Luận văn thạc sĩ: Phát triển thanh toán liên ngân hàng tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam

Luận văn thạc sĩ: Phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB). Giải pháp nâng cao hiệu quả, an toàn trong thanh toán.

• Tác giả: Lê Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Hoàng Nga
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quốc tế Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Hướng dẫn toàn diện về phát triển thanh toán liên ngân hàng

Trong bối cảnh kinh tế hội nhập, hoạt động thanh toán liên ngân hàng (TTLNH) đóng vai trò huyết mạch, đảm bảo sự lưu thông vốn nhanh chóng, an toàn và hiệu quả. Việc phát triển thanh toán liên ngân hàng không chỉ là nhiệm vụ của riêng mỗi ngân hàng thương mại (NHTM) mà còn là yếu tố then chốt thúc đẩy nền kinh tế số. Luận văn thạc sĩ về chủ đề này cung cấp một cái nhìn sâu sắc, hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn, từ đó đề ra các giải pháp chiến lược. Hoạt động này giúp kết nối các giao dịch giữa người mua và người bán có tài khoản ở các ngân hàng khác nhau, giải quyết nhu cầu chuyển vốn, và thực hiện các nghĩa vụ tài chính một cách thông suốt. Vai trò của TTLNH là nền tảng cho việc giảm thiểu thanh toán bằng tiền mặt, tăng tốc độ chu chuyển vốn, và hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) thực thi chính sách tiền tệ hiệu quả. Để một hệ thống TTLNH hoạt động trơn tru, cần có sự hội tụ của nhiều yếu tố, bao gồm một hành lang pháp lý vững chắc, hạ tầng công nghệ hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao và đủ vốn đảm bảo thanh khoản. Việc nghiên cứu sâu về phát triển thanh toán liên ngân hàng là cần thiết để các NHTM như VIB có thể xây dựng lộ trình phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường kinh doanh ngày càng khốc liệt.

1.1. Khái niệm và vai trò cốt lõi của thanh toán liên ngân hàng

Thanh toán liên ngân hàng được định nghĩa là việc thanh toán vốn, tiền tệ giữa các chi nhánh trong cùng hệ thống hoặc giữa các ngân hàng khác hệ thống. Hoạt động này phát sinh nhằm đáp ứng yêu cầu thanh toán hàng hóa, dịch vụ, điều chuyển vốn của các tổ chức, cá nhân và chính bản thân ngân hàng. Theo Thông tư 23/2010/TT-NHNN, thanh toán điện tử liên ngân hàng (TTĐTLNH) là quá trình xử lý giao dịch từ khi khởi tạo đến khi hoàn tất qua mạng máy tính. Vai trò của TTLNH là vô cùng to lớn. Đối với ngân hàng, nó thể hiện chức năng trung tâm thanh toán, giúp điều hòa vốn và sử dụng vốn hiệu quả. Đối với xã hội, TTLNH thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, giảm chi phí lưu thông và tăng tốc độ vòng quay vốn. Đối với doanh nghiệp và cá nhân, nó cung cấp phương tiện thanh toán nhanh chóng, an toàn. Cuối cùng, đối với Ngân hàng Nhà nước, hệ thống này là công cụ quan trọng để quản lý vốn khả dụng và thực thi chính sách tiền tệ.

1.2. Các hình thức thanh toán liên ngân hàng phổ biến hiện nay

Hệ thống thanh toán liên ngân hàng tại Việt Nam rất đa dạng, bao gồm nhiều phương thức khác nhau. Hình thức truyền thống là thanh toán liên chi nhánh trong cùng hệ thống, giải quyết các giao dịch nội bộ. Một phương thức phổ biến khác là thanh toán qua tài khoản tiền gửi (TKTG) tại NHNN, áp dụng cho các ngân hàng khác hệ thống nhưng cùng mở tài khoản tại NHNN. Ngoài ra, các ngân hàng có thể thỏa thuận ủy nhiệm thu hộ, chi hộ hoặc mở tài khoản tiền gửi lẫn nhau để thực hiện giao dịch. Tuy nhiên, hình thức hiện đại và quan trọng nhất hiện nay là hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng (CITAD). Hệ thống này xử lý các giao dịch qua mạng máy tính, bao gồm các tiểu hệ thống cho giao dịch giá trị cao (quyết toán tổng tức thời) và giao dịch giá trị thấp (xử lý bù trừ), đảm bảo tốc độ và an toàn vượt trội. Các ngân hàng cũng tham gia mạng lưới SWIFT cho các giao dịch quốc tế.

1.3. Điều kiện cần thiết để triển khai thanh toán liên ngân hàng

Để việc phát triển thanh toán liên ngân hàng diễn ra thành công, các NHTM cần đáp ứng nhiều điều kiện khắt khe. Đầu tiên là điều kiện về pháp chế: phải có một hệ thống luật pháp, chính sách đồng bộ và đáng tin cậy để bảo vệ quyền lợi các bên và giải quyết tranh chấp. Thứ hai, mô hình tổ chức và hoạt động phải phù hợp, với đội ngũ cán bộ có chuyên môn cao, am hiểu nghiệp vụ và công nghệ. Thứ ba, điều kiện về kỹ thuật là yếu tố sống còn. Các ngân hàng phải đầu tư vào hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại, an toàn và ổn định để đảm bảo giao dịch nhanh chóng, chính xác. Cuối cùng, điều kiện về vốn là bắt buộc. Các NHTM phải duy trì đủ khả năng thanh khoản, đảm bảo luôn có đủ nguồn vốn để đáp ứng các nhu cầu chi trả phát sinh trong hệ thống, tránh rủi ro mất khả năng thanh toán.

II. Top thách thức trong việc phát triển thanh toán liên ngân hàng

Mặc dù có tiềm năng to lớn, quá trình phát triển thanh toán liên ngân hàng tại Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức. Luận văn đã chỉ ra những rào cản chính mà các NHTM như VIB phải vượt qua. Một trong những thách thức lớn nhất là quản lý rủi ro, bao gồm rủi ro vận hành do lỗi con người hoặc hệ thống, và rủi ro hệ thống có khả năng lây lan. Thêm vào đó, cơ sở hạ tầng kỹ thuật, mặc dù đã được cải thiện, vẫn còn những bất cập về tính ổn định và đồng bộ, đặc biệt khi so sánh với tiêu chuẩn quốc tế. Môi trường pháp lý tuy đã được hoàn thiện nhưng đôi khi chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ và các hình thức giao dịch mới. Một rào cản khác đến từ yếu tố xã hội, đó là thói quen sử dụng tiền mặt của một bộ phận không nhỏ người dân và doanh nghiệp. Sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng vận hành các hệ thống TTĐTLNH phức tạp và am hiểu về an ninh mạng cũng là một vấn đề đáng lo ngại. Vượt qua những thách thức này đòi hỏi một chiến lược tổng thể, kết hợp giữa đầu tư công nghệ, hoàn thiện chính sách và nâng cao nhận thức cộng đồng.

2.1. Phân tích các rủi ro vận hành và rủi ro hệ thống tiềm ẩn

Rủi ro là yếu tố cố hữu trong hoạt động ngân hàng, đặc biệt là thanh toán liên ngân hàng. Rủi ro vận hành có thể phát sinh từ nhiều nguồn: sai sót của nhân viên trong quá trình tác nghiệp, lỗi hệ thống công nghệ thông tin, quy trình nội bộ không chặt chẽ, hoặc các sự cố khách quan như mất điện. Nghiêm trọng hơn là rủi ro hệ thống, xảy ra khi một thành viên trong hệ thống mất khả năng thanh toán, có thể gây ra hiệu ứng domino, ảnh hưởng đến toàn bộ mạng lưới. Các hành vi lừa đảo, tấn công mạng, và hoạt động rửa tiền cũng là những mối đe dọa lớn, đòi hỏi ngân hàng phải có hệ thống kiểm soát và bảo mật nghiêm ngặt. Việc không quản lý rủi ro hiệu quả có thể dẫn đến tổn thất tài chính nặng nề, mất uy tín và gây bất ổn cho thị trường tài chính.

2.2. Hạn chế về cơ sở hạ tầng kỹ thuật và công nghệ thông tin

Nền tảng của một hệ thống thanh toán liên ngân hàng hiện đại là công nghệ thông tin. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng tại nhiều NHTM Việt Nam vẫn còn những hạn chế. Hệ thống mạng và đường truyền đôi khi không ổn định, có thể gây gián đoạn giao dịch. Việc nâng cấp và tích hợp các phần mềm lõi (core banking) với các hệ thống thanh toán quốc gia như CITAD và quốc tế như SWIFT đòi hỏi chi phí đầu tư lớn và nguồn lực kỹ thuật cao. Hơn nữa, sự phát triển nhanh chóng của các mối đe dọa an ninh mạng yêu cầu các biện pháp bảo mật phải liên tục được cập nhật. Nếu hạ tầng kỹ thuật không theo kịp, ngân hàng sẽ khó có thể cung cấp các dịch vụ thanh toán nhanh chóng, tiện lợi và an toàn, từ đó làm giảm năng lực cạnh tranh trong việc phát triển thanh toán liên ngân hàng.

2.3. Vướng mắc từ môi trường pháp lý và thói quen người dùng

Môi trường pháp lý là khung sườn cho mọi hoạt động thanh toán. Mặc dù NHNN đã ban hành nhiều quy định, nhưng sự xuất hiện của các phương tiện thanh toán mới như tiền điện tử, ví điện tử đòi hỏi khung pháp lý phải liên tục được rà soát, bổ sung để đáp ứng yêu cầu thực tế. Bên cạnh đó, thói quen sử dụng tiền mặt đã ăn sâu vào tâm lý người tiêu dùng Việt Nam. Nhiều người dân, đặc biệt ở khu vực nông thôn, vẫn còn e ngại khi tiếp cận các dịch vụ thanh toán điện tử do lo ngại về tính phức tạp và bảo mật. Việc thay đổi thói quen này là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các ngân hàng, chính phủ và các đơn vị cung cấp dịch vụ trong việc giáo dục, truyền thông và đưa ra các chính sách khuyến khích thanh toán không dùng tiền mặt.

III. Phương pháp hiện đại hóa công nghệ cho thanh toán liên ngân hàng

Để giải quyết các thách thức và thúc đẩy phát triển thanh toán liên ngân hàng, giải pháp cốt lõi nằm ở việc hiện đại hóa công nghệ. Luận văn đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đầu tư chiến lược vào hạ tầng công nghệ thông tin. Đây không chỉ là việc mua sắm trang thiết bị mà là một quá trình chuyển đổi toàn diện. Các NHTM cần tập trung nâng cấp hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng (CITAD), đảm bảo khả năng xử lý giao dịch lớn, tốc độ cao và hoạt động ổn định 24/7. Đồng thời, việc ứng dụng các tiêu chuẩn quốc tế như SWIFT và các phần mềm lõi tiên tiến là bắt buộc để kết nối với thị trường tài chính toàn cầu. An toàn và bảo mật phải được đặt lên hàng đầu. Các giải pháp như mã hóa dữ liệu, xác thực đa yếu tố, và hệ thống giám sát giao dịch bất thường cần được triển khai mạnh mẽ. Việc đầu tư vào công nghệ sẽ giúp các ngân hàng như VIB tự động hóa quy trình, giảm thiểu sai sót, tiết kiệm chi phí và quan trọng nhất là mang lại trải nghiệm vượt trội cho khách hàng, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

3.1. Tối ưu hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng CITAD

Hệ thống CITAD là xương sống của hoạt động thanh toán liên ngân hàng nội địa. Việc tối ưu hóa hệ thống này là nhiệm vụ trọng tâm. Luận văn đề xuất các ngân hàng cần nâng cấp cổng giao tiếp với hệ thống của NHNN để tăng tốc độ truyền và nhận lệnh thanh toán. Đồng thời, cần xây dựng các kịch bản dự phòng thảm họa (Disaster Recovery) và duy trì một hệ thống dự phòng song song để đảm bảo hoạt động liên tục ngay cả khi có sự cố. Hơn nữa, việc nghiên cứu áp dụng các chuẩn tin điện tài chính quốc tế mới như ISO 20022 sẽ giúp hệ thống CITAD tương thích tốt hơn với các hệ thống thanh toán toàn cầu, mở ra cơ hội kết nối và xử lý các giao dịch ngoại tệ trong tương lai, góp phần vào lộ trình phát triển thanh toán liên ngân hàng.

3.2. Ứng dụng tiêu chuẩn quốc tế SWIFT và phần mềm lõi

SWIFT là mạng lưới viễn thông tài chính toàn cầu, là cầu nối cho các giao dịch quốc tế. Việc làm chủ và ứng dụng hiệu quả các dịch vụ của SWIFT giúp ngân hàng thực hiện các lệnh chuyển tiền quốc tế nhanh chóng, chính xác và bảo mật. Bên cạnh đó, hệ thống phần mềm lõi (Core Banking) hiện đại như T24, Symbols đóng vai trò là hạt nhân công nghệ của ngân hàng. Một hệ thống Core Banking mạnh mẽ, linh hoạt sẽ giúp tích hợp liền mạch với các hệ thống thanh toán khác, cho phép ngân hàng phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới một cách nhanh chóng. Việc lựa chọn và triển khai một hệ thống Core Banking phù hợp là một quyết định chiến lược, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát triển thanh toán liên ngân hàng của NHTM.

3.3. Tăng cường an toàn và bảo mật trong giao dịch điện tử

Trong kỷ nguyên số, an toàn và bảo mật là yếu tố sống còn. Các ngân hàng phải đối mặt với vô số nguy cơ từ tin tặc và các hành vi lừa đảo. Do đó, cần đầu tư mạnh mẽ vào các giải pháp bảo mật đa lớp. Việc mã hóa toàn bộ dữ liệu giao dịch từ đầu cuối là yêu cầu cơ bản. Các phương thức xác thực mạnh như sinh trắc học, mã OTP, chữ ký số cần được áp dụng rộng rãi. Ngoài ra, ngân hàng cần xây dựng hệ thống giám sát và phân tích hành vi giao dịch theo thời gian thực để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Công tác phòng chống rửa tiền (AML) cũng phải được tích hợp chặt chẽ vào quy trình thanh toán. Đảm bảo an toàn tuyệt đối cho giao dịch chính là cách tốt nhất để xây dựng niềm tin của khách hàng và phát triển thanh toán liên ngân hàng một cách bền vững.

IV. Phân tích thực trạng phát triển thanh toán liên ngân hàng tại VIB

Luận văn đã tiến hành một nghiên cứu điển hình (case study) về hoạt động phát triển thanh toán liên ngân hàng tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB) giai đoạn 2012-2015. Phân tích này cung cấp những bằng chứng thực tiễn giá trị về cả thành tựu và hạn chế. Về mặt định lượng, VIB đã ghi nhận sự tăng trưởng ấn tượng về cả doanh số giao dịch và số lượng giao dịch qua các kênh thanh toán trong nước và quốc tế. Điều này cho thấy nỗ lực của ngân hàng trong việc mở rộng mạng lưới và thu hút khách hàng. Tuy nhiên, phân tích cũng chỉ ra rằng thị phần của VIB trong mảng thanh toán vẫn còn khiêm tốn so với các ngân hàng lớn khác. Về mặt định tính, VIB đã chú trọng đầu tư vào công nghệ và quy trình, nhưng vẫn còn những điểm cần cải thiện trong việc quản lý rủi ro và tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng. Những hạn chế này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, bao gồm áp lực cạnh tranh, nguồn lực đầu tư có hạn và những thách thức chung của thị trường. Nghiên cứu thực trạng tại VIB là bài học quý giá cho các NHTM khác trong quá trình xây dựng chiến lược phát triển thanh toán liên ngân hàng.

4.1. Đánh giá qua các chỉ tiêu định lượng Doanh số và giao dịch

Dữ liệu từ luận văn cho thấy, trong giai đoạn 2012-2015, doanh số giao dịch qua các kênh thanh toán trong nước của VIB có sự tăng trưởng đáng kể. Cụ thể, số lượng giao dịch và giá trị giao dịch qua hệ thống TTĐTLNH (CITAD) và ngân hàng điện tử đều tăng qua các năm. Điều này phản ánh xu hướng dịch chuyển từ các phương thức truyền thống sang các kênh thanh toán hiện đại. Đối với thanh toán quốc tế, doanh số thanh toán qua mạng lưới SWIFT cũng ghi nhận mức tăng trưởng ổn định. Tuy nhiên, khi phân tích sâu hơn về giá trị bình quân một giao dịch, có thể thấy quy mô giao dịch của khách hàng VIB chưa thực sự lớn. Các chỉ số này cho thấy VIB đã thành công trong việc mở rộng cơ sở khách hàng nhưng cần có chiến lược để thu hút các khách hàng doanh nghiệp lớn hơn nhằm đẩy mạnh phát triển thanh toán liên ngân hàng.

4.2. Các chỉ tiêu định tính Chất lượng dịch vụ và quản lý rủi ro

Về mặt định tính, VIB đã có những bước tiến trong việc cải thiện chất lượng dịch vụ. Ngân hàng đã đầu tư vào hệ thống công nghệ, đa dạng hóa các sản phẩm thanh toán và xây dựng đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế tồn tại. Quy trình xử lý một số giao dịch phức tạp đôi khi còn kéo dài, chưa đáp ứng được kỳ vọng về tốc độ của khách hàng. Trong công tác quản lý rủi ro, dù đã áp dụng các biện pháp kiểm soát theo quy định của NHNN, ngân hàng vẫn cần chủ động hơn trong việc nhận diện và phòng ngừa các rủi ro mới, đặc biệt là rủi ro an ninh mạng. Mức độ hài lòng của khách hàng, dù được cải thiện, nhưng vẫn có thể nâng cao hơn nữa thông qua việc đơn giản hóa thủ tục và tăng cường các dịch vụ hỗ trợ.

4.3. Bài học kinh nghiệm từ những thành tựu và hạn chế tại VIB

Nghiên cứu tại VIB mang lại nhiều bài học quan trọng. Thành công trong việc tăng trưởng số lượng giao dịch cho thấy chiến lược marketing và mở rộng mạng lưới đúng đắn là yếu tố then chốt. Tuy nhiên, những hạn chế về thị phần và quy mô giao dịch cho thấy việc phát triển thanh toán liên ngân hàng không chỉ dừng lại ở việc có nhiều khách hàng, mà cần tập trung vào chất lượng và giá trị họ mang lại. Bài học rút ra là các NHTM cần có một chiến lược cân bằng giữa phát triển theo chiều rộng (tăng số lượng) và chiều sâu (nâng cao chất lượng dịch vụ, quản lý rủi ro và giá trị mỗi giao dịch). Việc đầu tư vào công nghệ phải đi đôi với việc đào tạo nguồn nhân lực và hoàn thiện quy trình. Đây là con đường tất yếu để phát triển bền vững trong lĩnh vực thanh toán.

V. Định hướng tương lai cho hệ thống thanh toán liên ngân hàng VN

Dựa trên cơ sở lý luận và phân tích thực tiễn, luận văn đã phác thảo định hướng tương lai cho việc phát triển thanh toán liên ngân hàng tại Việt Nam. Xu hướng tất yếu là tiếp tục đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt và số hóa toàn diện các dịch vụ ngân hàng. Các NHTM sẽ không chỉ cạnh tranh bằng giá phí mà bằng trải nghiệm khách hàng, tốc độ xử lý và tính an toàn của dịch vụ. Hệ thống thanh toán trong tương lai sẽ hướng tới mô hình xử lý tập trung, kết nối liền mạch giữa các hệ thống thanh toán bán lẻ, thanh toán giá trị cao và các hệ thống thanh toán xuyên biên giới. Sự phát triển của Fintech và các công nghệ mới như AI, Blockchain sẽ mở ra những phương thức thanh toán mới, hiệu quả hơn. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, cần có sự chung tay của cả hệ thống. Các NHTM như VIB cần chủ động đổi mới, trong khi NHNN và các cơ quan chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, tạo điều kiện cho một thị trường thanh toán cạnh tranh, lành mạnh và hội nhập quốc tế.

5.1. Xu hướng phát triển tất yếu cho các ngân hàng thương mại

Trong tương lai, các NHTM buộc phải xem phát triển thanh toán liên ngân hàng là một trụ cột chiến lược. Xu hướng đầu tiên là phát triển hệ sinh thái số, tích hợp dịch vụ thanh toán với các dịch vụ khác như mua sắm, đầu tư, bảo hiểm. Thứ hai, tự động hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ được đẩy mạnh để tối ưu hóa quy trình, phân tích dữ liệu khách hàng và phòng chống gian lận. Thứ ba, thanh toán di động (Mobile Payment) và thanh toán tức thời (Instant Payment) sẽ trở thành tiêu chuẩn. Ngân hàng nào không đáp ứng được yêu cầu về tốc độ và sự tiện lợi sẽ bị tụt hậu. Cuối cùng, sự hợp tác với các công ty Fintech sẽ trở nên phổ biến, tạo ra các mô hình kinh doanh sáng tạo, mang lại lợi ích cho cả ngân hàng và người tiêu dùng.

5.2. Kiến nghị chính sách vĩ mô nhằm thúc đẩy thị trường thanh toán

Để tạo đòn bẩy cho phát triển thanh toán liên ngân hàng, luận văn đề xuất một số kiến nghị chính sách vĩ mô. Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho các hoạt động thanh toán mới, đặc biệt là thanh toán xuyên biên giới và tài sản số. Cần có kế hoạch tổng thể để nâng cấp hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng (CITAD) theo hướng hiện đại, bổ sung chức năng thanh quyết toán ngoại tệ. Chính phủ cần đẩy mạnh các chương trình quốc gia về tài chính toàn diện và phổ cập giáo dục tài chính, nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân về thanh toán điện tử. Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, áp dụng các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt. Một môi trường chính sách thuận lợi sẽ là bệ phóng vững chắc cho thị trường thanh toán Việt Nam phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề lý luận và thực tiễn về hoạt động thanh toán liên ngân hàng của ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu và thiết kế luận văn Chƣơng 3: Thực trạng phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng tại Ngân hàng TMCP Quốc Tế Việt Nam. Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng tại Ngân hàng TMCP Quốc Tế Việt Nam. 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN LIÊN NGÂN HÀNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1.1 Các công trình nghiên cứu ở nướcngoài Trên phạm vi thế giới, có thể nói số lƣợng các nghiên cứu về thanh toán quahệ thống ngân hàng nói chung là vô cùng phong phú.

Các nghiên cứu này có thể tập trung vào việc phân tích bản chất của thanh toán và những thay đổi trong điều kiện toàn cầu hóa nhƣ nghiên cứu của (Geiger, 2000, Globalisation and Payment Intermediation), haylàm rõ các vấn đề về cơ sở hình thành cũng nhƣ các yếu tố tác động tới dịch vụ thanh toán giữa các ngân hàng (McAndrews và Roberds,1999, Payment Intermediation and the Origins of Banking). Bên cạnh đó cũng có một sốcác nghiên cứu đánh giá sự phát triển của các dịch vụ thanh toán và những rủi ro của hoạt động này nhƣ nghiên cứu của Kristinsson, 2000, Payment intermediation – evolution and current status, Geiger,2000, Globalisationand PaymentIntermediation). Nghiên cứu của Xavier Freixas , Bruno Parigi. Contagion and Efficiency in Gross and Net Interbank Payment Systems, Volume 7, Issue 1, January 1998, nhóm tác giả đã đƣa ra câu hỏi làm cách nào hệ thống thanh toán liên ngân hàng nên đƣợc thiết kế, bằng cách so sánh hai phƣơng thức chính của hệ thống thanh toán liên ngân hàng để đƣa ra câu trả lời.

Thanh toán liên ngân hàng có thể đƣợc thực hiện bằng cách thanh toán tiền trực tiếp hoặc bằng cách thanh toán qua hai ngân hàng ở hai địa điểm khác nhau.Hai cơ chế này đƣợc hiểu cách hệ thống bù trừ gộp và ròng trong thanh toán liên ngân hàng.2 Các công trình nghiên cứu ở trong nước Mặc dù vậy các nghiên cứu cụ thể về hoạt động thanh toán liên ngân hàng tại Việt Nam chƣa có nhiều, chủ yếu tập trung vào thanh toán điện tử, 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thanh toán quốc tế và thanh toán không dùng tiền mặt. Một số nghiêncứucó thể đề cập đến đólà: Thứ nhất, đề tài “Vai trò của công nghệ ngân hàng trongchiếnlƣợc phát triển ngành ngân hàng giaiđoạn 2011-2020” năm 2011của Nguyễn Thị Kim Thanh. Trong nghiên cứu này, tác giả đã chỉ ra, một trong những mục tiêu chiến lƣợc của NHNN trong thời gian tới là đảm nhận vai trò là trung tâm thanh toán củanền kinh tế và là nơi xử lý quyết toán tập trung cho các hệ thống thanh toán trong nƣớc. Theo đó, chú trọng phát triển cơ chế chính sách đối với các dịch vụ, phƣơng tiện thanh toán mới và các hệ thống thanh toán, củng cố vai trò vận hành hệ thống thanh toán liên ngân hàng và vai trò tổ chức quyết toán của NHNN; đồng thời tập trung xây dựng cơ chế và khuôn khổ pháp lý rõ ràng để cho phép thành lập các tổchức xử lý bù trừ tập trung các giao dịch thanh toán trên nguyên tắc cạnh tranh, tạo cơ sở phát triển thanh toán trên bề rộng và nâng cao chất lƣợng dịch vụ thanhtoán.

Thứ hai, “Công nghệ thông tin trong việc phát triển dịch vụ ngân hàng”, năm 2011 của Đỗ Thị Bích Hồng. Trong bài viết, tác giả đề cập đến một số dịch vụ ngân hàng hiện đại nhƣ thanh toán qua POS, máyATM, Internet banking, Home banking, Phone Banking… Tác giả cũng nêu thực trạng về việcthanh toán không dùng tiền mặt và dịch vụ ngân hàng trực tuyến tại Việt Nam, rút ra nhận xét đánh giá và trên cơ sở đó đề xuất một số giải phápchú trọng vào việc ứng dụng công nghệthông tin để phát triển dịch vụ tiện ích của ngânhàng. Thứ ba, nghiên cứu về “Pháttriển hệ thốngthanh toán quốc gia: Lĩnh vực đột phá trong hoạt động ngân hàng giai đoạn chiến lƣợc mới” năm 2011 của Lê Phƣơng Lan. Nghiên cứu chỉ ra rằng phát triển hệ thống thanh toán quốc giacần đƣợc xem trọng trong giai đoạn chiến lƣợc sắp tới.

Cụ thể, cần phát triển toàn diện các yếu tố cấu thành của hệ thống thanh toán quốc gia, bao gồm:(i) các công cụ thanh toán hoặc phƣơng tiện thanh toán đƣợc sử dụng để khởi tạo giao dịch chuyển tiền giữa ngƣời trả tiền và ngƣời nhận tiền trong các định chế tài chính nhận tiền gửi (thƣờng là các ngân hàng); (ii) cơ sở hạ tầng 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thanh toán là nơi tiếp nhận, xử lý, bùtrừ và truyền dữ liệu của khoản thanh toán; (iii) các định chế tài chính là nơi giữ tàikhoản, cung ứng phƣơng tiện và dịch vụ thanh toán cho khách hàng là các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân có nhu cầu thanh toán và cũng lànơicó mạng lƣới thanh toán bù trừ và quyết toán cho khách hàng mở tài khoản trong hệ thống của mình;(iv) các thỏa thuận, quy định, hợp đồng, quy trình nghiệp vụ giữa các bên liên quan để tạo lập, chuyển giao, xử lý lệnh thanh toán, chấp nhận các loại hình phƣơng tiện thanh toán khác nhau; (v) các luật lệ, chuẩn mực, quy định và thủ tục do các nhà lập pháp, cơ quan quản lý nhà nƣớc ban hành để xác định và quản lý hoạt động thanh toán và quản lý thị trƣờng dịch vụ thanh toán. Thứ tư, viết về “ Hƣớng đi hiệu quả cho thị trƣờng thanh toán Việt Nam” , 2015, TS Nguyễn Thị Quỳnh Anh đã nêu ra đƣợc những ƣu điểm của thị trƣờng thanh toán tại Việt Nam là đã và đang đƣợc đổi mới, hiện đại, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội và phù hợp với tiến trình hội nhập quốc tế; góp phần vào giảm dần tỷ trọng tiền mặt trong tổng phƣơng tiện thanh toán qua các năm xuống còn 12%. Tuy nhiên, thị trƣờng thanh toán Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế và thách thức. Vậy để rút ngắn khoảng cách và hội nhập hiệu quả vào nền kinh tế thế giới và khu vực, thị trƣờng thanh toán Việt Nam cần phải: (i)tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung khuôn khổ pháp lý và cơ chế chính sách liên quan đến thanh toán không dùng tiền mặt để đáp ứng yêu cầu thực tế, nhất là cho các dịch vụ, phƣơng tiện thanh toán điện tử nhƣ tiền điện tử, thẻ ảo; (ii) cần có kế hoạch nâng cấp hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng theo hƣớng: Điều chỉnh mô hình xử lý bù trừ, chuyển sang mô hình xử lý tập trung tại Trung tâm Xử lý Quốc gia; nâng cao năng lực, hiệu suất xử lý của hệ thống tại Trung tâm Xử lý Quốc gia; Tiến tới bổ sung thêm chức năng thanh quyết toán ngoại tệ, xây dựng cấu phần hệ thống thanh toán ngoại tệ liên ngân hàng; mở rộng kết nối hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng với các hệ thống thanh toán khác; nghiên cứu, áp dụng chuẩn tin điện tử tài chính quốc tế ISO 2022…; (iii) tiếp tục phát triển, kết hợp sắp xếp, hợp lý hóa mạng lƣới ATM và POS; phát triển mạnh dịch vụ 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thanh toán thẻ thông qua thiết bị kết nối với điện thoại di động (mPOS); xây dựng và ban hành tiêu chuẩn chung đối với thẻ chip nội địa, tạo tiêu chuẩn chung cho thị trƣờng thẻ Việt Nam nhằm thống nhất việc quản lý, định hƣớng kỹ thuật đối với hoạt động phát hành thẻ ngân hàng tại Việt Nam; nghiên cứu và xây dựng hệ thống thanh toán bù trừ điện tử tự động phục vụ giao dịch bán lẻ phù hợp với xu hƣớng quốc tế; (iv) tăng cƣờng quản lý, giám sát đối với các hệ thống thanh toán và các phƣơng tiện, dịch vụ thanh toán trên nền tảng công nghệ hiện đại để đảm bảo sự hoạt động ổn định, an toàn và hiệu quả của hệ thống thanh toán quốc gia cũng nhƣ hệ thống, phƣơng tiện, dịch vụ thanh toán trong nền kinh tế; (v) phát triển, mở rộng các mô hình ứng dụng các phƣơng tiện và hình thức thanh toán mới, hiện đại phục vụ cho khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa… Ngoài ra, một số nghiên cứu khác về có liên quan tới đề tài này tại Việt Nam có thể liệt kê là: Nguyễn Thị Phƣợng, “ Giải pháp hoàn thiện hệ thống thanh toán của ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế”, 2007.

Trên cơ sở nghiên cứu và phân tích cơ sở lý luận thực tiễn về hệ thống thanh toán của ngân hàng thƣơng mại. Nghiên cứu kinh nghiệm phát triển hệ thống thanh toán của các nƣớc để tham khảo và học tập. Tác giả đã phân tích những mặt mạnh và những hạn chế đồng thời tìm ra những nguyên nhân tồn tại trong hệ thống thanh toán của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam. Từ đó đƣa ra những giải pháp để hoàn thiện hệ thống thanh toán của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam.

Nguyễn Thị Cẩm Vân, “Hoàn thiện thanh toán không dung tiền mặt tại ngân hàng Nông Nghiệp và Phát triển nông thôn, chi nhánh Phan Đình Phùng”, 2013, xuất phát từ những kiến thức lý luận đã đƣợc nghiện cứu cùng quá trình công tác tại Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Phan Đình Phùng, tác giả đã hệ thống hóa và làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng thƣơng mại. Phân tích thực trạng và ý nghĩa của thanh toán không dùng tiền mặt dối với hoạt động tại Ngân hàng 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chi nhánh Phan Đình Phùng. Từ đó dề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện chất lƣợng thanh toán không dùng tiền mặt, khắc phục những khó khăn vƣớng mắc trong thanh toán. Lê Thị Thu Hồng, “Phát triển dịch vụ thanh toán trong nƣớc tại chi nhánh Ngân hàng Đầu tƣ và phát triển, Thành phố Đà Nẵng”, 2012.