Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của phổ biến pháp luật cho thanh niên 1. Khái niệm thanh niên và phổ biến pháp luật cho thanh niên Khái niệm thanh niên Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, sự phát triển của cơ thể con người, từ khi sinh ra, đến khi từ giã cuộc đời trải qua nhiều giai đoạn như sự phát triển của lịch sử xã hội. Mỗi con người được sinh ra, trưởng thành và tồn tại trong suốt cuộc đời của mình đều trải qua các thời kỳ lứa tuổi.
Ở mỗi thời kỳ lứa tuổi, sự phát triển về thể chất, tâm lý và nhân cách của con người đó lại có những quy luật riêng. Thanh niên là thời kỳ kế tiếp của lứa tuổi thiếu niên nhưng đây là giai đoạn phát triển rất cao về thể chất và có nhiều diễn biến tâm lý… Chính vì thể, thanh niên tồn tại với tư cách là một phạm trù lứa tuổi ở cấp độ phát triển đặc biệt. Do đó, thanh niên là một thành phần đặc biệt của cơ cấu xã hội. Khi nghiên cứu về thanh niên, có nhiều cách tiếp cận, tùy thuộc vào nội dung và giác độ nghiên cứu: - Về mặt sinh học, các nhà nghiên cứu coi thanh niên là một giai đoạn xác định trong quá trình phát triển của cơ thể, trong giai đoạn này thấy rõ sự cường tráng về thể lực, sự phát triển về trí tuệ, trưởng thành về sinh dục, tính dục.
- Các nhà tâm lý học thì lại nhìn nhận thanh niên là một giai đoạn chuyển tiếp từ tuổi thơ phụ thuộc sang hoạt động độc lập với tư cách là một công dân có trách nhiệm. Các nhà tâm lý học quan tâm tới các quy luật phát triển tâm lý của lứa tuổi thanh niên mà đặc trưng là sự tự ý thức, tự khẳng định, sự hăng say hoạt động và sáng tạo…, những nét đặc trưng của thế giới 8 Luan van tâm hồn, đặc biệt là sự tự ý thức của lứa tuổi này và coi đó là yếu tố cơ bản để phân biệt với các thời kỳ lứa tuổi khác. - Tiếp cận từ góc độ xã hội học - dân cư, thanh niên có thể định nghĩa là một bộ phận phức hợp của dân cư của một quốc gia - dân tộc bao gồm tất cả các cá thể ở trong độ tuổi từ 15 đến 29. - Dưới góc độ kinh tế học, thanh niên được xem là một lực lượng lao động xã hội hùng hậu, nguồn lực bổ sung cho đội ngũ lao động trên tất cả các lĩnh vực, là bộ phận quan trọng cấu thành lực lượng sản xuất, rất năng động, nhạy cảm, gắn bó với tiến trình phát triển xã hội, đi đầu trong cuộc đấu tranh sáng tạo mới, tham gia xây dựng giai cấp công nhân, xây dựng các lực lượng vũ trang.
Như vậy, để có khái niệm chính xác nhất về thanh niên, chúng ta cần nghiên cứu một cách tổng hợp, trên nhiều khía cạnh, có tính đến những quy luật bên trong của sự phát triển về thể chất và tinh thần. Tùy thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, chính trị, xã hội, đặc điểm truyền thống, tuổi thọ bình quân v. mà mỗi quốc gia có quy định độ tuổi thanh niên khác nhau. Nhưng hầu hết các nước trên thế giới đều thống nhất tuổi thanh niên bắt đầu từ 15 hoặc 16.
Nhằm đảm bảo sự tiếp nối giữa tuổi trẻ em với tuổi thanh niên, phù hợp với Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em và các luật khác, Luật thanh niên được Quốc hội khóa IX thông qua có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2007 tại Điều 1 quy định "Thanh niên là công dân Việt Nam từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi" [32]. Theo cách quản lý và phân loại đối tượng thanh niên của Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản (TNCS) Hồ Chí Minh, thanh niên Việt Nam được chia thành các nhóm sau: Thanh niên nông thôn, thanh niên công nhân, thanh niên công chức và viên chức, thanh niên đô thị, thanh niên học sinh và sinh viên, thanh niên trong các lực lượng vũ trang. Các nhóm thanh niên đặc thù bao gồm: thanh niên dân tộc thiểu số, thanh niên có đạo, thanh niên đang học tập, lao động ở nước ngoài, các nhóm thanh niên yếu thế bao gồm: thanh niên 9 Luan van bị nhiễm HIV/AIDS, thanh niên khuyết tật, thanh niên sau cai nghiện và sau cải tạo trở về tái hòa nhập với cộng đồng. Tóm lại, có thể hiểu thanh niên là một nhóm xã hội nhân khẩu đặc thù bao gồm những người ở độ tuổi từ đủ 16 đến 30 tuổi, có sự phát triển nhanh chóng về thể chất, tâm lý, trí tuệ, có mặt trong mọi lĩnh vực hoạt động của xã hội; có mối quan hệ gắn bó mật thiết với tất cả các giai cấp, tầng lớp trong xã hội; là lực lượng xã hội to lớn đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển trong tương lai của mỗi quốc gia, dân tộc.
Khái niệm phổ biến pháp luật cho thanh niên Phổ biến pháp luật có thể được hiểu theo hai nghĩa: (i) Nghĩa hẹp: là giới thiệu tinh thần bản pháp luật cho đối tượng của nó; (ii) Nghĩa rộng: là truyền bá pháp luật cho mọi tầng lớp nhân dân trên cả nước. Trong các văn bản của ta, nghĩa này được sử dụng nhiều hơn nghĩa hẹp. Theo Từ điển Tiếng Việt [36, tr3] hay Từ và ngữ Hán Việt [14] thì "Phổ biến là làm cho đông đảo mọi người biết đến một vấn đề, một tri thức bằng cách truyền đạt trực tiếp hay thông quan hình thức nào đó". Như vậy, phổ biến pháp luật có đối tượng tác động rộng rãi, mang ý nghĩa xã hội và nhân văn sâu sắc, bởi trong lịch sử đã có lúc pháp luật được ban hành nhưng không được phổ biến công khai mà chỉ được coi là một công cụ để nhà nước dùng để trị dân.
Bên cạnh đó phổ biến pháp luật còn mang tính tác nghiệp, truyền đạt nội dung pháp luật cho các đối tượng cụ thể. Ở những mức độ khác nhau, phổ biến pháp luật còn nhằm làm cho các đối tượng cụ thể hiểu thấu suốt các quy định của pháp luật để thực hiện pháp luật trên thực tế. Phổ biến pháp luật thường được thực hiện thông qua các hội nghị, các cuộc tập huấn. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, phổ biến pháp luật cho thanh niên được hiểu: Là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có dự định của chủ thể phổ biến pháp luật tác động lên đối tượng phổ biến pháp luật là thanh niên một cách có hệ thống và thường xuyên, nhằm mục đích hình thành ở họ 10 Luan van tri thức pháp lý, tình cảm và hành vi phù hợp với các đòi hỏi của các quy định pháp luật hiện hành.
Đặc điểm của phổ biến pháp luật cho thanh niên Thứ nhất, phổ biến pháp luật cho thanh niên là hoạt động phổ biến pháp luật cho một lực lượng trẻ tuổi, năng động, tháo vát, rất thuận lợi cho việc tiếp thu các kiến thức pháp luật. Tuy nhiên, thanh niên cũng bao gồm những đối tượng ở lứa tuổi mới lớn do đó có tâm lý bồng bột, dễ kích động lôi kéo vào vi phạm pháp luật khi môi trường sinh hoạt có nhiều tiêu cực như tham những, tệ nạn xã hội. Do vậy, chủ thể phổ biến pháp luật cho thanh niên cần dựa trên đặc trưng này để đưa ra phương pháp phổ biến, giáo dục phù hợp. Bên cạnh những phương pháp truyền thống thì cần tăng cường áp dụng những phương pháp hiện đại, có sử dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả, dễ tiếp thu, tác động nhanh vào nhận thức của thanh niên.
Ngoài ra, đối tượng là thanh niên thì có sự đa dạng về trình độ văn hóa, nghề nghiệp, độ tuổi, đặc biệt là môi trường sống hiện nay rất năng động, khoa học công nghệ phát triển. Điều này đòi hỏi nhu cầu thông tin, kiến thức pháp luật với mỗi đối tượng sẽ khác nhau. Chính vì vậy, trong quá trình phổ biến pháp luật phải có sự sàng lọc, phân loại đối tượng để cung cấp những thông tin pháp luật phù hợp. Thứ hai, phổ biến pháp luật cho thanh niên nhằm truyền đạt thông tin, nội dung pháp luật giúp đối tượng này được tác động có những hiểu biết nhất định về pháp luật góp phần nâng cao ý thức pháp luật.
Từ đó, thanh niên mới hiểu đầy đủ và đúng đắn về vai trò điều chỉnh của pháp luật, hình thành tâm lí, tình cảm và thái độ tôn trọng pháp luật, tin tưởng vào pháp luật và điều chỉnh hành vi xử sự của mình theo pháp luật; hướng tới mục đích cao nhất là “sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”. Phổ biến pháp luật cho thanh niên chính là quá trình nâng tầm nhận thức, hiểu biết của thanh niên về pháp luật, giúp thanh niên nhận thức được tầm quan trọng của pháp luật, tăng nhu cầu tìm hiểu, hiểu biết về pháp luật, nâng cao dân trí pháp lí cho đội ngũ thanh 11 Luan van niên, góp phần thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Thứ ba, phổ biến pháp luật đối với thanh niên có mối liên hệ chặt chẽ với công tác xây dựng, thực hiện pháp luật. Quá trình đưa pháp luật đến với đời sống không thể thiếu hoạt động phổ biến pháp luật, đây là cầu nối để chuyển tải pháp luật vào cuộc sống.
Không phải lúc nào pháp luật cũng được mọi người biết đến, ủng hộ hay chấp hành nghiêm chỉnh. Bản chất của pháp luật là phản ánh ý chí, nguyện vọng của đông đảo quần chúng nhân dân nhưng nếu không được nhân dân biết đến thì cũng không có ý nghĩa thực tiễn. Chính vì vậy, phổ biến pháp luật là phương tiện truyền tải những thông tin, những nội dung và quy định của pháp luật tới thanh niên, giúp cho thanh niên hiểu biết, nắm bắt kịp thời, có hiệu quả. Từ đó thanh niên có thể nhận thức đúng đắn để tránh vi phạm pháp luật, chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật bởi thanh niên là lứa tuổi đang phát triển, chưa có nhận thức chín chắn, dễ bị dụ dỗ, lôi kéo vào con đường phạm pháp.
Vai trò của phổ biến pháp luật cho thanh niên Thanh niên có đặc trưng tuy trưởng thành sớm về tâm sinh lí, song còn hạn chế về khả năng và kinh nghiệm sống để tham gia vào các thiết chế xã hội góp phần xây dựng và phát triển đất nước. Sự am hiểu về pháp luật trong thanh niên đôi khi còn thiếu sót, chưa được đầy đủ.