Luận văn thạc sĩ ussh phát triển quan điểm triết học của c mác và ph ăngghen về con người trong sự nghiệp đổi mới ở việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh phát triển quan điểm triết học của c mác và ph ăngghen về con người trong sự nghiệp đổi mới ở, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lưu Thị Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Phát Triển Quan Điểm Triết Học Của C. Mác Và Ph. Ăngghen Về Con Người Trong Đổi Mới Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG QUAN ĐIỂM CƠ BẢN CỦA C.ĂNGGHEN VỀ CON NGƯỜI
• 1.1. Một số quan điểm về con người trong lịch sử triết học trước chủ nghĩa Mác
• 1.2. Những quan điểm cơ bản của C.Ăngghen về bản chất con người và về phát triển con người
• 1.3. So sánh quan điểm của C.Ăngghen với một số quan điểm của triết học phương Tây hiện đại về con người
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM CỦA C.ĂNGGHEN VỀ CON NGƯỜI TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Khái lược quan điểm về con người trong cách mạng dân tộc - dân chủ ở Việt Nam
• 2.2. Những yêu cầu và nội dung phát triển quan điểm của C.Ăngghen về con người trong sự nghiệp đổi mới
• 2.3. Một số vấn đề tiếp tục đặt ra trong phát triển quan điểm triết học của C.Ăngghen về con người
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về triết học C

Triết học của C. Mác và Ph. Ăngghen đã đặt nền tảng cho việc hiểu biết về con người trong bối cảnh xã hội. Họ đã chỉ ra rằng con người không chỉ là sản phẩm của tự nhiên mà còn là sản phẩm của xã hội. Quan điểm này đã mở ra một hướng đi mới trong việc nghiên cứu con người, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới ở Việt Nam.

1.1. Những quan điểm cơ bản về con người trong triết học Mác Ăngghen

C. Mác và Ph. Ăngghen đã phát triển một quan điểm triết học độc đáo về con người, nhấn mạnh vai trò của con người trong việc tạo ra lịch sử và xã hội. Họ cho rằng con người là chủ thể sáng tạo, có khả năng thay đổi thế giới xung quanh.

1.2. Sự phát triển quan điểm triết học về con người qua các thời kỳ

Trong lịch sử triết học, quan điểm về con người đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ triết học cổ đại đến hiện đại, mỗi thời kỳ đều có những cách tiếp cận khác nhau về bản chất và vai trò của con người trong xã hội.

II. Vấn đề con người trong bối cảnh đổi mới ở Việt Nam

Đổi mới ở Việt Nam đã đặt ra nhiều thách thức và yêu cầu mới đối với việc phát triển con người. Việc hiểu rõ quan điểm triết học của C. Mác và Ph. Ăngghen về con người sẽ giúp định hướng cho các chính sách phát triển con người trong giai đoạn hiện nay.

2.1. Những thách thức trong phát triển con người hiện nay

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển con người. Các vấn đề như giáo dục, y tế và việc làm cần được giải quyết một cách đồng bộ để nâng cao chất lượng cuộc sống.

2.2. Vai trò của con người trong sự nghiệp đổi mới

Con người được xem là nhân tố quyết định trong sự nghiệp đổi mới. Việc phát triển con người không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

III. Phương pháp phát triển quan điểm triết học về con người

Để phát triển quan điểm triết học của C. Mác và Ph. Ăngghen về con người, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Việc kết hợp lý thuyết với thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc phát triển con người.

3.1. Phương pháp nghiên cứu lịch sử logic

Phương pháp này giúp phân tích sự phát triển của quan điểm triết học về con người qua các thời kỳ lịch sử, từ đó rút ra bài học cho hiện tại và tương lai.

3.2. Kết hợp lý thuyết với thực tiễn

Việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn sẽ giúp các chính sách phát triển con người trở nên hiệu quả hơn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện các chính sách này.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quan điểm triết học về con người

Việc áp dụng quan điểm triết học của C. Mác và Ph. Ăngghen về con người vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững. Các chính sách cần được thiết kế dựa trên sự hiểu biết sâu sắc về con người.

4.1. Các chính sách phát triển con người hiện nay

Các chính sách phát triển con người cần tập trung vào giáo dục, đào tạo và nâng cao kỹ năng cho người lao động. Điều này sẽ giúp họ thích ứng tốt hơn với thị trường lao động.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng quan điểm triết học về con người đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc cải thiện chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế - xã hội.

V. Kết luận và tương lai của quan điểm triết học về con người

Kết luận về sự phát triển quan điểm triết học của C. Mác và Ph. Ăngghen về con người trong bối cảnh đổi mới ở Việt Nam. Tương lai của quan điểm này sẽ tiếp tục được phát triển và hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của thời đại.

5.1. Tương lai của nghiên cứu về con người

Nghiên cứu về con người sẽ tiếp tục là một lĩnh vực quan trọng trong triết học và khoa học xã hội. Cần có sự đầu tư và chú trọng hơn nữa vào lĩnh vực này.

5.2. Định hướng phát triển con người trong tương lai

Định hướng phát triển con người trong tương lai cần phải linh hoạt và thích ứng với những thay đổi của xã hội. Cần có sự tham gia của tất cả các tầng lớp trong xã hội để xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển xã hội hiện đại, vấn đề con người luôn giữ vị trí trung tâm trong các nghiên cứu triết học và khoa học xã hội. Theo ước tính, sự phát triển toàn diện của con người là thước đo quan trọng phản ánh sự tiến bộ của xã hội. Luận văn tập trung phân tích quan điểm triết học của C.Ăngghen về con người, đặc biệt là sự vận dụng và phát triển các quan điểm này trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam từ cuối thế kỷ XX đến nay. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các tác phẩm tiêu biểu của C.Ăngghen và các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam, tập trung vào giai đoạn đổi mới đất nước từ năm 1986 đến nay. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ bản chất con người theo quan điểm duy vật lịch sử, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển con người trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận vững chắc cho các chính sách phát triển nguồn nhân lực, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đặc biệt là quan điểm của C.Ăngghen về bản chất con người và sự phát triển con người. Hai lý thuyết trọng tâm bao gồm:

• Quan điểm về bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội: Con người không phải là thực thể trừu tượng mà là kết quả của các quan hệ xã hội cụ thể, trong đó quan hệ sản xuất giữ vai trò quyết định.

• Con người là thực thể thống nhất giữa mặt sinh vật và mặt xã hội: Con người vừa là sản phẩm của tự nhiên, vừa là chủ thể sáng tạo trong xã hội, thể hiện qua hoạt động lao động và ý thức xã hội.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: bản chất con người, phát triển con người, lao động sản xuất, sự tha hóa, chủ thể lịch sử, và con người mới xã hội chủ nghĩa.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phân tích - tổng hợp: Khảo sát các tác phẩm kinh điển của C.Ăngghen và các văn kiện Đảng, tổng hợp các quan điểm triết học về con người.

• Phương pháp lịch sử - logic: Trình bày sự phát triển quan điểm triết học về con người trong lịch sử tư tưởng nhân loại, so sánh với các trường phái triết học khác.

• Phương pháp hệ thống hóa và khái quát hóa: Xây dựng hệ thống lý luận về con người dựa trên các luận điểm của C.Ăngghen và vận dụng vào bối cảnh đổi mới ở Việt Nam.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các tác phẩm của C.Ăngghen, các văn kiện Đại hội Đảng, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về triết học Mác - Lênin và phát triển con người. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các tài liệu tiêu biểu liên quan đến đề tài trong phạm vi từ năm 1980 đến nay. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2000 đến 2008, tập trung phân tích sâu các giai đoạn đổi mới kinh tế - xã hội ở Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Bản chất con người theo C.Ăngghen là tổng hòa các quan hệ xã hội
   Luận văn làm rõ rằng bản chất con người không phải là một thực thể cố định mà là kết quả của các quan hệ xã hội cụ thể, trong đó quan hệ sản xuất giữ vai trò trung tâm. Cụ thể, con người được hình thành và phát triển trong quá trình lao động sản xuất và giao tiếp xã hội. Theo đó, bản chất con người là một tổng thể động, thay đổi theo sự phát triển của xã hội.

2. Con người là thực thể thống nhất giữa mặt sinh vật và mặt xã hội
   Nghiên cứu chỉ ra rằng con người vừa mang tính chất tự nhiên (thể xác, sinh học), vừa mang tính xã hội (ý thức, hoạt động lao động, quan hệ xã hội). Sự thống nhất này được biểu hiện qua hoạt động thực tiễn, đặc biệt là lao động sản xuất, giúp con người phát triển toàn diện và khác biệt với các loài vật.

3. Con người là chủ thể sáng tạo lịch sử và sản phẩm của lịch sử
   Kết quả phân tích cho thấy con người vừa là tác nhân chủ động trong quá trình lịch sử, vừa là sản phẩm của các điều kiện lịch sử - xã hội. Sự phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ xã hội quyết định sự tiến bộ của lịch sử nhân loại, trong đó con người giữ vai trò trung tâm.

4. Vận dụng quan điểm của C.Ăngghen trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam
   Luận văn chỉ ra rằng Đảng Cộng sản Việt Nam đã vận dụng sáng tạo quan điểm của C.Ăngghen về con người trong các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là trong công cuộc đổi mới từ năm 1986. Việc xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa với các phẩm chất lao động cần cù, yêu nước, có tri thức và tinh thần quốc tế vô sản được coi là mục tiêu chiến lược.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phát hiện trên xuất phát từ sự kế thừa và phát triển lý luận duy vật lịch sử của C.Ăngghen, đồng thời phản ánh thực tiễn lịch sử và xã hội Việt Nam trong giai đoạn đổi mới. So sánh với các trường phái triết học phương Tây hiện đại, luận văn nhận thấy quan điểm của C.Ăngghen có tính khoa học và thực tiễn cao hơn, khi kết hợp được yếu tố xã hội và tự nhiên trong bản chất con người, đồng thời nhấn mạnh vai trò của hoạt động lao động và lịch sử.

Ý nghĩa của các kết quả này là làm rõ cơ sở lý luận cho việc phát triển nguồn nhân lực và xây dựng con người mới trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành bản chất con người, hoặc bảng so sánh các quan điểm triết học về con người trước và sau C.Ăngghen.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục và đào tạo phát triển toàn diện con người
   Động từ hành động: triển khai; Target metric: tỷ lệ người lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao tăng 20% trong 5 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các địa phương.

2. Xây dựng chính sách phát huy vai trò chủ thể của con người trong phát triển kinh tế - xã hội
   Động từ hành động: hoàn thiện; Target metric: nâng cao chỉ số hài lòng của người dân về chính sách phát triển nguồn nhân lực; Timeline: 3 năm; Chủ thể thực hiện: Chính phủ và các bộ ngành liên quan.

3. Khuyến khích sáng tạo và đổi mới trong lao động sản xuất
   Động từ hành động: thúc đẩy; Target metric: tăng số lượng sáng kiến, sáng tạo trong doanh nghiệp lên 30% trong 4 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ, các doanh nghiệp.

4. Phát triển văn hóa lao động và tinh thần trách nhiệm xã hội
   Động từ hành động: xây dựng; Target metric: giảm tỷ lệ vi phạm kỷ luật lao động xuống dưới 5% trong 3 năm; Chủ thể thực hiện: các tổ chức công đoàn, doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách
   Lợi ích: Cung cấp cơ sở lý luận để xây dựng các chính sách phát triển nguồn nhân lực và con người mới phù hợp với xu thế đổi mới.

2. Giảng viên và nghiên cứu sinh ngành triết học, khoa học xã hội
   Use case: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về quan điểm triết học Mác - Lênin về con người và ứng dụng trong thực tiễn.

3. Các nhà quản lý giáo dục và đào tạo
   Lợi ích: Định hướng phát triển chương trình đào tạo nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

4. Doanh nghiệp và tổ chức phát triển nguồn nhân lực
   Use case: Áp dụng các giải pháp phát huy vai trò con người trong đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất lao động.

Câu hỏi thường gặp

1. Quan điểm của C.Ăngghen về bản chất con người là gì?
   C.Ăngghen cho rằng bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, được hình thành và phát triển trong quá trình lao động sản xuất và giao tiếp xã hội, không phải là thực thể trừu tượng cố định.

2. Làm thế nào để phát triển con người theo quan điểm của C.Ăngghen?
   Phát triển con người là quá trình không ngừng xác lập và khẳng định bản chất xã hội của con người thông qua hoạt động lao động, giải phóng khỏi sự tha hóa và xây dựng xã hội công bằng, văn minh.

3. Vai trò của con người trong lịch sử theo C.Ăngghen được hiểu như thế nào?
   Con người vừa là chủ thể sáng tạo lịch sử, vừa là sản phẩm của lịch sử. Họ làm nên lịch sử bằng hoạt động thực tiễn có ý thức, đồng thời bị chi phối bởi các điều kiện xã hội khách quan.

4. Quan điểm của luận văn về vận dụng triết học C.Ăngghen trong đổi mới Việt Nam?
   Luận văn khẳng định Đảng Cộng sản Việt Nam đã vận dụng sáng tạo quan điểm của C.Ăngghen để xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa, coi con người là trung tâm và động lực phát triển kinh tế - xã hội.

5. Tại sao cần phát triển con người toàn diện trong công cuộc đổi mới?
   Phát triển con người toàn diện giúp nâng cao năng lực lao động, trí tuệ và phẩm chất đạo đức, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Kết luận

• C.Ăngghen đã xây dựng quan điểm duy vật lịch sử về bản chất con người là tổng hòa các quan hệ xã hội, làm nền tảng cho triết học Mác - Lênin về con người.
• Con người là thực thể thống nhất giữa mặt sinh vật và mặt xã hội, được phát triển qua hoạt động lao động và giao tiếp xã hội.
• Con người vừa là chủ thể sáng tạo lịch sử, vừa là sản phẩm của lịch sử, thể hiện mối quan hệ biện chứng giữa cá nhân và xã hội.
• Vận dụng quan điểm của C.Ăngghen, Việt Nam đã xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa, coi con người là trung tâm và động lực phát triển trong công cuộc đổi mới.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào phát triển toàn diện con người, hoàn thiện chính sách và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

Các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách và các tổ chức giáo dục cần tiếp tục nghiên cứu, vận dụng và phát triển quan điểm triết học của C.Ăngghen về con người để góp phần xây dựng xã hội công bằng, văn minh và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề cấp bách trong việc xem xét những lập luận trừu tƣợng, tƣ biện về đời sống sinh hoạt của con ngƣời có nội dung khách quan hay không, mà cho rằng, bản thân đời sống sinh hoạt của con ngƣời vốn mang tính hiện thực. Hoạt động cơ bản của con ngƣời là hoạt động sản xuất ra của cải vật chất của những cá nhân nắm quyền làm chủ tƣ liệu sản xuất nhất định, hoạt động trong khuôn khổ của những quan hệ sản xuất và giao tiếp nhất định. Vì vậy, các khái niệm đó dù có trừu tƣợng, tƣ biện nhƣng đó là những khái niệm phản ánh hoạt động, sinh hoạt của hiện thực, phản ánh hoạt động sản xuất của con ngƣời, nên nó tất yếu cũng mang tính khách quan.Ăngghen thì hiện thực bao giờ cũng mang tính đặc thù, nhiệm vụ của nhận thức là đạt tới và phản ánh đúng tính cụ thể, đặc thù đó. Những lập luận trừu tƣợng về con ngƣời, về hoạt động của con ngƣời thực chất chỉ là phƣơng tiện, công cụ để nhằm giải quyết nhiệm vụ đó.

Nhƣng để có đƣợc các lập luận đó một cách đúng đắn thì phải xem xét trong những trƣờng hợp cụ thể với những quan hệ cấu thành cơ sở hiện thực của chúng. Vì vậy, khi xem xét con ngƣời phải xuất phát từ chính những con ngƣời với tƣ cách là những “cá nhân kinh nghiệm”, những cá nhân trong đời sống sinh hoạt trong quan hệ hiện thực của xã hội nhất định. Trong Luận cương về Phoiơbắc, C.Mác đã khẳng định: “bản chất con ngƣời không phải là một cái trừu tƣợng cố hữu của cá nhân riêng biệt. Trong tính hiện thực của nó, bản chất con ngƣời là tổng hoà những quan hệ xã hội” [45, 11].

Từ đó đến nay, luận điểm nổi tiếng ấy của C.Mác đã trở thành cơ sở lý luận khoa học cho chủ nghĩa Mác - Lênin trong việc xem xét giải quyết vấn đề con ngƣời. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Để đƣa ra đƣợc luận điểm ngắn gọn, súc tích này, C.Mác đã phải trải qua một quá trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc và hết sức tỉ mỉ. Khi tiếp thu những thành tựu triết học, trực tiếp là triết học cổ điển Đức, C.Mác đã nhận ra sai lầm của Hêghen và Phoiơbắc về vấn đề bản chất con ngƣời.Mác đã phê phán quan điểm duy tâm tƣ biện của Hêghen về con ngƣời, khi Hêghen coi con ngƣời là hiện thân của “ý niệm tuyệt đối”.Mác cũng đã nhận rõ tính chất siêu hình trong quan niệm của Phoiơbắc, khi Phoiơbắc đồng nhất tính sinh học vào bản chất con ngƣời, tách con ngƣời ra khỏi đời sống xã hội, hòa tan bản chất con ngƣời vào bản chất tôn giáo và do đó đã không thấy hoạt động tích cực của con ngƣời là hoạt động thực tiễn, mà chỉ coi “hoạt động lý luận là hoạt động đích thực của con ngƣời”.Mác chỉ rõ: “Đời sống xã hội, về thực chất, là có tính chất thực tiễn. Tất cả những sự thần bí đang đƣa lý luận đến chủ nghĩa thần bí, đều đƣợc giải đáp một cách hợp lý trong thực tiễn của con ngƣời và trong sự hiểu biết thực tiễn ấy” [45, 12].

Hơn nữa, khi nhấn mạnh vai trò to lớn của thực tiễn, C.Mác đã khẳng định: “Các nhà triết học đã chỉ giải thích thế giới bằng nhiều cách khác nhau, song vấn đề là cải tạo thế giới” [45, 12]. Cần lƣu ý rằng, cải tạo thế giới theo quan điểm của các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác không hề là một quan điểm cực đoan nhƣ sau này có ngƣời cố tình giải thích. Ngay cả với giới tự nhiên, C.Ăngghen cũng có những tƣ tƣởng rất gần với quan điểm hiện đại về bảo vệ môi sinh. Có thể xem đây là một “định nghĩa” về con ngƣời, nhƣng cần phải giải thích rõ một số điểm quan trọng.

Cụ thể, phải giải thích rõ: - “trong tính hiện thực” của nó (của bản chất con ngƣời) có nghĩa là gì; - “quan hệ xã hội” là gì, và nhất là phải hiểu thế nào là “tổng hòa những quan hệ xã hội”.Mác không giải thích những điểm này trong Luận cương. Song cần thấy rằng, tƣ tƣởng về bản chất con ngƣời ở đây liên quan mật thiết với quan điểm của ông về bản chất con ngƣời, về cá nhân con ngƣời, về con ngƣời nói chung và về xã hội trong các tác phẩm trƣớc kia của ông, nhất là trong Bản thảo kinh tế - triết học năm 1844 và trong Gia đình thần thánh. Nó là sự phát triển hơn chính những quan điểm ấy. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phân tích cụ thể luận điểm này cho thấy, C.Mác đòi hỏi trƣớc hết phải hiểu bản chất con ngƣời trong tính hiện thực của nó, nghĩa là trong mọi tồn tại, sinh hoạt, quan hệ hiện thực của nó, nhất là trong hoạt động lao động sản xuất vật chất; phải từ chính những sinh hoạt hiện thực ấy của con ngƣời mà chỉ ra, xác định bản chất của con ngƣời.

Đây chính là quan điểm lịch sử cơ bản, quan điểm duy vật trong xem xét bản chất con ngƣời.Mác đặt con ngƣời trong tính hiện thực, điều đó có nghĩa là hiện thực, không phải là cái gì trừu tƣợng mà là cụ thể - cảm tính. Con ngƣời đƣợc hiện ra dƣới hoạt động thực tiễn, phong phú đa dạng. Đó là con ngƣời sống trong một thời đại nhất định, một môi trƣờng gia đình nhất định với các điều kiện tự nhiên, sinh quyển, khí quyển… và những mối quan hệ phức tạp, ngày càng phong phú cùng với sự phát triển của văn minh. Tiếp theo, phải xem xét bản chất con ngƣời trong tính hiện thực ấy là “tổng hoà những quan hệ xã hội”.

Những quan hệ xã hội đƣợc nói đến ở đây cần đƣợc hiểu là chúng bao gồm cả những quan hệ giữa con ngƣời và tự nhiên, giữa con ngƣời và con ngƣời trong xã hội, do đó những quan hệ ấy làm thành những hệ thống xác định. Tuy nhiên, điểm trọng tâm là phải làm rõ thế nào là “tổng hoà những quan hệ xã hội”. Kết hợp luận điểm này với những luận giải của C.Mác về xã hội, về con ngƣời và đặc biệt là về lợi ích trong các tác phẩm trƣớc của ông (rõ nhất là trong Bản thảo kinh tế - triết học năm 1844 và Gia đình thần thánh) thì có thể khẳng định chắc chắn một điều là sẽ không thể hiểu đƣợc nhƣ thế nào “tổng hoà những quan hệ xã hội”, nếu không căn cứ vào quá trình lao động sản xuất vật chất, vào các quan hệ lợi ích, tức là các quan hệ kinh tế, xem đó nhƣ những quan hệ cơ bản. Do đó, để hiểu bản chất con ngƣời là “tổng hoà những quan hệ xã hội”, thì trƣớc hết phải thừa nhận, phải thấy đƣợc một tổng thể những quan hệ xã hội hiện thực vốn có của con ngƣời (cá nhân), trong đó quan hệ cơ bản là quan hệ lợi ích, quan hệ kinh tế tồn tại nhƣ là nguồn gốc, cơ sở xác lập nên bản chất của nó, tức là quy định nên sự “tổng hoà” đó.

20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khi hoạt động sinh sống trong một tổng thể những quan hệ xã hội vốn có ấy, con ngƣời đã kết tinh, tổng hợp vào mình hệ thống những quan hệ ấy theo cách riêng của mình và hình thành nên ở mình một tổng hoà những quan hệ ấy dƣới dạng tiềm năng (vật chất và tinh thần) và cái tiềm năng ấy lại biểu hiện ra, khẳng định cũng trong tổng thể những quan hệ xã hội vốn có của con ngƣời. Nhƣ thế, nếu kết hợp với quan điểm của C.Mác về bản chất của con ngƣời trong Bản thảo kinh tế - triết học năm 1844, chúng ta thấy bản chất của con ngƣời không phải cái gì đó tĩnh tại, “câm lặng” trong nó, mà là quá trình không ngừng đƣợc xác lập và đƣợc biểu hiện ra trong sự tồn tại, hoạt động của con ngƣời với tƣ cách là tổng hoà của những quan hệ xã hội vốn có của nó.Mác xét con ngƣời trong tổng hòa các quan hệ xã hội để nhằm đối lập với luận điểm coi con ngƣời đơn thuần nhƣ một phần của giới tự nhiên còn bỏ qua không nói gì đến mặt xã hội của con ngƣời, đồng thời C.Mác cũng nhấn mạnh mặt xã hội, yếu tố đặc trƣng trong nhân cách con ngƣời - yếu tố đặc thù để phân biệt con ngƣời và con vật. Nhƣ vậy, trong quá trình hoạt động thực tiễn năng động, tích cực, con ngƣời đã hình thành nên những quan hệ xã hội và các quan hệ xã hội lại tạo lập nên bản chất xã hội của con ngƣời. Nói một cách khác, tất cả các quan hệ xã hội đƣợc tổng hòa một cách biện chứng lại tạo thành bản chất con ngƣời, cho dù đó là con ngƣời xã hội nói chung hay con ngƣời cá nhân riêng lẻ.Mác viết trong Hệ tư tưởng Đức: “sự phát triển của một cá nhân đƣợc quyết định bởi sự phát triển của tất cả những cá nhân khác mà cá nhân ấy đang trực tiếp hoặc gián tiếp giao tiếp, rằng các thế hệ của những cá nhân quan hệ với nhau, bị ràng buộc với nhau… Tóm lại, chúng ta thấy rằng sự phát triển đang diễn ra và lịch sử của một cá nhân riêng lẻ tuyệt nhiên không thể tách rời với lịch sử của những cá nhân trƣớc kia hoặc cùng thời với mình, mà là do lịch sử quyết định” [46, 642].

Song nhƣ thế không có nghĩa là C.Mác chỉ đề cập đến mặt xã hội trong bản chất con ngƣời mà gạt bỏ yếu tố sinh học của nó. Trong các quan hệ xã hội của con ngƣời đều chứa đựng tính sinh học đƣợc biểu hiện ở nhu cầu, lợi ích… của con 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngƣời ở mối quan hệ xã hội cụ thể. Mặt khác, các quan hệ xã hội của con ngƣời không tách rời với các quan hệ tự nhiên, hơn nữa, quan hệ của con ngƣời với con ngƣời không nằm ngoài mối quan hệ con ngƣời với tự nhiên. Bởi vì, nếu nhƣ chúng ta đã phải trải qua hàng nghìn năm lao động mới có thể, trong một chừng mực nào đó, đánh giá trƣớc đƣợc những hậu quả tự nhiên xa xôi của những hành động sản xuất của chúng ta, thì chúng ta lại càng phải trải qua nhiều khó khăn hơn nữa, mới có thể hiểu biết đƣợc những hậu quả xã hội xa xôi của những hành động ấy.

Bởi thế, khi C.Mác viết: Trong tính hiện thực của nó, bản chất con ngƣời là tổng hòa những quan hệ xã hội, thì tƣ tƣởng này của C.Mác không nhằm bàn đến toàn bộ vấn đề con ngƣời mà ở đây C.