CHƯƠNG 1: TOÀN CẦU HÓA VÀ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG 1.1 Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế trong lĩnh vực ngân hàng 1.1 Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế Toàn cầu hóa đã và đang là đề tài mang tính thời sự được nhiều chính trị gia, nhiều học giả và các nhà quản lý trên tất cả các nước không phân biệt thể chế chính trị đều rất quan tâm một cách đặc biệt. Cụm từ “toàn cầu hóa” ngày nay không phải là một từ xa lạ trong đời sống, nhưng các nhà khoa học vẫn chưa đưa ra một khái niệm chung nhất để giải thích vì có nhiều cách nhìn vấn đề khác nhau và điều quan trọng hơn, chủ yếu hơn đó là do nó vẫn còn nằm trong quá trình tiếp diễn, chưa có một trạng thái cuối cùng. Thuật ngữ "toàn cầu hóa" có thể được hiểu trong bối cảnh hiện nay là toàn cầu hóa ở cấp độ quốc tế hóa kinh tế đã và đang phát triển trên qui mô toàn cầu, được diễn ra một cách khách quan theo hai quá trình song song là tự do hóa kinh tế và và hội nhập quốc tế - Theo đó, các quốc gia hoặc chủ động hoặc bị động phải nhận thức và thiết lập các thể chế, qui chế trong quan hệ kinh tế quốc tế để cùng tuân theo những cam kết mang tính toàn cầu đa dạng đó. Toàn cầu hóa theo đó nếu nhìn nó dưới lăng kính chính trị thì có thể hiểu đó là quá trình phủ định chiến tranh nóng, chiến tranh lạnh để từng bước biến chiến tranh thành cạnh tranh trong hoà bình, hợp tác và phát triển.
Có thể điểm qua một số thiết chế quản trị toàn cầu nổi bật đã hình thành và đang đóng vai trò phi biên giới rất rõ rệt trong lĩnh vực kinh tế - xã hội quốc tế như: Quĩ tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng thanh toán quốc tế (BIS), Ngân hàng thế giới (WB), Tổ chức thương mại thế giới (WTO), Chương trình môi trường của Liên hợp quốc (UNEB), Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Tổ chức lao động quốc tế (ILO) v. Cái đích cuối cùng mà toàn cầu hóa sẽ vận động tới chính là tạo nên một nền kinh tế toàn cầu thống nhất không còn biên giới quốc gia về kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Toàn cầu hóa đối với một ngành điển hình như ngành Ngân hàng cũng có nhiều nét tương đồng như vấn đề toàn cầu hóa đối với một quốc gia - Cũng bao gồm những thời cơ và những thách thức biểu hiện qua các cam kết đa phương mà mọi quốc gia phải tuân thủ. Trích một số yêu cầu mà nhiều quốc gia (trong đó có Việt Nam) đã cam kết trong khuôn khổ Hiệp định khung về hợp tác thương mại dịch vụ (AFAS) của Hiệp hội ASEAN, các cam kết trong BTA và cam kết gia nhập WTO trong lĩnh vực ngân hàng : - Xây dựng môi trường pháp lý về Ngân hàng phù hợp thông lệ quốc tế - Không hạn chế số lượng nhà cung cấp dịch vụ ngân hàng - Không hạn chế về tổng giá trị các giao dịch về dịch vụ ngân hàng - Không hạn chế về tổng các hoạt động tác nghiệp hay tổng số lượng dịch vụ ngân hàng - Không hạn chế về tổng số người được tuyển dụng của các tổ chức tài chính nước ngoài - Không có các biện pháp hạn chế hay yêu cầu phải mang một hình thức pháp nhân nào cụ thể Hội nhập quốc tế (HNQT), xét về bản chất là một quá trình tăng lên mạnh mẽ những mối liên hệ, sự tác động và phụ thuộc lẫn nhau của tất cả các nước, các khu vực.
Nó là kết quả của sự phát triển cao độ của quá trình quốc tế hóa sản xuất và phân công lao động quốc tế. Đó là một tất yếu khách quan không phụ thuộc vào ý chí của bất kỳ nước nào. Thực chất của tự do hóa kinh tế mà trước hết là tự do hóa thương mại, đầu tư, tài chính.vv, là sự gia tăng nhanh chóng các hoạt động kinh tế vượt khỏi mọi biên giới quốc gia, khu vực; tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế trong sự vận động và phát triển phù hợp với trình độ phát triển cao của lực lượng sản xuất và sự xã hội hóa của loài người. HNQT có nhiều khía cạnh, về mặt chính sách nhằm khuyến khích hội nhập quốc tế, các hành động thường là mở rộng khả năng tiếp cận thị trường, đối xử quốc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com gia và đảm bảo môi trường chính sách trong nước hỗ trợ cho cạnh tranh và phát triển của mọi quốc gia.2 Hội nhập kinh tế quốc tế - toàn cầu hóa đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam Hội nhập kinh tế quốc tế - toàn cầu hóa (HNKTQT-TCH) là đặc trưng cơ bản và là xu thế phát triển tất yếu của thời đại thể hiện ở sự gia tăng về quy mô, hình thức trao đổi hàng hóa, dịch vụ, lưu chuyển vốn quốc tế, chuyển giao công nghệ giữa các quốc gia và khu vực; làm tăng thêm mức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế thế giới.
Mặt khác, sự chi phối quá trình hoạch định chính sách cũng có những thay đổi, các biện pháp điều tiết vĩ mô của Chính phủ không những được đưa ra dựa trên lợi ích quốc gia mà phải được thiết lập, thực thi trên cơ sở đảm bảo lợi ích và mục tiêu của các quốc gia có liên quan. Chính sách này cũng phải được thay đổi theo thời gian và tình hình thực tế ở trong và ngoài nước. HNKTQT-TCH biểu hiện chủ yếu trên các mặt chính sau: - Phân công lao động quốc tế với tư cách là cơ sở của nhất thể hóa kinh tế thế giới phát triển không ngừng; - Thương mại quốc tế phát triển nhanh chóng, gắn bó chặt chẽ các nền kinh tế thế giới; - Tốc độ lưu thông các yếu tố sản xuất như vốn, kỹ thuật, lao động quốc tế tăng lên, đặc biệt lưu chuyển vốn được mở rộng không ngừng, làm tăng sự phụ thuộc lẫn nhau về mức độ nhất thể hóa giữa các nền kinh tế trên thế giới; - Các công ty xuyên quốc gia phát triển nhanh chóng và kết nối các nền kinh tế thế giới thành một chính thể thống nhất, chi phối phần lớn hoạt động kinh tế đối ngoại hiện nay, trong đó hoạt động sản xuất- kinh doanh ngày càng vượt khỏi biên giới quốc gia; - Cơ chế điều hòa hoạt động kinh tế và thương mại thế giới ngày càng hoàn thiện, vai trò và quyền lực của các tổ chức thế giới với tư cách là điều hòa và giám sát các hoạt động kinh tế thế giới ngày càng thể hiện rõ nét; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Xu thế phát triển công nghiệp, thương mại, công nghệ thông tin đã rút ngắn chu kỳ sản xuất - kinh doanh và vòng đời sản phẩm, đôi khi cũng đã dẫn đến những đảo lộn về kinh tế - chính trị - xã hội. Nổi bật là tham vọng tăng cường ảnh hưởng và tranh giành vị thế thống trị thế giới của một số nền kinh tế đã chuyển sang xung đột tôn giáo, sắc tộc kèm theo nạn khủng bố trên toàn cầu, đòi hỏi mỗi quốc gia phải chủ động và phối hợp trong việc giữ gìn an ninh chung.
Trong quá trình HNKTQT-TCH, các tổ chức trong khu vực và toàn cầu đã từng bước được hình thành, củng cố cũng như đã đưa ra những quy chuẩn để điều phối các hoạt động sản xuất, kinh doanh và nhiều lĩnh vực khác, góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực; đề ra những biện pháp phòng ngừa và giải quyết khó khăn trong trường hợp cần thiết; làm chủ quá trình HNKTQT-TCH. Gia nhập các tổ chức quốc tế sẽ giúp các quốc gia thành viên tranh thủ nguồn vốn, kỹ thuật, công nghệ, quản lý và những ưu đãi để phát triển kinh tế, nâng cao khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp và tránh được những khó khăn thách thức trong quá trình hội nhập. Trong lĩnh vực ngân hàng, công nghệ hiện đại đã giúp các ngân hàng, các định chế tài chính mở rộng quy mô và đa dạng loại hình dịch vụ, thực hiện việc phân bổ nguồn vốn hợp lý, hiệu quả hơn: cho vay qua hệ thống ngân hàng giảm đồng thời với phát triển đầu tư trực tiếp thông qua thị trường chứng khóan. Trong đó, giao dịch qua mạng đã tiếp sức cho việc mở rộng phạm vi hoạt động theo hướng quốc tế hóa và thống nhất các nguyên tắc giao dịch tiền tệ, nhất thể hóa hoạt động tài chính trên cơ sở phối hợp xây dựng các chính sách, cơ chế quản lý và giám sát hoạt động ngân hàng, hình thành liên minh tiền tệ quốc tế và khu vực.
Việc mở rộng quy mô hoạt động cũng đòi hỏi phải mở rộng thị phần theo hướng sáp nhập để hình thành những định chế tài chính lớn, xuất hiện xu hướng mạnh mẽ về cạnh tranh toàn cầu giữa các ngân hàng và định chế tài chính. Trên phạm vi toàn cầu, hiệu quả kinh doanh giảm do kim ngạch giao dịch vốn lớn hơn so với nhu cầu vốn đầu tư và trao đổi thương mại thực tế, dẫn đến rủi ro và nguy cơ đổ vỡ ngân hàng và sự bất ổn trên thị trường tài chính thế giới, các ngân hàng phụ thuộc nhiều hơn vào tài sản dễ thanh khoản. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đối với Việt Nam cũng như các nước đang phát triển, thị trường tài chính có thể biến động mạnh, nhất là dự trữ ngoại tệ và tài sản tài chính do nguyên nhân chảy vốn ra nước ngoài hay mất quyền kiểm soát một số tài nguyên và ngành nghề trong nước khi có những bất ổn chính trị mà nguyên nhân sâu xa là giám sát, quản lý lỏng lẻo. Từng quốc gia phải thực hiện cải cách cùng với xây dựng một hệ thống quản lý tài chính và cơ chế phòng ngừa rủi ro tài chính quốc tế, công khai và minh bạch trong hoạt động ngân hàng, quy định chặt chẽ hơn về nguyên tắc an toàn vốn.
Chính sách tỷ giá phải dần dần được thay đổi bằng chính sách tỷ giá thả nổi, trong đó tỷ giá giao dịch trên thị trường liên ngân hàng sẽ được ấn định theo quy luật cung - cầu, can thiệp Nhà nước (Ngân hàng Trung ương) chỉ được phép thông qua các công cụ gián tiếp như thay đổi lãi suất, chiết khấu, trái phiếu Chính phủ.