Luận văn thạc sĩ vnu ued phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua dạy học chương các loại hợp chất vô cơ hóa học 9

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua dạy học chương các loại hợp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thúy Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Minh Trang
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Hóa Học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Cho Học Sinh Thông Qua Dạy Học Chương “Các Loại Hợp Chất Vô Cơ” Hóa Học 9
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.1. Định hướng đổi mới giáo dục sau 2015
• 1.2. Năng lực và năng lực giải quyết vấn đề
• 1.2.1. Khái niệm về năng lực
• 1.3. Đổi mới PPDH nhằm chú trọng phát triển năng lực của học sinh
• 1.4. Phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề
• 1.5. Phương pháp dạy học đàm thoại phát hiện
• 1.6. Thực trạng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học ở một số trường THCS tỉnh Ninh Bình
• 1.6.1. Mục tiêu điều tra thực trạng
• 1.6.2. Phương pháp điều tra thực trạng
• 1.6.3. Đánh giá kết quả
• 1.7. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHƯƠNG “CÁC LOẠI HỢP CHẤT VÔ CƠ” HÓA HỌC 9
• 2.1. Vị trí mục tiêu của chương “Các loại hợp chất vô cơ”
• 2.2. Cấu trúc nội dung của chương “Các loại hợp chất vô cơ”
• 2.3. Sử dụng PPDH nhằm phát triển NL GQVĐ cho HS trong chương “Các loại hợp chất vô cơ” Hóa học 9
• 2.3.1. Sử dụng PPDH nêu và GQVĐ để phát triển NL GQVĐ cho HS
• 2.3.2. Sử dụng phương pháp dạy học đàm thoại phát hiện để phát triển NL GQVĐ cho HS
• 2.4. Thiết kế kế hoạch dạy học chương “Các loại hợp chất vô cơ”
• 2.4.1. Thiết kế giáo án dạy học trong bài kiến thức mới
• 2.4.2. Thiết kế giáo án dạy học trong bài luyện tập
• 2.4.3. Thiết kế giáo án dạy học trong bài thực hành
• 2.5. Thiết kế bảng tiêu chí về năng lực giải quyết vấn đề và công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
• 2.5.1. Bảng tiêu chí về năng lực giải quyết vấn đề
• 2.5.2. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
• 2.5.3. Đánh giá qua bài kiểm tra
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.3. Tổ chức thực nghiệm
• 3.3.1. Chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng
• 3.4. Nội dung tiến hành thực nghiệm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm
• 3.5.1. Kết quả định tính
• 3.5.2. Kết quả định lượng
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học Hóa Học 9

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong môn Hóa học 9, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào các phương pháp dạy học hiệu quả nhằm nâng cao năng lực này cho học sinh.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Giáo Dục

Năng lực giải quyết vấn đề được hiểu là khả năng nhận diện, phân tích và tìm ra giải pháp cho các vấn đề trong học tập và cuộc sống. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy mà còn trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết để đối mặt với thách thức trong tương lai.

1.2. Vai Trò Của Môn Hóa Học Trong Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Môn Hóa học cung cấp nhiều tình huống thực tiễn mà học sinh có thể áp dụng kiến thức để giải quyết. Việc dạy học Hóa học không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức mà còn là cơ hội để học sinh thực hành kỹ năng giải quyết vấn đề thông qua các thí nghiệm và bài tập thực hành.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Cho Học Sinh

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học Hóa học 9 cũng gặp phải không ít thách thức. Những thách thức này có thể đến từ cả phía giáo viên lẫn học sinh.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Nhiều giáo viên vẫn còn lúng túng trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Họ có thể thiếu kinh nghiệm hoặc không được đào tạo bài bản về các phương pháp này, dẫn đến việc không phát huy được hiệu quả trong giảng dạy.

2.2. Tâm Lý Học Sinh Trong Việc Giải Quyết Vấn Đề

Học sinh có thể cảm thấy áp lực khi phải giải quyết các vấn đề phức tạp. Sự thiếu tự tin và lo ngại về kết quả có thể cản trở khả năng sáng tạo và tư duy phản biện của các em.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Để Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất cần thiết. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích các em tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động.

3.1. Phương Pháp Dạy Học Nêu Vấn Đề

Phương pháp dạy học nêu vấn đề khuyến khích học sinh đặt câu hỏi và tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề thực tiễn. Điều này giúp các em phát triển tư duy phản biện và khả năng phân tích tình huống.

3.2. Phương Pháp Đàm Thoại Phát Hiện

Phương pháp đàm thoại phát hiện tạo cơ hội cho học sinh thảo luận và chia sẻ ý kiến. Qua đó, các em có thể học hỏi từ nhau và phát triển kỹ năng giao tiếp, đồng thời nâng cao khả năng giải quyết vấn đề.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học Hóa Học

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong môn Hóa học không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề mà còn nâng cao chất lượng học tập. Các nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng học sinh có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn tốt hơn khi được học trong môi trường tích cực.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Trường THCS Ninh Khang

Nghiên cứu tại trường THCS Ninh Khang cho thấy rằng học sinh sau khi áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã có sự cải thiện rõ rệt trong khả năng giải quyết vấn đề. Các em có thể tự tin hơn trong việc đưa ra giải pháp cho các tình huống thực tiễn.

4.2. Đánh Giá Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Của Học Sinh

Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh thông qua các bài kiểm tra và quan sát trong lớp học cho thấy rằng các em đã có sự tiến bộ đáng kể. Điều này chứng tỏ rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là hiệu quả.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học Hóa Học 9

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua dạy học Hóa học 9 là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết để thành công trong học tập và cuộc sống.

5.1. Tương Lai Của Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Trong tương lai, việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh sẽ tiếp tục được chú trọng. Các phương pháp dạy học tích cực sẽ được cải tiến và áp dụng rộng rãi hơn trong các trường học.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần được đào tạo và trang bị kiến thức về các phương pháp dạy học tích cực. Điều này sẽ giúp họ tự tin hơn trong việc áp dụng các phương pháp này vào giảng dạy, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề. Xác định đƣợc và biết tìm hiểu các thông tin liên quan đến vấn đề phát hiện trong các chủ đề hóa học: Có khả năng tìm hiểu các thông tin có liên quan đến vấn đề ở SGK, tài liệu tham khảo khác và thông qua thảo luận với bạn. Có khả năng lựa chọn sắp xếp các thông tin trên theo mục tiêu mong muốn. Đề xuất đƣợc giải pháp GQVĐ đã phát hiện: Lập đƣợc kế hoạch để giải quyết một số vấn đề đơn giản (Đề xuất giải pháp, lập đƣợc kế hoạch GQVĐ, và thực hiện kế hoạch GQVĐ).

Thực hiện kế hoạch đã đề ra khi có sự hỗ trợ của GV. Thực hiện giải pháp GQVĐ và nhận ra sự phù hợp hay không phù hợp của giải pháp thực hiện đó. Đƣa ra kết luận chính xác và ngắn gọn nhất: Có khả năng thực hiện GP GQVĐ và nhận ra sự phù hợp hay không phù hợp của giải pháp thực hiện đó, có khả năng điều chỉnh hợp lý một số bƣớc trong kế hoạch GQVĐ, giải thích giải pháp của mình, đƣa ra kết luận chính xác, vận dụng vào tình huống mới. d) Năng lực tính toán Tính toán theo khối lƣợng chất tham gia và tạo thành sau phản ứng: Sử dụng đƣợc định luật bảo toàn khối lƣợng để tính đƣợc khối lƣợng của một chất trong phản ứng khi biết khối lƣợng của các chất còn lại và ngƣợc lại.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tìm ra đƣợc mối quan hệ và thiết lập đƣợc mối quan hệ giữa kiến thức hóa học với các phép toán học: Hiểu và biểu diễn đƣợc mối quan hệ giữa toán học với kiến thức hóa học để thiết lập và giải đƣợc các phƣơng trình đại số 1 ẩn, 2 ẩn trong các bài toán hóa học. Sử dụng hiệu quả các thuật toán để biện luận và tính toán các dạng bài toán hóa học và áp dụng trong các tình huống thực tiễn: Sử dụng đƣợc các thuật toán để tính toán đƣợc các dạng bài toán hóa học và áp dụng trong các tình huống quen thuộc. Tính toán theo mol chất tham gia và tạo thành sau phản ứng: Dựa vào công thức hóa học, PTHH để tính toán đƣợc mol chất, khối lƣợng, thể tích các chất tham gia cũng nhƣ thu đƣợc sau phản ứng hóa học. e) Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống Có năng lực hệ thống hóa kiến thức, khả năng phân loại kiến thức, lựa chọn kiến thức hóa học một cách phù hợp với mỗi hiện tƣợng, tình huống xảy ra cụ thể trong cuộc sống, năng lực phân tích tổng hợp các kiến thức hóa học vận dụng vào cuộc sống thực tiễn.

Năng lực giải quyết vấn đề 1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề Năng lực GQVĐ là năng lực hoạt động trí tuệ của con ngƣời trƣớc những vấn đề, những bài toán cụ thể, có mục tiêu và có tính định hƣớng cao đòi hỏi phải huy động khả năng tƣ duy tích cực và sáng tạo nhằm tìm ra lời giải cho vấn đề [4] [16]. Trong đánh giá PISA 2012 đã đƣa ra năng lực GQVĐ là khả năng của một cá nhân hiểu và giải quyết tình huống vấn đề khi mà giải pháp giải quyết chƣa rõ ràng. Nó bao gồm sự sẵn sàng tham gia vào giải quyết tình huống vấn đề đó – thể hiện tiềm năng là công dân tích cực và xây dựng.

Năng lực GQVĐ còn có thể đƣợc hiểu là khả năng huy động của một cá nhân, kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức với kiến thức, kỹ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ các nhân,… để hiểu và giải quyết vấn đề trong tình huống nhất định một cách hiệu quả, nhanh chóng và với tinh thần tích cực cao. Các biểu hiện của năng lực giải quyết vấn đề Năng lực GQVĐ đƣợc thể hiện thông qua các biểu hiện sau: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Phân tích đinh ̣ hƣớng trong ho ̣c tâ ̣p, trong cuô ̣c số ng. + Biế t phát hiê ̣n và nêu đƣơ ̣c các tin ̀ h huố ng trong ho ̣c tâ ̣p, trong cuô ̣c số ng. + Thu thâ ̣p đƣơ ̣c các thông tin có GQVĐ.

+ Phân tić h và đề xuấ t đƣơ ̣c mô ̣t số biê ̣n pháp GQVĐ. + Lƣ̣a cho ̣n và quyế t đinh ̣ đƣơ ̣c biê ̣n pháp GQVĐ mô ̣t cách phù hơ ̣p nhấ t. + Tổ chƣ́c thƣ̣c hiê ̣n GQVĐ. + Đánh giá đƣơ ̣c viê ̣c thƣ̣c hiê ̣n GQVĐ + Đúc kế t đƣơ ̣c kinh nghiê ̣m GQVĐ để điề u chỉnh và vâ ̣n dụng vào tình huống có vấ n đề mới.

Biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề TS. Cao Thị Thặng [21] đã đƣa ra việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh có thể áp dụng trong tất cả các tiết học: trong dạy học bài hóa học, bài luyện tập, bài thực hành hóa học hoặc khi tiến hành thí nghiệm trên lớp. Và tác giả Nguyễn Văn Cƣờng [12] đã đề ra các biện pháp cụ thể hơn nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh nhƣ sau: Biện pháp 1: Tạo tình huống qua các ví dụ, bài toán thực tiễn (hoá học, liên môn, khoa học tự nhiên, khoa học kĩ thuật, đời sống thực tiễn…) dẫn tới vấn đề cần phát hiện. Có thể sử dụng một số cách sau đây để tạo ra tình huống có vấn đề: - Dự đoán nhờ nhận xét trực quan, nhờ thực hành, quan sát mẫu hoặc hoạt động thực tiễn.

- Lật ngƣợc vấn đề hoặc xem xét tƣơng tự. - Khai thác kiến thức cũ, đặt vấn đề dẫn tới kiến thức mới hay tạo ra sự không phù hợp giữa tri thức, cách thức hành động đã biết với những yêu cầu đặt ra khi thực hiện nhiệm vụ mới. - Tạo hiện tƣợng đòi hỏi HS phải giải thích cơ sở lí thuyết của nó. Phân tích những hiện tƣợng nhƣ có mâu thuẫn giữa nguyên lí, lí thuyết với kết quả, hành động thực tiễn.

- Giải bài tập mà chƣa biết thuật giải trực tiếp, qua giải bài tập đó sẽ hình thành nên kiến thức mới hoặc yêu cầu sử dụng kiến thức, kỹ năng liên môn học. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Biện pháp 2: Tổ chức cho học sinh tập liên tƣởng, huy động kiến thức cần thiết để khai thác tình huống, tiếp cận, nhận biết và giới hạn phạm vi trong quá trình tìm cách GQVĐ. Biện pháp 3: Coi trọng và sử dụng một cách hợp lí, có mục đính các phƣơng tiện trực quan (đồ dùng dạy học, hình vẽ, tranh ảnh, các bài toán có nội dung thực tiễn) giúp HS thuận lợi trong việc phát hiện, nắm bắt và GQVĐ. Biện pháp 4: Tập dƣợt cho HS tổ chức tri thức (bổ sung, nhóm lại, kết hợp…) thông qua hoạt động so sánh, tƣơng tự, đặc biệt hoá, khái quát hoá, trừu tƣợng hoá, để dự đoán bản chất của vấn đề, GQVĐ.

Biện pháp 5: Tổ chức cho HS phân tích, lựa chọn, tách biệt ra nhóm dấu hiệu đặc trƣng cho VĐ, xác định đƣợc mối quan hệ bản chất và những biểu hiện bên ngoài của vấn đề. Biện pháp 6: Rèn luyện cho HS sử dụng ngôn ngữ, kí hiệu hoá học, để diễn đạt các nội dung Hoá học; diễn đạt lại VĐ theo những cách khác nhƣng vẫn đảm bảo đúng nghĩa, từ đó biết cách diễn đạt theo hƣớng có lợi nhất tạo thuận lợi cho việc GQVĐ. Biện pháp 7: Xây dựng các tình huống thực tiễn (trực tiếp hoặc gián tiếp) thông qua hệ thống các câu hỏi, ví dụ, phản ví dụ, các sai lầm thƣờng gặp, các bài toán có phân bậc để luyện tập cho HS phát hiện, thể hiện, vận dụng vốn hiểu biết ở các độ khác nhau. Đồng thời rèn luyện cho HS năng lực vận dụng các kiến thức Hoá học để giải các bài toán thực tiễn.

Các phương pháp đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh Việc đánh giá NL GQVĐ của học sinh có rất nhiều phƣơng pháp, dƣới đây là một số phƣơng pháp cơ bản nhƣ: - Đánh giá chuyên gia (GV đánh giá HS). - Đánh giá định kỳ bằng bài kiểm tra. - Đánh giá bằng quan sát. - Đánh giá bằng phỏng vấn.

- Đánh giá bằng hồ sơ học tập. - Đánh giá bằng sản phẩm học tập. - Đánh giá bằng phiếu hỏi học sinh. - Sử dụng tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng.

15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhìn chung, tùy vào năng lực cần đo lƣờng và hƣớng tiếp cận nó, chuyên gia có thể lựa chọn một hay nhiều thang đánh giá có sẵn, hoặc xây dựng thang đánh giá mới cho phù hợp. Đổi mới phƣơng pháp dạy học nhằm chú trọng phát triển năng lực của học sinh 1. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học Phƣơng pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hoá học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn. Những định hƣớng chung, tổng quát về đổi mới phƣơng pháp dạy học các môn học thuộc chƣơng trình giáo dục định hƣớng phát triển năng lực là: - Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của ngƣời học, hình thành và phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin,.), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tƣ duy.

- Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phƣơng pháp chung và phƣơng pháp đặc thù của môn học để thực hiện. Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phƣơng pháp nào cũng phải đảm bảo đƣợc nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hƣớng dẫn của giáo viên”. - Việc sử dụng phƣơng pháp dạy học gắn chặt với các hình thức tổ chức dạy học. Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tƣợng và điều kiện cụ thể mà có những hình thức tổ chức thích hợp nhƣ học cá nhân, học nhóm, học trong lớp, học ở ngoài lớp.

Cần chuẩn bị tốt về phƣơng pháp đối với các giờ thực hành để đảm bảo yêu cầu rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao hứng thú cho ngƣời học. - Cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học môn học tối thiểu đã qui định. Có thể sử dụng các đồ dùng dạy học tự làm nếu xét thấy cần thiết với nội dung học và phù hợp với đối tƣợng học sinh. Tích cực vận dụng công nghệ thông tin trong dạy học.