Chương 1 : Thị trường trái phiếu liên ngân hàng - Chương 2 : Thực trạng thị trường trái phiếu Việt Nam và đề xuất thành lập thị trường trái phiếu liên ngân hàng - Chương 3 : Phát triển thị trường trái phiếu liên ngân hàng Việt Nam download by : skknchat@gmail.com 1 CHƢƠNG 1 THỊ TRƢỜNG TRÁI PHIẾU LIÊN NGÂN HÀNG 1. THỊ TRƢỜNG LIÊN NGÂN HÀNG 1. Thị trƣờng tài chính Sự tăng trưởng kinh tế của một quốc gia có phần phụ thuộc vào nguồn vốn đầu tư và hiệu quả đầu tư từ các chủ thể kinh tế. Đồng thời muốn có vốn đầu tư lớn và dài hạn đòi hỏi phải gia tăng tỷ lệ tiết kiệm.
Ngược lại, tăng trưởng kinh tế cao sẽ tạo điều kiện để tăng tỷ lệ tiết kiệm và từ đó tăng khả năng cung ứng vốn đầu tư. Tiết kiệm là sự trì hoãn tiêu dùng trong hiện tại để tiêu dùng trong tương lai, còn đầu tư là trì hoãn tiêu dùng hiện tại để thu lại lợi ích kinh tế trong tương lai. Đầu tư và tiết kiệm có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ, mối quan hệ này là nền tảng để phát triển kinh tế - xã hội, mở rộng sản xuất – kinh doanh, từ đó tăng thu nhập quốc dân và cải thiện đời sống người dân trong một quốc gia. Trong nền kinh tế, nhu cầu về đầu tư cũng như tiết kiệm của các chủ thể đã giúp phác thảo một thị trường cầu nối giữa hai chủ thể này.
Ở đó có những chủ thể sẵn sàng thực hiện cơ hội đầu tư sinh lời nhưng thiếu vốn triển khai, trái lại có những chủ thể dôi dư vốn nhàn rỗi thì thiếu đi cơ hội đầu tư ; ngoài ra có những chủ thể phát sinh những điểm rơi tiền tệ khác nhau nên cần bù đắp bằng những nguồn vốn sẵn có hoặc đầu tư nguồn vốn dư thừa hiện có để sinh lời. Đó là những lý do mà thị trường tài chính đã được hình thành và phát triển nhanh chóng ở bất kỳ một quốc gia nào. Khi thị trường tài chính được vận hành và phát triển thì tự nó hình thành một cấu trúc tương tự ở bất kỳ quốc gia nào. Nhưng mức độ phức tạp của cấu trúc thị trường phụ thuộc vào mức độ phát triển của hệ thống tài chính mỗi quốc gia.
Thông thường, thị trường tài chính được cấu trúc bởi hai thị trường: - Thị trường tiền tệ. Là nơi mua bán, trao đổi hoặc chuyển nhượng quyền sử dụng các giấy tờ có giá ngắn hạn, thông thường dưới một năm như tín phiếu Kho bạc, chứng chỉ tiền gởi, thương phiếu, hợp đồng cho vay ngắn hạn giữa các ngân download by : skknchat@gmail.com 2 hàng… Thị trường tiền tệ bao gồm các thị trường bộ phận : Thị trường liên ngân hàng (Interbank Market); Thị trường vốn ngắn hạn (Shortern Loans Market); Thị trường hối đoái (Foreign Exchange Market); Thị trường Mở OMO và những thị trường giao dịch giấy tờ có giá ngắn hạn khác. - Thị trường vốn. Còn gọi là thị trường vốn dài hạn, là nơi giao dịch mua bán, trao đổi và chuyển nhượng quyền sử dụng các giấy tờ có giá dài hạn (trên 1 năm) như trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, cổ phiếu, quyền sử dụng đất…; đồng thời, thị trường này là bộ phận quan trọng của thị trường tài chính, hoạt động của nó nhằm huy động những nguồn vốn trong xã hội, tập trung thành những nguồn vốn lớn tài trợ dài hạn cho các chủ thể trong nền kinh tế nhằm mục đích phát triển sản xuất, mở rộng quy mô kinh doanh, kích thích tăng trưởng kinh tế.
Thị trường vốn bao gồm ba thị trường bộ phận : Thị trường chứng khoán (Securities Market), thi trường thế chấp (Mortgage Market), thị trường cho thuê tài chính (Leasing Market), thị trường bất động sản (Real Estate Market). Hai thị trường, một thị trường tiền tệ, một thị trường vốn, đảm nhận hai vai trò khác nhau trong hệ thống tài chính. Và một quốc gia có hệ thống tài chính ổn định khi sự cân đối của hai thị trường này xuất hiện. Nhưng ở những nền kinh tế đang phát triển hoặc mới nổi thì mọi gánh nặng về vốn đều đổ dồn vào thị trường tiền tệ, trong khi thị trường vốn có quy mô khá khiêm tốn.
Thị trƣờng liên ngân hàng Sự ra đời và vận động phát triển của tiền tệ đã dẫn đến việc hình thành các hệ thống trung gian tài chính, trong đó, các ngân hàng (đặc biệt là ngân hàng thương mại) đóng vai trò quan trọng nhất với chức năng ban đầu là trung gian trong việc điều chuyển vốn từ các chủ thể thừa vốn đến các chủ thể thiếu vốn. Cùng với sự phát triển kinh tế, các trung gian tài chính ngày càng phát triển và mở rộng nghiệp vụ kinh doanh của mình để đạt được mục tiêu cuối cùng là tối đa hóa lợi nhuận. Tuy nhiên, việc chạy theo mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận đã được để lại những bài học kinh điển về trong hoạt download by : skknchat@gmail.com 3 động ngân hàng vì thiếu sự an toàn, điều đó ảnh hưởng cả dây chuyền trong hệ thống tài chính. Khi các trung gian tài chính hoạt động độc lập thì nguy cơ mất khả năng thanh toán là rất lớn và kéo theo đó là hệ lụy sụp đổ dây chuyền trong hệ thống tài chính.
Do đó, các trung gian tài chính đã có ý định liên kết, giúp đỡ nhau nhằm đáp ứng tức thời khả năng chi trả trong ngắn hạn mà một hoặc một vài trung gian tài chính đang mắc phải. Tuy nhiên, sự liên kết trên còn khá lỏng lẻo và mang tính tự phát cho đến khi hệ thống ngân hàng hai cấp được thành lập, ở đó ngân hàng trung ương với vai trò là người phát hành và cho vay cuối cùng đã làm hệ thống tài chính vận hành chặt chẽ hơn bao giờ hết. Và thị trường liên ngân hàng được hình thành. Khái niệm, bản chất và đặc điểm của thị trƣờng liên ngân hàng Thị trường liên ngân hàng (Interbank Market) là thị trường giao dịch nguồn vốn ngắn hạn giữa các trung gian tài chính (đa số là ngân hàng thương mại) do ngân hàng Trung ương tổ chức để giải quyết nhu cầu vốn về bù đắp thiếu hụt trong thanh toán bù trừ, đáp ứng nhu cầu chi trả trong tức thời [3]…Ở đó, các trung gian tài chính (đa số là ngân hàng thương mại) chuyên trao đổi khả năng thanh toán trên tài khoản ở ngân hàng Trung ương thông qua việc mua bán số ngân quỹ thừa ra, nhằm mục đích đáp ứng nhu cầu cân đối ngân quỹ trong ngày.
Thị trường liên ngân hàng bao gồm thị trường nội tệ liên ngân hàng và thị trường ngoại tệ liên ngân hàng. Và đây là thị trường không có điểm giao dịch tập trung giữa các trung gian tài chính, là nơi trao đổi vốn khả dụng để giải quyết mỗi quan hệ cung cầu về vốn. Do tính chất tức thời và cấp bách của các ngân quỹ nên các trung gian tài chính thường sử dụng các hình thức vay rất ngắn hạn, thậm chí ngay lập tức. Một khi thị trường này hoạt động sôi nổi thì mối quan hệ tương tác giữa các trung gian tài chính sẽ ngày càng lớn.
Thời hạn cho vay trên thị trường liên ngân hàng thương là qua đêm cho tới một năm, tuy nhiên vẫn có thể lùi ngày thanh toán cho đến khi trả được nợ (phải chịu mức lãi suất phạt khi trả chậm). Lãi suất liên ngân hàng được các ngân hàng lớn thông báo download by : skknchat@gmail.com 4 cho nhau vào một thời điểm cụ thể (tùy thuộc vào từng quốc gia) và thông báo cho khách hàng vay. Lãi suất trên thị trường này được quyết định bởi cung cầu tiền tệ trên thị trường, không một cơ quan hành chính nào có thể ấn định và can thiệp vào lãi suất. Với những bản chất nêu trên đã làm cho thị trường liên ngân hàng có những đặc điểm riêng biệt so với những thị trường khác: - Thị trường liên ngân hàng là thị trường cực kỳ nhạy cảm, một sự biến động của cung cầu vốn được phác họa rõ ràng thông qua lãi suất liên ngân hàng được công bố hằng ngày.
Lãi suất này được tham chiếu cho các loại lãi suất của những công cụ tài chính khác như hợp đồng tín dụng doanh nghiệp, cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp. - Thị trường liên ngân hàng là thị trường có độ tin cậy và là thị trường bán buôn. Chủ thể hoạt động trên liên ngân hàng là những trung gian tài chính (đa số là ngân hàng) chịu sự giám sát chung của ngân hàng trung ương. Các giao dịch được diễn ra tức thời và hầu như không cần tài sản đảm bảo lẫn thủ tục hành chính đơn giản.
- Thị trường liên ngân hàng là thang đo hữu hiệu về tính thanh khoản của từng ngân hàng cũng như đánh giá phần nào về sức mạnh tài chính của ngân hàng từng giai đoạn cụ thể. Đồng thời, thị trường liên ngân hàng là nơi để ngân hàng Trung ương can thiệp điều hành chính sách tiền tệ theo những mục tiêu vạch ra. Hình thức giao dịch trên thị trƣờng liên ngân hàng Ở mỗi quốc gia sẽ có những cách phân loại giao dịch trên thị trường liên ngân hàng khác nhau để tiện bề quản lý và can thiệp, song nhìn chung có thể phân loại các hình thức giao dịch [30] trên thị trường liên ngân hàng như sau : - Giao dịch dưới hình thức tiền gởi có kỳ hạn. Trong tài sản Có của một ngân hàng tồn tại một khoản mục “Tiền gởi tại các tổ chức tín dụng khác”, nghĩa là một ngân hàng gởi tiền tại ngân hàng khác bằng một hợp đồng tiền gởi có kỳ hạn.
Kỳ hạn của hợp đồng tiền gởi phụ thuộc vào ngân hàng gởi tiền, mức lãi suất, chiến lược sử dụng nguồn vốn…, thông thường là những kỳ hạn ngắn 1 tháng, 3 tháng, 6 download by : skknchat@gmail.com 5 tháng (nhưng dưới 1 năm). Tuy nhiên, cần coi khoản tiền gởi có kỳ hạn này là một hình thức cấp tín dụng và xem xét đến yếu tố rủi ro lẫn trích lập dự phòng đầy đủ khi có những đánh giá về rủi ro. - Giao dịch dưới hình thức cho vay. Hoạt động cho vay giữa các thành viên trên thị trường liên ngân hàng được thực hiện dưới hai hình thức, một là cho vay không tài sản đảm bảo (còn gọi là tín chấp), hai là cho vay có thế chấp.
+ Cho vay không tài sản đảm bảo. Đây là hình thức chuyển vốn không kèm tài sản đảm bảo, tất cả dựa vào uy tín của bên vay vốn.