Luận án tiến sĩ về phát triển thị trường trái phiếu chính phủ ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích sự phát triển thị trường trái phiếu chính phủ ở Việt Nam, nêu rõ thách thức và cơ hội trong bối cảnh hiện tại.

• Tác giả: Lê Thị Ngọc
• Người hướng dẫn: Trịnh Thanh Huyền
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Phát Triển Thị Trường Trái Phiếu Chính Phủ Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.2. NHỮNG GIÁ TRỊ ĐƯỢC KẾ THỪA VÀ KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 1.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ
• 2.1. THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ
• 2.2. PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ
• 2.3. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VÀ BÀI HỌC ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM
• 3.1. BỐI CẢNH KINH TẾ QUỐC TẾ VÀ TRONG NƯỚC
• 3.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM
• 3.3. PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VIỆT NAM
• 3.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ SỰ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM
• 4.1. BỐI CẢNH, ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2025 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030
• 4.2. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2025 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030
• 4.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 4.4. LỘ TRÌNH PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2025 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu về thị trường trái phiếu chính phủ tại Việt Nam đã được thực hiện qua nhiều công trình khác nhau. Các nghiên cứu này khẳng định vai trò quan trọng của thị trường tài chính trong việc phát triển kinh tế. Đặc biệt, việc phát hành trái phiếu chính phủ là một trong những phương thức huy động vốn hiệu quả cho đầu tư phát triển. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu hiện tại vẫn còn thiếu sót trong việc phân tích sâu sắc các nhân tố tác động đến sự phát triển của thị trường trái phiếu chính phủ. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc phát triển thị trường tài chính cần phải đi đôi với việc hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động phát hành trái phiếu. Những khoảng trống trong nghiên cứu hiện tại cần được lấp đầy để có cái nhìn toàn diện hơn về thị trường trái phiếu chính phủ.

1.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

Các công trình nghiên cứu trong nước đã chỉ ra rằng, trái phiếu chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc huy động vốn cho ngân sách nhà nước. Nhiều nghiên cứu đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường trái phiếu chính phủ, như khung pháp lý, cơ cấu thị trường và sự tham gia của các nhà đầu tư. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu các nghiên cứu định lượng để đánh giá chính xác mức độ tác động của các yếu tố này. Một số nghiên cứu tiêu biểu như của Trần Xuân Hà (2004) đã chỉ ra rằng, việc sử dụng trái phiếu chính phủ để huy động vốn cho đầu tư phát triển là cần thiết, nhưng cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả của thị trường tài chính.

1.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để phân tích thực trạng phát triển thị trường trái phiếu chính phủ tại Việt Nam. Phương pháp định tính giúp làm rõ các khía cạnh lý luận và thực tiễn, trong khi phương pháp định lượng cung cấp dữ liệu cụ thể để đánh giá các nhân tố tác động đến sự phát triển của thị trường tài chính. Việc kết hợp hai phương pháp này sẽ giúp tạo ra một cái nhìn toàn diện hơn về thị trường trái phiếu chính phủ, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

II. Lý luận về phát triển thị trường trái phiếu chính phủ

Phát triển thị trường trái phiếu chính phủ không chỉ là một yêu cầu cấp thiết mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc ổn định kinh tế vĩ mô. Trái phiếu chính phủ được coi là công cụ huy động vốn hiệu quả cho ngân sách nhà nước và đầu tư phát triển. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, để phát triển thị trường trái phiếu chính phủ, cần phải xác định rõ các tiêu chí đánh giá và các nhân tố tác động đến sự phát triển của thị trường. Điều này bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao tính minh bạch và phát triển hệ thống nhà đầu tư. Việc phát triển thị trường tài chính sẽ góp phần tăng cường khả năng huy động vốn cho đầu tư phát triển và đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế.

2.1 Khái niệm và vai trò của thị trường trái phiếu chính phủ

Thị trường trái phiếu chính phủ là nơi diễn ra các hoạt động phát hành và giao dịch trái phiếu do chính phủ phát hành. Vai trò của thị trường này rất quan trọng trong việc huy động vốn cho ngân sách nhà nước và đầu tư phát triển. Trái phiếu chính phủ không chỉ giúp chính phủ bù đắp bội chi mà còn tạo ra một kênh đầu tư an toàn cho các nhà đầu tư. Sự phát triển của thị trường tài chính sẽ giúp tăng cường tính thanh khoản và khả năng tiếp cận vốn cho các dự án đầu tư quan trọng.

2.2 Các tiêu chí đánh giá phát triển thị trường trái phiếu chính phủ

Để đánh giá sự phát triển của thị trường trái phiếu chính phủ, cần xác định các tiêu chí cụ thể như quy mô thị trường, tính thanh khoản, và sự đa dạng hóa sản phẩm. Các tiêu chí này sẽ giúp đánh giá mức độ phát triển của thị trường và khả năng huy động vốn cho đầu tư phát triển. Việc xây dựng các tiêu chí đánh giá rõ ràng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển thị trường tài chính và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong nền kinh tế.

III. Thực trạng phát triển thị trường trái phiếu chính phủ ở Việt Nam

Thực trạng phát triển thị trường trái phiếu chính phủ ở Việt Nam trong giai đoạn 2011-2017 cho thấy nhiều tín hiệu tích cực. Quy mô thị trường đã tăng đáng kể, từ 19% GDP năm 2011 lên 37,45% GDP năm 2017. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Tính thanh khoản của thị trường còn thấp, và cấu trúc thị trường chưa hoàn chỉnh. Các nhà đầu tư, đặc biệt là các định chế tài chính, vẫn còn hạn chế trong việc tham gia vào thị trường trái phiếu chính phủ. Để phát triển bền vững, cần có các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao tính thanh khoản và thu hút thêm nhà đầu tư.

3.1 Tổng quan về sự phát triển thị trường trái phiếu chính phủ

Sự phát triển của thị trường trái phiếu chính phủ ở Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, quy mô và phạm vi của thị trường vẫn còn nhỏ so với tiềm năng. Các số liệu cho thấy, tỷ lệ đầu tư vào trái phiếu chính phủ chỉ chiếm 7,28% tổng tài sản của hệ thống ngân hàng. Điều này cho thấy, cần có các chính sách khuyến khích để tăng cường sự tham gia của các nhà đầu tư vào thị trường tài chính.

3.2 Phân tích các nhân tố tác động đến sự phát triển của thị trường trái phiếu chính phủ

Các nhân tố tác động đến sự phát triển của thị trường trái phiếu chính phủ bao gồm khung pháp lý, sự tham gia của các nhà đầu tư, và tính minh bạch của thông tin. Nghiên cứu cho thấy, nhân tố đa dạng hóa sản phẩm có tác động mạnh nhất đến sự phát triển của thị trường. Việc cải thiện khung pháp lý và nâng cao tính minh bạch sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của thị trường tài chính và thu hút thêm nhà đầu tư.

IV. Giải pháp phát triển thị trường trái phiếu chính phủ ở Việt Nam

Để phát triển thị trường trái phiếu chính phủ ở Việt Nam đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030, cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao chất lượng công tác kế hoạch hóa về huy động vốn, và phát triển các sản phẩm mới trên thị trường. Đồng thời, cần tăng cường tuyên truyền về hiệu quả và vai trò của thị trường trái phiếu chính phủ để thu hút thêm nhà đầu tư. Việc phát triển thị trường tài chính sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế.

4.1 Nhóm giải pháp vĩ mô

Các giải pháp vĩ mô cần tập trung vào việc xây dựng môi trường kinh tế ổn định và minh bạch. Cần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát hành trái phiếu chính phủ. Đồng thời, cần nâng cao chất lượng công tác kế hoạch hóa về huy động vốn thông qua hình thức phát hành trái phiếu chính phủ. Việc này sẽ giúp tăng cường tính thanh khoản và thu hút thêm nhà đầu tư vào thị trường tài chính.

4.2 Nhóm giải pháp vi mô

Các giải pháp vi mô cần tập trung vào việc phát triển đa dạng và chuẩn hóa trái phiếu chính phủ. Cần phát triển các sản phẩm mới trên thị trường trái phiếu chính phủ để đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư. Đồng thời, cần phát triển hệ thống nhà đầu tư định chế và các định chế tài chính trung gian để nâng cao tính thanh khoản của thị trường. Việc này sẽ giúp tăng cường sự tham gia của các nhà đầu tư vào thị trường tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam" do nghiên cứu sinh Lê Thị Ngọc thực hiện tại Học viện Tài chính (Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính), thuộc chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, mã số 9.01, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trịnh Thanh Huyền và TS. Vũ Nhữ Thăng, hoàn thành và bảo vệ năm 2019.

Về tính cấp thiết, trong nền kinh tế thị trường và xu thế hội nhập quốc tế, bên cạnh tín dụng ngân hàng, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và vốn vay nợ nước ngoài, phát hành trái phiếu Chính phủ (TPCP) là phương thức quan trọng để huy động nguồn lực bù đắp bội chi ngân sách nhà nước (NSNN) và đầu tư phát triển. Thị trường TPCP giữ vai trò điều tiết lưu chuyển vốn, thúc đẩy thị trường tài chính và hỗ trợ tính độc lập của Ngân hàng Nhà nước trong điều hành chính sách tiền tệ. Tại Việt Nam, quy mô thị trường trái phiếu đã tăng từ 19% GDP năm 2011 lên 37,45% GDP năm 2017, trong đó dư nợ TPCP tăng từ trên 9% GDP (khoảng 206 nghìn tỷ đồng) lên 27,4% GDP (tương đương 1.139 nghìn tỷ đồng, gấp 6,6 lần). Tuy nhiên, thị trường vẫn bộc lộ hạn chế: quy mô tổng thể còn nhỏ, tính thanh khoản chưa cao, cấu trúc chưa hoàn chỉnh, hệ thống nhà đầu tư định chế dài hạn mỏng, hạ tầng dịch vụ chưa phát triển và TPCP chưa thực sự đóng vai trò chuẩn mực cho các công cụ nợ khác.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án bao gồm:

1. Nghiên cứu sự phát triển thị trường TPCP theo các nhân tố tác động đến sự phát triển thị trường; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và rút ra bài học cho Việt Nam.
2. Vận dụng khung lý luận để phân tích thực trạng phát triển thị trường TPCP ở Việt Nam giai đoạn 2011–2017 và phân tích các nhân tố tác động đến sự phát triển của thị trường.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp và lộ trình nhằm phát triển thị trường TPCP ở Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030 có cơ sở khoa học lý luận và thực tiễn.

Nhiệm vụ nghiên cứu được phân định thành hai nhóm:

• Về mặt lý luận: Làm rõ lý luận về thị trường TPCP, các tiêu chí đánh giá và các nhân tố tác động đến phát triển thị trường; tổng kết kinh nghiệm quốc tế tại Anh, Nhật Bản, Đức, Hàn Quốc để rút ra bài học kinh nghiệm.
• Về mặt thực tiễn: Đánh giá thực trạng phát triển thị trường TPCP Việt Nam giai đoạn 2011–2017; kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng để xác định mức độ tác động của các nhân tố trên thị trường sơ cấp và thứ cấp; chỉ rõ kết quả, hạn chế và nguyên nhân; xây dựng hệ thống giải pháp, điều kiện thực hiện và lộ trình đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

Đối tượng nghiên cứu là những vấn đề lý luận và thực tiễn phát triển thị trường TPCP ở Việt Nam, bao gồm khuôn khổ pháp lý, cấu trúc và quy mô thị trường, hoạt động phát hành sơ cấp, hoạt động giao dịch thứ cấp, hệ thống nhà đầu tư, các định chế tài chính trung gian và dịch vụ thị trường.

Phạm vi nghiên cứu:

• Phạm vi nội dung: Các nhân tố tác động đến sự phát triển thị trường TPCP và hệ thống giải pháp phát triển.
• Phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu tại Việt Nam; dữ liệu thực trạng được thu thập và phân tích trong giai đoạn 2011–2017; các giải pháp, kiến nghị và lộ trình được định hướng đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã điểm lại hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến trái phiếu, thị trường TPCP và thị trường vốn.

Các công trình nghiên cứu trong nước tiêu biểu bao gồm:

• Luận án tiến sĩ: Trần Xuân Hà (2004) nghiên cứu sử dụng công cụ TPCP để huy động vốn cho đầu tư phát triển giai đoạn 2001–2010; Lê Anh Tuấn (2010) đánh giá thực trạng phát hành và giao dịch TPCP giai đoạn 2000–2009; Trịnh Mai Vân (2010) phân tích các nhân tố ảnh hưởng và bài học từ Hàn Quốc để phát triển thị trường trái phiếu Việt Nam; Đặng Anh Tuấn (2010) nghiên cứu phát triển thị trường vốn; Vũ Hoàng Nam (2014) khảo sát hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu của các ngân hàng thương mại; Bạch Thị Thanh Hà (2014) và Trần Vinh Quang (2017) nghiên cứu phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp và mối liên hệ với đường cong lãi suất chuẩn của TPCP.
• Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ và cấp ngành: Đề tài của Lê Văn Hưng (2005), Trần Đăng Khâm (2007) về phát triển nhà tạo lập thị trường; Đào Lê Minh (2007) và Nguyễn Sơn (2014) về chứng khoán phái sinh; Ngô Văn Tuấn (2011) về công ty định mức tín nhiệm; Nguyễn Thành Long (2013) về hệ thống nhà đầu tư tổ chức; Phạm Trọng Bình (2001), Trần Văn Dũng (2007), Dương Ngọc Tuấn (2009) về tổ chức thị trường thứ cấp và hệ thống thanh toán bù trừ; Nguyễn Thị Hoàng Lan (2011) về xây dựng đường cong lợi suất chuẩn; Hoàng Trần Hậu (2003) về vai trò của trung gian tài chính; cùng chuỗi đề tài cấp ngành của Kho bạc Nhà nước các năm 2001, 2003, 2004, 2006, 2007 về cơ chế huy động vốn và giao dịch TPCP.
• Các bài viết học thuật và báo cáo chuyên ngành giai đoạn 2016–2018 của Phan Thị Thu Hiền (2016), Ngô Văn Tuấn (2017), Chu Thái (2018), Lan Ngọc (2018), Đặng Đức Việt (2018), Hồng Vân (2018), Cục Quản lý ngân quỹ – Kho bạc Nhà nước (2018).

Các tài liệu nghiên cứu quốc tế gồm có: giáo trình của Frederic S. Mishkin (2013) về kinh tế tiền tệ, ngân hàng và thị trường tài chính; cẩm nang chuyên khảo "The Handbook of Fixed Income Securities" (2012); nghiên cứu của Goldstein và Folkerts-Landau (IMF) về thị trường vốn quốc tế; tài liệu "A Handbook - Developing Government Bond Markets" của Ngân hàng Thế giới và IMF (2001); luận án tiến sĩ của Albert Mentink (2005) tại Đại học Erasmus Rotterdam về thị trường trái phiếu.

Qua rà soát tài liệu, luận án xác định các khoảng trống tri thức:

1. Đa số các nghiên cứu trước đây sử dụng phương pháp tổng hợp, thống kê mô tả và so sánh định tính, còn thiếu vắng mô hình định lượng đo lường cụ thể mức độ tác động của từng nhân tố đến sự phát triển của thị trường TPCP Việt Nam.
2. Dữ liệu thực nghiệm của các công trình trước phần lớn dừng lại ở giai đoạn trước năm 2010, chưa phản ánh được những biến động kinh tế vĩ mô và sự chuyển dịch của thị trường tài chính giai đoạn 2011–2017.
3. Các giải pháp đề xuất ở các nghiên cứu trước còn phân tán, thiếu tính đồng bộ giữa thị trường sơ cấp và thứ cấp, chưa gắn kết chặt chẽ giữa hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tái cấu trúc nhà đầu tư và hiện đại hóa dịch vụ định chế trung gian.
4. Chưa giải quyết thấu đáo khoảng trống về đa dạng hóa sản phẩm mới và việc thiết lập vai trò chuẩn mực của đường cong lãi suất TPCP trong bối cảnh tái cơ cấu ngân sách và quản lý nợ công an toàn, bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về mặt lý luận, luận án xác định TPCP là chứng khoán nợ do Chính phủ phát hành, có thời hạn, mệnh giá, lãi suất danh nghĩa, xác nhận nghĩa vụ nợ của Chính phủ đối với chủ sở hữu. Các đặc tính cơ bản của TPCP bao gồm: uy tín và độ an toàn cao nhất, tính sinh lời thấp, mức độ rủi ro tín dụng thấp và tính thanh khoản cao, đóng vai trò là công cụ chuẩn (benchmark) trên thị trường tài chính. Luận án phân loại TPCP theo đồng tiền phát hành (nội tệ, ngoại tệ), theo kỳ hạn (tín phiếu ngắn hạn dưới 1 năm; trung hạn từ 1 đến 5 năm; dài hạn từ 5 năm trở lên, gồm các kỳ hạn 7, 10, 15, 20, 30 năm), theo phương thức trả lãi (lãi suất cố định, trái phiếu chiết khấu không trả lãi định kỳ - zero coupon, lãi suất thả nổi, trái phiếu vĩnh viễn). Các dạng đường cong lãi suất chuẩn được phân tích gồm đường cong lồi (bình thường), đường cong phẳng và đường cong lõm (nghịch đảo). Luận án phân tích cấu trúc thị trường gồm thị trường sơ cấp (huy động vốn thông qua đấu thầu kiểu Hà Lan, đấu thầu kiểu Mỹ, bảo lãnh phát hành, đại lý) và thị trường thứ cấp (giao dịch mua bán thông thường - Outright và mua bán lại - Repo trên thị trường tập trung và OTC).

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả áp dụng phương pháp hỗn hợp (kết hợp định tính và định lượng):

• Nghiên cứu định tính: Tiến hành phỏng vấn sâu 15 chuyên gia trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng và chứng khoán. Việc phỏng vấn được thực hiện theo nguyên lý bão hòa thông tin; khi 3 chuyên gia liên tiếp không cung cấp thêm thông tin mới, quá trình phỏng vấn kết thúc. Kết quả định tính đã xác lập mô hình giả thuyết gồm 6 nhân tố tác động đến thị trường sơ cấp (Khuôn khổ pháp lý, Sản phẩm, Nhà đầu tư, Định chế tài chính trung gian, Hạ tầng công nghệ, Tính minh bạch) và 5 nhân tố tác động đến thị trường thứ cấp (Khuôn khổ pháp lý, Nhà đầu tư, Định chế tài chính trung gian, Hạ tầng công nghệ, Tính minh bạch; biến Sản phẩm không đưa vào thị trường thứ cấp do đặc tính sản phẩm được định hình từ khâu phát hành sơ cấp và ít biến đổi khi giao dịch lại).
• Nghiên cứu định lượng: Thiết kế 2 bảng hỏi khảo sát riêng biệt (Phụ lục 1a cho thị trường sơ cấp và Phụ lục 1b cho thị trường thứ cấp). Kích thước mẫu khảo sát được xác định dựa trên quy tắc của Hair và cộng sự (2006) (tối thiểu 100 mẫu), Tabachnick và Fidell (2007) ($n \ge 50 + 8p$, tương ứng tối thiểu 90 mẫu với 5 biến độc lập), và Comrey và Lee (1992) (mức khá với hơn 200 mẫu). Dữ liệu sơ cấp được thu thập từ các cá nhân và chuyên gia am hiểu thị trường TPCP qua phiếu giấy và internet. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, Ngân hàng Thế giới, Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Phát triển Châu Á.
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS. Quy trình phân tích gồm: thống kê mô tả (giá trị trung bình - mean, số trung vị - median); kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha (chấp nhận giá trị từ 0,6 trở lên; loại biến có tương quan biến tổng nhỏ hơn 0,3); phân tích nhân tố khám phá EFA (sử dụng phép trích Principal Component Analysis, phép quay Varimax with Kaiser Normalization, hệ số KMO từ 0,5 đến 1, Sig kiểm định Bartlett < 0,05, Eigenvalue > 1, tổng phương sai trích lớn hơn 50%, factor loading phù hợp); phân tích hồi quy tuyến tính bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS). Các giả định hồi quy được kiểm tra nghiêm ngặt: liên hệ tuyến tính qua đồ thị phân tán Scatter giữa phần dư dự báo và phần dư chuẩn hóa; phương sai sai số không đổi; phân phối chuẩn của sai số qua biểu đồ Histogram và P-Plot; kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF < 10); kiểm định mức ý nghĩa thống kê ở ngưỡng 5% ($p < 0,05$).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương này hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến thị trường trái phiếu và TPCP; phân tích những giá trị khoa học được kế thừa và xác định 6 khoảng trống nghiên cứu cần giải quyết. Trên cơ sở đó, tác giả thiết lập quy trình nghiên cứu 7 bước (xác định mục tiêu, tổng hợp tài liệu, nghiên cứu định tính, thiết kế nghiên cứu định lượng, thu thập dữ liệu, phân tích dữ liệu trên SPSS và viết báo cáo kết quả), mô tả chi tiết phương pháp phỏng vấn chuyên gia định tính, quy tắc lấy mẫu, thiết kế bảng câu hỏi khảo sát và các tiêu chuẩn kiểm định định lượng.

Chương 2: Lý luận về phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ

Nội dung chương tập trung làm rõ bản chất, đặc tính, vai trò và phân loại TPCP; phân tích cấu trúc, chủ thể tham gia và cơ chế vận hành của thị trường sơ cấp và thứ cấp; xác định các tiêu chí đánh giá mức độ phát triển thị trường (về quy mô, tính thanh khoản, cơ cấu sản phẩm, hệ thống nhà đầu tư, hạ tầng công nghệ và khuôn khổ thể chế). Đồng thời, chương 2 phân tích kinh nghiệm phát triển thị trường TPCP của 4 quốc gia: Anh, Nhật Bản, Đức và Hàn Quốc, từ đó đúc kết các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam về phát triển nhà tạo lập thị trường (PDs), chuẩn hóa công cụ nợ, đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư và hoàn thiện hệ thống thanh toán bù trừ tập trung.

Chương 3: Thực trạng phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam

Tác giả phân tích bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế tác động đến thị trường TPCP giai đoạn 2011–2017. Các dữ liệu thực trạng phát triển thị trường được tổng hợp qua hệ thống bảng biểu và chỉ số cụ thể:

Tiêu chí	Năm 2011	Năm 2017	Ghi chú văn bản
Quy mô toàn thị trường trái phiếu/GDP	19,00%	37,45%	Tăng trưởng nhanh qua các năm
Dư nợ TPCP/GDP	> 9,00%	27,40%	Đạt quy mô tương đương 1.139 nghìn tỷ đồng
Khối lượng dư nợ TPCP tuyệt đối	206 nghìn tỷ đồng	1.139 nghìn tỷ đồng	Tăng khoảng 6,6 lần
Tỷ lệ nắm giữ TPCP/Tổng tài sản ngân hàng	-	7,28%	Dư nợ tín dụng chiếm 65% tài sản (130% GDP)
Tỷ trọng mục tiêu nắm giữ phi ngân hàng	-	-	Mục tiêu đạt 50% (2020) và 60% (2030)

Về cơ cấu nhà đầu tư, hệ thống tổ chức tín dụng vẫn là chủ thể nắm giữ TPCP lớn nhất; danh mục đầu tư của các doanh nghiệp bảo hiểm, Bảo hiểm xã hội và Bảo hiểm tiền gửi có sự gia tăng tỷ lệ đầu tư vào TPCP trong giai đoạn 2014–2017 nhưng nhìn chung còn mỏng. Hoạt động thị trường thứ cấp ghi nhận sự mở rộng về giá trị giao dịch thông thường (Outright) và giao dịch mua bán lại (Repo), cùng sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài.

Kết quả kiểm định định lượng mô hình hồi quy OLS tại Chương 3 xác định:

• Trên cả thị trường sơ cấp và thứ cấp, các thang đo đều đạt độ tin cậy Cronbach's Alpha và giá trị hội tụ, phân biệt qua phân tích EFA.
• Phân tích hồi quy xác định mức độ tác động của các biến độc lập: nhân tố "Đa dạng hóa sản phẩm" có hệ số hồi quy chuẩn hóa cao nhất, thể hiện tác động mạnh nhất đến sự phát triển của thị trường TPCP. Tiếp theo là các nhân tố "Nhà đầu tư trên thị trường", "Khuôn khổ pháp lý", "Tính minh bạch thông tin", và "Định chế tài chính trung gian và dịch vụ thị trường" (đều có tác động dương với ý nghĩa thống kê ở mức $p < 0,05$).
• Riêng nhân tố "Hạ tầng công nghệ" không thể hiện ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đối với sự phát triển thị trường TPCP trong mô hình hồi quy.

Đánh giá chung của chương chỉ ra:

• Thành tựu: Thị trường đã huy động hiệu quả nguồn vốn cho NSNN và đầu tư công, kéo dài kỳ hạn phát hành bình quân, giảm dần lãi suất trúng thầu, góp phần tái cơ cấu nợ công.
• Hạn chế: Quy mô thị trường còn khiêm tốn so với khu vực; thanh khoản thứ cấp chưa đồng đều; sản phẩm chưa phong phú; cấu trúc cơ sở nhà đầu tư mất cân đối (phụ thuộc vào khối ngân hàng thương mại); định chế xếp hạng tín nhiệm và phái sinh chưa phát triển; đường cong lãi suất chuẩn chưa hoàn thiện.
• Nguyên nhân: Khuôn khổ pháp lý còn thiếu đồng bộ; công tác kế hoạch hóa phát hành chưa thật sát cung cầu; chính sách quản lý danh mục đầu tư của các quỹ bảo hiểm, quỹ hưu trí còn chặt chẽ; thị trường tiền tệ và thị trường vốn chưa liên thông thông suốt.

Chương 4: Giải pháp phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam

Dựa trên mục tiêu chiến lược phát triển thị trường trái phiếu đến năm 2020 đạt dư nợ 45% GDP và đến năm 2030 đạt khoảng 65% GDP, tăng tỷ lệ nắm giữ của khối tổ chức phi ngân hàng lên 50% vào năm 2020 và 60% vào năm 2030, tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp:

Nhóm giải pháp vĩ mô:

1. Xây dựng môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, minh bạch hóa các khoản đầu tư từ ngân sách nhà nước.
2. Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý điều chỉnh hoạt động phát hành và giao dịch TPCP.
3. Hoàn thiện cấu trúc thị trường TPCP theo hướng chuyên biệt và hiện đại.
4. Nâng cao chất lượng công tác kế hoạch hóa về huy động vốn thông qua phát hành TPCP.
5. Tăng cường tuyên truyền về hiệu quả và vai trò của thị trường TPCP.
6. Mở rộng và tăng cường hợp tác quốc tế.

Nhóm giải pháp vi mô:

1. Phát triển đa dạng và chuẩn hóa TPCP (chuẩn hóa các mã trái phiếu phát hành thêm, tập trung thanh khoản).
2. Phát triển sản phẩm mới trên thị trường TPCP (trái phiếu có lãi suất gắn với lạm phát, dải kỳ hạn đa dạng).
3. Phát triển hệ thống nhà đầu tư định chế (mở rộng quyền tự chủ đầu tư của Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm tiền gửi, phát triển quỹ hưu trí tự nguyện và quỹ đầu tư).
4. Phát triển các định chế tài chính trung gian và dịch vụ thị trường (hoàn thiện vai trò nhà tạo lập thị trường PDs, nâng cấp đại lý phân phối, thành lập tổ chức định mức tín nhiệm trong nước).
5. Phát triển các công cụ phái sinh trái phiếu (hợp đồng tương lai TPCP).
6. Đổi mới cơ chế điều hành lãi suất và tạo lập đường cong lãi suất chuẩn.
7. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quản lý và vận hành thị trường.

Luận án xây dựng các điều kiện thực hiện và đề xuất kiến nghị đối với Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA), kèm theo lộ trình thực hiện phân kỳ theo hai giai đoạn: giai đoạn đến năm 2025 và định hướng tầm nhìn đến năm 2030.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về thị trường TPCP và phát triển thị trường TPCP theo giác độ tiếp cận các nhân tố cấu thành và nhân tố tác động; đồng thời đúc kết kinh nghiệm quốc tế từ Anh, Nhật Bản, Đức, Hàn Quốc, rút ra các bài học tham chiếu cho thị trường tài chính Việt Nam.

Về mặt thực tiễn, luận án mang lại các đóng góp cụ thể:

• Làm rõ bức tranh thực trạng phát triển thị trường TPCP Việt Nam giai đoạn 2011–2017 cả ở góc độ thị trường sơ cấp và thứ cấp.
• Ứng dụng mô hình nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng, kiểm định thực nghiệm mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến sự phát triển của thị trường. Kết quả chỉ rõ: nhân tố đa dạng hóa sản phẩm có tác động mạnh nhất; kế tiếp là hệ thống nhà đầu tư, khuôn khổ pháp lý, tính minh bạch thông tin, và các định chế tài chính trung gian và dịch vụ thị trường; đồng thời xác định nhân tố hạ tầng công nghệ chưa thể hiện sự tác động trong giai đoạn nghiên cứu.
• Đề xuất đồng bộ hai nhóm giải pháp (vĩ mô và vi mô), làm rõ các điều kiện thực thi và thiết kế lộ trình phát triển thị trường TPCP đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030 bám sát các mục tiêu chiến lược của Chính phủ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế, luận án phân tích chuỗi dữ liệu thực trạng phát triển thị trường TPCP giới hạn trong giai đoạn 2011–2017; mẫu khảo sát định lượng chuyên gia được thu thập chủ yếu từ các cá nhân và tổ chức tài chính hoạt động trong nước; nhân tố hạ tầng công nghệ chưa phản ánh được tác động định lượng rõ rệt do mức độ hiện đại hóa sàn giao dịch thời kỳ này đã đạt ngưỡng đáp ứng cơ bản nhu cầu thị trường.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở từ luận án bao gồm: tiếp tục cập nhật chuỗi dữ liệu sau năm 2018 nhằm kiểm nghiệm lại mô hình trong bối cảnh các quy định pháp luật mới về chứng khoán và nợ công có hiệu lực; mở rộng phạm vi điều tra đối với các định chế đầu tư tài chính nước ngoài; nghiên cứu sâu hơn về tác động của chuyển đổi số và việc triển khai các công cụ tài chính phái sinh trái phiếu phức hợp đến thanh khoản thị trường thứ cấp.

Giá trị tham khảo

Luận án cung cấp nguồn tài liệu tham khảo cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước): Luận án cung cấp căn cứ thực tiễn và khung khuyến nghị cho việc xây dựng lịch biểu phát hành, hoàn thiện khung pháp lý về nhà tạo lập thị trường, định hướng tái cơ cấu danh mục nợ công và điều hành chính sách tiền tệ gắn liền với đường cong lãi suất chuẩn.
• Đối với các định chế tài chính, nhà tạo lập thị trường, các quỹ đầu tư và doanh nghiệp bảo hiểm: Nội dung luận án hỗ trợ nhận diện cấu trúc vận hành của thị trường sơ cấp, thứ cấp, cơ chế định giá trái phiếu và các định hướng sản phẩm mới để tối ưu hóa chiến lược quản trị danh mục.
• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Chương 1 và Chương 2 của luận án là tài liệu hữu ích về phương pháp nghiên cứu hỗn hợp trong lĩnh vực chứng khoán nợ, quy trình kiểm định EFA và hồi quy OLS trên SPSS, cũng như hệ thống hóa lý thuyết về đường cong lợi suất và thị trường vốn.

Câu hỏi thường gặp

1. Thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam đạt quy mô và tốc độ tăng trưởng như thế nào trong giai đoạn 2011–2017? Trong giai đoạn 2011–2017, quy mô toàn thị trường trái phiếu tăng từ 19% GDP lên 37,45% GDP. Riêng dư nợ TPCP tăng từ trên 9% GDP năm 2011 (tương đương 206 nghìn tỷ đồng) lên mức 27,4% GDP năm 2017 (tương đương 1.139 nghìn tỷ đồng), tăng trưởng khoảng 6,6 lần về giá trị tuyệt đối.

2. Phân tích định lượng của luận án chỉ ra nhân tố nào tác động mạnh nhất và nhân tố nào không tác động đến phát triển thị trường TPCP? Kết quả phân tích hồi quy OLS xác định nhân tố "Đa dạng hóa sản phẩm" có tác động mạnh nhất đến sự phát triển thị trường TPCP. Các nhân tố tiếp theo có tác động dương gồm: Nhà đầu tư, Khuôn khổ pháp lý, Tính minh bạch, và Định chế tài chính trung gian. Ngược lại, nhân tố "Hạ tầng công nghệ" không thể hiện tác động có ý nghĩa thống kê trong mô hình.

3. Tại sao trong mô hình định lượng ở thị trường thứ cấp, tác giả không đưa nhân tố "Sản phẩm" vào khảo sát? Từ kết quả nghiên cứu định tính và phỏng vấn chuyên gia, tác giả xác định đặc tính và cấu trúc của sản phẩm trái phiếu được thiết lập ngay từ khâu phát hành trên thị trường sơ cấp và rất ít thay đổi khi lưu thông trên thị trường thứ cấp; do đó nhân tố sản phẩm được tập trung xem xét ở thị trường sơ cấp.

4. Luận án đã tổng kết bài học kinh nghiệm phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ từ những quốc gia nào? Luận án nghiên cứu và tổng kết kinh nghiệm phát triển thị trường TPCP từ 4 quốc gia có thị trường tài chính phát triển: Anh, Nhật Bản, Đức và Hàn Quốc, tập trung vào cơ chế nhà tạo lập thị trường, chuẩn hóa kỳ hạn và phát triển hệ thống thanh toán bù trừ.

5. Luận án nêu mục tiêu cụ thể nào về quy mô thị trường trái phiếu và tỷ trọng nắm giữ của các định chế tài chính phi ngân hàng đến năm 2020 và 2030? Luận án viện dẫn định hướng mục tiêu: tổng dư nợ toàn thị trường trái phiếu đạt 45% GDP vào năm 2020 và khoảng 65% GDP vào năm 2030; đồng thời nâng tỷ trọng TPCP do các công ty bảo hiểm, Bảo hiểm xã hội, quỹ hưu trí, quỹ đầu tư và các tổ chức phi ngân hàng nắm giữ lên mức 50% vào năm 2020 và 60% vào năm 2030.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Thị Ngọc đã giải quyết một cách có hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng trên chuỗi dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2011–2017, công trình đã lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố cấu thành thị trường, khẳng định vai trò quyết định của đa dạng hóa sản phẩm và cơ cấu nhà đầu tư định chế. Hệ thống hai nhóm giải pháp vĩ mô, vi mô cùng lộ trình thực hiện đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030 là căn cứ khoa học hỗ trợ công tác quản lý nợ công, tái cơ cấu ngân sách và hoàn thiện cấu trúc thị trường tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trong nước Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về trái phiếu, TPCP, TTTP, thị trường TPCP, phát triển TTTC và thị trường TPCP ở Việt Nam trên các phương diện khác nhau. Khẳng định vai trò quan trọng của việc phát triển thị trường TPCP ở Việt Nam.

Thứ hai, các công trình nghiên cứu có ảnh hưởng và tác động đến sự phát triển của thị trường TPCP. Thứ ba, các công trình nghiên cứu nhìn chung có mức độ, phạm vi và khía cạnh nghiên cứu khác nhau, đối tượng nghiên cứu có sự khác biệt; do sự biến động của tình hình phát triển KT-XH giữa các thời kỳ, mỗi công trình nghiên cứu chỉ giải quyết được một phần liên quan đến vấn đề lý luận về trái phiếu, TPCP và phát triển thị trường TPCP. Thứ tư, các nghiên cứu trong thời gian gần đây đã thực hiện đánh giá phát triển thị trường TPCP trong thời gian qua, tuy nhiên, nếu có sự kết hợp với các nghiên cứu trên cơ sở phân tích định tính và định lượng để đánh giá tác động của các nhân tố đến sự phát triển của thị trường TPCP sẽ là những điểm mới của công trình nghiên cứu. Dưới đây là một số công trình tiêu biểu: 1.

Trần Xuân Hà (2004), “Sử dụng công cụ TPCP để huy động vốn cho đầu tư phát triển ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội. Luận án đã nghiên cứu bản chất, vai trò và thị trường TPCP; các yếu tố ảnh hưởng đến việc đầu tư trái phiếu, quan hệ cung cầu TPCP và mối liên hệ của chúng đối với việc thực thi chính sách tiền tệ. Một số vấn đề sử dụng TPCP để huy động vốn cho đầu tư phát triển như: Huy động vốn cho đầu tư dưới hình thức TPCP trên thị trường tài chính; sử dụng trái phiếu kho bạc để bù đắp thiếu hụt NSNN; sử dụng trái phiếu để huy động vốn cho Chính quyền địa phương; huy động vốn từ TTTP quốc tế. Luận án đã đánh giá việc sử dụng công cụ TPCP để huy động vốn cho đầu tư phát triển: Thị trường TPCP đã hình thành và phát triển, thông qua thị trường TPCP đã huy động được một khối lượng vốn và phát hành ngày càng tăng qua các năm; các công cụ của Chính phủ đã luan an 6 từng bước hoàn chỉnh, tạo khả năng đa dạng hóa các hình thức huy động và là yếu tố quan trọng để cung cấp các công cụ nợ có chất lượng cao cho thị trường tài chính; phát triển thị trường TPCP đã mở ra một kênh thu hút tiền nhàn rỗi trong lưu thông và tín phiếu kho bạc đã trở thành một công cụ để NHNN thực thi chính sách tiền tệ, trái phiếu kho bạc đã trở thành hàng hóa của thị trường vốn.

Trên cơ sở đó tác giả đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường sử dụng TPCP để huy động vốn như: Đa dạng hóa các loại TPCP; chính sách khuyến khích chính quyền địa phương và Chính phủ phát hành trái phiếu huy động cho các công trình; cơ chế phát hành TPCP để tăng khả năng huy động vốn; phát triển thị trường thứ cấp nhằm tạo tính thanh khoản cho TPCP; giám sát và quản lý phát hành và sử dụng nguồn vốn vay từ TPCP,. Luận án nghiên cứu việc sử dụng TPCP để huy động vốn cho đầu tư phát triển, về phạm vi thời gian, số liệu về thực trạng, các giải pháp đưa ra phân tích cho giai đoạn 2001-2010; Luận án chưa đi sâu nghiên cứu các giải pháp phát triển thị trường TPCP. Lê Anh Tuấn (2010), “Phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội. Luận án đã nghiên cứu và trình bày về TPCP, thị trường TPCP, đánh giá thực trạng hoạt động của thị trường phát hành TPCP và thị trường giao dịch TPCP giai đoạn 2000-2009, đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy phát triển thị trường TPCP.

Tuy nhiên, Luận án chưa đi sâu nghiên cứu về phát triển thị trường TPCP, chưa xây dựng các tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hướng đến sự phát triển thị trường TPCP; chưa nghiên cứu và đề xuất các giải pháp về phát triển sản phẩm mới, hệ thống nhà đầu tư định chế,…Về phạm vi và thời gian nghiên cứu đến nay cần có nghiên cứu mới phù hợp với điều kiện thực tiễn phát triển của TTTC, nhằm đề xuất giải pháp phát triển thị trường TPCP ở Việt Nam. Trịnh Mai Vân (2010), “Phát triển thị trường trái phiếu ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội. Luận án đã nghiên cứu những vấn đề tổng quan về trái phiếu như khái niệm, đặc điểm của trái phiếu, ĐCLS chuẩn, tác động và các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển của TTTP; nghiên cứu kinh nghiệm phát triển TTTP của Hàn Quốc và rút ra một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Qua phân tích thực trạng phát triển TTTP ở Việt Nam giai đoạn 2000-2009, chỉ ra hạn chế và nguyên nhân của hạn chế làm thị trường chưa phát triển, tác giả đề xuất luan an 7 một số giải pháp phát triển TTTP về quy mô phát hành, thị trường giao dịch TPCP, hoạt động đầu tư trái phiếu trên thị trường sơ cấp và thứ cấp với vai trò là các nhà đầu tư lớn hoặc là các nhà tạo lập TTTP.

Trong đó, luận án tập trung vào các giải pháp tái cấu trúc thị trường tài chính và tăng hiệu quả của TTTP; xác định nhu cầu phát hành TPCP thông qua việc dự báo về bội chi NSNN; hoàn thiện khung khổ pháp lý phát triển TTTP; nâng cao chất lượng công tác kế hoạch hóa trong công tác huy động vốn thông qua hình thức phát hành TPCP; hoàn thiện mô hình tổ chức TTTP; phát triển hệ thống các nhà tạo lập TTTP; tạo tính thanh khoản cho trái phiếu; phát triển các trung gian tài chính và tổ chức định mức tín nhiệm,…Luận án nghiên cứu ở phạm vi rộng hơn về phát triển TTTP ở Việt Nam. Đặng Anh Tuấn (2010), “Phát triển thị trường vốn ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội. Luận án đã hệ thống hóa được các khái niệm cơ bản liên quan đến thị trường vốn và phát triển thị trường vốn và phân biệt thị trường vốn với thị trường chứng khoán, thị trường tín dụng dài hạn; Sử dụng mô hình lượng hóa để đánh giá mức độ phát triển của thị trường vốn Việt Nam; đánh giá mức độ phát triển của thị trường vốn thông qua các chỉ tiêu định tính liên quan đến bảo vệ nhà đầu tư, công tác quản lý giám sát thị trường…; Tuy nhiên, ở nghiên cứu này chưa đi sâu vào việc phát triển TTTP nói chung, TPCP nói riêng, v ề cơ bản có nhiều điểm khác biệt về nội dung, phạm vi nghiên cứu so với đề tài mà tác giả đang thực hiện. Vũ Hoàng Nam (2014), “Giải pháp phát triển hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu của NHTM”, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội.

Luận án đã nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu của NHTM và kinh nghiệm hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu của NHTM trên thế giới và bài học kinh nghiệm đối với NHTM Việt Nam; phân tích việc NHTM thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu và nhân tố ảnh hưởng, mô hình tổ chức, quy trình thực hiện, phương thức quản trị rủi ro và các vấn đề theo chuẩn quốc tế để hoạt động này phát huy hiệu quả đối với NHTM, đánh giá thực trạng kinh doanh và hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu của NHTM Việt Nam; xây dựng mô hình đánh giá tác động của một số nhân tố chủ quan và khách quan; xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá hoạt động và đo lường thực trạng hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu của luan an 8 NHTM. Trên cơ sở đó đề xuất giải pháp và kiến nghị phát triển hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu của NHTM Việt Nam. Luận án đã đề cập đến nhân tố khách quan về thực trạng của TTTP thông qua các biến số phản ánh quy mô thị trường TPCP, điều kiện về TTTP Việt Nam và khuôn khổ pháp lý về thị trường TPCP. Tuy nhiên, phạm vi và đối tượng nghiên cứu của Luận án có sự khác biệt với đề tài mà tác giả đang thực hiện.

Bạch Thị Thanh Hà (2014), “Huy động vốn thông qua TPDN cho đầu tư tăng trưởng của doanh nghiệp ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội. Luận án đã nghiên cứu TPDN công cụ quan trọng huy động vốn cho đầu tư tăng trưởng của doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp tăng cường huy động vốn thông qua TPDN cho đầu tư tăng trưởng của doanh nghiệp ở Việt Nam. Luận án đi sâu nghiên cứu huy động vốn thông qua TPDN cho đầu tư tăng trưởng của doanh nghiệp ở Việt Nam, trong đó luận án có nghiên cứu một số nội dung về phát triển thị trường TPCP: xây dựng ĐCLS chuẩn và phát triển thị trường TPCP tạo điều kiện cho phát triển thị trường TPDN. Luận án tập trung vào đối tượng nghiên cứu là TPDN.

Trần Vinh Quang (2017), “Phát triển thị trường TPDN ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội. Luận án đã nghiên cứu TPDN và thị trường TPDN, phân tích đánh giá thực trạng TPDN của Việt Nam trong thời gian qua, kết quả đạt được và những mặt còn hạn chế của thị trường TPDN của Việt Nam tập trung giai đoạn 2006-2016. Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp phát triển thị trường TPDN Việt Nam giai đoạn 2016-2020 và định hướng đến năm 2030, trong đó tập trung nhấn mạnh 3 nhóm giải pháp bao gồm: Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp lý về tổ chức thị trường TPDN; giải pháp phát triển thị trường TPDN sơ cấp tập trung vào các giải pháp xuất phát từ bản thân doanh nghiệp; giải pháp phát triển thị trường TPDN thứ cấp. Bên cạnh đó, luận án có đề cập đến một số nội dung phát triển thị trường TPCP: xây dựng hệ số đánh giá tín nhiệm của chủ thể phát hành trái phiếu, xây dựng khung lãi suất phát hành trái phiếu.

Luận án đi sâu nghiên cứu phát triển thị trường TPDN tại Việt Nam. Những nghiên cứu dưới dạng, đề tài nghiên cứu khoa học (1).