CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ CUNG ỨNG DỊCH VỤ VẬN TẢI HÀNG HÓA BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1. Cơ sở lí luận về dịch vụ vận tải hàng hóa đường biển 1. Khát quát về dịch vụ vận tải hàng hóa bằng đường biển Dịch vụ là một hoạt động kinh tế, trong đó người cung cấp dịch vụ (chủ thể) thực hiện một hoạt động hoặc cung cấp một lợi ích cho người sử dụng dịch vụ (khách thể), nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách thể và nhận lại một khoản tiền tương ứng.
Vận tải là một quy trình kĩ thuật của bất kì sự di chuyển vị trí nào của vật phẩm và con người, chỉ bao gồm những sự di chuyển của vật phẩm và con người khi thoả mãn đồng thời hai tính chất: là một hoạt động sản xuất vật chất và là một hoạt động kinh tế độc lập Dịch vụ vận tải là hoạt động vận chuyển hàng hóa hoặc hành khách từ nơi này đến nơi khác bằng các phương tiện vận tải khác nhau, nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải của khách hàng. Dịch vụ vận tải có thể được cung cấp bởi các doanh nghiệp vận tải, hoặc các cá nhân, tổ chức có phương tiện vận tải. Một số phương thức vận tả gồm: Vận tải đường bộ: sử dụng các phương tiện vận tải đường bộ như ô tô, xe máy, xe tải, xe container,. Vận tải đường sắt: sử dụng các phương tiện vận tải đường sắt như tàu hỏa,.
Vận tải đường thủy: sử dụng các phương tiện vận tải đường thủy như tàu thủy, thuyền, ghe,. Vận tải đường hàng không: sử dụng các phương tiện vận tải đường hàng không như máy bay,. Vận tải đường ống: sử dụng các đường ống để vận chuyển các chất lỏng, khí,. Dịch vụ vận tải hàng hoá bằng đường biển là dịch vụ trong đó các tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ vận tải hàng hóa bằng đường biển tiến hành các công việc cần thiết để chuyển hàng hóa từ địa điểm này sang địa điểm khác bằng đường biển theo thỏa thuận với những tổ chức, cá nhân có nhu cầu để hưởng thù lao dịch vụ, thường sử dụng phương tiện vận tải bằng đường biển.
Đặc điểm của dịch vụ vận tải hàng hóa đường biển Là một loại hình dịch vụ nên dịch vụ vận tải cũng mang những đặc điểm chung của dịch vụ, đó là: 3 Tính không hiện hữu (Intangibility) được hiểu là dịch vụ không thể nhìn thấy, sờ thấy, cầm nắm được, đo đếm được trước khi mua. Dịch vụ vận tải hàng hóa đường biển là dịch vụ chuyển tải hàng hóa từ một địa điểm đến một địa điểm khác bằng đường biển, được thể hiện qua những điểm sau: Tính không hiện hữu về vật lý: Hàng hóa không thể nhìn thấy trước khi được vận chuyển: Khi khách hàng sử dụng dịch vụ vận tải hàng hóa đường biển, họ không thể nhìn thấy, sờ thấy hàng hóa của mình trước khi nó được vận chuyển. Hàng hóa chỉ xuất hiện khi đến nơi nhận. Tính không hiện hữu về lợi ích: Khách hàng chỉ có thể nhận được lợi ích từ dịch vụ vận tải hàng hóa đường biển khi hàng hóa của họ đến nơi an toàn, đúng thời hạn và chất lượng.
Quá trình vận chuyển không thể nhìn thấy trực tiếp: Quá trình vận chuyển hàng hóa đường biển diễn ra trên biển, cách xa đất liền. Khách hàng không thể trực tiếp nhìn thấy quá trình vận chuyển của hàng hóa của mình. Người sử dụng dịch vụ chỉ có thể biết được hàng hóa của mình đang được vận chuyển khi có thông báo từ nhà cung cấp dịch vụ. Thời gian vận chuyển hàng hóa đường biển phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm: khoảng cách vận chuyển, điều kiện thời tiết, tình hình giao thông đường biển,,.
Do đó, thời gian vận chuyển không thể xác định chính xác trước khi hàng hóa được vận chuyển. Tính không lưu giữ được (Perishability): Do đặc điểm vô hình nên dịch vụ không dự trữ, bảo quản và tồn kho được, hàng hóa trong quá trình vận chuyển không thể được lưu giữ tại một địa điểm cụ thể. Dịch vụ vận tải hàng hóa đường biển, hàng hóa sau khi được vận chuyển đến nơi sẽ được giao cho người nhận hàng. Nhà cung cấp dịch vụ không thể lưu giữ lại hàng hóa để sử dụng cho các chuyến vận chuyển sau.
Tính không tách rời (Inseparability): Tính không tách rời thể hiện sự đồng thời cả về không gian và thời gian giữa sản xuất và tiêu dùng dịch vụ vận chuyển. Khách hàng được xem như là nguyên liệu đầu vào của quá trình sản xuất và cung ứng sản phẩm dịch vụ. Tính không tách rời về không gian: Tính không tách rời về không gian thể hiện ở chỗ, việc sản xuất và tiêu dùng dịch vụ vận tải hàng hóa đường biển diễn ra cùng một địa điểm, đó là trên tàu biển. Do đó, khách hàng phải có mặt trên tàu biển để nhận hàng hóa của mình.
Tính không tách rời về thời gian: Tính không tách rời về thời gian thể hiện ở chỗ, việc sản xuất và tiêu dùng dịch vụ vận tải hàng hóa đường biển diễn ra cùng một thời điểm. 4 Thư viện ĐH Thăng Long Do đó, khách hàng phải gửi hàng hóa cho nhà cung cấp dịch vụ đúng thời gian theo hợp đồng vận chuyển. Do không thể sản xuất hàng loạt, sản xuất trước nên người vận chuyển cần có kế hoạch, dự trữ phương tiện, nhiên liệu, dự báo được nhu cầu của khách hàng cũng như đào tạo nhân viên chuyên nghiệp để hiểu nhu cầu khách hàng và đáp ứng tốt nhất nhu cầu khách hàng. Tính không tách rời tạo điều kiện cho khách hàng tham gia vào quá trình tạo dịch vụ, do đó khách hàng có cơ hội để quan sát theo dõi dịch vụ.
Tính không đồng nhất (Variability): thể hiện ở chỗ, chất lượng dịch vụ vận tải hàng hóa đường biển có thể thay đổi tùy thuộc vào một số yếu tố, chẳng hạn như loại hàng hóa, thời gian vận chuyển, điều kiện thời tiết,,. Trình độ, tâm lý, trạng thái tình cảm của nhà cung ứng: Nhà cung cấp dịch vụ là những người thực hiện trực tiếp dịch vụ vận tải hàng hóa quốc tế. Trình độ, tâm lý, trạng thái tình cảm của họ có thể ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ. (ví dụ, một nhân viên vận tải có trình độ chuyên môn cao, tâm lý thoải mái sẽ có khả năng cung cấp dịch vụ tốt hơn so với một nhân viên có trình độ chuyên môn thấp, tâm lý căng thẳng) Sở thích, thị hiếu, thái độ, cách ứng xử…của khách hàng: Khách hàng là người sử dụng dịch vụ vận tải hàng hóa quốc tế.
Sở thích, thị hiếu, thái độ, cách ứng xử của họ cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ (ví dụ, một khách hàng có sở thích được phục vụ chu đáo sẽ có yêu cầu cao hơn về chất lượng dịch vụ so với một khách hàng có sở thích đơn giản) Do tính không ổn định mà việc tiêu chuẩn hóa dịch vụ khó khăn. Do đặc điểm này nên doanh nghiệp dịch vụ vận tải gặp khó khăn trong việc giữ chân khách hàng. Tuy nhiên đây là một hoạt động đặc thù nên dịch vụ vận tải hàng hoá cũng có một số đặc điểm riêng như sau: Thứ 1: Dịch vụ vận tải là dịch vụ mà nhà cung cấp dịch vụ vận tải chỉ thực hiện việc vận chuyển hàng hóa từ một địa điểm đến một địa điểm khác mà không tạo ra sản phẩm vật chất mới: Hàng hóa vẫn giữ nguyên hình dáng, kích thước, chất lượng sau khi được vận chuyển. Sự thay đổi vị trí của hàng hóa không làm tăng giá trị của hàng hóa.
Thứ 2: Mang tính thụ động thể hiện ở chỗ: Dịch vụ vận tải quốc tế chỉ được thực hiện khi có nhu cầu của khách hàng. Dịch vụ vận tải quốc tế phải tuân thủ các quy định của người vận chuyển, các ràng buộc về luật pháp, thể chế của chính phủ. 5 Thứ 3: Mang tính thời vụ thể hiện qua: Lượng hàng hóa XNK thường có sự biến động theo mùa vụ, theo chu kỳ kinh tế,. Sự biến động của lượng hàng hóa XNK sẽ ảnh hưởng đến nhu cầu sử dụng dịch vụ vận tải quốc tế.
Tầm quan trọng của dịch vụ vận tải đường biển Vận tải đường biển là một trong những loại hình vận tải quan trọng nhất trên thế giới, chịu trách nhiệm vận chuyển 90% thương mại của thế giới khi được đo bằng trọng lượng. Dịch vụ vận tải hàng hóa bằng đường biển có tầm quan trọng đặc biệt đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia. Về kinh tế: Vận tải biển cung cấp nguyên liệu cho các ngành sản xuất, thậm chí vận chuyển hàng hóa đi buốn bán với khu vực khác. Vận chuyển đường biển là nền tảng giúp phát triển, thúc đẩy sản xuất của các ngành, mở ra thị trường lớn cho lĩnh vực kinh doanh trong nước.
Đồng thời, nó tạo điều kiện hình thành và phát triển những ngành mới, đem lại nguồn lợi khổng lồ cho ngân khố mỗi quốc gia, nhờ thu chi phí khi tàu hàng đi vào lãnh hải của nước đó. Về xã hội: Mở ra cơ hội việc làm, đáp ứng nhu cầu tìm việc của nhiều người trong thời gian vừa qua. Từ đó, ngành vận tải biển đã giải quyết được các vấn đề nhức nhối của xã hội như thất nghiệp, đói nghèo, nhằm tạo ra xu hướng hoàn toàn mới cho người dân trong học tập và làm việc. Vận tải đường biển giúp vận chuyển nguyên liệu cho các ngành sản xuất, thậm chí vận tải hàng hóa đi buôn bán với khu vực khác.
Đây là nền tảng giúp phát triển, thúc đẩy sản xuất của các ngành, mở ra thị trường lớn cho lĩnh vực kinh doanh trong nước. Vận tải đường biển góp phần phát triển mối quan hệ với các nước và thực hiện đường lối kinh tế đối ngoại của Nhà nước, góp phần tăng thu ngoại tệ. Khả năng chuyên chở lớn: Vận tải đường biển có khả năng chuyên chở hàng hóa với khối lượng lớn, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí vận chuyển. Tốc độ vận chuyển nhanh: Tùy thuộc vào tuyến đường và loại tàu, vận tải đường biển có thể vận chuyển hàng hóa với tốc độ nhanh, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp.
Chi phí vận chuyển thấp: Vận tải đường biển là loại hình vận tải có chi phí thấp nhất so với các loại hình vận tải khác, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí. An toàn: Vận tải đường biển được đánh giá là loại hình vận tải an toàn, giúp doanh nghiệp bảo vệ hàng hóa được an toàn. 6 Thư viện ĐH Thăng Long 1. Vai trò của dịch vụ vận tải bằng đường biển Dịch vụ vận tải hàng hóa bằng đường biển đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế thế giới và Việt Nam.