mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn đƣợc bố trí thành ba chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về phát triển nguồn nhân lực Chƣơng 2: Thực trạng phát triển nguồn nhân lực tại Bảo hiểm xã hội thành phố Đà Nẵng thời gian qua Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm phát triển nguồn nhân lực tại Bảo hiểm xã hội thành phố Đà Nẵng thời gian tới. Tổng quan tài liệu nghiên cứu a. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu đã có nhiều nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực một cách có hệ thống, nhất là ở Mỹ, châu Âu và một số nƣớc phát triển nhƣ Anh, Canada, Úc… trong đó tiêu biểu nhất là các nghiên cứu và các tác giả dƣới đây: - Kelly D.J, trong một nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực nhóm nghiên cứu thuộc tổ chức hợp tác kinh tế Thái Bình Dƣơng, công bố năm 2001 trên tạp chí Human Resource Development Outlook đã đƣa ra khái niệm về phát triển nguồn nhân lực. Theo quan điểm phát triển, nhóm nghiên cứu Luan van 4 cho rằng phát triển NNL là một phạm trù nằm trong tổng thể quá trình thuộc về sự nghiệp phát triển con ngƣời, phát triển NNL sẽ giúp doanh nghiệp tạo ra lợi thế cạnh tranh và đạt hiệu quả cao hơn [9, tr.
- Quan điểm “Phát triển nguồn nhân lực bao hàm không chỉ sự chiếm lĩnh trình độ lành nghề, mà bên cạnh phát triển năng lực, là làm cho con ngƣời có nhu cầu sử dụng năng lực đó để tiến đến có đƣợc việc làm hiệu quả cũng nhƣ thỏa mãn nghề nghiệp và cuộc sống cá nhân” của ILO (International Labour Organization) về sử dụng năng lực con ngƣời. Quan điểm “Phát triển nguồn nhân lực chịu sự tác động của năm nhân tố: Giáo dục- Đào tạo, sức khỏe và dinh dƣỡng, môi trƣờng, việc làm và sự giải phóng con ngƣời. Trong quá trình tác động đến sự phát triển nguồn nhân lực, những nhân tố này luôn gắn bó, hỗ trợ và lẫn nhau, trong đó giáo dục - đào tạo là nhân tố nền tảng, là cơ sở của tất cả các nhân tố khác. Nhân tố sức khỏe và dinh dƣỡng, môi trƣởng, việc làm và giải phóng con ngƣời là nhân tố thiết yếu nhằm duy trì và đáp ứng sự phát triển bền vững nguồn nhân lực.
Nền sản xuất càng phát triển, thì phần đóng góp của trí tuệ thông qua giáo dục - đào tạo ngày càng chiếm tỷ trọng lớn so với đóng góp của các yếu tố khác trong cơ cấu giá trị sản phẩm của lao động” của các nhà nghiên cứu của UNDP (United Nations Development Programme – Chƣơng tình Phát triển Liên hiệp quốc) trong Báo cáo phát triển con người. - Nhiều nghiên cứu gần đây về phƣơng pháp luận và nội dung phát triển NNL đã đƣợc công bố. Tiêu biểu nhất có thể kể đến các tác giả nhƣ Charles Cowell và cộng sự và một số tác giả W. Clayton Allen và Richard A.Swanson (2006), Timothy Mc Clernon và Paul B.Roberts nghiên cứu các nội dung về phát triển nguồn nhân lực theo mô hình “Đào tạo mang tính hệ thống gồm phân tích, thiết kế, phát triển, thực hiện và đánh giá” (ADDIE) đƣợc sử dụng trên 30 năm qua trên thế giới là những nội dung cốt lõi của phát triển nguồn nhân lực trong mỗi tổ chức.
Tình hình nghiên cứu trong nước Có rất nhiều công trình nghiên cứu và bài viết về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực theo nhiều giác độ khác nhau, trong đó có một số nghiên cứu điển hình như: - Nghiên cứu trọng điểm cấp bộ do trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân thực hiện năm 2003 với đề tài “Kinh tế tri thức với đào tạo nguồn nhân lực ở Việt Nam trong thập niên đầu thế kỷ XXI”, trong đó có nhiều bài viết, tham luận của các nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục tập trung chủ yếu vào vấn đề giáo dục và đào tạo của đất nƣớc phụ vụ phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ mới: hội nhập và hƣớng tới nền kinh tế tri thức; - Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ƣơng (2008) với bài viết “Phát triển con ngƣời và phát triển nguồn nhân lực” trong đó đi sâu phân tích về mối liên hệ và vai trò của phát triển NNL đối với phát triển con ngƣời trong phát triển kinh tế, v.[24] - Tác giả Nguyễn Hữu Dũng, trong cuốn sách “ Sử dụng hiệu quả nguồn lực con ngƣời ở Việt Nam” đã hệ thống hóa một số vấn đề cơ bản về phát triển, phân bố và sử dụng NNL thời kỳ xây dựng nền kinh tế thị trƣờng ở Việt Nam; [6] - Tác giả Nguyễn Trung (2007) có bài viết với các phân tích chủ yếu về hệ thống giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay nhằm đề nghị hiện nay nhằm đề xuất các giải pháp mang tính tổng thể về phát triển NNL ở Việt Nam; [22] Về phát triển NNL cho một tổ chức và doanh nghiệp, đã có nhiều nghiên cứu, trong đó có một số nghiên cứu tiêu biểu như sau: - Luận văn tiến sỹ kinh tế của Phan Thủy Chi (2008): “Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong các trường đại học khối kinh tế của Việt Nam thông qua các chương trình hợp tác đào tạo quốc tế”. Đây là một nghiên cứu Luan van 6 khá hệ thống về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực ở các trƣờng đại học nhƣng giới hạn ở việc khảo sát các tác động thông qua các chƣơng trình hợp tác đào tạo quốc tế [3]; - Bài viết “Công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong công ty Nhà nƣớc” của tác giả Ngô Thị Minh Hằng công bố năm 2008 trình bày một nghiên cứu về thực trạng phát triển nguồn nhân lực mà chủ yếu là hoạt động đào tạo ở các doanh nghiệp Nhà nƣớc thông qua khảo sát một số doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội. Tác giả đã phân tích, đƣa ra một số nhận định khái quát về những yếu kém, tồn tại của công tác đào tạo trong các doanh nghiệp này thời gian vừa qua [12]. - Giáo trình Quản trị nguồn nhân lực do PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân, Th.S Nguyễn Văn Điểm (2011) giới thiệu tổng quan về quản trị nguồn nhân lực.
Nội dung sách có mƣời chín chƣơng, trong đó chƣơng IX: “Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực” đã trình bày một cách rõ ràng về nội dung, tiến trình, phƣơng pháp đào tạo và phát triển nguồn nhân lực [9]. - Phát triển nguồn nhân lực- kinh nghiệm thế giới và thực tiễn nước ta do Trần Văn Tùng, Lê Ái Lâm làm chủ biên (1996). Cuốn sách giới thiệu về kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực ở phạm vi quốc gia, trong đó có chính sách phát triển nguồn nhân lực của một số nƣớc trên thế giới [21]. - Phát triển nguồn nhân lực thông qua giáo dục và đào tạo- Kinh nghiệm Đông Á của Viện Kinh tế thế giới (2003).
Cuốn sách đã giới thiệu các thành tựu đạt đƣợc của nhóm nƣớc trong khu vực trong phát triển nguồn nhân lực thông qua giáo dục và đào tạo. Các chính sách thành công về giáo dục và đào tạo của các nƣớc Đông Á là giải pháp quan trọng trong cung cấp nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của công nghiệp hóa. Đó cũng là bài học cho Việt Nam trong sự nghiệp phát triển nguồn nhân lực [25]. Luan van 7 - Luận văn thạc sỹ: “Đào tạo nguồn nhân lực tại Bảo hiểm xã hội Đà Nẵng” của tác giả Trần Anh Huy (2013), luận văn đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận về đào tạo nguồn nhân lực, phân tích thực trạng nguồn nhân lực và đánh giá thực trạng công tác đào tạo nguồn nhân lực, qua đó, đề xuất giải pháp và kiến nghị để hoàn thiện công tác đào tạo nguồn nhân lực tại Bảo hiểm xã hội Đà Nẵng; [14] - Bài báo khoa học của PGS.TS Võ Xuân Tiến,trong Tạp chí khoa học và công nghệ, Đại học Đà Nẵng số 5 (40) 2010 “Một số vấn đề về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực” làm sáng tỏ nội dung: Nguồn nhân lực là nguồn lực quý giá nhất của các tổ chức, đơn vị, là yếu tố quyết định sự thành bại của họ trong tƣơng lai.
Bởi vậy, các tổ chức, đơn vị luôn tìm cách để duy trì và phát triển nguồn nhân lực của mình. Một trong những biện pháp hữu hiệu nhất nhằm thực hiện mục tiêu trên là đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Tác giả đã phân tích làm rõ các khái niệm nhƣ nguồn nhân lực, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, các nội dung, yêu cầu của công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực [18]. - Bài báo khoa học: “Phát huy nguồn nhân lực bằng động lực thúc đẩy: của Th.S Nguyễn Văn Long trƣờng Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng.
Bài viết nêu bật đƣợc ý nghĩa và vai trò quan trọng của động lực thúc đẩy đối với ngƣời lao động. Qua đó bài viết cũng đã làm rõ nội dung và các yếu tố mà doanh nghiệp có thể sử dụng để nâng cao hiệu quả kinh doanh bằng động lực thúc đẩy [17]. - Các quyết định số 445/QĐ-BHXH ngày 06/07/2012 của Bảo hiểm xã hội Việt Nam về Quy hoạch phát triển nhân lực ngành Bảo hiểm xã hội giai đoạn 2011-2020. Nói tóm lại, cho tới nay có khá nhiều nghiên cứu nhƣng chỉ đề cập tới một số khía cạnh liên quan nhƣ lao động, thu nhập và đào tạo mà chƣa có một Luan van 8 công trình nghiên cứu nào mang tính toàn diện và có hệ thống về phát triển nguồn nhân lực cho ngành bảo hiểm xã hội nói chung cũng nhƣ cho Bảo hiểm xã hội thành phố Đà Nẵng nói riêng.
Nhận thức điều đó, đề tài kế thừa những thành tựu nghiên cứu, đồng thời tiến hành chọn đơn vị Bảo hiểm xã hội thành phố Đà Nẵng làm nghiên cứu chuyên sâu. Luan van 9 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG TỔ CHỨC 1. KHÁI QUÁT VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC 1. Một số khái niệm a.
Nhân lực Nhân lực đƣợc hiểu là nguồn lực của mỗi con ngƣời, nguồn lực này gồm có thể lực, trí lực và nhân cách.7] Thể lực chỉ sức khỏe của thân thể, phụ thuộc vào tình trạng sức khoẻ của con ngƣời, mức sống, thu nhập, chế độ ăn uống, chế độ làm việc, nghỉ ngơi, tuổi tác, thời gian công tác, giới tính,…[9, tr.8] Trí lực là nguồn tiềm tàng to lớn của con ngƣời, đó là sức suy nghĩ, sự hiểu biết, tiếp thu kiến thức, tài năng, năng khiếu cũng nhƣ quan điểm, lòng tin, nhân cách của từng con ngƣời.