CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÁC HOẠT ĐỘNG LIÊN QUAN ĐẾN CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Những vấn đề chung về công ty chứng khoán 1. Khái niệm và vai trò công ty chứng khoán Định nghĩa về Công ty chứng khoán được quy định rõ tại Quyết định số27/2007/QĐ-BTC rằng "Công ty chứng khoán " là tổ chức có tư cách pháp nhân hoạt động kinh doanh chứng khoán, bao gồm một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán. Vai trò của công ty chứng khoán thể hiện ở một số khía cạnh chính sau: Đối với các tổ chức phát hành Mục tiêu khi tham gia vào TTCK của các tổ chức phát hành là huy động vốn thông qua việc phát hành các chứng khoán.
Vì vậy, thông qua hoạt động đại lý phát hành, bảo lãnh phát hành, các CTCK có vai trò tạo ra cơ chế huy động vốn phục vụ các nhà phát hành. Một trong những nguyên tắc hoạt động của TTCK là nguyên tắc trung gian. Nguyên tắc này yêu cầu những nhà đầu tư và những nhà phát hành không được mua bán trực tiếp chứng khoán mà phải thông qua các trung gian mua bán. Các CTCK trung gian cho cả người đầu tư và nhà phát hành.
Và khi thực hiện công việc này, CTCK đã tạo ra cơ chế huy động vốn cho nền kinh tế thông qua TTCK. Đối với các nhà đầu tư Thông qua các hoạt động như môi giới, tư vấn đầu tư, quản lý danh mục đầu tư, CTCK có vai trò làm giảm chi phí và thời gian giao dịch, do đó nâng cao hiệu quả các khoản đầu tư. Đối với TTCK, sự biến động thường xuyên của giá cả chứng khoán cũng như mức độ rủi ro cao sẽ làm cho những nhà đầu tư tốn kém chi phí, công sức và thời gian tìm hiểu thông tin trước khi quyết định đầu tư. Nhưng thông qua các CTCK, với trình độ chuyên môn cao và uy tín nghề nghiệp sẽ giúp các nhà đầu tư thực hiện các khoản đầu tư một cách hiệu quả.
SV: Đặng Thị Thương Huyền 4 Lớp: K20-TCM Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng Đối với thị trường chứng khoán Đối với TTCK, CTCK thể hiện hai vai trò chính: Góp phần tạo lập giá cả, điều tiết thị trường. Giá cả chứng khoán là do thị trường quyết định. Tuy nhiên, để đưa ra mức giá cuối cùng, người mua và người bán phải thông qua các CTCK vì họ không được tham gia trực tiếp vào quá trình mua bán. Các CTCK là những thành viên của thị trường, do vậy họ cũng góp phần tạo lập giá cả thị trường thông qua đấu giá.
Trên thị trường sơ cấp, các CTCK cùng với các nhà phát hành đưa ra mức giá đầu tiên. Chính vì vậy, giá cả của mỗi loại chứng khoán giao dịch đều có sự tham gia định giá của các CTCK. Các CTCK còn thể hiện vai trò lớn hơn khi tham gia điều tiết thị trường. Góp phần làm tăng tính thanh khoản của các tài sản tài chính.
TTCK có vai trò là môi trường làm tăng tính thanh khoản của các tài sản tài chính. Nhưng các CTCK mới là người thực hiện tốt vai trò đó vì CTCK tạo ra cơ chế giao dịch trên thị trường. Trên thị trường sơ cấp, do thực hiện các hoạt động như bảo lãnh phát hành, chứng khoán hoá, các CTCK không những huy động một lượng vốn lớn đưa vào sản xuất kinh doanh cho nhà phát hành mà còn làm tăng tính thanh khoản của các tài sản tài chính được đầu tư vì các chứng khoán qua đợt phát hành sẽ được mua bán giao dịch trên thị trường thứ cấp. Điều này làm giảm rủi ro, tạo tâm lý yên tâm cho người đầu tư.
Trên thị trường thứ cấp, do thực hiện các giao dịch mua và bán các CTCK giúp người đầu tư chuyển đổi chứng khoán thành tiền mặt và ngược lại. Những hoạt động đó có thể làm tăng tính thanh khoản của những tài sản tài chính. Đối với các cơ quan quản lý thị trường CTCK có vai trò cung cấp thông tin về TTCK cho các cơ quan quản lý thị trường. Các CTCK thực hiện được vai trò này bởi vì họ vừa là người tư vấn phát hành cho các chứng khoán mới, vừa là trung gian mua bán chứng khoán và thực hiện các giao dịch trên thị trường.
Một trong những yêu cầu của TTCK là các thông tin cần phải được công khai hoá dưới sự giám sát của các cơ quan quản lý thị trường. Việc cung cấp thông tin vừa là quy định của hệ thống luật pháp, vừa là nguyên tắc nghề nghiệp của các công ty chứng khoán vì CTCK cần phải minh bạch và công khai trong hoạt động. Các thông tin CTCK có thể cung cấp bao gồm thông SV: Đặng Thị Thương Huyền 5 Lớp: K20-TCM Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng tin về các giao dịch mua, bán trên thị trường, thông tin về các cổ phiếu, trái phiếu và tổ chức phát hành, thông tin về các nhà đầu tư v. Nhờ các thông tin này, các cơ quan quản lý thị trường có thể kiểm soát và chống các hiện tượng thao túng, lũng đoạn, bóp méo thị trường.
Tóm lại CTCK là một tổ chức chuyên nghiệp trên TTCK, có vai trò cần thiết và quan trọng đối với các nhà đầu tư, các nhà phát hành đối với các cơ quan quản lý thị trường và đối với TTCK nói chung. Các nghiệp vụ của công ty chứng khoán Theo quy định của Luật chứng khoán năm 2006 sửa đổi bổ sung năm 2010 và năm 2018 thì CTCK được thực hiện một, một số hoặc toàn bộ nghiệp vụ kinh doanh gồm: Môi giới chứng khoán; Tự doanh chứng khoán; Bảo lãnh phát hành chứng khoán; Tư vấn đầu tư chứng khoán. Chi tiết nội dung về các nghiệp vụ của công ty chứng khoán cụ thể như sau: Môi giới chứng khoán Môi giới chứng khoán là hoạt động kinh doanh của CTCK trong đó CTCK đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch tại SGDCK hay thị trường OTC mà chính khách hàng sẽ phải chịu trách nhiệm đối với hậu quả kinh tế của việc giao dịch đó. Khi thực hiện hoạt động môi giới, CTCK phải mở tài khoản giao dịch chứng khoán và tiền cho từng khách hàng trên cơ sở hợp đồng ký kết giữa khách hàng và công ty.
Trên cơ sở đó, các CTCK sẽ là cầu nối giữa những NĐT có nhu cầu mua chứng khoán và các NĐT có nhu cầu bán chứng khoán. Ngoài ra, CTCK còn cung cấp cho nhà đầu tư những thông tin cần thiết, những ý tưởng đầu tư, những lời khuyên mang tính thời điểm hay mang tính chiến lược, và giúp cho người đầu tư thực hiện các giao dịch theo cách có lợi nhất. Tự doanh chứng khoán Tự doanh là hoạt động mà trong đó CTCK thực hiện mua và bán chứng khoán SV: Đặng Thị Thương Huyền 6 Lớp: K20-TCM Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng cho chính mình. Chứng khoán ở đây có thể là chứng khoán niêm yết hoặc chưa niêm yết.
Ngoài ra, CTCK có thể tự doanh chứng khoán lô lẻ của khách hàng, sau đó tập hợp lại thành lô chẵn để giao dịch trên TTCK. Mục đích của CTCK khi thực hiện nghiệp vụ tự doanh là nhằm thu lợi hoặc đôi khi nhằm mục đích can thiệp điều tiết giá trên thị trường. Hoạt động tự doanh hiện nay được xem là một trong những hoạt động quan trọng nhất của CTCK tại Việt Nam trong việc nâng cao lợi nhuận. Tuy nhiên, do hoạt động tự doanh và môi giới dễ nảy sinh xung đột lợi ích nên các nước thường quy định các CTCK phải tổ chức thực hiện hai hoạt động ở hai bộ phận riêng biệt nếu CTCK đó được thực hiện cả hai hoạt động và CTCK phải ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước khi thực hiện lệnh của mình.
Bảo lãnh phát hành chứng khoán Theo điều 6 Luật chứng khoán quy định “Bảo lãnh phát hành chứng khoán là việc tổ chức bảo lãnh phát hành cam kết với tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, nhận mua một phần hay toàn bộ chứng khoán của tổ chức phát hành để bán lại hoặc mua số chứng khoán còn lại chưa được phân phối hết của tổ chức phát hành hoặc hỗ trợ tổ chức phát hành trong việc phân phối chứng khoán ra công chúng”. Theo nguyên tắc trung gian, trên TTCK yêu cầu các NĐT không được mua chứng khoán trực tiếp từ các nhà phát hành mà mua chứng khoán thông qua các nhà bảo lãnh. Điều này lý giải tại sao các tổ chức khi muốn phát hành chứng khoán phải thông qua các tổ chức bảo lãnh phát hành như ngân hàng đầu tư hoặc CTCK. Tổ chức bảo lãnh phát hành được hưởng phí hoặc một tỷ lệ hoa hồng nhất định trên số tiền thu được từ đợt phát hành.
Tại Việt Nam hiện nay áp dụng hình thức bảo lãnh với cam kết chắc chắn và mua một phần hay toàn bộ để bán lại. Tư vấn đầu tư chứng khoán Tư vấn đầu tư chứng khoán là việc CTCK thông qua hoạt động phân tích để đưa ra các lời khuyên, phân tích các tình huống và có thể thực hiện một số công SV: Đặng Thị Thương Huyền 7 Lớp: K20-TCM Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng việc dịch vụ khác liên quan đến phát hành, đầu tư và cơ cấu tài chính cho khách hàng. Các sản phẩm tư vấn bao gồm tư vấn tài chính doanh nghiệp và tư vấn đầu tư chứng khoán. Đây là nghiệp vụ mà vốn của nó chính là kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm nghề nghiệp của đội ngũ chuyên viên tư vấn của CTCK.
Do đặc điểm riêng của hoạt động tư vấn chứng khoán là giá cả thường xuyên biến động nên việc tư vấn về giá trị chứng khoán rất khó khăn, đồng thời có thể xảy ra nhiều mâu thuẫn về lợi ích. Với hoạt động này, các nhà tư vấn có thể gây ra những hiểu lầm đáng tiếc về giá trị và xu hướng giá cả của các loại chứng khoán - việc này có thể do khả năng của họ hoặc do họ cố tình gây hiểu lầm để kiếm lợi. Do vậy, đây là một trong những hoạt động nghiệp vụ cần được quản lý chặt chẽ và đòi hỏi phải có những giới hạn nhất định trong khi thực hiện công việc 1. Các hoạt động liên quan đến sản phẩm tài chính tại công ty chứng khoán 1.
Sản phẩm tài chính là gì? a. Sản phẩm tài chính đề cập đến các công cụ giúp bạn tiết kiệm, đầu tư, bảo hiểm hoặc thế chấp.