CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG BỀN VỮNG Phát triển bền vững kinh tế nói chung và phát triển bền vững ngành công nghiệp nói riêng đã nhận được không chỉ sự quan tâm của các nhà nghiên cứu mà còn nhận được sự quan tâm của các nhà hoạch định chính sách ở các quốc gia khác nhau trên thế giới, các cách tiếp cận vấn đề, phương pháp nghiên cứu khác nhau đã được sử dụng ở các nghiên cứu. Tổng quan các công trình nghiên cứu của nước ngoài 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến phát triển bền vững Các quan điểm khác nhau về phát triển bền vững đã được nghiên cứu, luận giải và trình bày ở các hội nghị khác nhau trên toàn thế giới, Hội đồng thế giới về môi trường và phát triển của Liên hợp quốc (1987) đã đưa ra quan điểm về phát triển bền vững, “đó là là sự đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không gây trở ngại cho các thế hệ mai sau đang được sử dụng rộng rãi hiện nay”. Các lý luận về phát triển bền vững được Peter Rogers và cộng sự (2007); Simon Dresner (2008); Sinmon Bell và cộng sự (2008) đưa ra trong các nghiên cứu của mình, các nghiên cứu dường như đều thống nhất trong quan điểm khi cho rằng, phát triển bền vững đảm bảo kết hợp hài hòa giữa ba vấn đề, kinh tế, xã hội và môi trường.
Tuy nhiên, trong nghiên cứu của Simon Dresner (2008) tập trung nhiều hơn đến khía cạnh làm thế nào để đạt được phát triển bền vững, bên cạnh đó, các giai đoạn thay đổi quan điểm về phát triển bền vững cũng đã được tác giả trình bày trong nghiên cứu này. Trong khi đó, Peter Rogers và cộng sự (2007) trong nghiên cứu của mình đã xây dựng chỉ số phát triển bền vững trên cơ sở lý luận về phát triển bền vững đã được kế thừa từ các nghiên cứu trước đó. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển bền vững cũng được tác giả đề cập trong nghiên cứu của mình, các nhân tố được tác giả chỉ ra đó là cơ sở hạ tầng, vai trò của xã hội, sản xuất và tiêu dùng, thất bại của thị trường ảnh hưởng tương đối rõ rệt đến phát triển bền vững. Trên cơ sở phân tích đó, tác giả đã đề xuất các chính sách nhằm quản lý phát triển bền vững tốt hơn trong đó nhấn mạnh đến chính sách về môi trường và cách thức kết hợp giữa tăng trưởng và giảm nghèo.
Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến phát triển công nghiệp theo hướng bền vững Phát triển công nghiệp theo hướng bền vững nhận được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu theo các khía cạnh tiếp cận khác nhau từ mặt lý luận cũng như thực tiễn phát 12 triển công nghiệp theo hướng bền vững. Nghiên cứu của Kevin P. Gallagher và Lyuba Zarsky (2004); Jan Harmsen Joseph (2010) đã tập trung khai thác về phát triển bền vững ngành công nghiệp ở các quốc gia. Lựa chọn nghiên cứu thực tế tại Mexico, tác giả Kevin P.
Gallagher và Lyuba Zarsky (2004) đã nghiên cứu về vai trò của dòng vốn FDI đối với phát triển công nghiệp theo hướng bền vững, trong nghiên cứu này, tác giả đã chỉ ra các chỉ tiêu thể hiện phát triển công nghiệp theo hướng bền vững, các chỉ tiêu cụ thể bao gồm: i) Tăng trưởng năng lực sản xuất nội sinh đặc biệt là năng lực đổi mới ii) Cải thiện hiệu quả hoạt động môi trường của ngành công nghiệp iii) Cải thiện mức sống và giảm sự bất bình đẳng, đặc biệt thông qua tăng trưởng số lượng công ăn việc làm, tiền công trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu thực trạng phát triển công nghiệp theo hướng bền vững tại Mexico, tác giả đã đề xuất các giải pháp phát triển công nghiệp theo hướng bền vững, cụ thể chính phủ nên coi phát triển công nghiệp theo hướng bền vững là trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế; chiến lược phát triển công nghiệp theo hướng bền vững đòi hỏi một sự gia tăng đáng kể trong đầu tư công cộng và tư nhân theo chiều sâu và mở rộng năng lực đổi mới; phát triển thị trường trong nước là cơ sở cho sự tăng trưởng sáng tạo và hiệu quả các sản phẩm công nghiệp; chiến lược phát triển công nghiệp theo hướng bền vững cũng đòi hỏi cam kết mạnh mẽ trong giảm thiểu thiệt hại về môi trường do tăng trưởng công nghiệp gây ra. Trong khi đó, Jan Harmsen Joseph (2010) cho rằng để phát triển ngành công nghiệp theo hướng bền vững cần phát triển các doanh nghiệp công nghiệp theo hướng bền vững, đáp ứng phát triển không chỉ về mặt kinh tế, xã hội và cả môi trường. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thu thập từ các doanh nghiệp trong ngành hóa chất, dầu khí, sản xuất vật liệu và khai thác khoáng sản.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, các doanh nghiệp sử dụng hiệu quả tài nguyên thông qua việc hợp tác giữa các ngành công nghiệp khác nhau để đạt được sự phát triển bền vững. Công trình nghiên cứu tại Việt Nam 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về phát triển bền vững Nghiên cứu về phát triển bền vững tại Việt Nam được tiếp cận theo các khía cạnh khác nhau, tác giả Hoàng Thị Thu Hà (2015) hướng nghiên cứu phát triển bền vững về kinh tế của địa phương, tác giả Hoàng Thị Thu Hà (2015) trong nghiên cứu của mình đã nhấn mạnh phát triển bền vững về kinh tế, bền vững về xã hội và bền vững về môi 13 trường là một trong ba nội dung quan trọng nhất trong phát triển bền vững, đặc biệt tác giả cho rằng, các quốc gia đang phát triển thì phát triển bền vững là cơ sở để thực hiện được tốt hai nhiệm vụ còn lại trong mục tiêu phát triển bền vững. Kết quả nghiên cứu của tác giả đã chỉ ra, việc tăng quy mô đầu tư, phân bổ và sử dụng vốn đầu tư theo ngành, theo lĩnh vực đã tác động không nhỏ đến mục tiêu phát triển bền vững về kinh tế trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh- là địa phương được tác giả lựa chọn làm địa điểm nghiên cứu.
Từ kết quả đánh giá thực trạng nghiên cứu tác giả đã đề xuất, để tăng cường thực hiện mục tiêu phát triển bền vững về mặt kinh tế, cần phải có hệ thống quan điểm và định hướng đầu tư phát triển bền vững về mặt kinh tế , ra soát quy hoạch, kế hoạch, chính sách đầu tư hợp lý, huy động vốn đầu tư, điều chỉnh cơ cấu đầu tư hợp lý nhằm thực hiện mục tiêu đặt ra. Trong khi đó, nghiên cứu của các tác giả Trương Giang Long và cộng sự (2004), Trần Ngọc Hưng (2004), Vũ Thành Hưởng (2006), Võ Thy Trang (2015),. đã tập trung nghiên cứu về thực trạng phát triển bền vững các khu công nghiệp, từ đó đưa ra các đánh giá về mặt thành công và những mặt hạn chế về phát triển các khu công nghiệp để từ đó có thể đề xuất các kiến nghị góp phần phát triển bền vững các khu công nghiệp tại Việt Nam. Tuy nhiên, đối với các nghiên cứu này chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu thực trạng, mô tả dữ liệu thu thập được thông qua tổng hợp dữ liệu thứ cấp, dữ liệu sơ cấp để phân tích các vấn đề.
Các nghiên cứu chưa ứng dụng được các mô hình định lượng hiện đại để phân tích vấn đề nghiên cứu. Trong khi đó, cũng lựa chọn các khu công nghiệp để nghiên cứu, các tác giả Lê Xuân Bá (2007), Ngô Thắng Lợi và cộng sự (2006), Mai Văn Nam và cộng sự (2010), Nguyễn Mạnh Hùng (2003), Nguyễn Ngọc Dũng (2009) Lê Thế Giới (2009) … lại tập trung nhiều hơn vào khía cạnh tác động của cơ chế, chính sách phát triển KCN đến sự phát triển bền vững của các KCN. Các nghiên cứu này tập trung phân tích thực trạng phát triển các khu công nghiệp, thực trạng áp dụng các chính sách phát triển các KCN, từ đó chỉ ra những mặt đạt được, những hạn chế… Từ đó, các tác giả đề xuất các khuyến nghị thay đổi chính sách nhằm đảm bảo cho sự phát triển các KCN theo hướng bền vững như đổi mới tổ chức bộ máy quản lý nhà nước, hoàn thiện hệ thống thể chế KCN, hoàn thiện quản lý nhà nước đối với KCN. Các nghiên cứu trên đây cũng có điểm chung về phương pháp nghiên cứu, thứ nhất, đối với dữ liệu phục vụ cho nghiên cứu được thu thập từ hai nguồn: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo tổng kết hàng năm của các khu công nghiệp, với dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát các doanh nghiệp đang hoạt động trong các khu công nghiệp; Thứ hai, về phương pháp phân tích dữ liệu, các dữ liệu được phân tích sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp phân tích so 14 sánh để diễn dịch các kết quả nghiên cứu.
Thứ ba, các nghiên cứu đều đi theo hướng, phân tích thực trạng vấn đề, phát hiện những kết quả đạt được, những hạn chế và đề xuất các kiến nghị. Hướng đi này cũng sẽ được nghiên cứu sinh tiếp thu trong luận án của mình để phân tích và đạt được mục tiêu nghiên cứu. Tác giả Lê Thế Giới (2009) lại tập trung đưa ra các các luận điểm cơ bản của lý thuyết cụm công nghiệp và lý thuyết hệ sinh thái kinh doanh trong phát triển các lợi thế cạnh tranh công nghiệp ở cấp độ quốc gia, vùng và địa phương, từ đó, phân tích làm rõ mối quan hệ giữa công nghiệp hỗ trợ với cụm công nghiệp và hệ sinh thái kinh doanh. Trong khi đó, tiếp cận các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút vốn đầu tư vào các khu công nghiệp, tác giả Đặng Phi Trường và cộng sự (2016) lại tập trung phân tích ảnh hưởng của lao động tới thu hút vốn đầu tư vào các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, tác giả Mai Văn Nam và cộng sự (2010) lại tập trung nghiên cứu việc sử dụng lao động và huy động lao động nhằm tạo ra điều kiện thuận lợi nhất cho thu hút vốn đầu tư vào các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Tiền Giang.
Phương pháp thống kê mô tả và so sánh dữ liệu được các tác giả sử dụng cho nghiên cứu.