Phát Triển Năng Lực Tự Học Trong Chương Trình Sinh Học Lớp 10

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp sư phạm sinh học phát triển năng lực tự học trong chủ đề chu kì tế bào và phân bào môn, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyen Thành Đạt
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Hằng
• Trường học: Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Sư phạm Sinh học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Tự Học Trong Môn Sinh Học Lớp 10
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu
• 1.2. Dạy học phát triển năng lực tự học cho học sinh ở Việt Nam
• 1.3. Chương trình môn Sinh học 2018
• 1.4. Một số mô hình dạy học, phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học có ưu thế trong việc tạo điều kiện cho học sinh hình thành năng lực tự học
• 1.5. Phương pháp và công cụ kiểm tra đánh giá
• 1.6. Kết quả khảo sát
• 1.7. Kết luận về cơ sở thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHỦ ĐỀ CHU KÌ TẾ BÀO VÀ QUÁ TRÌNH PHÂN BÀO, SINH HỌC 10, CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG
• 2.1. Quy trình thiết kế kế hoạch bài dạy chủ đề “Chu kì tế bào và phân bào”
• 2.2. Lựa chọn phương pháp và công cụ kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất
• 2.3. Kế hoạch bài dạy chủ đề “Chu kì tế bào và phân bào”
• 2.4. Thực nghiệm sư phạm
• 2.4.1. Mục tiêu thực nghiệm
• 2.4.2. Thời gian, đối tượng và địa điểm thực nghiệm
• 2.4.3. Nội dung thực nghiệm
• 2.4.4. Các giai đoạn tiến hành thực nghiệm
• 2.4.5. Các phương pháp thực nghiệm
• 2.4.6. Dạy học phát triển năng lực trong chủ đề
• 2.4.7. Phương pháp xử lí số liệu
• 2.4.8. Xử lí và thống kê số liệu thô
• 2.4.9. Tạo biểu đồ thống kê và tính giá trị trung bình
• 2.4.10. Kiểm tra sự khác biệt giữa đầu vào và đầu ra
• 2.4.11. Kết quả thực nghiệm ở trường Phổ thông Năng khiếu - Đại học Quốc gia
• 2.4.12. Kết quả thực nghiệm ở Trung học Thực hành Đại học Sư phạm TP. HCM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Tự Học Trong Môn Sinh Học Lớp 10

Phát triển năng lực tự học trong môn Sinh học lớp 10 là một trong những mục tiêu quan trọng của chương trình giáo dục phổ thông 2018. Môn Sinh học không chỉ cung cấp kiến thức về thế giới sống mà còn giúp học sinh hình thành các kỹ năng cần thiết cho việc học tập suốt đời. Việc phát triển năng lực tự học không chỉ giúp học sinh tự tin hơn trong việc tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn.

1.1. Ý Nghĩa Của Năng Lực Tự Học Trong Giáo Dục

Năng lực tự học giúp học sinh phát triển khả năng tự chủ và tự tin trong việc tiếp cận kiến thức mới. Theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, việc phát triển năng lực tự học là một trong những yêu cầu cốt lõi trong giáo dục hiện đại.

1.2. Các Yêu Cầu Cần Đạt Được Trong Môn Sinh Học

Chương trình Sinh học lớp 10 yêu cầu học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phải biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Điều này đòi hỏi học sinh phải có năng lực tự học để tự nghiên cứu và khám phá.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Tự Học Ở Học Sinh

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc phát triển năng lực tự học trong môn Sinh học lớp 10 cũng gặp phải nhiều thách thức. Học sinh thường thiếu động lực và phương pháp học tập hiệu quả. Ngoài ra, sự phụ thuộc vào giáo viên và tài liệu học tập cũng là một rào cản lớn.

2.1. Thiếu Động Lực Học Tập

Nhiều học sinh không nhận thức được tầm quan trọng của việc tự học, dẫn đến việc thiếu động lực trong việc tìm hiểu kiến thức mới. Điều này cần được khắc phục thông qua các hoạt động khuyến khích sự tò mò và khám phá.

2.2. Phương Pháp Học Tập Chưa Hiệu Quả

Học sinh thường sử dụng các phương pháp học tập truyền thống, không phù hợp với yêu cầu của chương trình mới. Việc áp dụng các phương pháp học tập tích cực là cần thiết để phát triển năng lực tự học.

III. Phương Pháp Phát Triển Năng Lực Tự Học Trong Môn Sinh Học

Để phát triển năng lực tự học, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và khả năng tự nghiên cứu.

3.1. Sử Dụng Phương Pháp Học Tập Tích Cực

Các phương pháp như học nhóm, thảo luận và thực hành sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong việc tiếp cận kiến thức. Việc này cũng giúp hình thành năng lực tự học hiệu quả.

3.2. Tích Hợp Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Học

Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học sẽ tạo điều kiện cho học sinh tự học và nghiên cứu. Các tài liệu trực tuyến và video hướng dẫn sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức mới.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Năng Lực Tự Học Trong Môn Sinh Học

Việc phát triển năng lực tự học không chỉ giúp học sinh nâng cao kết quả học tập mà còn chuẩn bị cho các em những kỹ năng cần thiết cho tương lai. Học sinh có thể áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề.

4.1. Thực Hành Trong Phòng Thí Nghiệm

Các hoạt động thực hành trong phòng thí nghiệm giúp học sinh áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Điều này không chỉ giúp củng cố kiến thức mà còn phát triển năng lực tự học.

4.2. Dự Án Nghiên Cứu Khoa Học

Tham gia vào các dự án nghiên cứu khoa học sẽ giúp học sinh phát triển khả năng tự học và tư duy phản biện. Đây là cơ hội để học sinh khám phá và sáng tạo trong lĩnh vực sinh học.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Tự Học Trong Môn Sinh Học

Phát triển năng lực tự học trong môn Sinh học lớp 10 là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Điều này không chỉ giúp học sinh nâng cao kết quả học tập mà còn chuẩn bị cho các em những kỹ năng cần thiết cho tương lai. Cần có sự phối hợp giữa giáo viên, học sinh và phụ huynh để đạt được mục tiêu này.

5.1. Tương Lai Của Năng Lực Tự Học Trong Giáo Dục

Năng lực tự học sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Việc phát triển năng lực tự học sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong việc tiếp cận kiến thức mới.

5.2. Khuyến Khích Học Tập Suốt Đời

Phát triển năng lực tự học không chỉ là mục tiêu trong giáo dục phổ thông mà còn là nền tảng cho việc học tập suốt đời. Học sinh cần được khuyến khích để trở thành những người học tự chủ và sáng tạo.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận được thực hiện trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào ngày 15/11/2006. Thị trường lao động đặt ra yêu cầu chuyển dịch căn bản từ việc truyền thụ kiến thức thuần túy sang hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực người học, trong đó năng lực tự chủ và tự học suốt đời giữ vai trò nòng cốt. Định hướng này được thể chế hóa và chỉ đạo xuyên suốt qua các văn bản pháp quy:

• Nghị quyết số 29-NQ/TW (04/11/2013) của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
• Nghị quyết số 88/2014/QH13 (28/11/2014) của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông, nhấn mạnh nhiệm vụ phát triển khả năng sáng tạo, tự học và học tập suốt đời.
• Luật Giáo dục 2019 (Luật số 43/2019/QH14) quy định phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính chủ động, bồi dưỡng năng lực tự học và tư duy độc lập của học sinh.
• Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT (26/12/2018) ban hành Chương trình Giáo dục phổ thông (CT GDPT) 2018, quy định chuẩn đầu ra gồm 3 năng lực chung, 7 năng lực đặc thù và các phẩm chất chủ yếu.
• Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH (18/12/2020) và Công văn số 3434/BGDĐT-GDTrH (04/09/2020) của Bộ Giáo dục và Đào tạo về xây dựng kế hoạch bài dạy, đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và đẩy mạnh bài học điện tử phục vụ học sinh tự nghiên cứu qua internet.

Trong môn Sinh học lớp 10, chủ đề "Chu kì tế bào và phân bào" chứa đựng các nội dung kiến thức mang tính trừu tượng về cơ chế phân bào, đồng thời tích hợp các vấn đề thực tiễn (ung thư, sinh sản tế bào, ứng dụng công nghệ). Đây là mạch nội dung có ưu thế lớn để tổ chức các hoạt động học tập tích cực, giúp học sinh rèn luyện năng lực tự học.

• Mục tiêu nghiên cứu: Xây dựng các hoạt động học trong chủ đề "Chu kì tế bào và phân bào", môn Sinh học lớp 10 (CT GDPT 2018) nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh trung học phổ thông.
• Giả thuyết nghiên cứu: Nếu các hoạt động học trong chủ đề "Chu kì tế bào và phân bào" được thiết kế hợp lí, có cơ sở khoa học rõ ràng thì sẽ giúp học sinh rèn luyện và phát triển được các biểu hiện của năng lực tự học, đồng thời nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Sinh học của giáo viên.
• Đối tượng nghiên cứu: Các hoạt động học phát triển năng lực tự học trong chủ đề "Chu kì tế bào và phân bào", môn Sinh học lớp 10, CT GDPT 2018.
• Khách thể nghiên cứu: Học sinh lớp 10 tại hai trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Khảo sát trực tuyến giáo viên THPT tại một số tỉnh, thành phố; thực nghiệm sư phạm tại Trường Phổ thông Năng khiếu (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh) và Trường Trung học Thực hành (Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh).
  • Thời gian: Từ tháng 10/2021 đến tháng 04/2022.
  • Nội dung: Thiết kế và thực nghiệm chuỗi hoạt động học trong chủ đề "Chu kì tế bào và phân bào".
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Nghiên cứu tài liệu về cơ sở lí luận và thực tiễn của dạy học, kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực.
  2. Khảo sát và đánh giá thực trạng vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong chủ đề của giáo viên phổ thông.
  3. Nghiên cứu các yêu cầu cần đạt của chủ đề "Chu kì tế bào và phân bào", xác định đặc điểm nội dung dạy học và các thành phần năng lực tương ứng.
  4. Xây dựng kế hoạch và tiến trình các hoạt động dạy học chủ đề.
  5. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá đầu vào, đầu ra và công cụ đánh giá quá trình học tập của học sinh.
  6. Tiến hành thực nghiệm sư phạm tại 2 trường THPT.
  7. Xử lí, phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm.
  8. Viết báo cáo khóa luận tốt nghiệp.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên hệ thống cơ sở lý luận giáo dục học hiện đại và khung chương trình giáo dục quốc gia:

• Khái niệm năng lực và năng lực tự học: Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng để thực hiện thành công một hoạt động. Năng lực tự học (NLTH) gồm 4 thành tố cấu trúc: (1) Xác định mục tiêu học tập; (2) Lập kế hoạch học tập; (3) Thực hiện kế hoạch học tập; (4) Tự đánh giá và điều chỉnh việc học.
• Năng lực sinh học (NLSH): Gồm 3 thành phần đặc thù: Nhận thức sinh học; Tìm hiểu thế giới sống; Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học.
• Mô hình và phương pháp dạy học:
  • Mô hình Lớp học đảo ngược (Flipped Classroom): Chia tiến trình dạy học thành 3 pha: E-learning trước khi lên lớp (nghiên cứu tài liệu, xem video, làm bài tự kiểm tra), Học trên lớp (thảo luận, giải quyết nhiệm vụ nâng cao), và E-learning nâng cao (luyện tập, mở rộng).
  • Mô hình dạy học 7E: Gồm 7 bước mở rộng từ mô hình 5E của Eisenkraft: Gợi ra (Elicit), Gắn kết (Engage), Khám phá (Explore), Giải thích (Explain), Áp dụng cụ thể (Elaborate), Mở rộng (Extend), Đánh giá (Evaluate).
  • Phương pháp dạy học tích cực (PPDH): Dạy học hợp tác, dạy học khám phá, dạy học theo dự án, dạy học thực hành, dạy học trực quan.
  • Kĩ thuật dạy học tích cực (KTDH): Khăn trải bàn, Mảnh ghép, Hỏi chuyên gia, Công não (Brainstorming), Sơ đồ KWL.
• Phương pháp và công cụ kiểm tra đánh giá (KTDG): Phương pháp viết, hỏi - đáp, quan sát, đánh giá qua sản phẩm học tập; sử dụng công cụ bài tập - đáp án, bảng kiểm, thang đo và Rubric tiêu chí.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả triển khai gồm:

Phương pháp nghiên cứu	Mục đích và nội dung thực hiện	Quy mô / Nguồn dữ liệu
Nghiên cứu lí thuyết	Phân tích các nghị quyết, thông tư của Đảng, Quốc hội, Bộ GD&ĐT; tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước (William E., Burke, Meyer, Livingston, Phan Thị Hồng Vinh, Phan Thị Thanh Hội, Cao Xuân Phan, Lê Thanh Oai, Hồ Thị Loan, Đặng Thị Dạ Thủy).	Văn bản quy phạm pháp luật, CT GDPT 2018, giáo trình, tài liệu tập huấn Module 2, Module 3 và các bài báo khoa học.
Điều tra khảo sát	Thăm dò ý kiến giáo viên THPT về việc lựa chọn PPDH, KTDH phù hợp với từng yêu cầu cần đạt (YCCĐ) của chủ đề.	Mẫu khảo sát trực tuyến $N = 45$ giáo viên dạy môn Sinh học tại các trường THPT.
Thực nghiệm sư phạm	Dạy thực nghiệm 6 hoạt động học tập (3 hoạt động tự học tại nhà + 3 hoạt động trực tiếp/trực tuyến trên lớp trong 2 tiết) để kiểm chứng hiệu quả phát triển NLTH.	Học sinh lớp 10 tại Trường Phổ thông Năng khiếu - ĐHQG TP.HCM và Trường Trung học Thực hành - ĐH Sư phạm TP.HCM.
Xử lí số liệu thống kê	Tổng hợp số liệu thô, tính toán tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình ($\bar{X}$) và kiểm định sai khác giữa đầu vào và đầu ra qua hệ số ý nghĩa thống kê ($Sig$).	Phần mềm Microsoft Excel 2016 và biểu mẫu Google Forms.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm nền tảng về dạy học phát triển năng lực, phân tích cấu trúc của năng lực sinh học và năng lực tự học theo Chương trình môn Sinh học 2018. Tác giả phân loại 4 nhóm nội dung kiến thức sinh học cốt lõi (Cấu trúc - chức năng; Cơ chế sinh lí và quá trình sinh học; Học thuyết - quy luật sinh học; Kiến thức ứng dụng), đồng thời phân tích tính tương thích của mô hình Lớp học đảo ngược và mô hình 7E đối với việc rèn luyện các biểu hiện của NLTH.

Phần cơ sở thực tiễn trình bày kết quả khảo sát 45 giáo viên THPT về mức độ lựa chọn PPDH và KTDH đối với 9 yêu cầu cần đạt (mã hóa từ YCCĐ1 đến YCCĐ9) của chủ đề "Chu kì tế bào và phân bào":

• Đối với PPDH: Các YCCĐ thuộc thành phần nhận thức sinh học (YCCĐ1, 2, 4, 5, 6) được giáo viên ưu tiên lựa chọn dạy học hợp tác, dạy học khám phá và giải quyết vấn đề (ví dụ: YCCĐ1 có 26 GV chọn dạy học hợp tác, 24 GV chọn khám phá). YCCĐ3 (về ung thư và biện pháp phòng tránh) thuộc dạng kiến thức ứng dụng nên dạy học theo dự án chiếm ưu thế vượt trội (23/45 GV lựa chọn). YCCĐ7 và YCCĐ8 thuộc nội dung thực hành làm tiêu bản nhiễm sắc thể nên dạy học thực hành được lựa chọn nhiều nhất (22-23 GV). YCCĐ9 (vận dụng thực tiễn) được lựa chọn kết hợp giữa dạy học dự án (20 GV), giải quyết vấn đề (16 GV) và dạy học hợp tác (13 GV).
• Đối với KTDH: Ba kĩ thuật được giáo viên đánh giá phù hợp và lựa chọn nhiều nhất là Sơ đồ KWL, Kĩ thuật Khăn trải bàn và Kĩ thuật Mảnh ghép nhờ khả năng hỗ trợ tổ chức hoạt động nhóm và theo dõi quá trình tự nghiên cứu của học sinh.

Chương 2. Phát triển năng lực tự học chủ đề Chu kì tế bào và quá trình phân bào, Sinh học 10, Chương trình giáo dục phổ thông 2018

Chương 2 trình bày quy trình 4 bước thiết kế kế hoạch bài dạy (KHBD) bám sát năng lực tự học và tiến hành thiết kế chi tiết:

1. Xác định mục tiêu: Xác định các biểu hiện cụ thể của NLSH (Nhận thức sinh học SH.1, SH.2, SH.6; Tìm hiểu thế giới sống SH.4; Vận dụng kiến thức SH.1), NLTH (4 thành tố cấu trúc) và phẩm chất (trung thực, chăm chỉ, trách nhiệm).
2. Xác định nội dung dạy học: Phân định mạch kiến thức tương ứng với 9 YCCĐ (khái niệm chu kì tế bào, cơ chế nhân đôi và phân li NST trong nguyên phân, cơ chế phân chia tế bào bất thường dẫn đến ung thư, giảm phân và thụ tinh, thực hành làm tiêu bản).
3. Lựa chọn PPDH và KTDH tương thích: Kết hợp dạy học hợp tác, khám phá, trực quan, dự án với các KTDH công não, KWL, khăn trải bàn, mảnh ghép.
4. Lựa chọn phương pháp và công cụ KTDG: Xây dựng phương pháp viết, hỏi - đáp, quan sát đi kèm bài tập - đáp án, bảng kiểm và rubric.

Tác giả đã cụ thể hóa công cụ đo lường NLTH bằng bộ bài tập - câu hỏi tình huống trên nền tảng Google Forms gồm hai bài tập độc lập phục vụ đánh giá đầu vào và đánh giá đầu ra. Cấu trúc tiến trình dạy học thực nghiệm được xây dựng gồm 6 hoạt động:

• Giai đoạn tự học trước khi lên lớp (E-learning):
  • Hoạt động 1: Khởi động.
  • Hoạt động 2: Tìm hiểu chu kì tế bào.
  • Hoạt động 3: Tìm hiểu quá trình nguyên phân.
• Giai đoạn học tập trực tiếp/trực tuyến trên lớp (2 tiết):
  • Tiết 1 - Hoạt động 1: Xác định nhiệm vụ học tập.
  • Tiết 1 - Hoạt động 2: Phân tích mối liên hệ giữa các giai đoạn trong chu kì tế bào.
  • Tiết 2 - Hoạt động 3: Chứng minh nguyên phân là cơ sở của sự sinh sản tế bào.

Chương 3. Thực nghiệm sư phạm

Chương 3 triển khai dạy thực nghiệm các hoạt động đã thiết kế nhằm kiểm chứng mức độ phát triển NLTH của học sinh:

• Địa bàn và thời lượng: Tiến hành dạy thực nghiệm 2 tiết tại Trường Phổ thông Năng khiếu (ĐHQG TP.HCM) và 2 tiết tại Trường Trung học Thực hành (ĐH Sư phạm TP.HCM).
• Quy trình tiến hành:
  1. Giao bài kiểm tra đánh giá chẩn đoán đầu vào qua Google Forms để xác định mức độ ban đầu của 4 thành tố NLTH.
  2. Tổ chức chuỗi hoạt động tự học có hướng dẫn ở nhà kết hợp các hoạt động thảo luận, giải quyết vấn đề trên lớp.
  3. Cho học sinh thực hiện bài đánh giá đầu ra với các tiêu chí đồng bộ để thu thập dữ liệu so sánh.
  4. Nhập liệu, mã hóa thang đo và xử lí thống kê trên phần mềm Excel 2016.
• Phương pháp xử lí dữ liệu: Thống kê số lượng, tính tỷ lệ phần trăm theo các mức độ đạt được của từng tiêu chí NLTH, so sánh điểm trung bình giữa đầu vào và đầu ra, tính toán hệ số $Sig$ để xác nhận độ tin cậy và sự khác biệt có ý nghĩa thống kê của kết quả thực nghiệm.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận ghi nhận các kết quả nghiên cứu cụ thể:

• Kết quả khảo sát thực trạng: Tổng hợp ý kiến của 45 giáo viên THPT, làm rõ mối quan hệ giữa đặc điểm nội dung sinh học với xu hướng lựa chọn PPDH (dạy học hợp tác, khám phá, dự án) và KTDH (KWL, mảnh ghép, khăn trải bàn), tạo luận cứ thực tiễn vững chắc cho việc thiết kế giáo án.
• Sản phẩm thiết kế bài dạy: Hoàn thiện kế hoạch bài dạy chủ đề "Chu kì tế bào và phân bào" (Sinh học 10) theo mô hình Lớp học đảo ngược kết hợp mô hình 7E. Kế hoạch xác định rõ các nhiệm vụ tự học ở nhà và các hoạt động tương tác nâng cao trên lớp.
• Bộ công cụ đánh giá số hóa: Xây dựng thành công bộ công cụ đánh giá tiêu chí NLTH đầu vào và đầu ra trên Google Forms, tích hợp các tình huống quản lí thời gian biểu, thiết lập mục tiêu học tập, lựa chọn phương pháp ghi chép và tự đánh giá bản thân.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm: Dữ liệu định lượng tại Trường Phổ thông Năng khiếu và Trường Trung học Thực hành chứng minh sự chuyển biến tích cực ở các mức độ biểu hiện của NLTH: điểm trung bình đầu ra ở các thành tố (xác định mục tiêu, lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch, tự điều chỉnh) đều tăng so với đầu vào, với hệ số $Sig < 0{,}05$, khẳng định giả thuyết nghiên cứu có giá trị khoa học.
• Đóng góp so với các nghiên cứu trước:
  • Khắc phục hạn chế của các công trình trước đây tại Việt Nam: nghiên cứu của Phan Thị Thanh Hội (2016) chỉ dừng lại ở kĩ năng chung; nghiên cứu của Lê Thanh Oai (2017) dựa trên thang nhận thức Bloom và thiếu số liệu thực nghiệm; nghiên cứu của Hồ Thị Loan (2019) dừng lại ở đề xuất biện pháp lí luận; nghiên cứu của Đặng Thị Dạ Thủy (2020) chưa có bảng tiêu chí đánh giá hoàn chỉnh qua thực nghiệm.
  • Khóa luận đã xây dựng được bảng tiêu chí và bộ công cụ đánh giá bám sát đầy đủ cấu trúc 4 thành tố của năng lực tự học theo CT GDPT 2018, đồng thời kiểm chứng bằng thực nghiệm sư phạm thực tế với dữ liệu thống kê rõ ràng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi thực nghiệm mới chỉ tiến hành trên 6 hoạt động học tập (tập trung vào nội dung Chu kì tế bào và Quá trình nguyên phân) trong thời lượng 2 tiết dạy trên lớp, chưa thực nghiệm toàn bộ chuỗi hoạt động của cả chủ đề (nội dung Giảm phân và Thực hành làm tiêu bản).
  • Khách thể thực nghiệm giới hạn ở học sinh lớp 10 tại hai trường THPT chuyên/thực hành thuộc trường đại học trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh, chưa mở rộng sang các trường THPT đại trà hoặc các vùng miền khác.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục hoàn thiện và thực nghiệm các hoạt động dạy học cho toàn bộ các nội dung còn lại của chủ đề "Chu kì tế bào và phân bào" (quá trình giảm phân, thụ tinh, công nghệ tế bào, các bài thực hành NST).
  • Mở rộng phạm vi khảo sát và thực nghiệm sư phạm tại nhiều trường THPT với các đối tượng học sinh có học lực đa dạng để tăng tính đại diện và kiểm định độ bền vững của năng lực tự học được hình thành.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị ứng dụng và tham khảo đối với các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên ngành Sư phạm Sinh học và Sư phạm Khoa học tự nhiên: Là tài liệu tham khảo thực tế về quy trình thiết kế kế hoạch bài dạy định hướng phát triển năng lực, cách xác định mục tiêu bài học theo chuẩn CT GDPT 2018 và phương pháp xây dựng đề cương thực nghiệm sư phạm.
• Giáo viên môn Sinh học cấp THPT: Tham khảo trực tiếp ma trận lựa chọn PPDH, KTDH tương thích với từng yêu cầu cần đạt của chủ đề "Chu kì tế bào và phân bào", cũng như phương pháp ứng dụng mô hình Lớp học đảo ngược kết hợp Google Forms trong tổ chức tự học cho học sinh.
• Người nghiên cứu về phương pháp dạy học: Tham khảo khung cấu trúc 4 thành tố của năng lực tự học, hệ thống tiêu chí đánh giá mức độ biểu hiện và quy trình xử lí số liệu thực nghiệm bằng công cụ thống kê.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận chia cấu trúc năng lực tự học thành những thành tố nào?
Năng lực tự học trong khóa luận được cấu trúc thành 4 thành tố chính: (1) Xác định mục tiêu học tập; (2) Lập kế hoạch học tập; (3) Thực hiện kế hoạch học tập; (4) Tự đánh giá và điều chỉnh việc học.

2. Phương pháp dạy học nào được đa số giáo viên THPT lựa chọn cho nội dung bệnh ung thư (YCCĐ3)?
Đối với YCCĐ3 ("Giải thích sự phân chia tế bào không bình thường dẫn đến ung thư, trình bày thông tin bệnh ung thư ở Việt Nam và biện pháp phòng tránh"), phương pháp Dạy học theo dự án được lựa chọn nhiều nhất (23 trên tổng số 45 giáo viên khảo sát) do nội dung này thuộc nhóm kiến thức ứng dụng thực tiễn.

3. Tiến trình thực nghiệm sư phạm gồm những hoạt động nào và dạy trong bao nhiêu tiết?
Tiến trình thực nghiệm gồm 6 hoạt động: 3 hoạt động tự học trước giờ lên lớp qua E-learning (Khởi động, Tìm hiểu chu kì tế bào, Tìm hiểu quá trình nguyên phân) và 3 hoạt động học tập trên lớp được bố trí giảng dạy trong 2 tiết (Tiết 1: Hoạt động 1 - Xác định nhiệm vụ và Hoạt động 2 - Phân tích chu kì tế bào; Tiết 2: Hoạt động 3 - Chứng minh nguyên phân là cơ sở sinh sản tế bào).

4. Tác giả sử dụng công cụ và phần mềm nào để đánh giá và xử lí kết quả thực nghiệm?
Tác giả sử dụng phiếu hỏi và bài tập tình huống số hóa trên nền tảng Google Forms để đo lường các biểu hiện năng lực tự học đầu vào và đầu ra của học sinh, sau đó xử lí số liệu thống kê (tính tỷ lệ %, giá trị trung bình $\bar{X}$ và hệ số $Sig$) bằng phần mềm Microsoft Excel 2016.

5. Đề tài này khắc phục điểm hạn chế nào của các nghiên cứu về năng lực tự học trước đó?
Đề tài đã khắc phục tính thuần túy lí luận (như nghiên cứu của Hồ Thị Loan 2019) hoặc thiếu công cụ đánh giá chuẩn hóa và thiếu dữ liệu thực nghiệm (như nghiên cứu của Phan Thị Thanh Hội 2016, Lê Thanh Oai 2017, Đặng Thị Dạ Thủy 2020) bằng việc xây dựng bộ tiêu chí đo lường hoàn chỉnh bám sát CT GDPT 2018 và kiểm chứng hiệu quả qua thực nghiệm sư phạm có đối chứng đầu vào - đầu ra.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thành Đạt đã hoàn thành mục tiêu xây dựng quy trình và chuỗi hoạt động dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh trong chủ đề "Chu kì tế bào và phân bào", môn Sinh học 10 theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Thông qua khảo sát 45 giáo viên THPT và thực nghiệm sư phạm tại Trường Phổ thông Năng khiếu cùng Trường Trung học Thực hành (TP. Hồ Chí Minh), đề tài đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả của mô hình Lớp học đảo ngược kết hợp các kĩ thuật dạy học tích cực trong việc nâng cao các biểu hiện tự học của học sinh. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị sư phạm và ứng dụng thực tiễn cao cho sinh viên sư phạm, giáo viên và cán bộ nghiên cứu phương pháp dạy học Sinh học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CO SỞ LÍ LUẬN VA CƠ SỞ THỰC TIEN. Tông quan nghiên €ứu. Dạy học phát triển năng lực cho học sinh trên thé BUM ĐH 8 1.

Day học phát triển năng lực tự học cho học sinh ở Việt Nam. 9 lj2,/Gữ sớiHWHÑÏ:¿¡:2iissiieipnasitssiiosiooaiitigii811148118511041112111811868118195881834918435385388511853385 10 1. Chương trình môn Sinh học 2018 02. eee eeeeceeeeseeeeeeceeeeeeeeceeeeeeeeenees 10 12:2: MỤC tỀUonntttiiii2iii2:i0140135111313053161185618853886188560885856818838188188381883833835531888 II 1.1,NäREIÏIRE:-::::::::::z:i:2tti2tii202520112111311231115395315353133536535983523523359565235555E 11 1322 tien CRG ssc scccassecseceareassssnscesssevsecaeecanssereesunisesesssresssessescstrssnacannesiees 15 1;2,3.IN@ï;duig¡4V|GC cicicbibiiti2ti40431144101411A45102423461862104818338862101481ã54524 16 1.

Một số mô hình day học, phương pháp day học và kĩ thuật dạy học có ưu thế trong việc tạo điều kiện cho học sinh hình thành năng lực tự học. l6 BDA, KHHÁTHIỆNH:::-::::::::z::cics22:22222202121022220511143195323533550235832525852838828335850535855 16 1. Một số mô hình day học có ưu thể trong việc phát triển năng lực tự 1. Một số phương pháp day học tích cực.

Một số kĩ thuật dạy học tích cực. Định hướng vẻ phương pháp day học va kĩ thuật dạy học phù hợp để dạy cpp Hack fd NR sạc: so: cio260i627002100211012711201420913032120221)9211012101213821012333341856182 25 1. Phương pháp và công cụ kiểm tra đánh gia 2. cece eecceeeseeseeseeneeneens 27 1/2 0:1 IKBAI(HICH".

Một số phương pháp kiêm tra đánh giá. Một số công cụ kiểm tra đánh giá. Dinh hướng vẻ lựa chon phương pháp và công cụ kiêm tra đánh giá. - - -- - Ăc 1111210111111 cv HH1 SH HH TH HH cớ 30 I,3.3:IPRƯƠHE PB :iintainiisitiitisgiiiãitia1113101210138133811131588155818361188451831383188ã5563135818588 30 1.

Kết quả khảo sát.- 22-22 22 zt 4 tE2S4E2241722272E2722222e222ecrxerrree 31 1. Kết luận vẻ cơ sở thực GED .ccccccceccssesssessessssesvesvenvenventesvassermeavesvanvernened3 Chương 2. PHÁT TRIEN NANG LỰC TỰ HỌC CHỦ DE CHU KI TE BAO VÀ QUÁ TRINH PHAN BAO, SINH HỌC 10, CHUONG TRÌNH GIÁO DUC PHO THÔNG Đa gaannnnanniiiointiioniioiiitiiti91000218030148038380002001300200030 0308 34 2. Quy trình thiết kế kế hoạch bài day chủ dé “Chu kì tế bào và phân bao”.

Xác định mục tiêu của chủ đề. Xác định nội dung dạy học của chủ đề. Lựa chọn PPDH, KTDH tương thích với mục tiêu và nội dung của chủ đề nớ.ớaớớ ớ ớ ớớ ớ ớớố CC Ca CC CC ra 0 0 0000001 36 2. Lựa chọn phương pháp và công cụ kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm CURA STAN OD uc cncgesneitb14051000400131020012004600830163388118020813811601883836405038831803108230308880 37 2.

Lựa chọn phương pháp và công cụ kiểm tra, đánh giá mục tiêu là năng lực sinh học trong chủ đề. Lựa chọn phương pháp và công cụ kiểm tra, đánh giá mục tiêu là năng lực tự học trong chủ đề. Lựa chon phương pháp và công cụ kiểm tra, đánh giá mục tiêu là phẩm chất trong chủ Gc. Lựa chọn hình thức tổ chỨcC.

Kế hoạch bài dạy chủ đề “Chu kì tế bào va phân bảo”. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục tiêu thực nghiệm.- chu nh nu ng ra 63 3. Thời gian, đối tượng và địa điểm thực nghiệm.

Nội dung thực nghiệm.- uc ngưng 63 3. Các giai đoạn tiễn hành thực nghiệm. Các phương pháp thực nghiệm. Day học phát triển nang lực trong chủ đề.

Phương pháp xử lí số liệu. Xử lí và thông kê số liệu thô. Tạo biểu dé thống kê và tinh giá trị trung bình. Kiểm tra sự khác biệt giữa đầu vào va đầu ra.--55-: 67 SG: ect ra lifeinpHEE.1 Kết quả thực nghiệm ở trường Phé thông Nang khiếu - Dai học Quốc gia EM c6 s60 6002000100209/106209000000060100200300062009100050006) 68 3.2 Kết quả thực nghiệm ở Trung học Thực hành Đại học Sư phạm TP.

a 70 KET LUẬN VÀ KIEN NGHỊ.---- 2 22211 SH SỰ T271 1111 11 11 11g 1x ri75 TÀI LIEU THAM KHẢO.-- 52221 221 2112221122111211111121111 0112107220210 yee 76 PHUIUJG::::-:::::::-i::s:221:022112211211001101031104421311613563681341608355613685515356551533652353653852048053g550532 79 DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT NL Nang luc PC Pham chat CT GDPT Chương trình Giáo dục Phô thông NLTH _ Năng lực tự học BGD&DT Bộ Giáo dục và Đào tạo HS Học sinh GV Giáo viên SH Sinh học PPDH Phương pháp dạy học KTDH Kĩ thuật dạy họ KHBD Kê hoạch bài dạ YCCĐ Yêu cau can đạt NLSH Năng lực sinh học Kiêm tra, đánh giá phô Hồ Chi Minh vì DANH MỤC CÁC BANG Bang 1. Biểu hiện của các mang Nite SinhIHGG:::::::::::::::::::::222222222222222122112222520222526E2 13 Bang 1. Cau trúc và biểu hiện của năng lực tự NOC. Một số phẩm chất được hình thành qua môn Sinh hoe.

Bang tóm tắt đặc điểm của 7 bước trong mô hình dạy học TE.5, Các phương pháp day học va ki thuật dạy học phù hợp với thành phan Mang lực sinhIRQE:::::-:::::::-::::::i:c:22221222125371221212111631395316355533363355333552656853633583336553633 55335422 26 Bang 1. Các phương pháp day học va kĩ thuật day học phù hợp với loại nội dung Meg |. 1 00 000 TÔ 000 0 000000000 00000 0000000 0000 000000 TỰ 27 Bang 1. Phương pháp và công cụ kiểm tra, đánh giá phù hợp với các thành phan NTE | HỰC(ITHÌHÔD::¿ii:ciic2ii1210127022211211164110411120523112511461354155239ã25133513381888185433241ã:83134818831353 29 Bảng 1.

Phương pháp và công cụ kiểm tra, đánh giá. Phương pháp va công cụ kiêm tra, đánh giá. Mã hóa các YCCĐ trong phiếu hỏi trên Google Forms. Các thành phan năng lực sinh học ứng với yêu cầu cần dat trong chủ dé Chu ki té bao va 0 8.

Loại nội dung kiến thức trong chủ đề Chu ki tế bào va phân bào. Các phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học đáp ứng yêu cau cần dat trong chủ dé Chu kì tế bào và phân DAO occ cesses cesseesseesseesseesceeseeeseeneeeneeeneeeseeseenseennen DO Bang 2. Phuong pháp, công cụ kiêm tra, đánh giá của chủ dé Chu ki tế bào và phân DAO gi:tii1102712011193116051531555158535351593615154553835853358555535353535635555539850595858385238525535353 5555353585852 37 Bang 2. Bài tập đánh giá năng lực tự học.

Yêu cầu cần đạt ứng với năng lực sinh học của chủ đề chu kì tế bào và phân DO sscascrecsvassvncsseasussssvcsseaseresissatsesassasuestssavacatsrassvasiiesisesisrousesiseasstnassassssessestsssteatveesiied 46 Bang 2. Tiến trình day học các hoạt động trong chủ dé “Chu kì tế bao và phân bao” 45iö9431823596838558554355355853884138537858888825848380683525568335483533936ã384358518046185588855338g888585255885555:5s 47 vũ Bang 2. Một số hoạt động học tập trên lớp. Chi tiết thời gian, địa điểm và đối tượng thực nghiệm.

Các hoạt động thực nghiệm sư phạm. cu cshnheerdkeo 64 Bảng 3. Thống kê số lượng, phan trăm, giá trị trung bình và hệ số Sig trong các mức độ của các biểu hiện nắng lực tự học đầu vào và đầu ra ở trường Pho Thông Năng Khiéu Đại học Quốc gia TP. Thống kê số lượng, phan trăm, giá trị trung bình và hệ số Sig trong các mức độ của các biéu hiện năng lực tự học đầu vào và đầu ra ở trường Trung học thực hành Dail hoc! Sư phạm TP/HCNH.112-i52--ccee TI viii DANH MUC CAC HINH Hình 1.

Sự khác biệt giữa lop hoc truyền thông và lớp học đảo ngược. Sự phát triển các mức độ nhận thức của hai hình thức lớp học. Kĩ thuật khăn trải bàn. Sep OO NRW sac usnnensnnsini400021100001400021010000400031803003600831804802g086) 25 Hình 1.

Quy trình lựa chọn phương pháp và kĩ thuật dạy học. Kết quả khảo sát giáo viên về các phương pháp dạy học phù hop với yêu câu cân đạt của chủ dé “Chu ki tế bao và quá trình phân bảo'”. Kết quả khảo sát giáo viên về các kĩ thuật day học phù hợp với yêu cau cân đạt của chủ dé “Chu kì tế bảo va quá trinh phân bảo”. Tiêu chí đánh giá năng lực tự học của học sinh trong chủ đề.

Câu trả lời của HS từ Google Forms. cv seo 66 Hình 3. Quy đôi và thống kê câu trả lời thành các mức độ. Nhập liệu mức độ của từng HS.--Q ST SH eicc 67 Hình 3.

Biểu đồ biéu dién mức độ các biêu hiện của năng lực tự học ở đầu vào và đầu ra của học sinh ở trường Pho thông Năng khiếu. Biéu 46 biêu diễn mức độ các biêu hiện của năng lực tự học ở đầu vào và đầu ra ở trường Trung học Thiịe!Bằni::. Li do chon đề tài Ý nghĩa thực tiễn Sau hơn 30 năm đôi mới. Việt Nam đã vượt qua nhiều khó khan, đạt được các thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử.

Ngày 15/11/2006, việc trở thành thành viên của Tô chức thương mại thé giới (WTO) chứng minh rằng Việt Nam đã chính thức bước sang một giai đoạn phát triển mới - giai đoạn công nghiệp hoá nén kinh tế và xã hội. Diều này đồng nghĩa với việc quá trình toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế và xã hội của đất nước ta. Trong bồi cảnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, thị trường lao động và nghề nghiệp đã đặt ra những yêu cầu mới cho người lao động. Ngoài những năng lực (NL) chuyên môn, người lao động cần có những NL chung điền hình như: NL giải quyết van đề, NL giao tiếp hợp tác, hay NL tự chủ làm việc, tự học suốt đời.

Nếu hội nhập quốc tế đặt ra những yêu cầu mới về phẩm chat (PC) và NL với người lao động, thì giáo đục cần đào tạo những con người đáp ứng được những đòi hỏi mới đó. Chính vì vậy, những quan điểm về té chức dạy học theo xu thé chung của thé giới là phát triển PC và NL được hình thành ngày một nhieu. Ngày 04/11/2013, Ban Chấp hành Trung ương khoá XI ban hành Nghị quyết số 29 - NQ/TW về đôi mới toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Trong đó, nêu rõ quan điểm của đổi mới giáo dục lần này là: “Chuyên mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn điện năng lực và phẩm chất người học” (Nghị quyết số 29 — NQ/TW).

Ngày 28/11/2014, tiếp nối quan điểm chi đạo của Trung ương, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 88/2014/QH13 ve đổi mới chương trình, sách giáo khoa Giáo dục phô thông. Trong đỏ nhân mạnh việc tập trung phát triển năng lực tự học (NLTH) ở bậc phổ thông trong nội dung đổi mới: “Đối với mục tiêu giáo dục phô thông. tập trung hình thành phâm chất, năng lực công dân. Chú trọng giáo dục lí tưởng, năng lực và kĩ nang thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời" (Nghị quyết số 88/2014/QH13). tN Ngày 26/12/2018, thực hiện mục tiêu của Trung ương va Quốc hội là tập trung hình thành phâm chất và NL ở học sinh (HS). Bộ Giáo dục và Đào tạo (BGD&ĐT) đã kí Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ban hành Chương trình Giáo dục phô thông (CT GDPT), gồm 27 chương trình các môn học khác nhau và Chương trình tong thê. Trong đó, có làm rõ các biểu hiện cụ thể của các NL chung ở các cấp bậc học, trong đó có NL tự chủ và tự học (Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT).

Quốc hội đưa ra Luật Giáo dục 2019. số 43/2019/QH14, chính thức tiền hành thực hiện CT GDPT mới. Trong đó vẫn nhắc lại tam quan trọng của việc phát triên NLTH như nghị quyết 88: “Phuong pháp giáo dục phô thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh,. bồi dưỡng năng lực tự học, hứng thú học tap, kĩ nang hợp tác, kha nang tư duy độc lập; phát triển toàn điện phẩm chat và năng lực của người hoc.