phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2: Xây dựng một số chủ đề phần dẫn xuất halogentrong chương trình hóa học lớp 11 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Quan điểm dạy học tích hợp (DHTH) 1.Khái niệm DHTH Tích hợp là một trong những quan điểm chủ đạo để phát triển chương trình giáo dục nói chung và môn khoa học tự nhiên nói riêng của hầu hết các nước trên thế giới từ tiểu học đến THPT [7]. Ở Việt Nam, DHTH là một khái niệm tương đối mới đối với nền giáo dục, tuy nhiên việc DHTH không phải là mới vì thực ra nó cũng đã tồn tại ở nhiều bậc học của nước ta, chỉ có điều chúng không được gọi cụ thể [7]. Theo Từ điển Tiếng Việt: “ Khi lắp ráp, kết nối nhiều thành phần với nhau thành một thể thống nhất, đồng bộ thì được là tích hợp”.
Vậy, chúng ta có thể hiểu: “DHTH là sự kết hợp các kiến thức của các môn học khác nhau để tạo thành một khối thống nhất về cả nội dung lý luận lẫn thực tiễn”.Đặc điểm của DHTH - Dạy học lấy người học làm trung tâm. Trong dạy học lấy người học làm trung tâm đòi hỏi người học tự thể hiện mình, phát triển năng lực làm việc nhóm,hợp tác với nhóm, với lớp. Sự làm việc theo nhóm này sẽ đưa ra cách thức giải quyết đầy tính sáng tạo, kích thích các thành viên trong nhóm hăng hái tham gia vào GQVĐ. - Dạy học tích hợp quan tâm nhiều đến khả năng vận dụng kiến thức đã học được của người học vào công việc sau này, vì vậy đòi hỏi người học phải học thật, thi thật, đảm bảo chất lượng giáo dục.
- Dạy học tích hợp do định hướng kết quả đầu ra nên phải xác định được các năng lực mà người học cần nắm vững. Điều này cũng đồng nghĩa với việc các nội dung giảng dạy phải được xây dựng theo hướng “tiếp cận theo kỹ năng”.Mục tiêu cơ bản của DHTH Hiện nay, cùng với sự phát triển của khoa học trên thế giới, nhiều vấn đề mới cần phải được cập nhật kịp thời vào nhà trường như: bảo vệ môi trường, giáo dục dân số, giáo dục pháp luật, phòng chống ma túy, giáo dục sức khỏe, an toàn giao thông,…tuy nhiên quỹ thời gian ở trường phổ thông có hạn, chúng ta không thể tăng số môn học [7]. Việc tích hợp nội dung một số môn học là giải pháp, có thể thực hiện được nhiệm vụ giáo dục nhiều mặt cho HS mà không làm quá tải. DHTH là một quan điểm, nó đóng góp vào việc xây dựng chương trình sách giáo khoa và hoạt động dạy học của nhà trường.Do đó, việc DHTH ở trường phổ thông có ảnh hưởng tích cực, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện.
Vận 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dụng quan điểm DHTH sao cho đúng cách là nhiệm vụ của toàn ngành giáo dục trong giai đoạn mới [7]. Do bản chất của mối liên hệ giữa các tri thức khoa học, việc cần DHTH các môn học trong nhà trường còn xuất phát từ chính yêu cầu phát triển của khoa học. Vì vậy, nhiệm vụ dạy học trong nhà trường là làm sao cho kiến thức, kĩ năng và thái độ, nhận thức của HS được phát triển một cách toàn diện. Từ góc độ giáo dục, DHTH giúp phát triển các năng lực, đặc biệt là trí tưởng tượng khoa học và năng lượng tư duy của HS, vì nó luôn tạo ra các tình huống gần gũi với cuộc sống để HS vận dụng kiến thức.
Nó cũng làm giảm sự trùng lặp các nội dung dạy học giữa các môn học, góp phần giảm tải nội dung học tập [7]. Phát triển hứng thú học tập cũng có thể được xem như một biện pháp hợp lí và có ý nghĩa khi đưa các nội dung gắn với cuộc sống vào môn học. Tạo sự hứng thú trong học tập, làm động lực để HS vượt qua được những khó khăn, thách thức trong quá trình học tập. DHTH nhằm hình thành ở HS những năng lực giải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn cuộc sống, đảm bảo để mỗi HS biết cách vận dụng kiến thức học được trong nhà trường vào các hoàn cảnh mới lạ, khó khăn, bất ngờ, trở thành một người lao động có năng lực.
DHTH đòi hỏi việc học tập trong nhà trường phải được gắn với các tình huống của cuộc sống mà sau này HS có thể đối mặt, vì thế nó trở nên có ý nghĩa đối với HS. Như vậy, thực hiện DHTH sẽ phát huy tối đa sự trưởng thành và phát triển cá nhân mỗi HS, giúp các em thành công trong vai trò của người chủ gia đình, người công dân, người lao động tương lai [7].Dạy học tích hợp chia ra 3 mức độ: lồng ghép, liên hệ; liên môn; xuyên môn. Trong phạm vi luận văn này, chúng tôi thiết kế các bài dạy tích hợp ở mức độ lồng ghép, liên hệ.Ưu điểm và nhược điểm của DHTH a. Ưu điểm [7] DHTH nhằm phát triển năng lực của người học Bảng 1.
Dạy học tích hợp và dạy học các môn học riêng rẽ Dạy học tích hợp Dạy học đơn môn Phục vụ cho mục tiêu chung của Phục vụ cho mục tiêu riêng rẽ của một số nội dung thuộc các môn từng môn học. Mục tiêu học khác nhau. Mục tiêu rộng, ưu tiên các mục Mục tiêu hạn chế hơn, đặc thù môn tiêu chung, hướng đến sự phát học hơn (thường là các kiến thức và 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triển năng lực. kỹ năng của môn học).
Xuất phát từ tình huống kết nối Xuất phát từ tình huống liên quan với lợi ích và sự quan tâm của HS, đến nội dung của một môn học. của cộng đồng liên quan tới nội dung nhiều môn học. Tổ chức dạy Hoạt động thường xuất phát từ Hoạt động học thường được cấu học vấn đề mở cần giải quyết hoặc trúc chặt chẽ theo tiến trình đã dự một dự án cần thực hiện. Việc giải kiến (trước khi thực hiện hoạt quyết vấn đề cần căn cứ vào các động).
kiến thức, kỹ năng thuộc các môn học khác nhau. Nhấn mạnh đặc biệt đến sự phát Quan tâm đến sự phát triển kỹ triển năng lực và làm chủ mục năng, thái độ của người học, đặc Trung tâm tiêu lâu dài như các phương pháp, biệt nhắm tới việc làm chủ mục tiêu của việc dạy kỹ năng và thái độ của người học. ngắn hạn như kiến thức, kỹ năng của một môn học. Dẫn đến việc phát triển phương Dẫn đến việc tiếp nhận kiến thức và pháp, thái độ và kỹ năng, trí tuệ kỹ năng mang đặc thù của môn học.
Hiệu quả của cũng như tình cảm. Hoạt động học việc học dẫn đến việc tích hợp các kiến thức. DHTH làm cho quá trình học tập có ý nghĩa [7] Bằng cách đặt quá trình học tập vào các hoàn cảnh (tình huống) để HS nhận thấy ý nghĩa của các kiến thức, kỹ năng, năng lực cần lĩnh hội.Điều đó có ý nghĩa to lớn tạo động lực học tập cho HS.Trong quá trình học tập các kiến thức, kỹ năng, năng lực đều huy động và gắn với thực tế cuộc sống. Nghĩa là: “Không còn hai thế giới riêng biệt, thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống.
Trái lại, người ta tìm cách hòa nhập thế giới nhà trường vào thế giới cuộc sống”. Do vậy, cần liên kết các môn học khác nhau trong nhà trường. DHTH tìm cách hòa nhập các hoạt động của nhà trường vào thực tế cuộc sống. Do gắn với bối cảnh thực tế và gắn với nhu cầu của người học cho phép dạy học kéo dài theo những lợi ích, sự tích cực và sự chịu trách nhiệm của người học.
Khi việc học được đặt trong bối cảnh gần gũi với thực tiễn sẽ cho phép tạo ra nhiều niềm tin ở người học, giúp họ tích cực huy động và tận dụng tối đa vốn kinh nghiệm của mình. Chính điều đó sẽ tạo điều kiện cho HS đưa ra những lập luận có căn cứ, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có lí lẽ, qua đó HS biết vì sao hoạt động học diễn ra như vậy – đó là cơ hội để phát triển siêu nhận thức ở người học. Có nghĩa, người có những đáp ứng tích cực với các hoạt động cần thực hiện, hiểu rõ mục đích các hoạt động, thậm chí là kết quả cần đạt được.Khi đó, hoạt động sẽ trở thành nhu cầu tự thân và có ý nghĩa. Dạy HS vận dụng đúng kiến thức trong các hoàn cảnh cụ thể [7] Các tình huống trong DHTH thường gắn với thực tiễn cuộc sống, gần gũi và hấp dẫn người học, người học cần phải giải thích, phân tích, lập luận hoặc tiến hành các thí nghiệm, xây dựng các mô hình,… để giải quyết vấn đề.
Chính qua đó, tạo điều kiện phát triển các phương pháp và kỹ năng cơ bản ở người như: lập kế hoạch, phân tích, tổng hợp thông tin, đề xuất các giải pháp một cách sáng tạo,.; tạo cơ hội kích thích động cơ, lợi ích và sự tham gia vào các hoạt động học, thậm chí với cả các HS trung bình và yếu về năng lực học. DHTH không chỉ đánh giá kiến thức đã lĩnh hội được, mà chủ yếu đánh giá xem HS có năng lực sử dụng kiến thức trong các tình huống có ý nghĩa hay không.Nói cách khác, người học phải có khả năng huy động có hiệu quả kiến thức và năng lực của mình để giải quyết một cách hữu ích một vấn đề xuất hiện hoặc có thể đối mặt với mọi khó khăn bất ngờ, một tình huống chưa gặp. Thiết lập được mối quan hệ giữa các khái niệm đã học [7] Việc tích tụ giản đơn các khái niệm, sự lặp lại một cách đơn điệu các kiến thức sẽ trở nên không chấp nhận được bởi vì người học không thể thu nhận và lưu giữ tất cả các thông tin một cách riêng lẻ. Điều này cho thấy cần tổ chức lại dạy học “xuất phát từ sự thống nhất” để người học có nhiều cơ hội tập trung vào các hoạt độngkhai thác, hiểu và phân tích thông tin nhằm giải quyết vấn đề thay vì việc phải ghi nhớ và lưu trữ thông tin.