Luận văn thạc sĩ vnu ued phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua dạy học tích hợp các chủ đề chương alkane hóa học 11 trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua dạy học tích hợp các chủ đề, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Lệ Thu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thị Như Mai
• Trường học: Trường Đại học giáo dục - Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm hóa học
• Đề tài: Phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua dạy học tích hợp các chủ đề chương Alkane – Hóa học 11– Trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC DẠY HỌC TÍCH HỢP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Đổi mới chương trình giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực
• 1.3. Định hướng phát triển lực cho học sinh trung học phổ thông
• 1.3.1. Khái niệm năng lực
• 1.3.2. Cấu trúc năng lực
• 1.3.3. Các đặc điểm của năng lực
• 1.3.4. Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 1.4. Dạy học tích hợp
• 1.4.1. Khái niệm dạy học tích hợp
• 1.4.2. Đặc điểm dạy học tích hợp
• 1.4.3. Ưu điểm và hạn chế của dạy học tích hợp
• 1.4.4. Đánh giá kết quả học tập theo dạy học các chủ đề tích hợp
• 1.4.5. Một số phương pháp dạy học tích cực
• 1.4.5.1. Dạy học theo dự án
• 1.4.5.2. Dạy học theo Webquest
• 1.6. Thực trạng việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực và phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh ở một số trường trung học phổ thông của huyện Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh
• 1.6.1. Mục đích điều tra
• 1.6.2. Đối tượng điều tra
• 1.6.3. Kết quả điều tra
• 1.7. Tiểu kết chương 1
• 2. XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP CHƯƠNG ALKANE NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH
• 2.1. Phân tích nội dung kiến thức và cấu trúc chương Alkane
• 2.1.1. Mục tiêu chương Alkane - Hóa học 11
• 2.1.2. Nội dung chương Alkane
• 2.2. Nguyên tắc và quy trình xây dựng chủ đề dạy học tích hợp
• 2.2.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung tích hợp ở trường phổ thông
• 2.2.2. Quy trình xây dựng chủ đề tích hợp
• 2.2.3. Xây dựng chủ đề dạy học tích hợp chương Alkane
• 2.2.3.1. Chủ đề: Alkane và thế giới ngày nay
• 2.2.3.2. Chủ đề: Alkane và những ứng dụng thực tiễn
• 2.4. Các yêu cầu nhằm thực hiện hiệu quả việc xây dựng các chủ đề dạy học
• 2.4.1. Đối với giáo viên
• 2.4.2. Đối với học sinh
• 2.5. Tiêu chí và bộ công cụ đánh giá sự phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 2.5.1. Tiêu chí đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 2.5.2. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực vận dụng kiến thực vào thực tiễn cho học sinh
• 2.5.3. Xây dựng bài kiểm tra
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Đối tượng, mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Đối tượng thực nghiệm
• 3.1.2. Mục đích thực nghiệm
• 3.1.3. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.2. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm
• 3.2.2. Triển khai dạy theo chủ đề
• 3.2.3. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.2.3.1. Phương pháp xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.2.3.2. Khảo sát lớp thực nghiệm và lớp đối chứng
• 3.2.3.3. Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.2.3.4. Đánh giá thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hóa học mà còn tạo điều kiện cho họ áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế trong cuộc sống hàng ngày. Chương trình giáo dục phổ thông hiện nay đã chú trọng đến việc tích hợp các chủ đề học tập, trong đó có chương Alkane. Chương này không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn liên kết với các ứng dụng thực tiễn, từ đó nâng cao hứng thú học tập của học sinh.

1.1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Năng lực vận dụng kiến thức hóa học được hiểu là khả năng của học sinh trong việc áp dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn. Điều này bao gồm việc giải quyết các vấn đề thực tiễn liên quan đến hóa học, từ đó hình thành tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Việc phát triển năng lực này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn tạo ra sự kết nối giữa lý thuyết và thực hành.

1.2. Tầm quan trọng của việc dạy học tích hợp

Dạy học tích hợp là phương pháp giáo dục hiện đại, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách toàn diện. Việc tích hợp các chủ đề như Alkane vào chương trình học không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hóa học mà còn tạo cơ hội cho họ áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Điều này góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Mặc dù việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu và phương pháp dạy học phù hợp. Nhiều giáo viên vẫn còn gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, dẫn đến việc học sinh không thể phát huy tối đa năng lực của mình. Hơn nữa, sự thiếu hụt về cơ sở vật chất và trang thiết bị cũng là một rào cản lớn trong việc thực hiện dạy học tích hợp.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Nhiều giáo viên chưa được đào tạo đầy đủ về các phương pháp dạy học tích cực, dẫn đến việc áp dụng không hiệu quả trong lớp học. Điều này ảnh hưởng đến khả năng phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học của học sinh. Cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng giáo viên để nâng cao kỹ năng giảng dạy và áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại.

2.2. Thiếu hụt tài liệu và cơ sở vật chất

Việc thiếu hụt tài liệu giảng dạy và cơ sở vật chất cũng là một thách thức lớn. Nhiều trường học không có đủ trang thiết bị thí nghiệm cần thiết để thực hiện các bài học thực hành, điều này làm giảm hiệu quả của việc dạy học tích hợp. Cần có sự đầu tư từ phía nhà nước và các tổ chức giáo dục để cải thiện tình hình này.

III. Phương pháp dạy học tích hợp hiệu quả cho chương Alkane

Để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích hợp là rất quan trọng. Các phương pháp như dạy học dự án, dạy học theo Webquest hay các hoạt động thực hành sẽ giúp học sinh có cơ hội trải nghiệm và áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc thiết kế các chủ đề học tập liên quan đến Alkane sẽ tạo ra sự hứng thú và khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập.

3.1. Dạy học dự án trong chương Alkane

Dạy học dự án là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Trong chương Alkane, giáo viên có thể thiết kế các dự án liên quan đến ứng dụng của các hợp chất này trong đời sống, từ đó giúp học sinh hiểu rõ hơn về vai trò của hóa học trong cuộc sống hàng ngày.

3.2. Sử dụng Webquest trong dạy học tích hợp

Webquest là một phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh tìm kiếm thông tin và giải quyết vấn đề thông qua Internet. Việc áp dụng Webquest trong chương Alkane sẽ giúp học sinh phát triển kỹ năng tìm kiếm, phân tích và tổng hợp thông tin, từ đó nâng cao năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu từ chương Alkane

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích hợp trong chương Alkane đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn có khả năng áp dụng vào thực tiễn. Các nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động thực hành và dự án có sự tiến bộ rõ rệt trong việc vận dụng kiến thức hóa học vào các tình huống thực tế. Điều này chứng tỏ rằng việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học là hoàn toàn khả thi và cần thiết.

4.1. Kết quả khảo sát về năng lực vận dụng kiến thức

Kết quả khảo sát cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động dạy học tích hợp có sự tiến bộ rõ rệt trong việc vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn. Họ có khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn liên quan đến hóa học một cách hiệu quả hơn so với những học sinh không tham gia.

4.2. Ứng dụng thực tiễn của chương Alkane

Chương Alkane không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp học sinh hiểu rõ hơn về các ứng dụng thực tiễn của các hợp chất này trong đời sống. Việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn sẽ giúp học sinh thấy được giá trị của môn hóa học trong cuộc sống hàng ngày.

V. Kết luận và tương lai của việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn thông qua dạy học tích hợp là một xu hướng tất yếu trong giáo dục hiện đại. Các phương pháp dạy học tích hợp không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn tạo cơ hội cho họ áp dụng vào thực tiễn. Tương lai của việc phát triển năng lực này phụ thuộc vào sự đổi mới trong phương pháp dạy học và sự đầu tư vào cơ sở vật chất giáo dục.

5.1. Định hướng phát triển trong giáo dục hóa học

Định hướng phát triển trong giáo dục hóa học cần tập trung vào việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực và tích hợp. Điều này sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện và có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn một cách hiệu quả.

5.2. Tương lai của dạy học tích hợp trong chương trình giáo dục

Tương lai của dạy học tích hợp trong chương trình giáo dục sẽ tiếp tục được mở rộng và phát triển. Các chủ đề học tập sẽ ngày càng phong phú và đa dạng, giúp học sinh có cơ hội trải nghiệm và áp dụng kiến thức vào thực tiễn một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo khảo sát thực tế tại các trường trung học phổ thông, có đến 75% học sinh được đánh giá ở mức trung bình và yếu kém về năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào đời sống, trong khi 35% học sinh chưa có hứng thú học tập bộ môn. Bối cảnh đổi mới giáo dục theo Nghị quyết số 29-NQ/TW và Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi từ truyền thụ kiến thức một chiều sang phát triển phẩm chất và năng lực người học. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là giải quyết sự thiếu hụt các chủ đề dạy học tích hợp có khả năng kết nối lý thuyết hóa học hữu cơ với thực tiễn sản xuất và đời sống sinh hoạt. Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng, thiết kế 2 chủ đề dạy học tích hợp chuyên sâu cho chương Alkane thuộc chương trình Hóa học 11, đồng thời tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại Trường Trung học phổ thông Thuận Thành số 3 và Trung tâm Giáo dục thường xuyên Thuận Thành thuộc tỉnh Bắc Ninh trong năm học 2018 - 2019 với sự tham gia của 20 giáo viên và 200 học sinh. Về mặt ý nghĩa, nghiên cứu đóng góp giải pháp nâng cao hơn 25% tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi, giảm tỷ lệ học sinh thụ động xuống dưới 10%, đồng thời cung cấp bộ giáo án tích hợp liên môn hoàn chỉnh làm tài liệu tham khảo giá trị cho các trường phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thuyết kiến tạo và lý thuyết dạy học tích hợp liên môn trong giáo dục hiện đại. Mô hình nghiên cứu vận dụng cấu trúc phát triển năng lực gồm 4 thành tố tiêu chí cốt lõi: phát hiện vấn đề thực tiễn, huy động kiến thức liên quan để đề xuất giả thuyết khoa học, tìm tòi khám phá thực nghiệm và thực hiện giải quyết vấn đề gắn với đề xuất ý tưởng mới. Nghiên cứu xác lập 4 khái niệm khoa học then chốt: Dạy học tích hợp là định hướng tổ chức học tập liên kết tri thức giữa Hóa học, Sinh học, Địa lí và Vật lí để giải quyết các vấn đề phức hợp; Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn là khả năng làm chủ và chuyển hóa tri thức khoa học vào đời sống sinh hoạt và sản xuất; Dạy học theo dự án là phương pháp lấy người học làm trung tâm qua 5 giai đoạn thực hiện nhiệm vụ gắn với sản phẩm cụ thể; Dạy học theo Webquest là mô hình tổ chức khám phá tri thức qua mạng internet theo quy trình 6 bước định hướng nguồn dữ liệu chọn lọc.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được thu thập toàn diện thông qua khảo sát bằng phiếu hỏi chuẩn hóa, dự giờ 10 tiết giảng, theo dõi hồ sơ học tập và hệ thống 2 bài kiểm tra định lượng. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 20 giáo viên Hóa học và 200 học sinh khối 11 tại huyện Thuận Thành, kết hợp thực nghiệm sư phạm trực tiếp trên 2 cặp lớp với tổng số 88 học sinh. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên thuận tiện nhằm đảm bảo tính tương đồng về học lực đầu vào với điểm trung bình từ 6,2 đến 6,4 điểm và cơ cấu hạnh kiểm giữa hai nhóm thực nghiệm và đối chứng. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích toán học thống kê như kiểm định t-Student, tính toán độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và vẽ đường tần số lũy tích là nhằm kiểm chứng tính chuẩn xác, khách quan và xác định mức độ khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm với độ tin cậy đạt 95%. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 9 năm 2018 đến tháng 6 năm 2019 qua 3 giai đoạn: khảo sát thực trạng, thiết kế chủ đề tích hợp và thực nghiệm sư phạm tổng kết.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng cho thấy 100% giáo viên nhận thức được vai trò của dạy học tích hợp nhưng chỉ có 10% (2 giáo viên) áp dụng thường xuyên, 45% thỉnh thoảng sử dụng và 45% còn lại hiếm khi hoặc chưa từng triển khai. Về phía học sinh, 77,5% khẳng định việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức là rất cần thiết và cần thiết, tuy nhiên 35% học sinh chưa yêu thích môn Hóa học do phương pháp giảng dạy truyền thống còn nặng tính hàn lâm. Kết quả thực nghiệm sư phạm chứng minh hiệu quả vượt trội: ở bài kiểm tra số 1, điểm trung bình của lớp thực nghiệm đạt 7,85 điểm so với 6,72 điểm của lớp đối chứng; tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt 32,5%, cao hơn gấp 2,85 lần so với mức 11,4% của nhóm đối chứng. Ở bài kiểm tra số 2, tỷ lệ học sinh khá giỏi của lớp thực nghiệm đạt 78,3%, cao hơn 28,1% so với nhóm đối chứng, đồng thời tỷ lệ học sinh trung bình và yếu giảm mạnh xuống mức 21,7% so với 49,8% ở lớp đối chứng.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển biến tích cực trong kết quả học tập bắt nguồn từ việc các chủ đề tích hợp như Alkane và thế giới ngày nay đã gắn kết chặt chẽ kiến thức cấu trúc, tính chất của hydrocacbon no với các ứng dụng thực tế như sản xuất khí biogas, công nghệ chưng cất dầu mỏ, sản xuất đạm Phú Mỹ và xử lý khí thải động cơ. Dữ liệu thực nghiệm có thể được trình bày trực quan qua đồ thị đường tần số lũy tích dạt hẳn sang bên phải đối với nhóm thực nghiệm và bảng thống kê tham số với độ lệch chuẩn của lớp thực nghiệm nhỏ hơn lớp đối chứng 0,35 điểm, phản ánh chất lượng học tập đồng đều hơn. So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây trong cùng lĩnh vực, phương thức dạy học tích hợp kết hợp dự án Webquest không chỉ nâng cao hơn 20% mức độ hứng thú học tập mà còn giúp 85% học sinh phát triển mạnh mẽ kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp khoa học và tư duy phản biện.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng dạy học:

Thứ nhất, tổ chức tập huấn chuyên sâu định kỳ cho 100% giáo viên Hóa học trung học phổ thông về kỹ thuật thiết kế kế hoạch bài dạy tích hợp liên môn và quy trình Webquest, phấn đấu giảm 50% tỷ lệ giáo viên lúng túng trong giảng dạy trong thời gian 6 tháng đầu năm học do Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì.

Thứ hai, biên soạn ngân hàng học liệu số và tuyển tập bài tập thực tiễn gắn với 100% các chương Hóa học hữu cơ, bổ sung tối thiểu 15 tình huống thực tế địa phương mỗi học kỳ do tổ chuyên môn nhà trường thực hiện trong năm học 2019 - 2020.

Thứ ba, đổi mới cấu trúc đề kiểm tra đánh giá định kỳ theo hướng nâng tỷ trọng câu hỏi vận dụng thực tế lên mức 30% đến 40%, kết hợp đánh giá quá trình thông qua hồ sơ học tập và sản phẩm dự án chiếm 30% tổng điểm số do Ban giám hiệu các trường trung học phổ thông chỉ đạo triển khai.

Thứ tư, đầu tư hiện đại hóa trang thiết bị phòng thí nghiệm và mạng internet cho 100% phòng học chuyên đề, bảo đảm ít nhất 1 phòng máy tính đạt chuẩn 40 máy phục vụ các tiết học Webquest giai đoạn 2019 - 2021 do cơ quan quản lý giáo dục địa phương cấp kinh phí.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu khoa học mang tính ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, giáo viên Hóa học tại các trường trung học phổ thông có thể khai thác trực tiếp 2 kế hoạch bài dạy mẫu, hệ thống bài tập tình huống thực tiễn và bộ câu hỏi Webquest để áp dụng hiệu quả vào giảng dạy chương Alkane theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Thứ hai, cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn có thể sử dụng khung 4 tiêu chí đánh giá năng lực và quy trình 6 bước xây dựng bài học tích hợp làm căn cứ tổ chức sinh hoạt chuyên môn và phát triển chương trình nhà trường.

Thứ ba, sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Hóa học có thể tiếp cận phương pháp thực nghiệm sư phạm chuẩn mực, kỹ thuật xử lý số liệu toán học thống kê và cách xây dựng bộ công cụ đo lường năng lực cho đề tài nghiên cứu của mình.

Thứ tư, các chuyên gia phát triển chương trình và biên soạn sách giáo khoa có thêm căn cứ thực chứng từ khảo sát 200 học sinh và 20 giáo viên để thiết kế nội dung học tập gắn kết lý thuyết với thực tiễn sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

1. Dạy học tích hợp chương Alkane giúp học sinh phát triển những kỹ năng thực tiễn nào? Dạy học tích hợp giúp học sinh nhận diện và phân tích hiện tượng thực tế, huy động kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề. Cụ thể, học sinh biết giải thích cơ chế sản xuất khí biogas từ 100 kg chất thải hữu cơ, quy trình chưng cất dầu mỏ và các biện pháp giảm thiểu 30% khí thải ô nhiễm từ động cơ giao thông.

2. Tại sao 100% giáo viên biết về dạy học tích hợp nhưng chỉ 10% vận dụng thường xuyên? Khảo sát cho thấy 50% giáo viên gặp khó khăn do việc thiết kế chủ đề tích hợp đòi hỏi nhiều thời gian và công sức chuẩn bị. Bên cạnh đó, 50% giáo viên còn lúng túng khi xây dựng kế hoạch dạy học vì chưa được tập huấn chuyên sâu, kết hợp áp lực thời gian tiết học 45 phút và cơ sở vật chất phòng máy còn thiếu thốn.

3. Quy trình tổ chức dạy học theo Webquest môn Hóa học gồm các bước nào? Mô hình Webquest được triển khai qua 6 bước khoa học: chọn và giới thiệu chủ đề gắn với thực tế, xác định mục tiêu và giao nhiệm vụ nhóm, cung cấp nguồn tài liệu internet chọn lọc, học sinh thực hiện nhiệm vụ tự lực, trình bày sản phẩm học tập và tổ chức đánh giá đa chiều theo tiêu chí định lượng chuẩn hóa.

4. Kết quả thực nghiệm sư phạm chứng minh hiệu quả học tập thay đổi ra sao? Số liệu thực nghiệm cho thấy lớp thực nghiệm đạt điểm trung bình 7,85 điểm, vượt trội so với 6,72 điểm của lớp đối chứng. Tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt 32,5%, cao hơn gấp 2,85 lần so với tỷ lệ 11,4% của nhóm đối chứng, chứng minh năng lực vận dụng kiến thức được nâng cao rõ rệt.

5. Bộ công cụ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức gồm những thành tố gì? Bộ công cụ được thiết kế dựa trên 4 tiêu chí năng lực với các chỉ báo hành vi rõ ràng, bao gồm bảng kiểm quan sát của giáo viên theo dõi nhóm 10 học sinh, phiếu tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng của học sinh, cùng hệ thống đề kiểm tra 45 phút có 40% câu hỏi gắn liền thực tiễn đời sống.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về dạy học tích hợp, dạy học dự án, Webquest và khung 4 tiêu chí đánh giá năng lực vận dụng kiến thức thực tiễn.
• Đánh giá khách quan thực trạng giảng dạy Hóa học tại Bắc Ninh trên 200 học sinh và 20 giáo viên, làm rõ nhu cầu cấp thiết của việc đổi mới phương pháp dạy học.
• Xây dựng thành công 2 kế hoạch bài dạy tích hợp chuyên sâu chương Alkane gắn với sản xuất phân đạm, nhiên liệu khí đốt và bảo vệ môi trường.
• Thực nghiệm sư phạm trên 88 học sinh khẳng định tính vượt trội với điểm trung bình đạt 7,85 điểm và tỷ lệ giỏi tăng gấp 2,85 lần so với nhóm đối chứng.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ và bộ công cụ đo lường chuẩn hóa, tạo nền tảng vững chắc cho việc triển khai dạy học phát triển năng lực tại các trường trung học phổ thông.

Đóng góp chính của luận văn là cung cấp giải pháp sư phạm thực chứng và bộ tư liệu bài giảng tích hợp chất lượng cao, sẵn sàng chuyển giao và nhân rộng trong giai đoạn 2019 - 2020. Quý thầy cô và nhà nghiên cứu hãy áp dụng ngay bộ tài liệu này để nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Hóa học!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC DẠY HỌC TÍCH HỢP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu Dạy học tích hợp là quan điểm cốt lõi để phát triển chương trình giáo dục của nhiều nước trên thế giới và Việt Nam đã nghiên cứu. Ở Việt Nam từ năm 2000 quan điểm dạy học tích hợp đã thể hiện trong chương trình sách giáo khoa cũng như các hoạt động ở bậc tiểu học, bậc trung học cơ cở và THPT được thể hiện dưới dạng lồng ghép một số môn học. Hiện nay ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu về dạy học tích hợp như: Tác giả Cao Thị Thặng đã nghiên cứu công trình “Vận dụng quan điểm tích hợp trong việc phát triển chương trình giáo dục Việt Nam giai đoạn sau 2015” trong đó tác giả đã tổng quan các vấn đề lí luận và thực tiễn về xu hướng tích hợp trong chương trình giáo dục một số nước trên thế giới; phân tích thực trạng việc vận dụng quan điểm dạy và học tích hợp trong chương trình giáo dục Việt Nam.

Đề xuất giải pháp vận dụng quan điểm tiếp cận tích hợp vào việc phát triển chương trình phổ thông Việt Nam sau 2015. Đề tài trọng điểm cấp Bộ, “Hình thành năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên trung học phổ thông”nghiệm thu tháng 12/2012 có mã số B2010-TN03-30TĐ do PGS. Nguyễn Phúc Chỉnh – Đại học sư phạm – Đại học Thái Nguyên làm chủ nhiệm đề tài. Đã phân tích cơ sở lý luận của dạy học tích hợp, các biện pháp hình thành năng lực dạy học tích hợp các môn Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội cho giáo viên trường phổ thông.

“Xây dựng chủ đề dạy học liên môn trong dạy học hóa học lớp 11 trường trung học phổ thông” của Vũ Thị Thùy Dương (2015), trường Đại học Giáo dục [10]. “Thiết kế một số chủ đề dạy học tích hợp chương Oxi-Lưu huỳnh Hóa học lớp 10 nhằm phát triển năng lực học sinh” của Nguyễn Thị Trang (2015), trường Đại học Sư phạm Hà Nội [17]. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “Thiết kế một số chủ đề dạy học tích hợp trong dạy học phần Hiđrocacbon lớp 11 nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh” của Ngô Thanh Hoa (2015), trường Đại học Sư phạm Hà Nội [11]. Trong luận văn này tôi xây dựng một số chủ đề có sự vận dụng kiến thức LT mà học sinh đã học để giải thích các vấn đề thực tiễn liên quan đến hóa học và làm các BTHH có liên quan đến thực tiễn.

Đồng thời đưa vào trong dạy học với phương pháp phù hợp nhằm góp phần nâng cao hứng thú học tập, NL VDKTHH vào thực tiễn cho HS THPT.2 Đổi mới chương trình giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành TW Đảng khóa XI đã nhấn mạnh: “Đổi mới căn bản, toàn diện GD & ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”; “Phát triển phẩm chất, năng lực người học, đảm bảo hài hòa giữa “dạy chữ”, “dạy người” và định hướng nghề nghiệp”[16]. Theo dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể được Bô ̣Giáo dục và Đào tạo (12/2018) [1] mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông mới là giúp HS hình thành, phát triển ở học sinh năng lực hoá học; đồng thời góp phần cùng các môn học, hoạt động giáo dục khác hình thành, phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung, đặc biệt là thế giới quan khoa học; hứng thú học tập, nghiên cứu; tính trung thực; thái độ tôn trọng các quy luật của thiên nhiên, ứng xử với thiên nhiên phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững; khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân.3 Định hướng phát triển lực cho học sinh trung học phổ thông 1.1 Khái niệm năng lực Khái niệm năng lực được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau khi dựa trên các dấu hiệu khác nhau của chúng. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Denys Tremblay (2002), nhà tâm lý học người Pháp quan niệm rằng: “ Năng lực là khả năng hành động, đạt được thành công và chứng minh sự tiến bộ nhờ vào khả năng huy động và sử dụng hiệu quả nhiều nguồn lực tích hợp của cá nhân khi giải quyết các vấn đề của cuộc sống” [20]. Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường (2010) coi khái niệm năng lực gắn liền với khả năng hành động và đưa ra định nghĩa: “ Năng lực là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong các tình huống thay đổi thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kĩ năng, kĩ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động” [8].

Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 12/2018: “ Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,. thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể” [1].2 Cấu trúc năng lực Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (12/2018) [1] hình thành và phát triển cho học sinh những năng lực cốt lõi sau: Những năng lực chung được hình thành, phát triển thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Năng lực đặc thù được hình thành và phát triển ở học sinh năng lực hoá học – một biểu hiện đặc thù của năng lực khoa học tự nhiên với các thành phần: nhận thức hoá học; tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ hoá học; vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học.3 Các đặc điểm của năng lực Năng lực có các đặc điểm sau: - Năng lực thể hiện những đặc thù tâm lí, sinh lí khác biệt của cá nhân, chịu ảnh hưởng của yếu tố bẩm sinh di truyền về mặt sinh học, đồng thời chịu tác động của những điều kiện của môi trường sống. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Năng lực chỉ có thể quan sát được qua hoạt động của cá nhân ở các tình huống nhất định.

- Xét về mặt hình thức, năng lực thường tồn tại dưới hai dạng: năng lực cốt lõi và năng lực chuyên biệt. + Năng lực cốt lõi: là năng lực cơ bản, thiết yếu mà bất kỳ ai cũng cần phải có để sống, học tập và làm việc hiệu quả. + Năng lực chuyên biệt: là năng khiếu chỉ có ở một số người. - Năng lực được hình thành và phát triển trong và ngoài nhà trường.

- Năng lực và các thành tố của nó không bất biến mà có thể thay đổi từ năng lực sơ đẳng, thụ động tới năng lực bậc cao mang tính tự chủ cá nhân. - Năng lực được hình thành và phát triển liên tục trong suốt cuộc đời con người.1 Một số năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh phổ thông. Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ giáo dục và đào tạo công bố ngày 26/12/2018 [1], các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho HS THPT là: NL tự học và tự hoàn thiện, NL giao tiếp và hợp tác, NL giải quyết vấn đề và sáng tạo. Bên cạnh đó, yêu cầu cần đạt về năng lực đặc thù của HS bao gồm: NL ngôn ngữ, NL tính toán, NL khoa học, NL công nghệ, NL tin học, NL thẩm mĩ và NL thể chất.

Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể môn Hóa học của Bộ giáo dục và đào tạo công bố [2], các năng lực cần hình thành và phát triển cho HS THPT như sau: - Năng lực nhận thức kiến thức hóa học: Nhận thức được các kiến thức cơ sở về cấu tạo chất; các quá trình hoá học; các dạng năng lượng và bảo toàn năng lượng; một số chất hoá học cơ bản và chuyển hoá hoá học; một số ứng dụng của hoá học trong đời sống và sản xuất. - Năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ hóa học: Quan sát, thu thập thông tin; phân tích, xử lí số liệu; giải thích; dự đoán được kết quả nghiên cứu một số sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và đời sống. - Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Vận dụng được kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết một số vấn đề trong học tập, nghiên cứu khoa học và một số 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tình huống cụ thể trong thực tiễn [2]. Luận văn này, chúng tôi Nghiên cứu việc phát triển NLHT cho HS thông qua việc sử dụng PPDH tích cực.2 Các phương pháp đánh giá năng lực Đánh giá năng lực trong dạy và học tích cực đòi hỏi phải nhìn nhận HS như một “tổng thể” toàn diện.

Để đánh giá năng lực của người học cần nhấn mạnh đến đánh giá quá trình học. Việc đánh giá quá trình học kết hợp đánh giá kết quả học sẽ đem lại những thông tin phản hồi để cả người dạy và người học điều chỉnh hoạt động dạy và học của mình. Đánh giá quá trình có thể thực hiện thông qua quan sát các ứng xử của HS trong các vấn đề, nhiệm vụ, tình huống học tập, qua phân tích hồ sơ học tập của HS, qua các bài kiểm tra nói hoặc viết, qua đánh giá đồng đẳng và tự đánh giá của mỗi HS. Muốn đánh giá được năng lực của HS, GV cần phải có năng lực đánh giá – một năng lực nghề nghiệp.

Phần cốt lõi của năng lực đánh giá là hệ thống kĩ năng được sử dụng trong tiến trình thực hiện đánh giá liên tục (on – going assessment) quá trình học tập và dạy học. Trong dạy học tích cực, chúng ta có thể sử dụng các phương pháp đánh giá sau để đánh giá năng lực HS. Đánh giá qua quan sát Đánh giá qua quan sát là thông qua quan sát mà đánh giá các thao tác, động cơ, các hành vi, kĩ năng thực hành và kĩ năng nhận thức, chẳng hạn như cách giải quyết một vấn đề trong tình huống cụ thể.