Chương 1. Văn hóa đọc với sinh viên trường Đại học Thương mại Chương 2. Thực trạng văn hóa đọc của sinh viên trường Đại học Thương mại Chương 3. Giải pháp phát triển văn hóa đọc cho sinh viên của trường Đại học Thương mại 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 VĂN HÓA ĐỌC VỚI SINH VIÊNTRƢỜNG ĐẠI HỌC THƢƠNG MẠI 1.
Những vấn đề chung về văn hóa đọc 1. Khái niệm Khái niệm văn hóa đọc Thuật ngữ văn hóa đọc đƣợc trình bày bằng tiếng Anh là "reading culture" hoặc "culture of reading". Vấn đề văn hóa đọc đang đƣợc toàn xã hội quan tâm và bàn luận dƣới những góc nhìn khác nhau. Đã có nhiều học giả, nhà khoa học nghiên cứu về đề tài này và đƣa ra các khái niệm khác nhau về văn hóa đọc.
Tác giả Nguyễn Hữu Viêm định nghĩa: "Văn hoá đọc là một khái niệm có hai nghĩa, một nghĩa rộng và một nghĩa hẹp. Ở nghĩa rộng, đó là ứng xử đọc, giá trị đọc và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân, của cộng đồng xã hội và của các nhà quản lý và cơ quan quản lý nhà nƣớc… Còn ở nghĩa hẹp, đó là ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân… Ứng xử, giá trị và chuẩn mục đọc của mỗi cá nhân trong xã hội là thói quen đọc, sở thích đọc và kỹ năng đọc của mỗi ngƣời"[30, tr. Nhƣ vậy, theo tác giả, văn hóa đọc gắn liền với ứng xử đọc, giá trị đọc và chuẩn mực đọc của cá nhân và xã hội. Theo tác giả Trần Thị Minh Nguyệt: "Xét trên bình diện phát triển văn minh nhân loại, văn hóa đọc gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của chữ viết.
Xét trên bình diện cá nhân, văn hóa đọc biểu hiện trình độ phát triển tinh thần của con ngƣời cụ thể trong điều kiện xã hội nhất định…Văn hóa đọc xem xét ở cấp độ cá nhân bao hàm khía cạnh định hƣớng của chủ thể tới đối tƣợng đọc (nhu cầu đọc), khả năng, trình độ lĩnh hội thông tin (kỹ năng đọc), cả ở phản ứng với đối tƣợng đọc (ứng xử văn hóa). Theo quan điểm này, văn hóa đọc của mỗi cá nhân là sự biểu hiện rõ nét xu hƣớng tinh thần và năng lực nhận thức của chính họ trong mối tƣơng quan với các điều kiện văn hóa của xã hội đƣơng thời"[24, tr. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Dƣới một góc nhìn khác về văn hóa đọc, tác giả Vũ Dƣơng Thúy Ngà cho rằng: "văn hóa đọc là một hoạt động văn hóa của con ngƣời, thông qua việc đọc để tiếp nhận thông tin và tri thức. Đó là sự tích hợp của các yếu tố nhƣ nhu cầu đọc, thói quen đọc và đƣợc biểu hiện qua hành vi, tập quán đọc của cá nhân và cộng đồng"[20, tr.
Có thể thấy, văn hóa đọc không phải là một khái niệm mới nhƣng nội hàm của nó rất rộng, các quan niệm khác nhau về văn hóa đọc đã góp phần trong việc nhận dạng đầy đủ hơn bản chất của văn hóa đọc. Để hiểu nội hàm của khái niệm "văn hóa đọc", tác giả đi sâu phân tích thuật ngữ này. Văn hóa là "những giá trị vật chất và tinh thần do con ngƣời sáng tạo ra trong quá trình lịch sử" [25, tr. Văn hóa là hoạt động tinh thần nhằm phát huy những năng lực bẩm sinh và bản chất của con ngƣời để sáng tạo ra các giá trị vật chất và tinh thần dựa trên các chuẩn mực: chân, thiện, mỹ nhằm duy trì sự tồn tại và phát triển của cá nhân và cộng đồng xã hội.
Theo ý nghĩa này, văn hóa có mặt trong tất cả các hoạt động của con ngƣời dù đó là hoạt động sản xuất vật chất, hoạt động sản xuất tinh thần, hay trong quan hệ giao tiếp, ứng xử xã hội, trong thái độ ứng xử với thiên nhiên. Với các chức năng nhƣ giáo dục, nhận thức, dự báo, thẩm mỹ, giải trí… hoạt động văn hóa, trong đó có văn hóa đọc, là hoạt động tinh thần có tác động trực tiếp đến sự phát triển, hoàn thiện con ngƣời và xã hội. Đọc là "phát thành lời những điều đã đƣợc viết ra theo đúng trình tự; tiếp nhận nội dung của một tập hợp ký hiệu bằng cách nhìn vào các ký hiệu; thu lấy thông tin từ một thiết bị nhớ của máy tính, nhƣ từ một đĩa từ; hiểu thấu bằng cách nhìn vào những biểu hiện bề ngoài" [25, tr. Đọc là một dạng lao động trí óc, là kỹ thuật tƣ duy của hoạt động trí tuệ, rất cần thiết và hữu ích cho con ngƣời và cho xã hội.
Nó dẫn ta tới kho tàng tri thức của nhân loại, mà từ đó, con ngƣời không chỉ tiếp nhận những tri thức đã đƣợc tích lũy, mà còn có sự phát triển về cảm xúc và trí tuệ. Do vậy, hoạt động đọc là một hoạt động văn hóa của con ngƣời, thông qua việc đọc để tiếp nhận thông tin, tích lũy và nâng cao tri thức. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhƣ vậy, cũng giống nhƣ khái niệm văn hóa, khái niệm văn hóa đọc là một khái niệm phức tạp, đa nghĩa. Khi đề cập đến nó mỗi tác giả có một cách hiểu riêng tùy thuộc vào góc độ tiếp cận.
Trong luận văn, tác giả tiếp cận văn hóa đọc dƣới góc độ văn hóa cá nhân. Theo tác giả, văn hóa đọc là hoạt động văn hóa tinh thần nhằm tiếp thu thông tin, tri thức đáp ứng nhu cầu hoàn thiện, phát triển con ngƣời và xã hội. Văn hóa đọc bao hàm các yếu tố nhƣ nhu cầu đọc (định hƣớng đọc), kỹ năng đọc (khả năng, trình độ lĩnh hội thông tin) và văn hóa ứng xử với tài liệu. Ở đây, tác giả xin lƣu ý một số điểm nhƣ sau: Thứ nhất, văn hóa đọc tác động mạnh mẽ đến việc xây dựng và phát triển con ngƣời toàn diện nhằm phát triển xã hội, cho nên nói đến văn hóa đọc là xét đến một cách đọc tích cực, chủ động.
Không phải cứ đọc sách và đọc nhiều sách là có văn hóa đọc mà cần phải đọc và tƣ duy tích cực nhằm phục vụ cho mục tiêu học tập, nghiên cứu, hoàn thiện và phát triển bản thân, vƣơn tới cái chân - thiện - mỹ. Để có kết quả mong muốn, ngƣời đọc cần có sự chủ động, tích cực trong việc chuẩn bị đầy đủ về văn hóa đọc. Đó là, chủ động trong việc xác định nhu cầu đọc, chủ động trang bị những kỹ năng đọc cần thiết để có thể lĩnh hội, vận dụng những kiến thức đã đọc vào cuộc sống. Thứ hai, đối tƣợng đọc không chỉ giới hạn ở sách mà bao gồm nhiều dạng tài liệu từ truyền thống đến hiện đại.
Đặc biệt trong thời đại hiện nay, sự phát triển của CNTT và truyền thông đã làm thay đổi phƣơng thức truyền tải thông tin, văn hóa đọc đã phát triển ở trình độ cao hơn. Đây là cơ hội mới để phát triển văn hóa đọc trong thời hiện đại. Thực chất, sự phát triển của công nghệ đã làm thay đổi các công cụ kỹ thuật trong việc quản lý, lƣu trữ, truyền tải, tìm kiếm… thông tin theo hƣớng ngày càng hoàn thiện hơn, khả năng tiếp cận với thông tin, tri thức của con ngƣời đƣợc mở rộng tới vô tận. Nhƣ vậy, văn hóa đọc cũng chịu tác động của khoa học công nghệ và mang dấu ấn của nền văn minh thời đại.
Việc hình thành những kỹ năng mới là yêu cầu cần thiết để có thể duy trì và thúc đẩy văn hóa đọc phát triển phù hợp với tiến trình phát triển của thời đại. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khái niệm phát triển văn hóa đọc Phát triển văn hóa đọc, theo tác giả, là những hoạt động làm biến đổi việc tiếp nhận thông tin của con ngƣời nhằm nâng cao khả năng tiếp cận, lĩnh hội tri thức, sáng tạo ra các giá trị văn hóa cao hơn, hƣớng tới cái chân, thiện, mỹ để xây dựng con ngƣời toàn diện, phát triển xã hội. Phát triển văn hóa đọc phải đƣợc đặt trong bối cảnh sự phát triển về CNTT và truyền thông dẫn đến sự đa dạng về phƣơng tiện truyền tải thông tin và chữ viết - một vấn đề sẽ chi phối khá lớn đến phƣơng thức đọc, cách đọc và đối tƣợng đọc. Các thành tố của văn hóa đọc Năng lực định hƣớng đọc - Nhu cầu đọc Nhu cầu đọc là một khái niệm cơ bản trong hoạt động thƣ viện, là nguồn gốc của hoạt động thƣ viện.
Đó là một loại nhu cầu tinh thần của con ngƣời. Nhu cầu đọc là "đòi hỏi khách quan của chủ thể (cá nhân, nhóm, xã hội) đối với việc tiếp nhận và sử dụng tài liệu nhằm duy trì và phát triển các hoạt động sống của con ngƣời. Nói cách khác, nhu cầu đọc là thái độ của chủ thể với việc đọc nhƣ một hoạt động sống không thể thiếu đƣợc" [22, tr. Nhu cầu đọc đƣợc hình thành khi ngƣời đọc nhận thấy giá trị của những tri thức chứa đựng trong tài liệu có thể đáp ứng đƣợc những yêu cầu để giải quyết nhiệm vụ, vấn đề của họ.
Tuy nhiên, nhu cầu đọc chỉ thực sự hình thành với điều kiện ngƣời đọc có thể hiểu đƣợc ngôn ngữ viết trong tài liệu và những tri thức chứa đựng trong tài liệu phải có mối liên hệ thiết thực với tƣ duy của ngƣời đọc. Nội dung nhu cầu đọc đƣợc thể hiện chủ yếu qua nhu cầu về nội dung tài liệu, nhu cầu về hình thức tài liệu, nhu cầu về tính thời gian của tài liệu và nhu cầu về ngôn ngữ tài liệu. Các nhu cầu này đều chịu tác động và gắn với động cơ, mục đích cụ thể của chủ thể đọc. Trong đó, yếu tố quan trọng quyết định chính là mục đích đọc tài liệu và nhu cầu nội dung tài liệu.
Đây là hai yếu tố mang tính định hƣớng cho chủ thể đọc, chúng hỗ trợ cho nhau để hình thành nên nhu cầu đọc rõ ràng, cụ thể và phục vụ cho một mục đích xác định. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Mục đích đọc Là yếu tố xác định động cơ dẫn đến việc đọc : trả lời câu hỏi đọc để làm gì, vì sao đọc. Có những mu ̣c đić h đo ̣c đúng đắ n nhƣ : đo ̣c để ho ̣c , để nghiên cứu , tu dƣỡng, rèn luyện , giải trí. Bên ca ̣nh đó còn nhiề u mu ̣c đić h đo ̣c không đúng đắ n nhƣ: đọc theo phong trào, đọc sách tiêu cực để làm chuyện xấu, phản động… Nhu cầu đọc và văn hóa đọc có mối quan hệ khá chặt chẽ với nhau, có sự ràng buộc, thúc đẩy, hỗ trợ lẫn nhau.