Phát Triển Sinh Kế Bền Vững Cho Đồng Bào Dân Tộc Thiểu Số Tại Huyện Konplông, Tỉnh Kon Tum

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện konplông tỉnh kon tum, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Người hướng dẫn: PGS. Đào Hữu Hòa
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Phát Triển Sinh Kế Bền Vững Cho Đồng Bào Dân Tộc Thiểu Số Tại Huyện Konplông, Tỉnh Kon Tum
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN SINH KẾ BỀN VỮNG
• 1.1. SINH KẾ VÀ PHÁT TRIỂN SINH KẾ BỀN VỮNG
• 1.1.1. Khái niệm sinh kế và phát triển sinh kế bền vững
• 1.1.2. Những đặc điểm sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số
• 1.1.3. Khái niệm và yêu cầu của phát triển sinh kế bền vững đối với hộ gia đình DTTS
• 1.1.4. Các cách tiếp cận phát triển sinh kế bền vững
• 1.1.5. Vai trò của phát triển sinh kế bền vững đối với đồng bào DTTS
• 1.2. NỘI DUNG PHÁT TRIỂN SINH KẾ BỀN VỮNG
• 1.2.1. Xác định các hoàn cảnh dễ bị tổn thương của hộ gia đình
• 1.2.2. Cải thiện nguồn vốn sinh kế
• 1.2.3. Hoàn thiện chiến lược sinh kế
• 1.2.4. Cải thiện đầu ra sinh kế
• 1.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN SINH KẾ BỀN VỮNG CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ
• 1.3.1. Khả năng nhận thức và kiểm soát sự thay đổi
• 1.3.2. Khả năng các nguồn lực và cơ hội tiếp cận thành công các nguồn lực sinh kế
• 1.3.3. Chiến lược sinh kế đúng đắn và hợp lý
• 1.3.4. Hệ thống các chính sách, thể chế của Nhà nước
• 1.3.5. Sự nỗ lực vươn lên của bản thân hộ gia đình
• 1.3.6. Các nhân tố ngoại sinh khác
• 1.4. KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN SINH KẾ BỀN VỮNG CHO ĐỒNG BÀO DTTS TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 1.4.1. Kinh nghiệm ở nước ngoài
• 1.4.2. Kinh nghiệm ở trong nước
• 1.4.3. Các bài học kinh nghiệm cho KonPlông
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG SINH KẾ CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở HUYỆN KONPLÔNG
• 2.1. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN SINH KẾ CỦA ĐỒNG BÀO DTTS Ở KONPLÔNG
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế, xã hội
• 2.1.3. Đặc điểm về cơ sở hạ tầng
• 2.1.4. Đặc điểm khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản của các hộ gia đình DTTS ở huyện KonPlông
• 2.2. THỰC TRẠNG SINH KẾ CỦA HỘ GIA ĐÌNH LÀ ĐỒNG BÀO DTTS Ở HUYỆN KONPLÔNG
• 2.2.1. Thực trạng nguyên nhân gây tổn thương
• 2.2.2. Thực trạng về nguồn lực sinh kế của các hộ là người DTTS ở huyện Kon Plông
• 2.2.3. Thực trạng chiến lược sinh kế
• 2.2.4. Thực trạng các mô hình sinh kế của các hộ người DTTS ở huyện Kon Plông
• 2.2.5. Thực trạng đầu ra sinh kế của đồng bào DTTS huyện KonPlông
• 2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG SINH KẾ CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở HUYỆN KON PLÔNG
• 2.3.1. Một số thành công về hoạt động sinh kế của đồng bào DTTS huyện KonPlông
• 2.3.2. Các điểm hạn chế về hoạt động sinh kế của đồng bào DTTS huyện KonPlông
• 2.3.3. Nguyên nhân gây ra hạn chế của hoạt động sinh kế của đồng bào DTTS huyện KonPlông
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SINH KẾ BỀN VỮNG CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN KONPLÔNG
• 3.1. NGHIÊN CỨU VỀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN CÁC NGUỒN LỰC SINH KẾ CỦA ĐỒNG BÀO DTTS HUYỆN KON PLÔNG
• 3.1.1. Khả năng tiếp cận các nguồn lực tự nhiên
• 3.1.2. Khả năng tiếp cận các nguồn lực tài chính
• 3.1.3. Khả năng tiếp cận các điều kiện để cải thiện nguồn nhân lực
• 3.1.4. Khả năng tiếp cận nguồn lực vật chất
• 3.1.5. Khả năng cải thiện nguồn lực xã hội
• 3.2. CÁC GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN SINH KẾ BỀN VỮNG CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở HUYỆN KONPLÔNG
• 3.2.1. Nhóm giải pháp nhằm cải thiện nguồn lực sinh kế cho các hộ gia đình đồng bào DTTS
• 3.2.2. Nhóm giải pháp nhằm cải thiện chiến lược sinh kế cho hộ gia đình đồng bào DTTS
• 3.2.3. Nhóm giải pháp nhằm xây dựng mô hình sinh kế bền vững cho hộ gia đình đồng bào DTTS
• 3.2.4. Nhóm giải pháp nhằm nâng cao kết quả sinh kế cho hộ gia đình đồng bào DTTS
• 3.2.5. Nhóm giải pháp bổ trợ khác nhằm thúc đẩy phát triển sinh kế bền vững cho đồng bào người DTTS
• 3.3. MỘT SỐ ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ
• 3.3.1. Đối với nhà nước
• 3.3.2. Đối với tỉnh Kon Tum
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Sinh Kế Bền Vững Tại Huyện Konplông

Phát triển sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Konplông, tỉnh Kon Tum là một vấn đề cấp thiết. Huyện Konplông, với đặc điểm địa lý và xã hội đặc thù, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc cải thiện đời sống cho người dân. Việc nghiên cứu và áp dụng các phương pháp phát triển sinh kế bền vững không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn bảo tồn văn hóa và môi trường sống của các cộng đồng dân tộc thiểu số.

1.1. Đặc Điểm Địa Lý Và Xã Hội Của Huyện Konplông

Huyện Konplông nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Kon Tum, với địa hình chủ yếu là đồi núi. Đặc điểm này ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất nông nghiệp và sinh kế của người dân nơi đây. Các cộng đồng dân tộc thiểu số như Xê Đăng, Mơ Nâm, Ka Dong và H’Re chiếm tỷ lệ cao trong dân số.

1.2. Tình Hình Kinh Tế Và Sinh Kế Của Đồng Bào Dân Tộc Thiểu Số

Đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Konplông chủ yếu sống dựa vào nông nghiệp, nhưng thu nhập từ hoạt động này còn thấp. Nhiều hộ gia đình vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực và công nghệ mới, dẫn đến tình trạng nghèo đói kéo dài.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Phát Triển Sinh Kế Bền Vững

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc phát triển sinh kế bền vững, nhưng huyện Konplông vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, khó khăn trong việc tiếp cận thị trường và biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh kế của người dân.

2.1. Thiếu Nguồn Lực Và Cơ Hội Tiếp Cận

Nhiều hộ gia đình dân tộc thiểu số không có đủ nguồn lực tài chính để đầu tư vào sản xuất. Việc tiếp cận các nguồn lực như đất đai, vốn và công nghệ còn hạn chế, dẫn đến năng suất thấp.

2.2. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu

Biến đổi khí hậu đang gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp tại huyện Konplông. Thời tiết thất thường và thiên tai làm giảm năng suất cây trồng, ảnh hưởng đến thu nhập của người dân.

III. Phương Pháp Phát Triển Sinh Kế Bền Vững Cho Đồng Bào Dân Tộc Thiểu Số

Để phát triển sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm cải thiện nguồn lực, xây dựng chiến lược sinh kế và phát triển mô hình sản xuất bền vững.

3.1. Cải Thiện Nguồn Lực Sinh Kế

Cần có các chương trình hỗ trợ tài chính và đào tạo kỹ năng cho người dân. Việc cải thiện nguồn lực sinh kế sẽ giúp họ có khả năng đầu tư vào sản xuất và nâng cao thu nhập.

3.2. Xây Dựng Chiến Lược Sinh Kế Bền Vững

Xây dựng chiến lược sinh kế bền vững cần dựa trên nhu cầu và điều kiện thực tế của từng cộng đồng. Các chiến lược này nên bao gồm việc phát triển nông nghiệp hữu cơ và du lịch cộng đồng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về phát triển sinh kế bền vững tại huyện Konplông đã chỉ ra nhiều mô hình thành công. Các mô hình này không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn bảo tồn văn hóa và môi trường sống của đồng bào dân tộc thiểu số.

4.1. Mô Hình Nông Nghiệp Hữu Cơ

Mô hình nông nghiệp hữu cơ đã được áp dụng thành công tại một số xã, giúp tăng năng suất và thu nhập cho người dân. Việc sử dụng các phương pháp canh tác bền vững cũng góp phần bảo vệ môi trường.

4.2. Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng

Du lịch cộng đồng đã trở thành một nguồn thu nhập quan trọng cho nhiều hộ gia đình. Các hoạt động du lịch không chỉ tạo ra thu nhập mà còn giúp bảo tồn văn hóa và truyền thống của các dân tộc thiểu số.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Phát Triển Sinh Kế Bền Vững

Phát triển sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Konplông là một nhiệm vụ quan trọng. Cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền, tổ chức xã hội và cộng đồng để thực hiện hiệu quả các giải pháp đã đề ra.

5.1. Định Hướng Tương Lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các mô hình sinh kế bền vững phù hợp với điều kiện địa phương. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho đồng bào dân tộc thiểu số.

5.2. Khuyến Khích Sự Tham Gia Của Cộng Đồng

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động phát triển sinh kế là rất cần thiết. Sự tham gia này sẽ giúp người dân chủ động hơn trong việc cải thiện cuộc sống của chính mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện KonPlông, tỉnh Kon Tum, là một trong những huyện miền núi nghèo nhất Việt Nam với dân số khoảng 26.685 khẩu, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) chiếm trên 80% tổng dân số. Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều là 47,87%, trong đó phần lớn là hộ DTTS. Mặc dù đã có nhiều chính sách và dự án hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, đời sống của đồng bào DTTS tại đây vẫn còn nhiều khó khăn, đặc biệt trong việc phát triển sinh kế bền vững. Sinh kế bền vững được hiểu là khả năng tạo ra thu nhập ổn định, thích ứng với biến động môi trường và phát triển nguồn lực mà không làm suy thoái tài nguyên thiên nhiên. Nghiên cứu nhằm hệ thống hóa lý luận về sinh kế bền vững, đánh giá thực trạng sinh kế của đồng bào DTTS tại huyện KonPlông trong giai đoạn 2012-2016, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển sinh kế bền vững đến năm 2020 và tầm nhìn 2030. Việc nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm nghèo bền vững, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào DTTS, đồng thời góp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu sử dụng khung phân tích sinh kế bền vững của Bộ Phát triển Quốc tế Anh (DFID), tập trung vào năm loại vốn sinh kế: vốn con người, vốn xã hội, vốn tự nhiên, vốn tài chính và vốn vật chất. Khung này bao gồm các yếu tố: nguồn lực sinh kế, chiến lược sinh kế, mô hình sinh kế và kết quả sinh kế. Ngoài ra, nghiên cứu bổ sung các yếu tố về văn hóa, chính sách thể chế và thị trường theo cách tiếp cận của IFAD để phù hợp với đặc điểm đồng bào DTTS. Các khái niệm chính bao gồm: sinh kế bền vững, vốn sinh kế, chiến lược sinh kế, hoàn cảnh dễ bị tổn thương và vai trò của chính sách, thể chế trong phát triển sinh kế. Nghiên cứu cũng tham khảo các kinh nghiệm phát triển sinh kế bền vững trong và ngoài nước, đặc biệt là các mô hình phát triển sinh kế cho đồng bào DTTS.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ niên giám thống kê, báo cáo khoa học, dự án và các tài liệu liên quan giai đoạn 2012-2016. Dữ liệu sơ cấp được thu thập tháng 3/2017 thông qua khảo sát 135 hộ DTTS và 45 hộ người Kinh tại 9 xã của huyện KonPlông. Mẫu được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên có phân bố đại diện tại các xã. Phân tích dữ liệu sử dụng các công cụ thống kê mô tả, so sánh và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến sinh kế. Ngoài ra, nghiên cứu còn khảo sát ý kiến 18 chuyên gia để đánh giá các rào cản và đề xuất giải pháp phát triển sinh kế bền vững.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn lực sinh kế hạn chế: Hộ DTTS sở hữu diện tích đất vườn trung bình khoảng 0,3415 ha, đất nương rẫy 0,7264 ha, thấp hơn nhiều so với hộ người Kinh. Điểm đánh giá mức độ tạo điều kiện của các nguồn lực tự nhiên cho sinh kế của hộ DTTS đều dưới mức trung bình 3,0, trong khi hộ người Kinh đánh giá cao hơn (trên 3,0). Tỷ lệ sở hữu phương tiện sản xuất như xe máy, máy móc của hộ DTTS thấp hơn đáng kể so với hộ người Kinh.

2. Thu nhập thấp và chưa đa dạng: Thu nhập bình quân năm 2016 của hộ DTTS đạt khoảng 13,937 nghìn đồng, chỉ bằng 16,5% thu nhập bình quân của hộ người Kinh. Thu nhập chủ yếu từ trồng trọt (77,9%) và chăn nuôi (71%), các nguồn thu khác còn hạn chế. Hộ DTTS có xu hướng thu nhập ít đa dạng hơn, thường chỉ có 1-2 nguồn thu nhập.

3. Khả năng tiếp cận nguồn lực còn nhiều rào cản: Các rào cản lớn nhất đối với hộ DTTS là đất đai, tài nguyên đã được Nhà nước sử dụng hết, muốn cải thiện phải mua trên thị trường (điểm đánh giá 3,41/5), thiếu vốn vay phù hợp (3,31/5), trình độ dân trí thấp, bất đồng ngôn ngữ, thiếu kỹ năng quản lý và tiếp cận thông tin. Tỷ lệ tham gia các tổ chức xã hội của hộ DTTS thấp (72,59% không tham gia tổ chức nào), ảnh hưởng đến vốn xã hội.

4. Chiến lược sinh kế đa dạng nhưng hiệu quả thấp: Hộ DTTS phân thành 4 nhóm sinh kế chính: thuần nông (33,2%), hỗn hợp (31,1%), phi nông nghiệp (27,6%) và lệ thuộc trợ cấp (8,1%). Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế chưa cao do hạn chế về nguồn lực và kỹ năng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sinh kế của đồng bào DTTS huyện KonPlông còn nhiều khó khăn do hạn chế về nguồn lực tự nhiên, tài chính, nhân lực và xã hội. So với hộ người Kinh, hộ DTTS có mức thu nhập thấp hơn nhiều, nguồn lực sản xuất và phương tiện kỹ thuật hạn chế, ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả kinh tế. Rào cản về tiếp cận đất đai và vốn vay là những thách thức lớn, đồng thời trình độ dân trí thấp và bất đồng ngôn ngữ làm giảm khả năng tiếp thu kỹ thuật và quản lý kinh tế. Việc tham gia các tổ chức xã hội thấp cũng làm giảm khả năng hỗ trợ cộng đồng và tiếp cận thông tin. Các mô hình sinh kế hiện tại chưa phát huy hết tiềm năng do thiếu sự hỗ trợ đồng bộ về kỹ thuật, vốn và thị trường. Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trước đây về sinh kế bền vững cho đồng bào DTTS tại các vùng miền núi khác, đồng thời nhấn mạnh vai trò quan trọng của chính sách hỗ trợ, đào tạo và phát triển hạ tầng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao nguồn lực con người: Tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn kỹ thuật, quản lý kinh tế cho đồng bào DTTS; tăng cường giáo dục phổ cập, đào tạo nghề phù hợp; nâng cao nhận thức về vai trò của sinh kế bền vững và kỹ năng quản lý tài chính gia đình. Thời gian thực hiện: 2018-2025; chủ thể: UBND huyện, các tổ chức xã hội.

2. Cải thiện nguồn lực tài chính: Đơn giản hóa thủ tục vay vốn, tăng cường hỗ trợ vốn vay ưu đãi qua các tổ chức tín dụng địa phương; hỗ trợ vay vốn bằng hiện vật (giống cây trồng, vật nuôi); phát triển các nhóm tiết kiệm và tín dụng tự quản. Thời gian: 2018-2023; chủ thể: Ngân hàng chính sách xã hội, Hội nông dân, Hội phụ nữ.

3. Phát triển nguồn lực vật chất và kỹ thuật: Hỗ trợ mua sắm máy móc, thiết bị sản xuất; xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật mới; phát triển cơ sở hạ tầng giao thông, thủy lợi, điện; khuyến khích ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất. Thời gian: 2018-2025; chủ thể: UBND huyện, các dự án phát triển nông thôn.

4. Tăng cường vốn xã hội và tổ chức cộng đồng: Khuyến khích đồng bào DTTS tham gia các tổ chức đoàn thể, xây dựng các nhóm hợp tác sản xuất; phát huy vai trò già làng, trưởng bản làm hạt nhân phát triển kinh tế; tổ chức các hoạt động giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm sản xuất. Thời gian: 2018-2022; chủ thể: UBND xã, các tổ chức đoàn thể.

5. Phát triển mô hình sinh kế bền vững: Xây dựng và nhân rộng các mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện địa phương như trồng rừng nguyên liệu, chăn nuôi đại gia súc, trồng cây dược liệu, phát triển du lịch sinh thái cộng đồng; liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Thời gian: 2018-2030; chủ thể: UBND huyện, các tổ chức phát triển nông thôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý chính sách và cơ quan nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng, điều chỉnh chính sách phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo bền vững cho đồng bào DTTS tại các huyện miền núi.

2. Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển: Áp dụng các giải pháp và mô hình sinh kế bền vững trong thiết kế và triển khai các chương trình hỗ trợ đồng bào DTTS.

3. Nhà nghiên cứu và học viên: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về sinh kế bền vững và phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số.

4. Cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số và cán bộ địa phương: Nắm bắt các giải pháp phát triển sinh kế, nâng cao năng lực sản xuất, quản lý kinh tế gia đình và phát triển cộng đồng bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Sinh kế bền vững là gì?
   Sinh kế bền vững là khả năng của cá nhân, hộ gia đình hoặc cộng đồng tạo ra thu nhập ổn định, thích ứng với biến động môi trường và phát triển nguồn lực mà không làm suy thoái tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo cuộc sống lâu dài cho các thế hệ tương lai.

2. Tại sao đồng bào DTTS ở KonPlông gặp khó khăn trong phát triển sinh kế?
   Nguyên nhân chính gồm hạn chế về nguồn lực đất đai, vốn tài chính, trình độ dân trí thấp, bất đồng ngôn ngữ, thiếu kỹ năng quản lý và tiếp cận thông tin, cùng với tỷ lệ tham gia các tổ chức xã hội thấp.

3. Các nguồn lực sinh kế quan trọng nhất đối với đồng bào DTTS là gì?
   Năm loại vốn sinh kế gồm vốn con người (lao động, kiến thức), vốn xã hội (mối quan hệ, tổ chức), vốn tự nhiên (đất đai, rừng), vốn tài chính (vốn vay, tiết kiệm) và vốn vật chất (máy móc, nhà cửa).

4. Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả sinh kế cho đồng bào DTTS?
   Nâng cao trình độ dân trí, cải thiện tiếp cận vốn vay, phát triển kỹ thuật sản xuất, tăng cường tổ chức cộng đồng, xây dựng mô hình sinh kế phù hợp và phát triển hạ tầng cơ sở.

5. Làm thế nào để đồng bào DTTS đa dạng hóa nguồn thu nhập?
   Khuyến khích phát triển các hoạt động phi nông nghiệp như nghề thủ công, buôn bán nhỏ, du lịch cộng đồng, kết hợp với sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi để tăng thu nhập và giảm rủi ro.

Kết luận

• Đồng bào dân tộc thiểu số huyện KonPlông đang đối mặt với nhiều thách thức trong phát triển sinh kế bền vững do hạn chế về nguồn lực và kỹ năng.
• Thu nhập bình quân của hộ DTTS thấp hơn nhiều so với hộ người Kinh, chủ yếu dựa vào trồng trọt và chăn nuôi truyền thống.
• Rào cản lớn nhất là tiếp cận đất đai, vốn vay, trình độ dân trí thấp và thiếu sự tham gia vào các tổ chức xã hội.
• Nghiên cứu đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm cải thiện nguồn lực sinh kế, chiến lược sinh kế, mô hình sinh kế, kết quả sinh kế và các giải pháp bổ trợ.
• Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ, có sự phối hợp giữa Nhà nước, tổ chức xã hội và cộng đồng địa phương trong giai đoạn 2018-2030.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các nghiên cứu tiếp theo và là cơ sở tham khảo cho các chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số.

Kêu gọi hành động: Các cơ quan quản lý, tổ chức phát triển và cộng đồng cần phối hợp thực hiện các giải pháp đề xuất để thúc đẩy phát triển sinh kế bền vững, góp phần giảm nghèo và nâng cao đời sống đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện KonPlông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề nghiên cứu sinh kế của ngƣời Mạ trong bối cảnh và các thể chế, chính sách có ảnh hƣởng đến sự tiếp cận và sử dụng các tài sản sinh kế mà cuối cùng ảnh hƣởng đến kết quả sinh kế.[9] - Trần Văn Thuận (2015), Thực trạng và giải pháp phát triển sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi, Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế. Tác giả sử dụng thang đo BS là công cụ để đo lƣờng và truyền thông phúc lợi tổng thể của xã hội và sự tiến bộ theo hƣớng bền vững do IUCN đề xuất (1996). Vận dụng thang đo BS trong nghiên cứu này nhằm đánh giá tính bền vững trong phát triển sinh kế của đồng bào DTTS huyện Ba Tơ. Kết quả cho thấy các giá trị nguồn lực sinh kế của huyện Ba Tơ không đồng đều, chỉ có nguồn lực vật chất và nguồn lực tự nhiên đƣợc đánh giá là tốt.

Bên cạnh đó, nguồn lực vật chất đƣợc đánh giá là có giá trị cao nhất đây là một lợi thế của đồng bào DTTS, đồng bào cần khai thác và sử dụng nguồn lực này một cách hiệu quả hơn nữa. Nguồn lực tài chính là nguồn lực có giá trị nhỏ nhất, tình hình tài chính của đồng bào DTTS trên địa bàn huyện chƣa đƣợc sử dụng một cách hợp lý gây ra nhiều khó khăn trong việc phát triển sinh kế bền vững.[7] - Nguyễn Thị Ngọc Thúy (2015), Đánh giá các hoạt động sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại 3 xã Bình Long, La Hiên, Sảng Mộc, của huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, Luận văn Thạc sỹ Phát triển nông thôn. Qua đánh Luan van 8 giá nguồn lực sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại 3 xã điều tra thì các nguồn lực này ở mức độ rất hạn chế. Trong 5 nguồn lực thì nguồn lực tự nhiên là nguồn lực dồi dào nhất, ngƣời dân nơi đây phụ thuộc chủ yếu vào nguồn lực này đặc biệt là nguồn đất, nguồn nƣớc….Nhìn chung sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại 3 xã điều tra đều phụ thuộc vào nguồn lực tự nhiên, phƣơng thức canh tác còn lạc hậu chƣa đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Cần tác động các chính sách để cải thiện đời sống cho ngƣời dân nơi đây đặc biệt ở xã Sảng Mộc, một xã vùng cao có nhiều dân tộc Mông sinh sống họ vẫn theo truyền thống canh tác cũ nên hiệu quả sản xuất thấp.[8] Tóm lại, qua nghiên cứu các công trình nghiên cứu đã đƣợc công bố trong và ngoài nƣớc, tác giả nhận thấy vấn đề phát triển sinh kế bền vững cho đồng bào nghèo nói chung và đồng bào DTTS nói riêng hiện nay đang đƣợc xem là một kênh ƣu tiến trong chính sách xóa đói giảm nghèo trên thế giới cũng nhƣ tại Việt Nam. Các tổ chức tài trợ, các sáng kiến giảm nghèo trên thế giới trong những năm gần đây thƣờng hƣớng việc hỗ trợ vào vấn đề này. Các công trình nghiên cứu cũng đã giúp hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến sinh kế, sinh kế bền vững cho ngƣời nghèo, làm rõ những đặc điểm đặc thù trong sinh kế của đồng bào DTTS tại một số địa phƣơng, đƣa ra nhiều đề xuất có giá trị giúp xây dựng mô hình và ban hành các chính sách nhằm thúc đẩy phát triển sinh kế bền vững cho đồng bào DTTS. Tuy nhiên, cho đến hiện tại vẫn chƣa có công trình nào nghiên cứu về sinh kế cho đồng bào DTTS ở KonPlông, vì vậy tác giả đã chọn vấn đề này để làm để tài cho luận văn cao học của mình.

Luan van 9 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN SINH KẾ BỀN VỮNG 1. SINH KẾ VÀ PHÁT TRIỂN SINH KẾ BỀN VỮNG 1. Khái niệm sinh kế và phát triển sinh kế bền vững a. Khái niệm sinh kế Sinh kế đƣợc hiểu là “tập hợp tất cả các nguồn lực và khả năng mà con người có được, kết hợp với những quyết định và hoạt động mà họ thực thi nhằm để kiếm sống cũng như để đạt được các mục tiêu và ước nguyện của họ” (Theo định nghĩa của DFID).

Các nguồn lực mà con ngƣời có đƣợc bao gồm: (1) Vốn con ngƣời; (2) Vốn xã hội; (3) Vốn tự nhiên; (4) Vốn tài chính; (5) Vốn vật chất. - Vốn con người: Bao gồm sức mạnh thể lực, năng lực trí tuệ biểu hiện ở kỹ năng, kiến thức làm kinh tế, khả năng quản lý gia đình của ngƣời dân. Có thể ngƣời dân cố gắng làm việc siêng năng nhƣng do sức khỏe không đảm bảo, năng lực hạn chế nên không có khả năng tạo ra thu nhập để đảm bảo cuộc sống do năng suất lao động thấp. Đối với đồng bào DTTS, do đời sống khó khăn, cô lập với bên ngoài nên trình độ học vấn thƣờng rất hạn chế.

- Vốn xã hội: Thể hiện thông qua các mối quan hệ xã hội có ý nghĩa trong việc đảm bảo phần nào những điều kiện cần thiết cho cuộc sống của hộ gia đình. Tình làng, nghĩa xóm đƣợc thể hiện thông qua việc thúc đẩy sự hợp tác trong sản xuất. Việc phát huy hiệu quả vai trò của các tổ chức xã hội truyền thống cũng nhƣ các tổ chức đoàn thể xã hội hiện đại ngày nay là điều kiện quan trọng để gia tăng nguồn vốn xã hội, phục vụ cho sinh kế của ngƣời dân. - Vốn tự nhiên: Khả năng cung ứng quỹ đất sản xuất, sông biển ao hồ có thể sử dụng để sản xuất của hộ gia đình cũng nhƣ cộng đồng cùng với điều Luan van 10 kiện thuận lợi hay khó khăn của việc khai thác các nguồn lực ấy là nguồn vốn tự nhiên.

- Vốn tài chính: Vốn tài chính đƣợc thể hiện bằng khả năng tạo ra dòng tiền cho hộ gia đình. Nguồn tiền đó thƣờng có đƣợc do tiết kiệm, đi làm thuê, bán sản phẩm hoặc từ các hỗ trợ của chính phủ, của các tổ chức xã hội khác. Ngoài ra, việc tiếp cận đƣợc các nguồn vốn vay của các hộ nghèo là điều kiện rất quan trọng để đảm bảo nguồn vốn tài chính cho họ. - Vốn vật chất: Thể hiện ở các tài sản vật chất đảm bảo cho cuộc sống, sinh hoạt cũng nhƣ làm ăn của ngƣời dân nhƣ hệ thống đƣờng sá, điện nƣớc, chợ búa, trƣờng học, thông tin liên lạc cùng các tài sản sinh hoạt nhƣ tivi, xe máy và các vật dụng cần thiết khác trong gia đình nhƣ giƣờng, tủ, bàn.

đƣợc xem là nguồn vốn vật chất. Tuy nhiên, đối với các hộ DTTS, những vật dụng này vẫn đang là đồ xa xỉ. Phát triển sinh kế bền vững Ý tƣởng sinh kế bền vững lần đầu tiên đƣợc giới thiệu bởi Ủy ban Brundtland về Môi trƣờng và Phát triển, và năm 1992 Hội nghị của Liên Hiệp quốc về Môi trƣờng và Phát triển mở rộng khái niệm thúc đẩy việc đạt đƣợc sinh kế bền vững nhƣ là một mục tiêu rộng hơn của xóa đói nghèo. Trên cơ sở ý tƣởng đó, Chambers và Gordon (1992) đã đƣa ra khái niệm về sinh kế bền vững ở cấp hộ gia đình đó là: “Một sinh kế bền vững có thể đối phó với những rủi ro và những cú sốc, duy trì và tăng cƣờng khả năng và tài sản; đồng thời cung cấp các cơ hội sinh kế bền vững cho thế hệ sau góp phần tạo ra lợi ích cho cộng đồng, địa phƣơng và toàn cầu và trong ngắn hạn và dài hạn.

Sinh kế bền vững cung cấp một phƣơng pháp tiếp cận tích hợp chặt chẽ hơn với vấn đề nghèo đói”.[8] Theo các tác giả trên, sinh kế bền vững bao gồm con ngƣời, năng lực và kế sinh nhai, gồm có lƣơng thực, thu nhập và tài sản của họ. Ba khía cạnh tài Luan van 11 sản là tài nguyên, dự trữ, và tài sản vô hình nhƣ dƣ nợ và cơ hội. Sinh kế bền vững khi nó bao gồm hoặc mở rộng tài sản địa phƣơng và toàn cầu mà chúng phụ thuộc vào và lợi ích ròng tác động đến sinh kế khác. Sinh kế bền vững về mặt xã hội khi nó có thể chống chịu hoặc hồi sinh từ những thay đổi lớn và có thể cung cấp cho thế hệ tƣơng lai.

Nội hàm của sinh kế bền vững, đồng thời cũng là tiêu chí quan trọng nhất cần hƣớng đến của sinh kế bền vững là giải quyết các yêu cầu sau đây: - Sinh kế của cá nhân, gia đình hoặc cộng đồng phải có khả năng tạo ra thu nhập, của cải đáp ứng nhu cầu cuộc sống ngày càng tốt hơn cho con ngƣời trong ngắn hạn cũng nhƣ trong dài hạn. - Sinh kế của cá nhân, hộ gia đình hay cộng đồng phải có khả năng giúp con ngƣời vƣợt qua những biến động trong cuộc sống do thiên tai, dịch bệnh, hoặc khủng hoảng kinh tế gây ra. - Sinh kế của cá nhân, gia đình hoặc cộng đồng phải có khả năng phát triển hơn nguồn tài sản hiện tại mà không làm ảnh hƣởng xấu đến nguồn tài nguyên thiên nhiên trong tƣơng lai. Khung sinh kế bền vững (DFID- 2002) Luan van 12 1.

Những đặc điểm sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số a. Khái niệm dân tộc thiểu số Dân tộc thiểu số là một khái niệm khoa học đƣợc sử dụng phổ biến trên thế giới hiện nay. Ở nƣớc ta hiện nay, khái niệm DTTS đƣợc sử dụng chính thức trong các tài liệu chính thức của Nhà nƣớc đó là: “Những dân tộc có số dân ít hơn so với dân tộc đa số trên phạm vi lãnh thổ nƣớc Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [6]. Đây là khái niệm chính thức đƣợc sử dụng trong nghiên cứu này.

Đặc điểm của đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên ảnh hưởng đến hoạt động sinh kế Tây Nguyên hiện nay thực sự là vùng đất đa dân tộc, đa văn hóa, nơi cƣ trú của 47 dân tộc anh em, với rất nhiều đặc trƣng, sắc thái của nhiều tộc ngƣời, nhiều địa phƣơng trong cả nƣớc hội tụ; đồng thời cũng là nơi có tốc độ tăng dân số và biến động về cơ cấu dân cƣ nhanh nhất cả nƣớc. Mặc dù vậy, do có dân số ít, phân bố khu vực cƣ trú của các cộng đồng DTTS Tây Nguyên khá biệt lập với cộng đồng ngƣời Kinh, trình độ sản xuất và trình độ văn hóa của các DTTS có nhiều nét đặc thù, điều này đã làm cho hoạt động sinh kế của đồng bào DTTS có một số đặc điểm sau: - Đặc điểm sống của đồng bào DTTS là cố kết cộng đồng, gắn với những luật tục theo kiểu bộ tộc, khép kín chính vì vậy hoạt động sinh kế của họ lệ thuộc vào tự nhiên, chƣa quen với sản xuất kinh tế hàng hóa.