Chương 1: Cơ sở lý luận về vai trò của Đoàn Thanh niên trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên. Chương 2: Thực trạng về vai trò và nhiệm vụ của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đối với thanh niên trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên. Chương 3: Phương hướng và các giải pháp nâng cao vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA ĐOÀN TRONG XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN 1.
VAI TRÒ, VỊ TRÍ CỦA ĐOÀN VÀ YÊU CẦU VỀ VIỆC XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN 1. Khái niệm thanh niên Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người ,sự phát triển của cơ thể con người, từ khi sinh ra, đến khi từ giã cuộc đời trải qua nhiều giai đoạn như sự phát triển của lịch sử xã hội. Mỗi con người được sinh ra, trưởng thành và tồn tại trong suốt cuộc đời của mình đều trải qua các thời kỳ lứa tuổi. Ở mỗi thời kỳ lứa tuổi, sự phát triển về thể chất, tâm lý và nhân cách của con người đó lại có những quy luật riêng.
Thanh niên là thời kỳ kế tiếp của lứa tuổi thiếu niên nhưng đây là giai đoạn phát triển rất cao về thể chất và có nhiều diễn biến tâm lý… Chính vì thể, thanh niên tồn tại với tư cách là một phạm trù lứa tuổi ở cấp độ phát triển đặc biệt. Do đó, thanh niên là một thành phần đặc biệt của cơ cấu xã hội. Khi nghiên cứu về thanh niên, có nhiều cách tiếp cận, tùy thuộc vào nội dung và giác độ nghiên cứu: - Về mặt sinh học, các nhà nghiên cứu coi thanh niên là một giai đoạn xác định trong quá trình phát triển của cơ thể, trong giai đoạn này thấy rõ sự cường tráng về thể lực, sự phát triển về trí tuệ, trưởng thành về sinh dục, tính dục. - Các nhà tâm lý học thì lại nhìn nhận thanh niên là một giai đoạn chuyển tiếp từ tuổi thơ phụ thuộc sang hoạt động độc lập với tư cách là một công dân có trách nhiệm.
Các nhà tâm lý học quan tâm tới các quy luật phát triển tâm lý của lứa tuổi thanh niên mà đặc trưng là sự tự ý thức, tự khẳng 8 z định, sự hăng say hoạt động và sáng tạo…, những nét đặc trưng của thế giới tâm hồn, đặc biệt là sự tự ý thức của lứa tuổi này và coi đó là yếu tố cơ bản để phân biệt với các thời kỳ lứa tuổi khác. - Tiếp cận từ góc độ xã hội học - dân cư, thanh niên có thể định nghĩa là một bộ phận phức hợp của dân cư của một quốc gia - dân tộc bao gồm tất cả các cá thể ở trong độ tuổi từ 15 đến 29. Như vậy, bộ phận dân cư được gọi là “thanh niên” này chỉ phân biệt một cách tương đối với các bộ phận dân cư khác của quốc gia - dân tộc ấy trên một tiêu chí duy nhất là giới hạn độ tuổi. Nếu sử dụng thuật ngữ “nhóm xã hội” để chỉ tập hợp xã hội - dân cư “thanh niên” này thì có thể thấy “nhóm” này có đường ranh giới nhóm (group boundary) rất mong manh, chẳng khác nào hai sợi dây ảo chắn giữa hai đầu một khúc sông luôn luôn chảy, bởi lẽ các thành viên của nhóm liên tục vào ở đầu này và ra ở đầu kia do quy luật vận động tự nhiên của sự “lớn lên” hay “già đi” của các thành viên.
Và điều này cho thấy “thanh niên” là một nhóm xã hội - dân cư “động” chứ không phải là một nhóm “tĩnh”, ổn định. Đặc trưng này hàm chứa cả những ưu điểm và cả những nhược điểm của nhóm xã hội - dân cư “thanh niên”. Một mặt, nhờ quy luật là nhóm “động” thường xuyên cho nên nó luôn là chủ thể chuyển tải liên tục các giá trị liên thế hệ, nhưng mặt khác nó rất khó xác lập cho mình những giá trị xác định có thể tạo nên một bản sắc nhóm bền vững (sustainable group identity)[29]. Vì vậy, việc nghiên cứu, khám phá những định hướng giá trị, xác định những chiều cạnh khách quan và chủ quan của văn hóa và lối sống của nhóm này hết sức khó khăn và luôn hàm chứa độ dung sai và rủi ro cao.
- Dưới góc độ kinh tế học, thanh niên được xem là một lực lượng lao động xã hội hùng hậu, nguồn lực bổ sung cho đội ngũ lao động trên tất cả các 9 z lĩnh vực, là bộ phận quan trọng cấu thành lực lượng sản xuất, rất năng động, nhạy cảm, gắn bó với tiến trình phát triển xã hội, đi đầu trong cuộc đấu tranh sáng tạo mới, tham gia xây dựng giai cấp công nhân, xây dựng các lực lượng vũ trang. Vì vậy, để có khái niệm chính xác nhất về thanh niên, chúng ta cần nghiên cứu một cách tổng hợp, trên nhiều khía cạnh, có tính đến những quy luật bên trong của sự phát triển về thể chất và tinh thần. Tùy thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, chính trị, xã hội, đặc điểm truyền thống, tuổi thọ bình quân v. mà mỗi quốc gia có quy định độ tuổi thanh niên khác nhau.
Nhưng hầu hết các nước trên thế giới đều thống nhất tuổi thanh niên bắt đầu từ 15 hoặc 16. Nhằm đảm bảo sự tiếp nối giữa tuổi trẻ em với tuổi thanh niên, phù hợp với Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em và các luật khác, Luật thanh niên được Quốc hội khóa IX thông qua có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2007 tại Điều 1 quy định "Thanh niên là công dân Việt Nam từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi" [34]. Ở Việt Nam, thời gian trước đây, thanh niên được hiểu gần như đồng nhất với tuổi đoàn viên (15 đến 28 tuổi). Ngày nay do điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội phát triển, thời gian học tập, đào tạo cơ bản của tuổi trẻ dài thêm, cùng với nhiều đặc điểm khác mà chúng ta cho rằng thanh niên là những người trong độ tuổi từ 16 đến 30.
Tuy nhiên cần phải phân biệt rõ tuổi đoàn viên và tuổi thanh niên. Theo điều lệ Đoàn thì Đoàn là một tổ chức chính trị xã hội của thanh niên, bao gồm những thanh niên ưu tú trong độ tuổi 15 đến 30. Hết tuổi đoàn viên theo quy định, người đoàn viên đó vẫn có thể tự nguyện tiếp tục sinh hoạt trong tổ chức Đoàn hoặc tham gia vào Hội Liên hiệp Thanh niên và các hoạt động khác của Đoàn và phong trào thanh niên đến 35 tuổi [10]. 10 z Như vậy, ở nước ta tuổi thanh niên hiện nay là từ 16 tuổi - 30 tuổi.
Tùy theo môi trường hoạt động, đặc điểm nghề nghiệp, người ta chia thanh niên thành các nhóm đối tượng khác nhau: thanh niên công nhân, thanh niên nông thôn, thanh niên học sinh - sinh viên, thanh niên tri thức, thanh niên các lực lượng vũ trang… Theo nghiên cứu của Viện nghiên cứu Thanh niên, dân số thanh niên tính đến năm 2013 là 25,382,161 người, chiếm 28.3% dân số cả nước, trong đó dân số nam thanh niên là 12,889,073 người (chiếm 50.8 % dân số thanh niên) và nữ thanh niên là 12,493,088 người (chiếm 49.2% dân số thanh niên)[40,41]. Tỉ lệ nam thanh niên cao hơn nữ thanh niên, và sự chênh lệch này có chiều hướng tăng dần qua từng năm.1: Dân số thanh niên so với dân số cả nƣớc, 2007 – 2013 (Theo số liệu thống kê của Viện nghiên cứu Thanh niên, Trung ương Đoàn) Dân số Thanh niên Dân số cả nƣớc DS TN so với Năm DS cả Chung Nam Nữ Chung Nam Nữ nƣớc 2007 24,052,795 12,115,551 11,937,244 83,994,078 41,337,074 42,657,004 28.4% Cơ cấu dân số thanh niên theo nhóm tuổi: Nhóm thanh niên từ 25 – 30 tuổi chiếm tỉ trọng cao nhất so với các nhóm tuổi khác.2: Cơ cấu dân số thanh niên theo nhóm tuổi tính đến năm 2013 (Theo số liệu thống kê của Viện nghiên cứu Thanh niên, Trung ương Đoàn) Nhóm tuổi Số lƣợng Tỉ lệ 16 -19 6,964,135 27,4% 20 -24 8,187,589 32,3% 25 - 30 10,230,437 40,3 % Cơ cấu dân số thanh niên theo khu vực: Tỉ lệ thanh niên sống tại khu vực nông thôn cao hơn khu vực thành thị với mức chênh lệch là 41%. Năm 2013, dân số thanh niên tại khu vực nông thôn là 17,897,011 người (chiếm 70.5% dân số thanh niên), thanh niên tại khu vực thành thị là 7,485,150 người (chiếm 29.5% dân số thanh niên). Số liệu thống kê năm 2011 và năm 2013 củ Viện nghiên cứu Thanh niên cho thấy, tỉ lệ thanh niên ở khu vực nông thôn có chiều hướng tăng, ngược lại, tỉ lệ thanh niên khu vực thành thị có chiều hướng giảm [40, 41].
Cơ cấu dân số thanh niên theo khu vực nông thôn và thành thị tính đến năm 2013 (Theo số liệu thống kê của Viện nghiên cứu Thanh niên, Trung ương Đoàn) Năm Tỉ lệ TN Nông thôn/tổng số TN Tỉ lệ TN Thành thị/tổng số TN 12 z 2011 69.5% Thanh niên là lớp người có sự phát triển cao về thể chất, được coi là lứa tuổi phát triển hoàn thiện về thể chất. Sự hoàn thiện về thể chất của lứa tuổi thanh niên thể hiện trên tất cả các mặt: chiều cao, cân nặng, sự hoàn thiện về hệ xương, hệ cơ, hệ thần kinh cũng như các chức năng sinh lý khác. Sau tuổi thanh niên, giai đoạn kế tiếp là trung niên. Trong thực tế giai đoạn trung niên không còn sự phát triển nào đáng kể mà con người có những mặt đã dần đi vào thời kỳ lão hóa (về sinh học).
Khoa học đã kết luận là sự phát triển của các nơ-ron thần kinh ở lứa tuổi thanh niên đạt tới đỉnh cao nhất. Thanh niên là lớp người có sự phát triển mạnh về trí tuệ và nhân cách. Tuy nhiên, bên cạnh những khả năng to lớn, sự mạnh dạn, lòng dũng cảm, tinh thần dám nghĩ, dám làm, trong cả thế hệ thanh niên cũng như trong từng cá thể, sự hạn chế và các nhược điểm về mặt thiếu kinh nghiệm, thiếu từng trải, tính bồng bột, thậm chí có lúc còn phiêu lưu, liều lĩnh… luôn phải được cảnh giác, phải được khắc phục bằng chính sự rèn luyện, phấn đấu không ngừng của bản thân thanh niên và có sự hướng dẫn, giúp đỡ của các chủ thể xã hội.