu hiểu con. - Các nghiên cứu về tính tự lập của trẻ mẫu giáo. Từ rất sớm, khi mà mặc dù chưa có một nghiên cụ thể về tính tự lập của trẻ, nhưng ta đã thấy một sự đặc trưng rõ nét có liên quan đến tính tự lập của trẻ, phản ánh một sự thay đổi mạnh mẽ khi trẻ lên tuổi mẫu giáo, đồng thời thể hiện ảnh hưởng của giáo dục đối với con trẻ trong các trường phái tâm lý học khi nghiên cứu quá trình và đặc điểm tâm lý của con người. Cụ thể như : Trường phái Phân tâm học của Freud xây dựng các mô hình cấu trúc của nhân cách con người, phân chia nhân cách thành “cái nó”(id), “cái tôi”(ego) và cái “siêu tôi” (superego).
“Cái nó” hoạt động theo nguyên tắc khoái cảm, nghĩa thoả mãn ngay tức khắc những khát vọng bản năng. “Cái tôi” hoạt động trên nguyên tắc hiện thực, dần được hình thành trong 2 năm đầu của trẻ.