Phát Triển Năng Lực Tự Học Cho Học Sinh Trung Học Phổ Thông Trong Dạy Học Phương Trình Vô Tỉ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued phát triển năng lực tự học cho học sinh trung học phổ thông trong dạy học chủ đề phương, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Lều Thị Phương
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Hữu Châu
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Toán
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Tự Học Cho Học Sinh Trung Học Phổ Thông Trong Dạy Học Chủ Đề Phương Trình Vô Tỉ
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Một số quan điểm về tự học
• 1.2. Đặc trưng của hoạt động tự học
• 1.3. Vai trò của tự học trong quá trình dạy học
• 1.4. Ý nghĩa của tự học
• 1.5. Những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động tự học
• 1.6. Năng lực tự học
• 1.7. Năng lực tự học toán của học sinh ở trung học phổ thông
• 1.8. Mối liên hệ giữa năng lực tự học và các năng lực khác
• 1.9. Dạy học tự học
• 1.10. Vai trò của dạy học tự học
• 1.11. Mối liên hệ giữa phát triển năng lực tự học của học sinh và dạy học các bài toán thuộc chủ đề Phương trình vô tỉ
• 1.12. Thực trạng dạy học tự học, dạy học các bài toán thuộc chủ đề Phương trình vô tỉ ở trường THPT Giao Thủy, tỉnh Nam Định
• 1.13. Thực trạng dạy học tự học
• 1.14. Thực trạng dạy học chủ đề Phương trình vô tỉ
• 1.15. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ PHƯƠNG TRÌNH VÔ TỈ
• 2.1. Các căn cứ để xây dựng biện pháp
• 2.1.1. Căn cứ vào cơ sở lý luận
• 2.1.2. Căn cứ vào mục tiêu của chương trình
• 2.1.3. Căn cứ vào điều kiện thực tiễn
• 2.2. Một số biện pháp phát triển năng lực tự học cho học sinh trung học phổ thông qua dạy học chủ đề Phương trình vô tỉ
• 2.2.1. Biện pháp 1: Gợi động cơ, hứng thú kích thích nhu cầu tự học của học sinh
• 2.2.2. Biện pháp 2: Rèn luyện cho học sinh một số kỹ năng tự học
• 2.2.3. Biện pháp 3: Hướng dẫn học sinh đánh giá kết quả học tập
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Đối tượng, mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Đối tượng thực nghiệm
• 3.1.2. Mục đích thực nghiệm
• 3.1.3. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.2. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm
• 3.2.2. Giáo án thực nghiệm
• 3.2.3. Để kiểm tra, đánh giá học sinh
• 3.3. Triển khai thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kết quả bài kiểm tra, đánh giá học sinh
• 3.6. Phân tích số liệu và kết luận sư phạm
• 3.7. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Tự Học Cho Học Sinh Trung Học

Phát triển năng lực tự học cho học sinh trung học là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực tự học không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn hình thành thói quen học tập suốt đời. Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc khuyến khích học sinh tự học thông qua các phương pháp dạy học mới, đặc biệt là trong việc dạy học phương trình vô tỉ, là rất cần thiết.

1.1. Định Nghĩa Năng Lực Tự Học Trong Giáo Dục

Năng lực tự học được hiểu là khả năng tự giác, tích cực trong việc chiếm lĩnh tri thức. Theo các nghiên cứu, năng lực này bao gồm nhiều yếu tố như động cơ học tập, phương pháp học tập và khả năng tự đánh giá kết quả học tập.

1.2. Vai Trò Của Năng Lực Tự Học Đối Với Học Sinh

Năng lực tự học giúp học sinh phát triển tư duy độc lập, khả năng giải quyết vấn đề và sáng tạo. Điều này không chỉ nâng cao kết quả học tập mà còn chuẩn bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống và công việc sau này.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Tự Học

Mặc dù việc phát triển năng lực tự học cho học sinh trung học là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Những thách thức này có thể đến từ cả phía học sinh lẫn hệ thống giáo dục.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Khuyến Khích Học Sinh Tự Học

Nhiều học sinh vẫn phụ thuộc vào giáo viên và chưa có thói quen tự học. Điều này dẫn đến việc họ không phát huy được hết tiềm năng của bản thân trong quá trình học tập.

2.2. Hạn Chế Trong Phương Pháp Dạy Học Hiện Tại

Phương pháp dạy học truyền thống vẫn còn phổ biến, khiến học sinh không được khuyến khích phát triển tư duy độc lập. Việc này cần được thay đổi để phù hợp với yêu cầu của giáo dục hiện đại.

III. Phương Pháp Dạy Học Phát Triển Năng Lực Tự Học

Để phát triển năng lực tự học cho học sinh, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích họ tự tìm tòi, khám phá.

3.1. Gợi Động Cơ Học Tập Cho Học Sinh

Giáo viên cần tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động học tập. Việc này giúp học sinh cảm thấy hứng thú và có động lực hơn trong việc tự học.

3.2. Rèn Luyện Kỹ Năng Tự Học Cho Học Sinh

Cần hướng dẫn học sinh các kỹ năng tự học như lập kế hoạch học tập, tìm kiếm tài liệu và tự đánh giá kết quả học tập. Những kỹ năng này sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong việc học tập.

3.3. Sử Dụng Công Nghệ Trong Dạy Học

Việc áp dụng công nghệ thông tin trong dạy học sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho học sinh tự học. Các công cụ học tập trực tuyến, video hướng dẫn và tài liệu điện tử sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Năng Lực Tự Học Trong Dạy Học Phương Trình Vô Tỉ

Chủ đề phương trình vô tỉ là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình toán học trung học. Việc phát triển năng lực tự học trong chủ đề này sẽ giúp học sinh nắm vững kiến thức và áp dụng vào thực tiễn.

4.1. Thực Trạng Dạy Học Phương Trình Vô Tỉ

Hiện nay, việc dạy học phương trình vô tỉ vẫn còn nhiều hạn chế. Giáo viên thường chỉ tập trung vào lý thuyết mà chưa chú trọng đến việc khuyến khích học sinh tự học và khám phá.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Năng Lực Tự Học

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh có năng lực tự học tốt sẽ có kết quả học tập cao hơn. Việc áp dụng các biện pháp phát triển năng lực tự học trong dạy học phương trình vô tỉ đã mang lại những kết quả tích cực.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Tự Học Trong Giáo Dục

Phát triển năng lực tự học cho học sinh trung học là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới, đặc biệt là trong dạy học phương trình vô tỉ, sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

5.1. Tương Lai Của Năng Lực Tự Học Trong Giáo Dục

Trong tương lai, việc phát triển năng lực tự học sẽ trở thành một yêu cầu thiết yếu trong giáo dục. Các trường học cần chú trọng hơn đến việc khuyến khích học sinh tự học và phát triển tư duy độc lập.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên Và Nhà Quản Lý

Giáo viên cần được đào tạo về các phương pháp dạy học hiện đại, đồng thời nhà quản lý giáo dục cần tạo điều kiện thuận lợi để phát triển năng lực tự học cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện đại, phát triển năng lực tự học cho học sinh là nhiệm vụ chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Luật Giáo dục năm 2005 tại Điều 5, Khoản 2 đã khẳng định phương pháp giáo dục phải bồi dưỡng cho học sinh năng lực tự học, khả năng thực hành và ý chí vươn lên. Đồng thời, Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển khả năng sáng tạo, tự học và học tập suốt đời cho thế hệ trẻ. Giáo dục phổ thông xác định năng lực tự học là một trong tám năng lực cốt lõi cần hình thành cho học sinh trong chương trình đổi mới.

Chủ đề phương trình vô tỉ trong chương trình Đại số và Giải tích bậc trung học phổ thông là mảng kiến thức nâng cao, giàu tính phân loại và xuất hiện thường xuyên trong các kỳ thi học sinh giỏi cũng như thi tuyển sinh đại học quốc gia. Tuy nhiên, nội dung này thường tạo áp lực tâm lý lớn đối với người học do yêu cầu kết hợp đa dạng các kỹ năng đại số phức tạp. Nghiên cứu của tác giả Lều Thị Phương, thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư Nguyễn Hữu Châu tại Trường Đại học Giáo dục thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2016, tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa tính trừu tượng của chủ đề phương trình vô tỉ với thói quen học tập thụ động của học sinh.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm từ tháng 1 năm 2016 đến tháng 10 năm 2016 trên học sinh khối 12 tại Trường Trung học phổ thông Giao Thủy, tỉnh Nam Định. Mục tiêu trọng tâm là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng dạy học và đề xuất ba nhóm biện pháp sư phạm cụ thể nhằm tối ưu hóa năng lực tự học môn Toán, nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức và tư duy độc lập của học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết hoạt động tâm lý học nhận thức và lý luận dạy học hiện đại. Hoạt động tự học được định nghĩa là quá trình người học tự giác, tích cực, độc lập chiếm lĩnh tri thức và rèn luyện kỹ năng dưới sự định hướng sư phạm. Theo quan điểm giáo dục hiện đại, thời gian học tập trực tiếp với giáo viên chỉ chiếm khoảng 25% quỹ thời gian của một đời người, 75% thời lượng còn lại dành cho hoạt động tự học và lao động sáng tạo.

Cấu trúc năng lực tự học môn Toán được luận văn mô hình hóa dựa trên học thuyết của nhà tâm lý học Vadim Andreevich Krutetskii và các chuyên gia giáo dục Việt Nam, bao gồm bốn thành tố then chốt:

• Năng lực thu thập thông tin qua việc đọc hiểu tài liệu, sách giáo khoa và phân tích dữ liệu bài toán.
• Năng lực xử lý thông tin thông qua thao tác tư duy logic, phân tích, tổng hợp và mô hình hóa toán học.
• Năng lực lưu trữ thông tin phản ánh trí nhớ toán học về phương pháp và cấu trúc thuật toán.
• Năng lực sử dụng thông tin và tự kiểm tra, đánh giá để điều chỉnh sai lầm trong giải quyết vấn đề.

Quá trình tự học được phân chia thành hai cấp độ chính: cấp độ tự học có hướng dẫn của giáo viên và cấp độ tự học hoàn toàn độc lập. Nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào cấp độ tự học có hướng dẫn, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và trình độ nhận thức của học sinh phổ thông.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả vận dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng để đảm bảo độ tin cậy khoa học cao:

• Phương pháp lý luận: Phân tích, tổng hợp các văn bản pháp quy giáo dục, sách giáo khoa Đại số 10 nâng cao và các tài liệu chuyên ngành về phương trình chứa căn thức.
• Phương pháp điều tra thực tiễn: Khảo sát bằng phiếu hỏi cấu trúc chuẩn đối với mẫu chọn ngẫu nhiên gồm 20 giáo viên dạy Toán và 80 học sinh khối 12 tại Trường Trung học phổ thông Giao Thủy, tỉnh Nam Định trong năm học 2015-2016.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thiết kế giáo án thực nghiệm theo định hướng tự học trên hai lớp thực nghiệm là 12B7 và 12B8 với quy mô 85 học sinh, đối chứng song song với hai lớp 12B9 và 12B10 gồm 84 học sinh có sự tương đồng tuyệt đối về trình độ đầu vào.
• Phương pháp xử lý thống kê: Sử dụng phần mềm thống kê để tính toán tần số, tỷ lệ phần trăm, điểm trung bình và phương sai nhằm kiểm định tính hiệu quả của các giải pháp đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu đã bộc lộ những rào cản lớn trong hoạt động dạy và học tự học tại nhà trường phổ thông:

• Về phía giáo viên: Có 47,5% số lượt giáo viên thường xuyên sử dụng các biện pháp bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh, tuy nhiên vẫn còn 22,5% giáo viên ít quan tâm đến vấn đề này. Đặc biệt, có 60,0% thầy cô phản ánh gặp khó khăn trong việc kiểm soát tiến trình tự học của học trò và 50,0% gặp trở ngại khi hướng dẫn học sinh phương pháp tự giải quyết vấn đề.
• Về phía học sinh: Có đến 77,5% học sinh đôi khi hoặc rất ít khi chủ động đọc trước bài mới trong sách giáo khoa trước giờ lên lớp. Tỷ lệ học sinh tự học hoàn toàn theo tài liệu tham khảo chỉ đạt khoảng 31,25%. Khó khăn lớn nhất của người học là thiếu công cụ tự kiểm tra đánh giá, chiếm tỷ lệ 70,0%, và thiếu kỹ năng lập kế hoạch học tập khoa học chiếm 42,5%.

Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm sư phạm tại bốn lớp học khối 12 cho thấy sự phân hóa rõ rệt:

• Ở nhóm lớp thực nghiệm 12B7 và 12B8, tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi từ 8,0 đến 10 điểm đạt 38,82%, tỷ lệ khá đạt 44,71%, trong khi tỷ lệ học sinh yếu kém dưới 5 điểm giảm mạnh xuống chỉ còn 2,35%.
• Ở nhóm lớp đối chứng 12B9 và 12B10, tỷ lệ điểm giỏi chỉ đạt 19,05%, điểm khá đạt 36,90%, và tỷ lệ điểm trung bình, yếu kém còn ở mức cao với 11,90%.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về kết quả học tập ở nhóm thực nghiệm chứng minh rằng các biện pháp rèn luyện năng lực tự học đã tác động tích cực đến nhận thức và kỹ năng giải toán của học sinh. Dữ liệu thực nghiệm khi được biểu diễn trực quan qua biểu đồ hình cột so sánh phân phối tần số điểm số cho thấy đường phân phối của nhóm thực nghiệm lệch hẳn về phía thang điểm 8, 9 và 10. Bảng đối chiếu tỷ lệ phần trăm các mức độ bài kiểm tra đã minh chứng cho sự tăng trưởng vượt bậc của nhóm thực nghiệm ở các câu hỏi đòi hỏi tư duy phân loại và phát hiện bản chất bài toán.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự thay đổi tích cực này là học sinh đã nắm vững thuật toán tự học thông qua các chuyên đề phương trình vô tỉ:

• Học sinh biết cách phân tích bản chất phương trình thay vì áp dụng máy móc các công thức nâng lên lũy thừa.
• Người học sử dụng thành thạo máy tính cầm tay để nhẩm nghiệm nguyên, nghiệm hữu tỉ hoặc nghiệm vô tỉ liên hợp, từ đó tự tìm ra nhân tử chung dạng bậc nhất hoặc bậc hai.
• Học sinh hình thành thói quen đối chiếu điều kiện xác định, phát hiện và loại bỏ chính xác các nghiệm ngoại lai sinh ra từ phép biến đổi hệ quả.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực nghiệm, luận văn đề xuất ba hệ thống giải pháp sư phạm đồng bộ nhằm tối ưu hóa năng lực tự học cho học sinh:

Thứ nhất, khơi gợi động cơ và kích thích hứng thú tự học thông qua đổi mới nội dung giảng dạy. Giáo viên cần thiết kế chuỗi bài tập từ dễ đến khó, giúp học sinh nhận thức rõ lợi ích của việc giải phương trình bằng phương pháp đặt ẩn phụ hoặc nhân liên hợp. Ứng dụng kỹ thuật nhẩm nghiệm bằng máy tính cầm tay để học sinh tự tin tìm ra nhân tử chung trong khoảng thời gian từ 2 đến 3 phút mỗi bài.

Thứ hai, trang bị quy trình và kỹ năng tự học có cấu trúc cho học sinh:

• Rèn luyện kỹ năng đọc hiểu sách giáo khoa và tài liệu tham khảo theo chu trình ba bước: chuẩn bị trước giờ học, ghi chép có hệ thống trên lớp và tổng kết sơ đồ hóa sau bài học.
• Hướng dẫn học sinh kỹ thuật giải một bài toán bằng nhiều cách khác nhau, giúp phát triển tư duy linh hoạt và so sánh hiệu quả giữa các phương pháp biến đổi đại số, hàm số và lượng giác hóa.
• Phân loại chi tiết bốn dạng toán nhân liên hợp cơ bản: phương trình có nghiệm hữu tỉ duy nhất, phương trình có hai nghiệm hữu tỉ, phương trình có nghiệm vô tỉ liên hợp và phương trình có nghiệm phức tạp.

Thứ ba, thiết lập công cụ kiểm tra và tự đánh giá kết quả học tập. Ban giám hiệu và tổ chuyên môn cần xây dựng các bảng tiêu chí tự đánh giá năng lực tự học, định kỳ kiểm tra tiến độ mỗi tháng một lần. Khuyến khích giáo viên giảm ít nhất 30% thời lượng thuyết trình thuần túy trên lớp để tăng cường tổ chức hoạt động thảo luận nhóm và tự nghiên cứu độc lập.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang giá trị thực tiễn sâu sắc, là tài liệu tham khảo giá trị cho nhiều nhóm đối tượng trong hệ thống giáo dục:

• Giáo viên Toán trung học phổ thông: Cung cấp hệ thống bài tập phương trình vô tỉ phong phú có phân loại chi tiết cùng các kịch bản sư phạm định hướng phát triển năng lực, giúp đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng chuẩn hóa của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Toán: Là nguồn tài liệu học thuật mẫu mực về phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục, thiết kế thực nghiệm sư phạm và kỹ thuật thống kê xử lý số liệu điều tra.
• Học sinh khối 10, 11 và 12: Đóng vai trò là cẩm nang tự học phương trình vô tỉ với các chỉ dẫn chi tiết về kỹ thuật bấm máy tính cầm tay, thủ thuật nhân liên hợp và phân tích bản chất bài toán đại số phức tạp.
• Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phát triển chương trình: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng về thực trạng tự học của học sinh, làm căn cứ điều chỉnh kế hoạch đào tạo và biên soạn tài liệu giảng dạy bổ trợ.

Câu hỏi thường gặp

Năng lực tự học có vai trò quyết định như thế nào đối với thành tích môn Toán? Năng lực tự học là nhân tố cốt lõi giúp chuyển hóa kiến thức từ bài giảng của thầy cô thành vốn hiểu biết bền vững của cá nhân. Kết quả thực nghiệm cho thấy học sinh có năng lực tự học tốt đạt tỷ lệ điểm khá giỏi lên đến 83,53%, cao hơn 27,58% so với nhóm học tập theo phương pháp truyền thống thụ động.

Làm thế nào để học sinh khắc phục sai lầm khi giải phương trình vô tỉ? Học sinh cần nắm chắc bản chất của phép biến đổi tương đương và phép biến đổi hệ quả. Khi nâng lên lũy thừa chẵn, phải luôn đặt điều kiện có nghĩa hoặc thực hiện phép thử lại bắt buộc ở bước cuối cùng để loại bỏ hoàn toàn các nghiệm ngoại lai phát sinh trong quá trình biến đổi.

Máy tính cầm tay hỗ trợ hoạt động tự học phương trình vô tỉ ra sao? Máy tính cầm tay là công cụ hỗ trợ người học tự kiểm tra giả thuyết thông qua việc dò nghiệm phương trình, tính tổng và tích các nghiệm xấp xỉ. Nhờ đó, học sinh có thể chủ động xác định biểu thức liên hợp cần thêm bớt một cách chính xác mà không phụ thuộc vào lời giải mẫu.

Tại sao giáo viên cần giảm thời lượng thuyết trình trong giờ học Toán? Việc giảm thuyết trình tạo không gian sư phạm để học sinh chủ động động não, thảo luận nhóm và tự hoàn thiện bài tập. Nghiên cứu thực tế chỉ ra rằng phương pháp dạy học tương tác kết hợp hướng dẫn tự học giúp tăng khả năng ghi nhớ kiến thức của học sinh từ 20% lên trên 75%.

Quy trình tự học môn Toán tại nhà nên kéo dài bao lâu mỗi ngày? Thời lượng tự học toán lý tưởng tại nhà cho học sinh trung học phổ thông dao động từ 60 đến 90 phút mỗi ngày. Quá trình này cần được chia thành ba giai đoạn rõ ràng: 20 phút ôn lại lý thuyết, 50 phút tự giải bài tập phân dạng và 15 phút tự kiểm tra, tổng kết lỗi sai.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa toàn diện cơ sở lý luận về năng lực tự học và xác lập mối liên hệ biện chứng giữa phát triển năng lực tự học với chủ đề phương trình vô tỉ trong chương trình trung học phổ thông.
• Báo cáo khảo sát thực trạng cung cấp bức tranh chân thực về những hạn chế của học sinh, chỉ ra rằng 70,0% học sinh thiếu công cụ tự đánh giá và 77,5% ít chuẩn bị bài mới.
• Ba nhóm giải pháp sư phạm được xây dựng mang tính khả thi cao, gắn liền với việc ứng dụng công nghệ và kỹ thuật đại số hiện đại.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm trong chu kỳ 10 tháng năm 2016 đã khẳng định tính hiệu quả vượt trội, nâng tỷ lệ học sinh giỏi của nhóm can thiệp lên 38,82%.
• Mô hình phát triển năng lực tự học này hoàn toàn có thể nhân rộng sang các chủ đề Toán học khác như hệ phương trình, bất đẳng thức và hình học giải tích.

Các thầy cô giáo và các em học sinh hãy áp dụng ngay quy trình tự học có hướng dẫn và các kỹ thuật đại số tối ưu trong luận văn để nâng cao chất lượng dạy và học môn Toán một cách bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn dự kiến đƣợc trình bày theo ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2: Xây dựng và đề xuất một số biện pháp phát triển năng lực tự học cho học sinh trung học phổ thông qua dạy học chủ đề Phƣơng trình vô tỉ Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số quan điểm về tự học Tự học là một vấn đề có tính truyền thống và tính phổ biến không chỉ ở nƣớc ta mà còn ở nhiều nƣớc khác trên thế giới. Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gƣơng sáng về tự học, Ngƣời đã từng khuyên phải biết tự động học tập, tìm đủ mọi cách mà học.

Theo Ngƣời “về cách học phải lấy tự học làm cốt”. Trên thế giới và Việt Nam có nhiều quan niệm về tự học: 1. Quan niệm về tự học trên thế giới Theo quan điểm của nhà tâm lý học N.ARubakin thì: Tự tìm lấy kiến thức–có nghĩa là tự học. Tự học là quá trình lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm xã hội, lịch sử trong thực tiễn hoạt động cá nhân bằng cách thiết lập các mối quan hệ cải tiến kinh nghiệm ban đầu, đối chiếu với các mô hình phản ánh hoàn cảnh thực tại, biến tri thức của loài ngƣời thành vốn tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng, kỹ xảo của chủ thể [14, tr.

Cuốn “Phƣơng pháp dạy và học hiệu quả” của tác giả Cark Rogers – một nhà giáo dục học, nhà tâm lý học ngƣời Mỹ đã giải đáp cho học sinh câu hỏi “học cái gì và học nhƣ thế nào”? Câu hỏi “dạy cái gì và dạy nhƣ thế nào” cũng đƣơ ̣c giải đáp [13, tr. Năm 2008, Adam Khoo chứng minh đƣơ ̣c khả năng trí tuệ tìềm ẩn và sự thông minh sáng tạo của con ngƣời vƣơ ̣t xa hơn những gì chúng ta nghĩ và thƣờng đƣơ ̣c nghe tới [6, tr. Quan điểm về tự học ở Việt Nam Theo cố GS. Nguyễn Văn Đạo (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã có một vài suy nghĩ chung về vấn đề tự học: “Tự học là công việc suốt cả cuộc đời mỗi ngƣời.

Số thời gian dành cho việc học với sự giúp đỡ của ngƣời thầy là rất ít, chỉ chiếm khoảng 1/4 của một đời ngƣời. Thời gian còn lại chủ yếu là dành cho việc tự học, cho lao động sáng tạo. Ngay cả trong giai đoạn đi học, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] việc tự học luôn luôn có vai trò đặc biệt quan trọng. Những ngƣời biết tự học, năng động, sáng tạo trong quá trình đi học là những ngƣời có triển vọng và tiến xa trong cuộc đời này”.

TS Nguyễn Cảnh Toàn cho rằng: “Tự học – là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp.) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (nhƣ tính trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý muốn thi đỗ, biến khó khăn thành thuận lợi.) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình”. Cố thủ tƣớng Phạm Văn Đồng , một trong những học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã tiếp nhận, thể hiện và làm phong phú tƣ tƣởng, sự nghiệp giáo dục của Ngƣời trong lí luận và thực tiễn. Ông chỉ rõ: “phƣơng pháp giáo dục không phải chỉ là những kinh nghiệm, thủ thuật trong truyền thụ và tiếp thu kiến thức mà còn là con đƣờng để học sinh có thể tự học, tự nghiên cứu chứ không phải là bắt buộc trí nhớ làm việc một cách máy móc, chỉ biết ghi rồi nói lại” [18]. Theo từ điển Giáo dục học-NXB từ điển Bách khoa 2001: “Tự học là quá trình tự mình hoạt động lĩnh hội tri thức khoa học và rèn luyện kĩ năng thực hành…” [10, tr 67].

Từ những quan điểm về tự học nêu trên, chúng tôi đi đến định nghĩa về tự học nhƣ sau: Tự học là quá trình cá nhân học sinh tự giác, tích cực, độc lập tự chiếm lĩnh tri thức ở một lĩnh vực nào đó trong cuộc sống bằng hành động của chính mình nhằm đạt được mục đích nhất định. Nhƣ vậy, tự học là một bộ phận của học hay nói cách khác học hàm chứa tự học. Và tự học không có nghĩa chỉ là việc học ngoài giờ lên lớp, mà tự học ở đây còn là hoạt động học diễn ra trên lớp dƣới sự hƣớng dẫn, tổ chức, chỉ đạo của ngƣời thầy, ngƣời học phải động não, tìm tòi, phát hiện, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phân tích, khái quát để chiếm lĩnh tri thức khoa học bằng chính tƣ duy của mình. Bởi vậy, học cần phải đƣợc diễn ra trong mối quan hệ thống nhất biện chứng với hoạt động dạy của thầy.

Mối quan hệ này có thể diễn ra một cách trực tiếp hoặc gián tiếp tùy vào mức độ tự lực và trình độ của ngƣời học. Điều này cũng có nghĩa là kết quả tự học của ngƣời học không chỉ phụ thuộc vào trình độ, năng lực của ngƣời học, mà còn phụ thuộc vào khả năng, kinh nghiệm tổ chức, hƣớng dẫn việc học của ngƣời thầy. Nó cũng đƣơ ̣c hình thành bởi những thao tác, cử chỉ, ngôn ngữ, hành động của học sinh trong hệ thống tƣơng tác của hoạt động dạy học. Tự học phản ánh rõ nhất nhu cầu bức xúc về học tập của học sinh, phản ánh tính tự giác và nỗ lực của học sinh, phản ánh năng lực tổ chức và điều khiển của học sinh nhằ m đạt đƣơ ̣c kết quả nhất định trong hoàn cảnh nhất định với những nội dung học tập nhất định.

Tự học là con đƣờng tạo ra tri thức bền vững cho mỗi con ngƣời trong quá trình học hỏi thƣờng xuyên của cả cuộc đời. Nhƣ vậy muốn nâng cao chất lƣợng học tập của học sinh chúng ta cần phải quan tâm đúng mức đến việc bồi dƣỡng kiến thức, nâng cao trình độ nghiệp vụ của ngƣời giáo viên đồng thời phải đặc biệt chú ý đến vị trí trung tâm của học sinh sinh trong hoạt động tập thể để làm sao khai thác triệt để những tiềm năng vốn có trong ngƣời học, phát huy tính tự giác, tích cực sáng tạo, chủ động trong quá trình lĩnh hội tri thức nhằm đào tạo nhân tài cho đất nƣớc, đáp ứng nhu cầu Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Đặc trưng của hoạt động tự học Tự học là quá trình tự điều khiển, tự chiếm lĩnh tri thức (quá trình thu nhận, chế biến, xử lý, bảo quản và truyền đạt thông tin làm gia tăng sự hiểu biết của cá nhân) để học kỹ, nhớ lâu, hiểu sâu, vận dụng tốt. Hoạt động tự học xét về mặt cấu trúc bao gồm: - Động cơ: Là nhu cầu hứng thú thu hút học sinh vào quá trình học tập tích cực và duy trì tính tích cực đó trong quá trình học tập, làm cho học sinh thấy đƣợc ý nghĩa của việc học tập.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Định hƣớng: Là mục đích của học sinh để xác định và ý thức đƣợc hoạt động nhận thức của mình, nó trả lời câu hỏi: Học để làm gì? - Nội dung, phƣơng pháp: Là hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo chủ đạo cần chiếm lĩnh và các cách thức chiếm lĩnh chúng, nó trả lời cho câu hỏi: Học cái gì? Học nhƣ thế nào? - Năng lực học tập: Là những khả năng tập trung chú ý, năng lực trí tuệ và năng lực thực hành vốn có để phát huy trong quá trình tự học. - Năng lực tự kiểm tra, tự đánh giá: Là khả năng tự đánh giá kết quả tự học của mình, làm cơ sở cho những hoạt động tiếp theo. Vai trò của tự học trong quá trình dạy học Trong quá trình dạy học nói chung, dạy học ở bậc THPT nói riêng, giáo viên luôn giữ một vai trò quan trọng đặc biệt không thể thiếu đƣợc đó là sự tổ chức, điều khiển, hƣớng dẫn, chỉ đạo hoạt động học tập của học sinh. Nhƣng thực tế cho thấy rằng, dù giáo viên có kiến thức uyên thâm đến đâu, phƣơng pháp giảng dạy hay đến mấy nhƣng học sinh không chịu đầu tƣ thời gian, không có sự lao động của cá nhân, không có niềm khao khát với tri thức, không có sự say mê học tập, không có kế hoạch và phƣơng pháp học tập hợp lý, không tự giác tích cực trong học tập.

thì việc học tập không đạt kết quả cao đƣợc. Vì vậy, có thể khẳng định vai trò của hoạt động tự học luôn giữ một vị trí rất quan trọng trong quá trình học tập của học sinh. Tự học là yếu tố quyết định chất lƣợng và hiệu quả của hoạt động học tập. Các mức độ của tự học Tác giả Nguyễn Cảnh Toàn [16] nêu lên đặc điểm của ngƣời tự học đó là tự mình động não suy nghĩ, say mê, kiên trì, không ngại khó ngại khổ để chiếm lĩnh một lĩnh vực khoa học nào đó.

Tác giả cũng chia tự học thành hai mức đó là tự học có hƣớng dẫn và tự học hoàn toàn rồi đƣa ra các dấu hiệu để phân biệt hai mức này cụ thể là: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Mức 1: Tự học có hƣớng dẫn (self learning with guidance) nghĩa là có quan hệ trao đổi thông tin giữa thầy và trò dƣới dạng phản ánh, giải đáp thắc mắc, làm bài, chấm bài nhƣng trò phải chủ động. Mức 2: Tự học hoàn toàn (self learning) có nghĩa là không có sự trợ giúp của ngƣời thầy, ngƣời học tự vƣợt khó khăn trong học tập bằng cách động não, tự mình làm thử, tự mình quan sát, cũng có thể gặp ngƣời khác để trao đổi. Trong khuôn khổ luận văn này, chúng tôi chủ yếu xin đề cập đến mức độ tự học thứ nhất và chỉ kết hợp với một phần của mức độ tự học thứ hai vì chúng tôi nhận thấy tự học của học sinh trung học phổ thông là một hoạt động ở trình độ thấp với những hình thức đơn giản, không giống với quá trình nhận thức của các nhà khoa học. Thực chất việc tự học của học sinh trung học phổ thông chủ yếu là nghiên cứu những bài học cụ thể trong sách giáo khoa, những tƣ liệu có liên quan để đối chiếu, so sánh, mở rộng.