Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ BÍ THƯ ĐOÀN CẤP CƠ SỞ 1. Khái niệm về chất lượng bí thư Đoàn cấp cơ sở 1. Vai trò và nhiệm vụ của Đoàn cấp cơ sở 1. Khái niệm về Đoàn cơ sở Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện.
Đoàn bao gồm những thanh niên tiên tiến, phấn đấu vì mục đích, lý tưởng của Đảng là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Đoàn cơ sở và chi đoàn cơ sở, là nền tảng của Đoàn, được thành lập theo địa bàn dân cư, theo ngành nghề, theo đơn vị học tập, công tác, lao động, nơi cư trú và đơn vị cơ sở trong lực lượng vũ trang nhân dân. Tổ chức Đoàn cấp cơ sở được thành lập theo địa bàn dân cư, theo ngành nghề, theo đơn vị học tập, công tác, lao động, nơi cư trú và đơn vị cơ sở trong lực lượng vũ trang nhân dân. Với tư cách là một hệ thống chỉnh thể, tổ chức và hoạt động của mỗi thành tố của hệ thống chính trị cấp cơ sở có chức năng, phạm vi hoạt động riêng và liên hệ với nhau theo vị thế, vai trò.
Tổ chức cơ sở Đoàn ở cơ sở. Vai trò của Đoàn cấp cơ sở Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là thành viên trong hệ thống chính trị, hoạt động trong khuôn khổ hiến pháp và pháp luật nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong hệ thống chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam là người lãnh đạo, Đoàn là một trong các tổ chức thành viên. 8 + Đối với Đảng: Đoàn hoạt động dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, là đội dự bị tin cậy của Đảng, nguồn cung cấp cán bộ theo yêu cầu nhiệm vụ chính trị của Đảng.
+ Đối với Nhà nước: Đoàn là chỗ dựa vững chắc của Nhà nước trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Đoàn phối hợp với các cơ quan Nhà nước, các đoàn thể và các tổ chức xã hội chăm lo giáo dục, đào tạo và bảo vệ thanh thiếu nhi. + Đối với các tổ chức xã hội của thanh niên và phong trào thanh niên, Đoàn giữ vai trò làm nòng cốt chính trị trong việc xây dựng tổ chức và hoạt động của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Hội Sinh viên Việt Nam và các thành viên khác của Hội. + Đối với Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh: Đoàn giữ vai trò là người phụ trách xây dựng tổ chức Đội, lựa chọn, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác thiếu nhi; tạo điều kiện về cơ sở vật chất và tài chính cho hoạt động của Đội.
Nhiệm vụ của Đoàn cấp cơ sở - Đoàn kết, tập hợp thanh niên; tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, nhiệm vụ của quân đội, cơ quan, đơn vị; truyền thống của dân tộc, của Đảng, quân đội và của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, làm cho đoàn viên thanh niên nhận rõ vai trò, trách nhiệm trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. - Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của đoàn viên thanh niên và sự phối hợp chặt chẽ của các tổ chức quần chúng trong tổ chức hoạt động của Đoàn và phong trào thanh niên nhằm thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị của đơn vị. Động viên đoàn viên thanh niên tự giác, tích cực học tập chính trị, quân sự, văn hóa, khoa học kỹ thuật, chuyên môn nghiệp vụ, không ngừng nâng cao kiến 9 thức toàn diện, có ý thức tổ chức kỷ luật, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. - Xây dựng tổ chức Đoàn và củng cố, kiện toàn ban chấp hành đoàn vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức; giáo dục, tuyên truyền, vận động nhằm phát triển đoàn viên; chăm lo đời sống vật chất, tinh thần và giải quyết những nguyện vọng, quyền lợi chính đáng hợp pháp của thanh niên.
- Tích cực tham gia xây dựng tổ chức đảng trong sạch vững mạnh, đơn vị vững mạnh toàn diện. Trực tiếp tuyên truyền, bồi dưỡng, lựa chọn đoàn viên ưu tú để giới thiệu kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam và tạo nguồn cán bộ. - Liên hệ mật thiết với tổ chức Đoàn địa phương nơi đóng quân, tổ chức các hoạt động phối hợp giữa thanh niên trong và ngoài quân đội góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ của đơn vị và địa phương, tham gia xây dựng cơ sở chính trị vững mạnh ở địa phương nơi đóng quân và chăm sóc, giáo dục bảo vệ thiếu niên và nhi đồng. Khái niệm về bí thư Đoàn cấp cơ sở, chất lượng đội ngũ Đoàn cấp cơ sở 1.
Khái niệm về bí thư Đoàn cấp cơ sở Bí thư Đoàn cơ sở là người đứng đầu, là thủ lĩnh của một tập thể trẻ, do Đại hội Đoàn cơ sở bầu trực tiếp tại đại hội hoặc do Ban Chấp hành Đoàn cơ sở bầu ra. Vì vậy Bí thư Đoàn cơ sở có vai trò rất quan trọng có thể nói là một tổng chỉ huy, là người điều hành công việc của Ban Chấp hành để thực hiện nghị quyết của đại hội, tiến hành triển khai tổ chức các hoạt động công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi của đơn vị. Quy chế “Bí thư Đoàn cơ sở Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh” theo Quyết định 289-QĐ/TW ngày 08/02/2010 của Ban bí thư Trung ương Đoàn quy định: Bí thư Đoàn cơ sở bao gồm: “Những người giữ chức danh bí thư chi đoàn, phó bí thư, bí thư đoàn cơ sở trở lên; những người làm việc trong cơ quan chuyên trách của Đoàn và trực tiếp làm công tác Đoàn, Hội, Đội, phong trào thanh thiếu nhi từ cấp huyện và 10 tương đương trở lên; trợ lý thanh niên, cán bộ Ban Thanh niên trong Quân đội nhân dân; ủy viên Ban công tác thanh niên các cấp trong Công an nhân dân”. Tóm lại: “Đội ngũ bí thư Đoàn cấp cơ sở là những phong trào đoàn cấp cơ sở, đoàn viên ưu tú được bầu cử hoặc chỉ định vào ban chấp hành đoàn cấp cơ sở, là lực lượng quản lý, chỉ đạo xây dựng và tổ chức các hoạt động của Đoàn thanh niên cấp cơ sở; dưới sự lãnh đạo trực tiếp của đảng ủy xã và sự chỉ đạo của Ban chấp hành Đoàn cấp huyện.
Vai trò của bí thư Đoàn cấp cơ sở Bí thư Đoàn cơ sở có vai trò quyết định hiệu quả hoạt động của Ban Chấp hành, Ban Thường vụ, là người quán xuyến toàn bộ công việc đối nội và hoạt động phối hợp, liên kết với các phòng, ban chuyên môn, các tổ chức đoàn thể khác trong công tác thanh thiếu nhi. Bí thư Đoàn cơ sở còn là người thay mặt Đoàn TNCS Hồ Chí Minh để truyền cảm, thuyết phục, giáo dục đoàn viên thanh niên hành động theo chương trình do Đoàn khởi xướng. Bí thư Đoàn cơ sở là một “nhạc trưởng”: Hoạt động của Ban chấp hành, Ban thường vụ Đoàn cơ sở có nhịp nhàng, khoa học và thiết thực hay không phụ thuộc phần lớn vào sự điều hành, phân công của Bí thư Đoàn cơ sở đối với các ủy viên Ban chấp hành, Ban thường vụ trong việc thực hiện kế hoạch công tác. Căn cứ vào năng lực sở trường, năng khiếu và điều kiện hoàn cảnh của từng ủy viên Ban chấp hành, Ban thường vụ, trên cơ sở tính chất, yêu cầu của công việc mà Bí thư Đoàn cơ sở phân công công việc, trách nhiệm của từng ủy viên một cách hợp lý.
Một mặt, giúp từng cá nhân phát huy được thế mạnh của mình để hoàn thành nhiệm vụ có hiệu quả cao nhất. Mặt khác, kế hoạch công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi được thực hiện đồng bộ, toàn diện, có chất lượng. Như vậy có thể khẳng định trong công tác điều hành, Bí thư Đoàn cơ sở có vai trò như một nhạc trưởng. 11 Vai trò quyết định trong việc xử lý các tình huống: Hoạt động của Đoàn cơ sở rất phong phú, đa dạng, vì vậy các tình huống đặt ra trong công việc cũng như trong giao tiếp hàng ngày luôn bắt buộc Bí thư Đoàn cơ sở phải có cách xử lý linh hoạt, sáng tạo.
Xử lý các tình huống của Bí thư Đoàn cơ sở phụ thuộc rất nhiều vào trình độ, năng lực, năng khiếu, kinh nghiệm, vào phẩm chất đạo đức, lòng say mê và hoàn cảnh sống của chính bản thân. Đòi hỏi Bí thư Đoàn cơ sở phải có kỹ năng thiết kế, khả năng triển khai thực hiện kế hoạch, đồng thời phải có óc tổ chức và nghệ thuật giao tiếp, ứng xử; biết phát hiện vấn đề, tổng kết thực tiễn, xử lý mau lẹ các tình huống xảy ra trong quá trình chỉ đạo. Bí thư Đoàn cơ sở thường phải quan hệ công việc với các phòng chuyên môn, các đoàn thể trong công tác thanh niên ở đơn vị, do vậy phương pháp liên kết, phối hợp trong công tác, khả năng giao tiếp ứng xử và khả năng tham mưu là một trong những đòi hỏi hết sức quan trọng. Khi tiến hành công việc, mọi phát sinh có thể xảy ra, mọi tình huống trong công việc đặt ra cần phải xử lý thì Bí thư Đoàn cơ sở là người có vai trò quyết định.
Vì là người đứng đầu nên Bí thư Đoàn cơ sở phải chịu trách nhiệm trước tập thể toàn bộ công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi. Việc xử lý các tình huống, tùy vào tính chất, mức độ, khả năng để thực hiện. Cũng có thể Bí thư Đoàn cơ sở tự quyết định, cũng có thể bàn bạc, tham khảo ý kiến của Ban chấp hành, Ban thường vụ để cuối cùng chọn phương án quyết định. Vấn đề quan trọng ở chỗ, Bí thư Đoàn cơ sở phải biết phát hiện vấn đề; tìm hiểu, làm rõ nguyên nhân của từng vấn đề; đưa ra được các tình huống; phương án giải quyết; cuối cùng biết lựa chọn phương án tối ưu để đưa ra quyết định đúng đắn nhất.
Có thể khẳng định để triển khai hiệu quả các mặt công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi, vai trò của Bí thư Đoàn cơ sở tại các đơn vị có vị trí rất quan trọng, Bí thư Đoàn cơ cở thực sự phải là một “Tổng chỉ huy” trên các mặt công tác của Đoàn.