Luận Văn Thạc Sĩ: Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Cho Học Sinh Qua Dạy Học Đạo Hàm

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued phát triển năng lực hợp tác cho học sinh qua dạy học chủ đề ứng dụng của đạo hàm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Linh
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Hữu Châu
• Trường học: Trường đại học giáo dục - đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Sư phạm toán
• Đề tài: Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh qua dạy học chủ đề ứng dụng của đạo hàm
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC HỢP TÁC TRONG MÔN TOÁN
• 1.1. Những khái niệm cơ bản liên quan đến học tập hợp tác
• 1.2. Học tập hợp tác
• 1.3. Mối quan hệ tương tác của học sinh trong học hợp tác
• 1.4. Những dấu hiệu của học hợp tác
• 1.5. Các loại nhóm học hợp tác
• 1.6. Những kết quả học sinh đạt được khi làm việc trong nhóm hợp tác
• 1.7. Vai trò của học hợp tác đối với hai nhân tố chính của quá trình dạy học
• 1.8. Năng lực hợp tác
• 1.9. Năng lực học tập hợp tác
• 1.10. Phát triển năng lực hợp tác
• 1.11. Phát triển năng lực học hợp tác
• 1.12. Dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác
• 1.13. Những hạn chế của dạy học hợp tác
• 1.14. Những kinh nghiệm để dạy học hợp tác thành công
• 1.15. Một số vấn đề về năng lực học hợp tác cần hình thành cho học sinh
• 1.16. Hệ thống các kỹ năng học tập hợp tác đối với môn Toán cần phát triển cho học sinh
• 1.17. Hệ thống kỹ năng học tập hợp tác của học sinh THPT
• 1.18. Đặc điểm của dạy học Toán theo hướng phát triển năng lực học hợp tác
• 1.19. Các yêu cầu của dạy học theo hướng phát triển năng lực học tập hợp tác
• 1.20. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc dạy học theo hướng phát triển năng lực học hợp tác cho học sinh
• 1.21. Thực trạng dạy học theo hướng phát triển năng lực học hợp tác và học hợp tác của học sinh
• 1.22. Khái quát về khảo sát thực trạng
• 1.23. Kết quả khảo sát thực trạng
• 1.24. Thực trạng việc dạy và học đạo hàm ở trường THPT
• 1.25. Dạy học nội dung ứng dụng đạo hàm chương trình Giải tích lớp 12
• 1.26. Thực trạng việc học đạo hàm ở trường THPT
• 1.27. Thực trạng việc dạy đạo hàm ở trường THPT
• 1.28. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ ỨNG DỤNG CỦA ĐẠO HÀM
• 2.1. Xây dựng quy trình dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác
• 2.2. Sử dụng hợp lí các hình thức dạy học hợp tác
• 2.3. Sử dụng linh hoạt cấu trúc nhiệm vụ của nhóm
• 2.4. Hướng dẫn học sinh học tập hợp tác có hỗ trợ công nghệ thông tin
• 2.5. Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực học tập hợp tác
• 2.6. Một số giáo án dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm
• 3.4. Tổ chức thực nghiệm
• 3.5. Tiến hành thực nghiệm
• 3.6. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm đối với tình huống dạy học
• 3.8. Đánh giá thực nghiệm sư phạm đối với giáo án minh họa
• 3.9. Đánh giá thực nghiệm đối với dạy học theo chủ đề
• 3.10. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Qua Dạy Học Đạo Hàm

Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, việc dạy học đạo hàm không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức toán học mà còn rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp và giải quyết vấn đề. Năng lực hợp tác không chỉ là một kỹ năng cần thiết trong học tập mà còn là yếu tố quyết định trong sự thành công của học sinh trong tương lai.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Hợp Tác Trong Giáo Dục

Năng lực hợp tác được hiểu là khả năng làm việc cùng nhau để đạt được mục tiêu chung. Trong bối cảnh giáo dục, năng lực này bao gồm khả năng giao tiếp, lắng nghe, chia sẻ ý tưởng và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình học tập.

1.2. Vai Trò Của Đạo Hàm Trong Việc Phát Triển Năng Lực Hợp Tác

Đạo hàm là một phần quan trọng trong chương trình toán học, giúp học sinh hiểu rõ hơn về sự thay đổi và ứng dụng trong thực tiễn. Việc dạy học đạo hàm theo phương pháp hợp tác sẽ khuyến khích học sinh làm việc nhóm, từ đó phát triển kỹ năng hợp tác hiệu quả.

II. Những Thách Thức Trong Việc Dạy Học Hợp Tác Đạo Hàm

Mặc dù việc dạy học hợp tác mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự khác biệt về trình độ và phong cách học tập của học sinh. Điều này có thể dẫn đến sự không đồng đều trong việc tham gia và đóng góp của từng thành viên trong nhóm.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tổ Chức Nhóm Học

Việc tổ chức nhóm học hợp tác đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng phân nhóm hợp lý, đảm bảo sự cân bằng giữa các thành viên. Nếu không, một số học sinh có thể bị bỏ rơi hoặc không có cơ hội thể hiện khả năng của mình.

2.2. Sự Khác Biệt Về Kỹ Năng Học Tập

Mỗi học sinh có một phong cách học tập khác nhau. Việc này có thể gây khó khăn trong việc tạo ra một môi trường học tập hợp tác hiệu quả, nơi mà tất cả học sinh đều có thể tham gia và đóng góp.

III. Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác Đạo Hàm Hiệu Quả

Để phát triển năng lực hợp tác cho học sinh qua dạy học đạo hàm, cần áp dụng các phương pháp dạy học hợp tác hiệu quả. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm.

3.1. Sử Dụng Các Kỹ Thuật Dạy Học Hợp Tác

Các kỹ thuật như Kagan, STAD (Student Team-Achievement Division) có thể được áp dụng để tạo ra môi trường học tập tích cực. Những kỹ thuật này khuyến khích học sinh tương tác và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình học.

3.2. Thiết Kế Nhiệm Vụ Học Tập Phù Hợp

Nhiệm vụ học tập cần được thiết kế sao cho phù hợp với năng lực và sở thích của từng học sinh. Điều này sẽ giúp tăng cường sự tham gia và động lực học tập của học sinh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dạy Học Hợp Tác Đạo Hàm

Việc áp dụng dạy học hợp tác trong môn đạo hàm đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ cải thiện được kiến thức toán học mà còn phát triển được nhiều kỹ năng xã hội quan trọng.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Dạy Học Hợp Tác

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động học tập hợp tác có kết quả học tập tốt hơn so với những học sinh học một mình. Họ cũng có xu hướng tham gia tích cực hơn trong các hoạt động nhóm.

4.2. Tăng Cường Kỹ Năng Giao Tiếp Của Học Sinh

Dạy học hợp tác giúp học sinh cải thiện kỹ năng giao tiếp, lắng nghe và thuyết trình. Những kỹ năng này rất cần thiết cho sự phát triển cá nhân và nghề nghiệp trong tương lai.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Qua Dạy Học Đạo Hàm

Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh qua dạy học đạo hàm là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hợp tác không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện nhiều kỹ năng sống quý giá.

5.1. Tương Lai Của Dạy Học Hợp Tác

Trong tương lai, việc dạy học hợp tác sẽ ngày càng được chú trọng hơn trong giáo dục. Các giáo viên cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp mới để nâng cao hiệu quả dạy học.

5.2. Khuyến Khích Sự Tham Gia Của Học Sinh

Khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động học tập hợp tác sẽ giúp họ phát triển toàn diện hơn. Điều này không chỉ có lợi cho học sinh mà còn cho cả xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, việc chuyển đổi từ phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều sang phát triển phẩm chất, năng lực người học là yêu cầu cấp thiết. Tại bậc Trung học phổ thông, môn Toán giữ vị trí trọng tâm nhưng thường đối mặt với thách thức lớn: học sinh tiếp thu thụ động, thiếu kỹ năng làm việc nhóm và lúng túng khi xử lý các bài toán mở rộng. Năng lực hợp tác không chỉ là kỹ năng học tập thiết yếu giúp nâng cao hiệu quả lĩnh hội tri thức mà còn là năng lực xã hội cốt lõi cho sự phát triển của người học trong tương lai.

Đề tài tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học với thực trạng dạy học truyền thống mang nặng tính cá nhân và cạnh tranh tại các trường phổ thông. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học hợp tác, khảo sát thực trạng năng lực hợp tác của học sinh và đề xuất hệ thống biện pháp sư phạm thông qua dạy học chủ đề "Ứng dụng của đạo hàm" thuộc chương trình Giải tích lớp 12.

Nghiên cứu được triển khai khảo sát và thực nghiệm sư phạm tại trường Phổ thông Hermann Gmeiner Việt Trì trong năm học 2013-2014. Đề tài khảo sát 30 giáo viên và 4 lớp học sinh khối 12, xây dựng các tiêu chí định lượng nhằm đo lường sự tiến bộ về cả nhận thức toán học lẫn kỹ năng tương tác xã hội. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc nâng tỷ lệ học sinh tham gia tích cực vào bài học từ mức dưới 30% lên trên 85%, đồng thời cung cấp bộ giáo án minh họa hoàn chỉnh làm tài liệu tham khảo giá trị cho giáo viên Toán phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết học tập hợp tác hiện đại, kế thừa các công trình kinh điển của David Johnson, Roger Johnson và phương pháp tiếp cận cấu trúc của Spencer Kagan, kết hợp mô hình phân chia nhóm thành tích STAD. Dạy học hợp tác được định nghĩa là phương thức tổ chức dạy học trong đó học sinh làm việc cùng nhau theo các nhóm nhỏ để hoàn thành nhiệm vụ chung dựa trên 5 yếu tố cốt lõi: sự phụ thuộc lẫn nhau tích cực, trách nhiệm cá nhân, tương tác mặt đối mặt, kỹ năng xã hội và đánh giá tiến bộ nhóm.

Luận văn phân định rõ 3 mô hình nhóm trong thực tế: nhóm hợp tác giả tạo, nhóm hợp tác kiểu truyền thống và nhóm hợp tác thực sự. Để xây dựng mô hình nhóm hợp tác thực sự, tác giả đề xuất hệ thống 4 nhóm kỹ năng hợp tác đặc thù trong môn Toán cần hình thành cho học sinh Trung học phổ thông:

• Nhóm kỹ năng xác lập vị trí của cá nhân trong hoạt động nhóm (di chuyển nhóm, tiếp nhận và phân công công việc theo năng lực, đảm nhận linh hoạt các vai trò).
• Nhóm kỹ năng biểu đạt và tiếp nhận thông tin học tập (tìm kiếm, xử lý và lưu trữ dữ liệu toán học, trình bày bằng ngôn ngữ toán học, lắng nghe và tóm tắt ý kiến).
• Nhóm kỹ năng xây dựng và duy trì bầu không khí thân thiện, tin tưởng lẫn nhau (tôn trọng, chia sẻ tài liệu, tranh luận học thuật không công kích cá nhân).
• Nhóm kỹ năng giải quyết những bất đồng (phát hiện mâu thuẫn nhận thức, kiềm chế nóng nảy, thương lượng và đi đến đồng thuận khoa học).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận, nghiên cứu thực tiễn và phương pháp thống kê toán học:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ 30 phiếu điều tra giáo viên (bao gồm 1 Thạc sĩ và 29 Cử nhân thuộc tổ Tự nhiên và Xã hội với trên 3 năm kinh nghiệm giảng dạy), 20 phiếu phỏng vấn sâu học sinh đại diện cho 4 nhóm của khối 12, cùng biên bản dự giờ quan sát sư phạm trực tiếp tại trường Phổ thông Hermann Gmeiner Việt Trì.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên đối với giáo viên bộ môn và chọn mẫu tương đương theo năng lực học tập đối với các lớp tham gia thực nghiệm sư phạm (chia thành lớp Thực nghiệm và lớp Đối chứng).
• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính thông qua hồ sơ quan sát hành vi, sản phẩm học tập của học sinh; phân tích định lượng bằng cách xử lý số liệu thống kê mô tả, tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn và tỷ lệ phần trăm các mức điểm nhằm đối chiếu tính khả thi của giả thuyết khoa học.
• Lý do lựa chọn: Sự kết hợp đa phương pháp này đảm bảo tính khách quan toàn diện, vừa đo lường được sự thay đổi định lượng trong kết quả điểm số kiểm tra, vừa đánh giá chính xác sự biến chuyển định tính về thái độ và kỹ năng mềm của học sinh.
• Timeline nghiên cứu: Quá trình nghiên cứu lý luận, khảo sát thực trạng, thiết kế giáo án và triển khai thực nghiệm sư phạm được tiến hành liên tục từ tháng 9 năm 2013 đến tháng 11 năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu đã chỉ ra nhiều bất cập sâu sắc trong nhận thức và kỹ năng làm việc nhóm của học sinh cũng như phương pháp tổ chức của giáo viên:

• 90% học sinh được khảo sát chưa hiểu đúng bản chất của học tập hợp tác, lầm tưởng rằng việc giáo viên chia lớp thành các cụm bàn đơn thuần đã là học nhóm.
• 70% học sinh cho rằng hoạt động nhóm chỉ là cơ hội để học sinh khá giỏi gánh vác bài tập và học sinh yếu kém dựa dẫm để lấy điểm số chung.
• 75% học sinh thừa nhận khi hoạt động nhóm chỉ chú tâm hoàn thành phần việc riêng lẻ được giao mà hoàn toàn không quan tâm đến tiến độ hay kết quả của các thành viên khác.
• 75% học sinh thiếu kỹ năng xác lập vị trí cá nhân, di chuyển chậm chạp và lúng túng khi nhận nhiệm vụ; 55% học sinh yếu kém về kỹ năng giao tiếp, rụt rè khi trình bày trước đám đông và không dám phản biện lỗi sai của bạn học.

Sau khi can thiệp bằng các biện pháp dạy học hợp tác có cấu trúc trong chủ đề "Ứng dụng của đạo hàm" (khảo sát hàm số, cực trị, tiếp tuyến, giá trị lớn nhất và nhỏ nhất), kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy sự chuyển biến vượt bậc:

• Tỷ lệ học sinh đạt điểm Giỏi ở lớp Thực nghiệm tăng hơn 15% so với lớp Đối chứng.
• Tỷ lệ học sinh yếu kém tại lớp Thực nghiệm giảm mạnh từ khoảng 18% xuống dưới mức 5%, phản ánh sự hỗ trợ đồng đẳng hiệu quả giữa các thành viên trong nhóm.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của mô hình dạy học hợp tác xuất phát từ việc cấu trúc lại nhiệm vụ học tập theo nguyên tắc phụ thuộc lẫn nhau tích cực. Khi giải quyết bài toán khảo sát hàm số, mỗi thành viên đảm nhận một công đoạn tương ứng với năng lực (học sinh 1 xét tính đơn điệu, học sinh 2 tìm cực trị, học sinh 3 tìm tiệm cận, học sinh 4 tổng hợp vẽ đồ thị và biện luận). Kết quả chung của nhóm chỉ hoàn thành khi từng mắt xích cá nhân hoàn thành tốt nhiệm vụ, triệt tiêu hoàn toàn hiện tượng ỷ lại hoặc lấn át.

Dữ liệu thực nghiệm nên được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột kép so sánh phân phối điểm kiểm tra giữa lớp Thực nghiệm và lớp Đối chứng, kết hợp bảng ma trận đối chiếu 4 mức độ kỹ năng hợp tác trước và sau can thiệp. So sánh với các nghiên cứu giáo dục thực nghiệm trước đây, mô hình này khẳng định việc dành thời gian cho học sinh thảo luận nhóm không làm gián đoạn tiến độ phân phối chương trình, mà ngược lại giúp học sinh ghi nhớ kiến thức sâu hơn, giảm thời gian giáo viên phải chữa bài mẫu lặp đi lặp lại trên bảng.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nhân rộng hiệu quả phát triển năng lực hợp tác cho học sinh qua môn Toán, nghiên cứu đưa ra 4 giải pháp mang tính hành động cụ thể:

1. Chuẩn hóa quy trình 4 bước dạy học hợp tác môn Toán: Ban Giám hiệu và Tổ chuyên môn chỉ đạo giáo viên thực hiện nghiêm ngặt 4 bước: (1) Tìm hiểu đặc điểm đối tượng học sinh; (2) Phân tích mục tiêu bài học; (3) Thiết kế chuỗi nhiệm vụ có độ khó tăng dần; (4) Lựa chọn linh hoạt kỹ thuật dạy học (như Jigsaw, Khăn trải bàn, STAD) với quy mô 4-6 học sinh mỗi nhóm. Mục tiêu 100% giáo viên bộ môn áp dụng tối thiểu 2 tiết học hợp tác trong mỗi chương, hoàn thành tập huấn ngay trong học kỳ 1.
2. Xây dựng ngân hàng bài tập phân hóa theo cấu trúc hợp tác: Nhóm giáo viên Toán biên soạn hệ thống bài tập chủ đề Đạo hàm chia thành các gói nhiệm vụ đa cấp độ (từ cơ bản đến nâng cao), hướng tới nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi môn Toán toàn khối 12 lên trên 65%, triển khai đồng bộ trong thời gian 6 tháng.
3. Cải tạo không gian lớp học và đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin: Nhà trường tiến hành thay thế bàn ghế cố định bằng bàn ghế đơn linh hoạt dễ di chuyển ghép nhóm, lắp đặt hệ thống máy chiếu và phủ sóng mạng internet không dây cho 100% phòng học nhằm phục vụ việc ứng dụng phần mềm vẽ đồ thị GeoGebra trong vòng 1 năm học.
4. Đổi mới quy chế kiểm tra đánh giá theo hướng kết hợp cá nhân và tập thể: Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các trường phổ thông ban hành khung đánh giá mới, kết hợp 60% điểm bài làm cá nhân với 40% điểm cộng tiến bộ của nhóm và điểm đánh giá chéo giữa các thành viên, thực hiện định kỳ hàng quý để tạo động lực học tập công bằng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên Toán Trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp hệ thống giáo án mẫu, tình huống dạy học điển hình và các kỹ thuật chia nhóm vi mô để áp dụng ngay vào các tiết dạy Giải tích lớp 12.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và Ban Giám hiệu: Sử dụng quy trình tổ chức và tiêu chí đánh giá năng lực hợp tác làm khung chuẩn để kiểm tra, đánh giá giờ dạy đổi mới phương pháp của giáo viên trong toàn trường.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Sư phạm Toán: Tham khảo phương pháp luận nghiên cứu, hệ thống phiếu khảo sát thực trạng, cách thức thiết kế thực nghiệm sư phạm và kỹ thuật xử lý dữ liệu thống kê học thuật.
• Sinh viên các trường Đại học Sư phạm ngành Toán học: Bổ sung kiến thức thực tế về phương pháp dạy học tích cực, chuẩn bị kỹ năng quản lý lớp học và thiết kế bài giảng tương tác trước các kỳ thực tập sư phạm.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học hợp tác có làm chậm tiến độ bài học môn Toán lớp 12 vốn có khối lượng kiến thức lớn không? Không làm chậm tiến độ nếu giáo viên áp dụng đúng cấu trúc nhiệm vụ chuẩn bị trước. Thay vì để một học sinh lên bảng giải toàn bộ bài toán khảo sát hàm số mất khoảng 20 phút, việc phân chia 4 thành viên cùng làm 4 công đoạn đồng thời chỉ mất từ 5 đến 7 phút, giúp tối ưu hóa thời gian luyện tập trên lớp.

Làm cách nào để ngăn chặn học sinh khá giỏi làm thay toàn bộ bài tập của học sinh yếu kém? Giải pháp cốt lõi là thiết lập cơ chế trách nhiệm cá nhân nghiêm ngặt. Giáo viên chỉ định ngẫu nhiên một thành viên bất kỳ trong nhóm (thường là học sinh yếu hơn) đại diện báo cáo một phần việc cụ thể. Điểm số của cả nhóm phụ thuộc vào mức độ hiểu bài của thành viên đại diện này.

Quy mô nhóm bao nhiêu học sinh là tối ưu nhất cho giờ học Toán? Quy mô từ 4 đến 6 học sinh mỗi nhóm là tối ưu nhất. Số lượng này vừa đủ để đa dạng hóa năng lực, phân chia đủ các vai trò (nhóm trưởng, thư ký, phản biện, báo cáo) và đảm bảo không gian lớp học thuận tiện cho việc tương tác mặt đối mặt mà không gây ồn ào mất kiểm soát.

Những nội dung nào trong chương Đạo hàm thích hợp nhất để dạy học hợp tác? Các nội dung lý tưởng gồm: bài toán khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị hàm số, bài toán cực trị có chứa tham số m, bài toán tìm giá trị lớn nhất - nhỏ nhất ứng dụng thực tế và bài toán biện luận số nghiệm phương trình bằng đồ thị.

Đánh giá học sinh trong dạy học hợp tác cần tiến hành theo nguyên tắc nào để đảm bảo công bằng? Cần phối hợp ba kênh đánh giá: bài kiểm tra viết cá nhân độc lập, bảng kiểm quan sát kỹ năng tương tác của giáo viên và phiếu tự đánh giá - đánh giá chéo sự đóng góp giữa các thành viên trong nhóm theo tiêu chí rõ ràng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa tường minh cơ sở lý luận về năng lực hợp tác và xác lập khung 4 nhóm kỹ năng hợp tác đặc thù cho học sinh phổ thông trong môn Toán.
• Công trình phản ánh chính xác thực trạng dạy và học hợp tác tại trường Phổ thông Hermann Gmeiner Việt Trì qua dữ liệu khảo sát từ 30 giáo viên và 4 lớp học sinh.
• Nghiên cứu đề xuất thành công quy trình 4 bước tổ chức dạy học hợp tác kèm bộ tình huống và giáo án thực hành chi tiết trong chủ đề "Ứng dụng của đạo hàm".
• Kết quả thực nghiệm sư phạm chứng minh tính hiệu quả vượt trội của mô hình với tỷ lệ học sinh giỏi tăng trên 15% và tỷ lệ học sinh yếu giảm mạnh xuống dưới 5%.
• Đề tài đóng góp phương thức đánh giá kết hợp giữa thành tích cá nhân và điểm tiến bộ nhóm, khắc phục triệt để hiện tượng hợp tác hình thức.

Kế hoạch tiếp theo cần mở rộng áp dụng mô hình dạy học hợp tác sang các phân môn Hình học không gian và Tích phân trong lộ trình 12 tháng tới. Các nhà giáo dục và giáo viên phổ thông hãy áp dụng ngay quy trình dạy học hợp tác này để kiến tạo môi trường học tập tương tác, phát triển toàn diện tư duy toán học và kỹ năng thế kỷ 21 cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC HỢP TÁC TRONG MÔN TOÁN 1. Những khái niệm cơ bản liên quan ñến học tập hợp tác 1. Học tập hợp tác * Hợp tác (cooperation) Hợp tác là một yếu tố không thể thiếu trong cuộc sống lao ñộng của con người, nó diễn ra thường xuyên trong gia ñình, trong xã hội; do vậy hợp tác mang bản chất sinh học tự nhiên của mỗi con người trong xã hội. Theo từ ñiển tiếng Việt: Hợp tác là cùng chung sức giúp ñỡ nhau trong một công việc, trong một lĩnh vực hoạt ñộng nào ñó nhằm ñạt ñược mục ñích chung [19].

Theo từ ñiển Tâm lí học: Hợp tác là hai hay nhiều bộ phận trong một nhóm cùng làm việc theo cùng một cách thức ñể tạo ra một kết quả chung [7]. Có rất nhiều các tác giả cũng ñưa ra các ñịnh nghĩa khác nhau về hợp tác. Các ñịnh nghĩa về hợp tác ñều thống nhất về nội hàm với những dấu hiệu cơ bản sau ñây: - Có mục ñích chung trên cơ sở mọi người ñều có lợi. - Công việc ñược phân công phù hợp với năng lực của từng người.

- Bình ñẳng, tin tưởng lẫn nhau, chia sẻ nguồn lực và thông tin, tự nguyện hoạt ñộng. - Các thành viên trong nhóm phụ thuộc lẫn nhau, trên cơ sở trách nhiệm cá nhân cao. - Cùng chung sức, giúp ñỡ hỗ trợ, khích lệ tinh thần tập thể và bổ sung cho nhau. * Học tập hợp tác.

HTHT là một cách thức học tập trong ñó HS cùng làm việc trong những nhóm nhỏ gồm nhiều HS khác nhau và các nhóm ñược xây dựng một cách 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cẩn trọng. Quan ñiểm học tập này yêu cầu sự tham gia, ñóng góp trực tiếp của HS vào quá trình học tập, ñồng thời cũng yêu cầu HS phải làm việc cùng nhau ñể ñạt ñược kết quả học tập chung. Trong quá trình hợp tác, mỗi cá nhân HS tìm thấy lợi ích cho chính mình và cho tất cả các thành viên trong lớp nghĩa là thúc ñẩy sự ảnh hưởng tích cực lẫn nhau trong tập thể HS. HS học bằng cách làm chứ không chỉ học bằng cách nghe GV giảng.

Như vậy, có thể nói HTHT là cách thức học tập trong ñó người học ñược tổ chức thành các nhóm làm việc cùng nhau nhằm hoàn thành các nhiệm vụ học tập. Giữa họ có sự tương tác, hỗ trợ, phụ thuộc lẫn nhau, từ ñó thói quen và kỹ năng hợp tác ñược hình thành và phát triển. Mối quan hệ tương tác của HS trong học hợp tác Hoạt ñộng học tập của HS có thể chia thành ba loại dựa vào cách thức hoạt ñộng qua lại giữa HS với nhau.1: Mối quan hệ tương tác của HS hoạt ñộng học tập. Học cạnh tranh Học cá nhân Học hợp tác (competitive learning) (individual learning) (cooperative learning) Nếu một HS ñã ñạt ñược Thành tích của HS này Mỗi HS ñạt ñược mục mục ñích của mình thì HS không liên quan ñến ñích chỉ khi tất cả các khác không thể ñạt ñược thành tích của HS khác.

thành viên trong nhóm mục ñích ñó và ngược lại. ñạt ñược mục ñích. Thành tích của một HS Thành công của mỗi HS Thành công của nhóm phụ thuộc vào việc HS ñó không phụ thuộc và phụ thuộc vào sự thành làm tốt hơn HS khác. thành công hay thất bại công của tất cả các của người khác.

thành viên trong nhóm. Không muốn những HS Mỗi HS tự chịu trách Các thành viên quan khác làm tốt bằng mình. nhiệm trước bản thân. tâm ñến thành công và sự cố gắng nỗ lực của nhóm.

Sự quan tâm ñối với bản Mỗi thành viên quan thân luôn lớn hơn người tâm hơn ñến người khác. khác trong nhóm. Có sự so sánh giữa HS. HS ñược ñánh giá theo HS ñược ñánh giá theo HS ñược ñánh giá theo cách so sánh giữa các cá tiêu chuẩn chung.

tiêu chuẩn chung và kết nhân. quả làm việc của nhóm. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ví dụ khi học giải bài toán: “Giải phương trình x − 2 + 2 x + 3 + 3x + 7 = 8 ” Học cạnh tranh: HS ganh ñua tìm ra lời giải một cách nhanh nhất, không có sự hỗ trợ lẫn nhau vì sợ bạn ra kết quả nhanh hơn mình. Với dạng bài tập này chỉ có HS khá giỏi mới giải ñược vì HS phải áp dụng tính chất ñơn ñiệu của hàm số, sử dụng công cụ là ñạo hàm.

Bước 1: Nhẩm nghiệm x = 3. Bước 2: Chứng minh hàm số f ( x) = x − 2 + 2 x + 3 + 3x + 7 ñồng biến trên [ 2; +∞ ). Bước 3: Chứng tỏ rằng x < 3, x > 3 ñều không là nghiệm của phương trình. Bước 4: Kết luận nghiệm duy nhất của phương trình là x = 3.

Học cá nhân: HS hoàn thành lời giải ñược ñánh giá theo tiêu chuẩn ñánh giá của GV, với cách học này một nhóm HS khá giỏi giải ñược và kết quả không phụ thuộc vào cá nhân khác. Học nhóm: Nhóm trưởng phân công nhiệm vụ cho từng thành viên phù hợp với năng lực của mỗi người. Cả nhóm cùng thảo luận, trao ñổi tìm ra lời giải cho bài toán. So sánh học hợp tác với học cạnh tranh và học cá nhân, có thể thấy trong học hợp tác HS sẽ: + Nỗ lực nhiều hơn ñể nhận thức.

ðiều này bao gồm việc nhận thức cao hơn, mở rộng hơn của tất cả HS (từ trình ñộ nhận thức cao tới nhận thức thấp), khả năng nhớ lâu, ñộng cơ cố hữu, ñộng cơ nhận thức, yêu cầu thời gian, mục ñích ở mức ñộ cao hơn và suy nghĩ ñúng ñắn. + Mối quan hệ chặt chẽ hơn giữa HS: ðiều này bao gồm sự gia tăng tình cảm, các mối quan hệ khăng khít, sự ủng hộ cá nhân và khuyến khích học tập. + Tâm lý vững vàng hơn: ðiều này bao gồm sự ñiều chỉnh tâm lý chung, sự phát triển và khả năng xã hội, tính tự tôn, tự nhận thức và khả năng ñối phó với sự bất lợi và căng thẳng. Trong HTHT và học cá nhân, việc ñánh giá sự cố gắng của HS qua một 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chuẩn mực chung cơ bản, nhưng trong học tập hợp tác HS ñược xếp loại qua một bản ñánh giá ñiểm tiến bộ của cá nhân dựa trên ñiểm tiến bộ của nhóm.

Và sự khác biệt ñó cho phép ta lựa chọn khi nào và ở ñâu có thể sự dụng học hợp tác và học cá nhân một cách thích hợp. Những dấu hiệu của học hợp tác Học hợp tác liên quan tới các PPDH chung trong ñó HS ở các trình ñộ khác nhau làm việc cùng nhau như là một nhóm cùng hợp tác ñể giải quyết các vấn ñề, hoàn thành các nhiệm vụ ñược giao hay ñạt ñược mục ñích chung. ðể nhận biết thế nào là học hợp tác có thể dựa vào các dấu hiệu cơ bản sau: - Sự phụ thuộc lẫn nhau tích cực: Mọi thành viên của nhóm ñều thấy sự gắn bó với những thành viên khác của nhóm trong việc ñạt ñược mục ñích chung. Mỗi cá nhân phải ñạt thành công ñể nhóm ñạt thành công.

- Chịu trách nhiệm cá nhân: Mọi thành viên của nhóm có trách nhiệm thể hiện sự cố gắng trong học tập thông qua kết quả hoàn thành phần việc ñược giao. - Nhóm hỗn hợp nhiều trình ñộ: Trong nhóm các thành viên phải bao gồm ñủ ñối tượng dựa vào sự phân loại như học lực, khả năng tư duy, giới tính,. - Cơ hội thành công tương ñương: ðảm bảo sự công bằng và bình ñẳng của các thành viên về những ñóng góp cũng như kết quả công việc. - Thành tích theo nhóm: ðánh giá kết quả hoàn thành nhiệm vụ của cả nhóm chứ không chia theo từng thành viên.

- Quy trình tạo nhóm: Tuỳ theo nhiệm vụ mà tổ chức các nhóm (số lượng, thời gian, cách thức hoạt ñộng) nhằm ñảm bảo hiệu quả học tập. - Kỹ năng xã hội ñược dạy và phát triển tường minh: Kỹ năng quan hệ giữa con người làm cho nhóm hoạt ñộng có hiệu quả (lần lượt khuyến khích ñộng viên, nghe, giúp ñỡ, tìm kiếm, xem xét, phân tích, kiểm tra.), ñặc biệt các kỹ năng giao tiếp, lòng tin, khả năng lãnh ñạo, ra quyết ñịnh, khả năng kiềm chế bạo lực, xung ñột. - Tác ñộng mặt ñối mặt: Các thành viên trong nhóm ngồi gần sát với 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhau và ñối thoại với những người khác một cách thẳng thắn giúp cho sự tiến bộ của cả nhóm. - Sự tham gia như nhau: Các thành viên ñược giao những nhiệm vụ cụ thể phù hợp với khả năng bản thân sao cho tất cả ñều cố gắng, không có thành viên không nỗ lực.

- Không khí học hợp tác: Không khí làm việc tích cực, khẩn trương, thảo luận sôi nổi của từng thành viên và của nhóm. - Cả nhóm cùng thực hiện ñể hoàn thành, thảo luận và giải quyết vấn ñề. Các loại nhóm học hợp tác Nhóm học hợp tác là một trong nhiều kiểu nhóm có thể sử dụng trong lớp học. Có ba loại nhóm học hợp tác sau: * Nhóm học hợp tác giả tạo: HS ñược giao nhiệm vụ hoạt ñộng cùng nhau, nhưng không hề có sự thích thú với việc ñó.

HS tin rằng họ sẽ ñánh giá bằng việc xếp loại cá nhân. Nhìn bề ngoài thì HS có vẻ ñang hội thoại với nhau, nhưng trong thực tế họ ñang cạnh tranh. Họ quan sát người khác giống như là những ñối thủ mà họ phải chiến thắng; vì vậy họ cản trở hoặc can thiệp vào việc học của người khác, giấu giếm thông tin, cố gắng làm người khác lầm tưởng; họ không có suy nghĩ ñúng ñắn và nghi ngờ tất cả mọi người. Kết quả là khả năng chung của nhóm kém hơn các cá thể.

HS hoạt ñộng cá nhân hiệu quả hơn. 2x +1 Ví dụ khi DHHT tình huống: “Cho hàm số y = x +1 a) Khảo sát sự biến thiên và vẽ ñồ thị hàm số. a) Viết phương trình tiếp tuyến với ñồ thị hàm số tại ñiểm có hoành ñộ bằng 2. b) Viết phương trình tiếp tuyến với ñồ thị biết tiếp tuyến song song với ñường thẳng y = x − 1.

c) Với giá trị nào của m thì ñồ thị hàm số ñã cho cắt ñường thẳng y = x + m tại hai ñiểm phân biệt? GV phân chia lớp thành các nhóm hợp tác gồm 4 người, nhóm trưởng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phân chia mỗi người một phần của bài toán dựa trên năng lực của mỗi người. Sau ñó, thư kí tổng hợp kết quả ghi vào bài chung của cả nhóm.