CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trong nước Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về trái phiếu, TPCP, TTTP, thị trường TPCP, phát triển TTTC và thị trường TPCP ở Việt Nam trên các phương diện khác nhau. Khẳng định vai trò quan trọng của việc phát triển thị trường TPCP ở Việt Nam.
Thứ hai, các công trình nghiên cứu có ảnh hưởng và tác động đến sự phát triển của thị trường TPCP. Thứ ba, các công trình nghiên cứu nhìn chung có mức độ, phạm vi và khía cạnh nghiên cứu khác nhau, đối tượng nghiên cứu có sự khác biệt; do sự biến động của tình hình phát triển KT-XH giữa các thời kỳ, mỗi công trình nghiên cứu chỉ giải quyết được một phần liên quan đến vấn đề lý luận về trái phiếu, TPCP và phát triển thị trường TPCP. Thứ tư, các nghiên cứu trong thời gian gần đây đã thực hiện đánh giá phát triển thị trường TPCP trong thời gian qua, tuy nhiên, nếu có sự kết hợp với các nghiên cứu trên cơ sở phân tích định tính và định lượng để đánh giá tác động của các nhân tố đến sự phát triển của thị trường TPCP sẽ là những điểm mới của công trình nghiên cứu. Dưới đây là một số công trình tiêu biểu: 1.
Trần Xuân Hà (2004), “Sử dụng công cụ TPCP để huy động vốn cho đầu tư phát triển ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội. Luận án đã nghiên cứu bản chất, vai trò và thị trường TPCP; các yếu tố ảnh hưởng đến việc đầu tư trái phiếu, quan hệ cung cầu TPCP và mối liên hệ của chúng đối với việc thực thi chính sách tiền tệ. Một số vấn đề sử dụng TPCP để huy động vốn cho đầu tư phát triển như: Huy động vốn cho đầu tư dưới hình thức TPCP trên thị trường tài chính; sử dụng trái phiếu kho bạc để bù đắp thiếu hụt NSNN; sử dụng trái phiếu để huy động vốn cho Chính quyền địa phương; huy động vốn từ TTTP quốc tế. Luận án đã đánh giá việc sử dụng công cụ TPCP để huy động vốn cho đầu tư phát triển: Thị trường TPCP đã hình thành và phát triển, thông qua thị trường TPCP đã huy động được một khối lượng vốn và phát hành ngày càng tăng qua các năm; các công cụ của Chính phủ đã luan an 6 từng bước hoàn chỉnh, tạo khả năng đa dạng hóa các hình thức huy động và là yếu tố quan trọng để cung cấp các công cụ nợ có chất lượng cao cho thị trường tài chính; phát triển thị trường TPCP đã mở ra một kênh thu hút tiền nhàn rỗi trong lưu thông và tín phiếu kho bạc đã trở thành một công cụ để NHNN thực thi chính sách tiền tệ, trái phiếu kho bạc đã trở thành hàng hóa của thị trường vốn.
Trên cơ sở đó tác giả đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường sử dụng TPCP để huy động vốn như: Đa dạng hóa các loại TPCP; chính sách khuyến khích chính quyền địa phương và Chính phủ phát hành trái phiếu huy động cho các công trình; cơ chế phát hành TPCP để tăng khả năng huy động vốn; phát triển thị trường thứ cấp nhằm tạo tính thanh khoản cho TPCP; giám sát và quản lý phát hành và sử dụng nguồn vốn vay từ TPCP,. Luận án nghiên cứu việc sử dụng TPCP để huy động vốn cho đầu tư phát triển, về phạm vi thời gian, số liệu về thực trạng, các giải pháp đưa ra phân tích cho giai đoạn 2001-2010; Luận án chưa đi sâu nghiên cứu các giải pháp phát triển thị trường TPCP. Lê Anh Tuấn (2010), “Phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội. Luận án đã nghiên cứu và trình bày về TPCP, thị trường TPCP, đánh giá thực trạng hoạt động của thị trường phát hành TPCP và thị trường giao dịch TPCP giai đoạn 2000-2009, đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy phát triển thị trường TPCP.
Tuy nhiên, Luận án chưa đi sâu nghiên cứu về phát triển thị trường TPCP, chưa xây dựng các tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hướng đến sự phát triển thị trường TPCP; chưa nghiên cứu và đề xuất các giải pháp về phát triển sản phẩm mới, hệ thống nhà đầu tư định chế,…Về phạm vi và thời gian nghiên cứu đến nay cần có nghiên cứu mới phù hợp với điều kiện thực tiễn phát triển của TTTC, nhằm đề xuất giải pháp phát triển thị trường TPCP ở Việt Nam. Trịnh Mai Vân (2010), “Phát triển thị trường trái phiếu ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội. Luận án đã nghiên cứu những vấn đề tổng quan về trái phiếu như khái niệm, đặc điểm của trái phiếu, ĐCLS chuẩn, tác động và các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển của TTTP; nghiên cứu kinh nghiệm phát triển TTTP của Hàn Quốc và rút ra một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Qua phân tích thực trạng phát triển TTTP ở Việt Nam giai đoạn 2000-2009, chỉ ra hạn chế và nguyên nhân của hạn chế làm thị trường chưa phát triển, tác giả đề xuất luan an 7 một số giải pháp phát triển TTTP về quy mô phát hành, thị trường giao dịch TPCP, hoạt động đầu tư trái phiếu trên thị trường sơ cấp và thứ cấp với vai trò là các nhà đầu tư lớn hoặc là các nhà tạo lập TTTP.
Trong đó, luận án tập trung vào các giải pháp tái cấu trúc thị trường tài chính và tăng hiệu quả của TTTP; xác định nhu cầu phát hành TPCP thông qua việc dự báo về bội chi NSNN; hoàn thiện khung khổ pháp lý phát triển TTTP; nâng cao chất lượng công tác kế hoạch hóa trong công tác huy động vốn thông qua hình thức phát hành TPCP; hoàn thiện mô hình tổ chức TTTP; phát triển hệ thống các nhà tạo lập TTTP; tạo tính thanh khoản cho trái phiếu; phát triển các trung gian tài chính và tổ chức định mức tín nhiệm,…Luận án nghiên cứu ở phạm vi rộng hơn về phát triển TTTP ở Việt Nam. Đặng Anh Tuấn (2010), “Phát triển thị trường vốn ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội. Luận án đã hệ thống hóa được các khái niệm cơ bản liên quan đến thị trường vốn và phát triển thị trường vốn và phân biệt thị trường vốn với thị trường chứng khoán, thị trường tín dụng dài hạn; Sử dụng mô hình lượng hóa để đánh giá mức độ phát triển của thị trường vốn Việt Nam; đánh giá mức độ phát triển của thị trường vốn thông qua các chỉ tiêu định tính liên quan đến bảo vệ nhà đầu tư, công tác quản lý giám sát thị trường…; Tuy nhiên, ở nghiên cứu này chưa đi sâu vào việc phát triển TTTP nói chung, TPCP nói riêng, v ề cơ bản có nhiều điểm khác biệt về nội dung, phạm vi nghiên cứu so với đề tài mà tác giả đang thực hiện. Vũ Hoàng Nam (2014), “Giải pháp phát triển hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu của NHTM”, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội.
Luận án đã nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu của NHTM và kinh nghiệm hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu của NHTM trên thế giới và bài học kinh nghiệm đối với NHTM Việt Nam; phân tích việc NHTM thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu và nhân tố ảnh hưởng, mô hình tổ chức, quy trình thực hiện, phương thức quản trị rủi ro và các vấn đề theo chuẩn quốc tế để hoạt động này phát huy hiệu quả đối với NHTM, đánh giá thực trạng kinh doanh và hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu của NHTM Việt Nam; xây dựng mô hình đánh giá tác động của một số nhân tố chủ quan và khách quan; xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá hoạt động và đo lường thực trạng hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu của luan an 8 NHTM. Trên cơ sở đó đề xuất giải pháp và kiến nghị phát triển hoạt động đầu tư kinh doanh trái phiếu của NHTM Việt Nam. Luận án đã đề cập đến nhân tố khách quan về thực trạng của TTTP thông qua các biến số phản ánh quy mô thị trường TPCP, điều kiện về TTTP Việt Nam và khuôn khổ pháp lý về thị trường TPCP. Tuy nhiên, phạm vi và đối tượng nghiên cứu của Luận án có sự khác biệt với đề tài mà tác giả đang thực hiện.
Bạch Thị Thanh Hà (2014), “Huy động vốn thông qua TPDN cho đầu tư tăng trưởng của doanh nghiệp ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội. Luận án đã nghiên cứu TPDN công cụ quan trọng huy động vốn cho đầu tư tăng trưởng của doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp tăng cường huy động vốn thông qua TPDN cho đầu tư tăng trưởng của doanh nghiệp ở Việt Nam. Luận án đi sâu nghiên cứu huy động vốn thông qua TPDN cho đầu tư tăng trưởng của doanh nghiệp ở Việt Nam, trong đó luận án có nghiên cứu một số nội dung về phát triển thị trường TPCP: xây dựng ĐCLS chuẩn và phát triển thị trường TPCP tạo điều kiện cho phát triển thị trường TPDN. Luận án tập trung vào đối tượng nghiên cứu là TPDN.
Trần Vinh Quang (2017), “Phát triển thị trường TPDN ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội. Luận án đã nghiên cứu TPDN và thị trường TPDN, phân tích đánh giá thực trạng TPDN của Việt Nam trong thời gian qua, kết quả đạt được và những mặt còn hạn chế của thị trường TPDN của Việt Nam tập trung giai đoạn 2006-2016. Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp phát triển thị trường TPDN Việt Nam giai đoạn 2016-2020 và định hướng đến năm 2030, trong đó tập trung nhấn mạnh 3 nhóm giải pháp bao gồm: Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp lý về tổ chức thị trường TPDN; giải pháp phát triển thị trường TPDN sơ cấp tập trung vào các giải pháp xuất phát từ bản thân doanh nghiệp; giải pháp phát triển thị trường TPDN thứ cấp. Bên cạnh đó, luận án có đề cập đến một số nội dung phát triển thị trường TPCP: xây dựng hệ số đánh giá tín nhiệm của chủ thể phát hành trái phiếu, xây dựng khung lãi suất phát hành trái phiếu.
Luận án đi sâu nghiên cứu phát triển thị trường TPDN tại Việt Nam. Những nghiên cứu dưới dạng, đề tài nghiên cứu khoa học (1).