CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ DOANH NGHIỆP TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ TOÀN CẦU 1.1 Khái niệm về văn hoá doanh nghiệp và phát triển văn hóa doanh nghiệp trong quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu 1.1 Khái niệm về văn hoá Văn hóa gắn liền với sự ra đời của nhân loại. Nhưng đến tận thế kỷ 17, nhất là nửa cuối thế kỷ 19 trở đi, các nhà khoa học trên thế giới mới tâp trung vào nghiên cứu sâu về lĩnh vực này. Bản thân vấn đề văn hóa rất phức tạp, đa dạng, nó là một khái niệm có nhiều nghĩa, tính chất và hình thức biểu hiện. Do đó, khi có những tiếp cận nghiên cứu khác nhau sẽ dẫn đến có nhiều quan niệm xung quanh nội dung thuật ngữ văn hóa.
Theo nghĩa gốc của từ Tại phương Tây, văn hóa là sự vun trồng. Sau đóvăn hóa được mở rộng nghĩa, dùng trong lĩnh vực xã hội chỉ sự vun trồng, giáo dục, đào tạo và phát triển mọi khả năng của con người. Ở Phương Đông, từ văn hóa bao hàm ý nghĩa văn là vẻ đẹp của nhân tính, cái đẹp của tri thức, trí tuệ con người có thể đạt được bằng sự tu dưỡng của bản thân và cách thức cai trị đúng đắn của nhà cầm quyền. Như vậy, văn hóa trong từ nguyên của cả phương Đông và phương Tây đều có một nghĩa chung căn bản là sự giáo hóa, vun trồng nhân cách con người (bao gồm cá nhân, cộng đồng và xã hội loài người), cũng có nghĩa là làm cho con người và cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn.
Theo phạm vi nghiên cứu Từ nửa sau của thế kỷ XIX, các nhà nghiên cứu bắt đầu quan tâm nghiên cứu văn hóa. Định nghĩa văn hóa đầu tiên được chấp nhận rộng rãi là định nghĩa do nhà nhân chủng học E.B Tylor đưa ra: “Văn hóa là một tổng thể phức tạp bao gồm các kiến thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật lệ, phong tục và tất cả những khả năng, thói quen mà con người đạt được với tư cách là thành viên của một xã hội”. Nguyễn Thanh Huyền CH17BTM - Chuyên ngành Thương mại Luan van 10 Triết học Mác – Lê nin lại cho rằng : “Văn hóa là tổng hợp các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra là phương thức, phương pháp mà con người sử dụng nhằm cải tạo tự nhiên, xã hội và giáo dục con người”. Hiện nay nhiều nhà nghiên cứu xã hội học đồng ý với định nghĩa do ông Frederico Mayor, Tổng Giám đốc UNESCO (Lễ phát động Thập kỉ Thế giới Phát triển Văn Hóa của UNESCO 1992, Paris) đưa ra, theo đó : “Văn hóa bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi, hiện đại nhất đến tín ngưỡng, phong tục tập quán, lối sống và lao động”.
Ta có thể thấy tất cả những định nghĩa trên đều có một điểm chung là: Văn hóa được đúc kết, lan truyền và chia sẻ từ đời này sang đời khác, văn hóa không những được chuyển tiếp từ bố mẹ sang con cái mà còn được truyền bá tới các tổ chức xã hội, các hội văn hóa, từ chính phủ đến các trường học… Các cách nghĩ, cư xử thông thường được hình thành và duy trì bởi các áp lực và xu thế của xã hội. Theo hình thức biểu hiện Văn hóa được phân thành văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần, hay nói đúng hơn theo cách phân loại này bao gồm văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể. Khái niệm văn hóa rất rộng, trong đó những giá trị vật chất và tinh thần được sử dụng làm nền tảng định hướng cho lối sống, đạo lý, tâm hồn và hành động của mỗi dân tộc và các thành viên để vươn tới cái đúng, cái tốt, cái đẹp trong mối quan hệ giữa người với người, giữa người với tự nhiên và môi trường xã hội. Từ sự phân tích trên đây, có thể hiểu chung nhất về văn hóa như sau : Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần mà loài người tạo ra trong quá trình lịch sử.2 Khái niệm về văn hoá doanh nghiệp Bằng các phương pháp nghiên cứu khác nhau, các cách nhìn nhận và lý giải khác nhau mà các nhà nghiên cứ đã đưa ra rất nhiều khái niệm về văn hóa doanh nghiệp.
Văn hóa doanh nghiệp không đơn thuần là văn hoá giao tiếp hay văn hoá kinh doanh mà là bản sắc văn hóa của một tổ chức. Nguyễn Thanh Huyền CH17BTM - Chuyên ngành Thương mại Luan van 11 Theo Kotter, J.L : “Văn hóa thể hiện tổng hợp các giá trị và cách hành xử phụ thuộc lẫn nhau phổ biến trong doanh nghiệp và có xu hướng tự lưu truyền, thường trong thời gian dài”. Tuy nhiên, định nghĩa phổ biến và được chấp nhận rộng rãi nhất là định nghĩa của chuyên gia nghiên cứu các tổ chức Edgar H.Schein “Văn hóa doanh nghiệp (hay văn hóa công ty) là tổng hợp những quan niệm chung mà các thành viên trong công ty học được trong quá trình giải quyết các vấn đề nội bộ và xử lý các vấn đề môi trường xung quanh. Xét một cách tổng quát, văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ các giá trị văn hóa được gây dựng nên trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp, trở thành các giá trị, niềm tin, các quan niệm và tập quán, truyền thống ăn sâu vào hoạt động của doanh nghiệp và có ảnh hưởng ở phạm vi rộng đến cách thức hành động của mọi thành viên của doanh nghiệp trong việc theo đuổi và thực hiện các mục đích.
Như vậy, Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ những giá trị được doanh nghiệp xây dựng, sử dụng và biểu hiện trong quá trình tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, trở thành các giá trị, các quan niệm, tập quán và truyền thống thấm sâu và chi phối hoạt động của doanh nghiệp, chi phối tình cảm, suy nghĩ và hành vi của mọi thành viên trong doanh nghiệp trong việc thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp muốn tạo một vị thế vững chắc cho mình trong sân chơi thê giới cần xây dựng cho mình giá trị văn hoá doanh nghiệp mang bản sắc đặc trưng, phù hợp. Chính vì vậy, chúng ta phải tìm hiểu về các giá trị tạo nên văn hóa doanh nghiệp. Đó là giá trị hữu hình và giá trị vô hình.
Gía trị hữu hình là những sự vật hiện tượng mà một người có thể dễ dàng nhìn thấy, nghe thấy, sờ thấy, đượcthể hiện thông qua các đặc trưng của sản phẩm của doanh nghiệp (chất lượng, thiết kế tiện ích, thân thiện với người sử dụng, với môi trường,…), của cơ sở hạ tầng, văn phòng làm việc, của trang phục nhân viên (sạch sẽ, gọn gàng, trang trọng…), các văn bản quy định, điều lệ, nội quy, lễ nghi … hay của biểu trưng, biểu tượng doanh nghiệp bằng hình vẽ (logo), bằng khẩu hiệu (slogan), …Những giá trị này có thể dễ dàng cảm nhận thấy tuy nhiên lại khó lý Nguyễn Thanh Huyền CH17BTM - Chuyên ngành Thương mại Luan van 12 giải, không thể hiện rõ ràng những giá trị ngầm sâu trong doanh nghiệp vì nó phụ thuộc vào sự đánh giá, cách cảm nhận riêng của mỗi cá nhân, tổ chức. Nếu muốn được hiểu rõ hơn, cảm nhận được những bản sắc, thông điệp ngầm sâu trong doanh nghiệp thì cần phải nghiên cứu đến giá trị vô hình trong văn hóa doanh nghiệp. Gía trị vô hình bao gồm tầm nhìn, sứ mệnh, mục tiêu, tiêu chuẩn đạo đức và các niềm tin. của doanh nghiệp, được thể hiện thông qua các đặc trưng của hành vi giao tiếp, ứng xử trong giao dịch trong và ngoài doanh nghiệp (sự lịch sự, ân cần, tận tình, chu đáo …), của lòng tin các thành viên trong doanh nghiệp (sự tin cậy, tính nhất quán trong hành động …), của sự cố kết, gắn bó cộng đồng (tính tập thể, tính cộng đồng, tình thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau…), của uy tín của doanh nghiệp (sự tín nhiệm, sự trung thực, sự minh bạch…)….
Những giá trị này tạo nên nét đặc trưng, bản sắc riêng và điển hình về văn hóa của mỗi doanh nghiệp. Hệ thống các giá trị hữu hình và vô hình là động lực chủ yếu nhất để thúc đẩy mọi thành viên trong doanh nghiệp làm việc, là hạt nhân liên kết thành viên trong doanh nghiệp với nhau, liên kết doanh nghiệp và xã hội. Văn hóa doanh nghiệp tạo được nét bản sắc riêng, phân biệt doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác. Và chính nhờ bản sắc này mà doanh nghiệp được xã hội chấp nhận và có được sức mạnh cũng như lợi thế cạnh tranh.
Nó trở thành truyền thống, có giá trị lâu bền và được lưu truyền qua nhiều thế hệ nhân viên làm việc trong doanh nghiệp.3 Khái niệm về phát triển văn hoá doanh nghiệp trong quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu Toàn cầu hóa kinh tế là một xu thế của lịch sử, là tất yếu khách quan bắt nguồn từ sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất, của cách mạng khoa học công nghệ, của kinh tế thị trường. Điều này cho thấy, không một quốc gia nào có thể phát triển nếu không biết tham gia vào quá trình toàn cầu hóa kinh tế. Hội nhập kinh tế toàn cầu có tác động không nhỏ đến việc phát triển văn hóa doanh nghiệp. Ta có thể thấy, văn hóa doanh nghiệp rất trừu tượng, rất khó xác định và là yếu tố có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển bền vững và lớn mạnh của doanh nghiệp.
Do đó, phát triển văn hóa doanh nghiệp là một trong những ưu tiên hàng đầu của các doanh nghiệp trong thời kì hội nhập toàn cầu hiện nay. Phát triển văn hóa doanh nghiệp là việc bảo tồn, duy trì, hoàn thiện các giá trị văn hóa tốt đẹp đã có của doanh nghiệp;tiếp thu, đa dạng hóa các giá trị văn hóa mới, tiên tiến trong quá trình hội nhập toàn cầu để doanh nghiệp thực hiện mục tiêu của mình. Nguyễn Thanh Huyền CH17BTM - Chuyên ngành Thương mại Luan van 13 Phát triển là một khái niệm dùng để khái quát những vận động theo chiều hướng tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn. Phát triển văn hóa doanh nghiệp trong thời kỳ hội nhập toàn cầu cầnphải tập trung cả về chiều rộng và chiều sâu, tức là làm cho các yếu tố cấu thành nền văn hóa của một doanh nghiệp ngày càng phát triển theo hướng tiến bộ, dựa trên các giá trị chuẩn mực về văn hóa của doanh nghiệp.