CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG HÓA XUẤT KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1.1 Khái quát chung về hoạt động giao nhận hàng hóa xuất khẩu bằng đường biển Hoạt động giao nhận hàng hóa xuất khẩu bằng đường biển là tập hợp các nguyên tắc, quy trình và phương pháp quản lý được áp dụng trong quá trình vận chuyển hàng hóa từ nơi sản xuất đến điểm đích ở nước ngoài thông qua các con tàu và đường biển. Hoạt động này đóng một vai trò quan trọng trong thương mại quốc tế và đóng góp vào việc mở rộng cơ hội kinh doanh, tăng cường xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa giữa các quốc gia.1 Khái niệm chung về hoạt động giao nhận hàng hóa bằng đường biển Giao nhận là dịch vụ liên quan đến vận chuyển, gom hàng, bốc xếp, lưu kho đóng gói và phân phối hàng hóa. Đồng thời, các đơn vị giao nhận sẽ trực tiếp giải quyết các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ có liên quan trực tiếp đến hàng hóa.
Giao nhận hàng hóa là sự phối hợp vận chuyển hàng từ địa điểm này đến địa điểm khác. Các hoạt động vận chuyển sẽ thông qua một hay nhiều phương thức vận chuyển khác nhau như: Đường biển, đường sông, đường bộ, đường sắt và đường hàng không. Có rất nhiều hình thức giao hàng, căn cứ vào nhu cầu của khách hàng mà các chủ hàng sẽ lựa chọn hình thức giao nhận phù hợp nhất. Trong quá trình vận chuyển, thường sẽ sử dụng một phương tiện vận tải xuyên suốt, nhưng đôi khi cũng cần sự phối hợp của nhiều phương tiện vận tải khác nhau.
Giao nhận hàng hóa qua đường biển là hình thức giao nhận sớm và đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong xuất nhập khẩu hàng hóa. Do đặc điểm của bề mặt trái đất chiếm 2/3 là biển, nên hình thức giao nhận này phù hợp cho những loại hàng hóa có khối lượng lớn và phạm vi vận chuyển dài. Hầu hết, các tuyến đường biển đều là đường giao thông tự nhiên (trừ cảng biển và kênh nhân tạo). Do đó, hình thức vận tải này không đòi hỏi nhiều vốn, sức lao động để xây dựng và bảo dưỡng các tuyến đường.
Năng lực chuyên chở đường biển không bị hạn chế, có những tàu biển có trọng tải cực kỳ lớn. Trên cùng một tuyến đường sẽ không bị hạn chế số lượng tàu cùng hoạt động. Cũng chính vì những yếu tố này, mà quá trình giao hàng bằng đường biển có giá thành thấp hơn nhiều so với các phương thức khác. Cơ sở lý luận chung về hoạt động giao nhận hàng hóa xuất khẩu bằng đường biển bao gồm các yếu tố sau: Thư viện ĐH Thăng Long 4 Quản lý chuỗi cung ứng: Quản lý chuỗi cung ứng (Supply Chain management - SCM) là quá trình tích hợp quản lý cung và cầu, điều này bao gồm việc lập kế hoạch, quản lý các hoạt động như tìm nguồn cung ứng, sản xuất, hoạt động logistics,.
để biến đổi từ nguyên liệu thô thành sản phẩm và giao cho khách hàng. Đảm bảo mang lại giá trị cho doanh nghiệp, khách hàng và đạt lợi thế cạnh tranh trên thị trường. Mục tiêu của việc quản lý chuỗi cung ứng nhằm tối đa tổng giá trị của chuỗi được tạo ra bằng cách làm hài lòng khách hàng thông qua việc sử dụng hiệu quả nguồn lực. Bao gồm phân phối, lao động, lưu trữ, đồng thời giữ mức chi phí chuỗi cung ứng ở mức tối thiểu.
Lập kế hoạch vận chuyển: Quản lý thời gian, tàu biển, tuyến đường và tốc độ vận tải là yếu tố quan trọng để đảm bảo hàng hóa xuất khẩu được giao đúng thời gian và giảm thiểu thất thoát. Quản lý hàng hóa: Bao gồm đóng gói, gán mã, ghi chú thông tin vận chuyển và theo dõi trạng thái của hàng hóa trong suốt quá trình vận chuyển. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro mất mát và hỏng hóc. Thủ tục hải quan và giấy tờ: Đảm bảo rằng tất cả các thủ tục hải quan, giấy tờ xuất khẩu và nhập khẩu đều được tuân thủ đúng quy định của các quốc gia liên quan.
Bảo hiểm và rủi ro: Quản lý rủi ro trong quá trình vận chuyển, bao gồm bảo hiểm cho hàng hóa và tàu biển, để đối phó với các tình huống bất ngờ như thời tiết xấu, tai nạn hoặc mất mát hàng hóa. Công nghệ và theo dõi: Sử dụng công nghệ để theo dõi và quản lý quá trình vận chuyển, bao gồm hệ thống theo dõi vị trí tàu biển, theo dõi trạng thái hàng hóa và cung cấp thông tin liên tục cho các bên liên quan. An toàn và bảo vệ môi trường: Đảm bảo rằng các hoạt động vận chuyển tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn và bảo vệ môi trường để giảm thiểu tác động tiêu cực lên môi trường và con người.2 Các hình thức xuất khẩu chủ yếu ở Việt Nam Luật thương mại 2005 tại Điều 28, khoản 1, nêu rõ: “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.” Xuất khẩu trực tiếp 5 Là hình thức xuất khẩu được bên bán, bên mua trực tiếp trao đổi và ký kết hợp đồng ngoại thương với nhau. Hợp đồng này phải tuân thủ, phù hợp với pháp luật của cả hai quốc gia, đồng thời đáp ứng đúng tiêu chuẩn của điều lệ mua bán quốc tế.
Ưu điểm của hình thức này là doanh nghiệp có thể tư do tìm kiếm đối tác thương mại, quyết định giá bán, phương thức thanh toán… miễn đảm bảo chúng nằm trong khuôn khổ chính sách của Nhà nước. Do đó, các doanh nghiệp xuất khẩu lớn, có uy tín và có đội ngũ chuyên môn thường lựa chọn hình thức này. Xuất khẩu gián tiếp (ủy thác) Đúng như tên gọi của nó, ở hình thức này doanh nghiệp không trực tiếp trao đổi với đối tác, mà thông qua đơn vị trung gian. Đơn vị này sẽ nhận ủy thác từ doanh nghiệp bạn và đưa hàng ra nước ngoài.
Những doanh nghiệp nhỏ không có nhiều kinh nghiệm về thương mại quốc tế, hoặc chưa có đội ngũ chuyên trách, nên xuất khẩu theo hình thức này. Họ chỉ cần làm hợp đồng ủy thác cho đơn vị trung gian để thay họ lo các thủ tục xuất hàng. Gia công hàng xuất khẩu Với hình thức này, doanh nghiệp trong nước sẽ nhận tư liệu như máy móc, thiết bị, vật liệu… từ công ty nước ngoài và sản xuất. Hàng hóa sau khi hoàn thiện sẽ xuất khẩu theo chỉ định của công ty đặt hàng.
Hình thức xuất khẩu này khá phổ biến ở nước ta. Sở hữu nguồn nhân lực trẻ, dồi dào, giá rẻ là một trong các lý do nhiều doanh nghiệp lớn ở các nước đến đặt hàng. Xuất khẩu tại chỗ Xuất khẩu tại chỗ - hàng hóa được sản xuất tại Việt Nam theo đơn đặt hàng, nhưng nó được giao tại Việt Nam theo chỉ định của người đặt hàng. Hồ sơ thủ tục xuất khẩu tại chỗ bao gồm: Tờ khai hải quan / Hợp đồng mua bán hàng hóa /Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (CO)/Giấy chứng nhận chất lượng hàng hóa (CQ).
Hóa đơn thương mại /Phiếu đóng gói. Tạm xuất tái nhập, tạm nhập tái xuất Đối với tạm xuất tái nhập, hàng hóa được tạm thời xuất khẩ\ sang một nước khác rồi lại nhập trở về. Thư viện ĐH Thăng Long 6 Tạm nhập tái xuất là hàng tạm thời nhập về Việt Nam sau đó lại xuất khẩu đi nước khác. Buôn bán đối lưu Thay vì nói xuất khẩu, vì xuất khẩu là lấy hàng đổi tiền, thì có thể xem đây là hình thức lấy hàng đổi hàng.
Vì bên bán và bên mua sẽ vừa xuất khẩu, vừa nhập khẩu. Trong đó tùy vào thương lượng giữa hai bên, họ sẽ xuất khẩu hàng của mình, và nhập khẩu hàng hóa từ đối tác. Đây có thể xem là hợp tác đôi bên cùng có lợi.3 Đặc điểm và vai trò của hoạt động giao nhận hàng hóa xuất khẩu bằng đường biển a. Đặc điểm: Hình thức vận chuyển hàng hóa bằng đường biển giúp bạn hạn chế va chạm, đảm bảo an toàn và có thể vận chuyển hàng hoá đường dài sang các nước.
Giao nhận hàng hóa bằng đường biển thích hợp với chuyên chở hàng hoá có khối lượng lớn, trên cự ly dài nhưng không đòi hỏi thời gian. Các mặt hàng khác nhau như hàng khô, hàng lạnh, hàng lỏng… được chở trong các loại container khác nhau để đảm bảo yêu cầu của từng loại hàng hóa… Để giao nhận hàng hóa bằng đường biển, chúng ta cần chuyển hàng từ công ty, xí nghiệp, doanh nghiệp đến cảng biển. Phương tiện hỗ trợ cho công việc này đó là xe Container. Người gửi hàng phải đảm bảo việc cung cấp đầy đủ thông tin về khối lượng toàn bộ của container cho thuyền trưởng hoặc đại diện của thuyền trưởng, và đại diện bến cảng trước khi container được xếp lên tàu.
Trong trường hợp người gửi hàng không cung cấp thông tin này, container không được phép đưa lên tàu. Vai trò: Vận tải đường biển có thể vận chuyển được nhiều loại hàng hóa Vận tải biển có vai trò quan trọng trong việc vận chuyển những hàng hóa xuất khẩu có khối lượng lớn, cồng kềnh. Đây là một trong những loại hàng hóa khó để vận tải đường hàng không hay đường bộ bởi sự hạn chế về không gian lưu trữ hàng hóa. Vận chuyển đường biển giúp khai thác tối đa nguồn lợi tự nhiên Thông qua hình thức vận chuyển đường biển, các dịch vụ vận chuyển hàng hóa xuất khẩu quốc tế đã tận dụng được những tiềm lực vốn có của các địa điểm có biển và cảng biển.
Các tuyến đường vận chuyển hàng hóa trên đường biển đều là những tuyến đường 7 giao thông tự nhiên, không cần nhiều công sức trong việc xây dựng, bảo dưỡng hay sửa chữa. Việc khai thác sử dụng vận tải đường biển giúp mang lại lợi ích cho nhiều phía, góp phần nâng cao hiệu quả giao thương và vận tải. Bên cạnh đó, hình thức vận tải đường biển có ưu điểm là giúp tiết kiệm chi phí vận chuyển nên được các doanh nghiệp sử dụng. Đường biển là cầu nối giao thương quốc tế Đường biển giúp mở ra thị trường buôn bán, trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia trên thế giới.
Không những buôn bán trong nước, mà các công ty, khách hàng có thể hoạt động ở ngay cả quy mô nước ngoài. Đồng thời các công ty, khách hàng cũng có thể xuất khẩu nguồn hàng của mình từ địa phương đến các nơi trên toàn thế giới một cách nhanh chóng. Việc làm này góp phần thay đổi sự luân phiên hàng hóa giữa các quốc gia, khu vực.2 Người giao nhận 1.