Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển làng hoa gắn với du lịch thành phố Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp 1. Phát triển du lịch 1. Khái niệm du lịch Hiện nay, ngành du lịch đang phát triển mạnh mẽ và trở thành một hoạt động không thể thiếu trong xã hội. Thuật ngữ du lịch đã tồn tại từ lâu và đã được nghiên cứu rất nhiều.
Do đó, có nhiều cách khác nhau để định nghĩa về du lịch do các nhà nghiên cứu có các quan điểm và phương pháp tiếp cận riêng. Một số cho rằng du lịch chỉ đơn giản là việc đi chơi của cá nhân trong một khoảng cách địa lý nhất định. Trong khi đó, một số khác lại coi sự lưu trú qua đêm của du khách là yếu tố quan trọng khi nói về du lịch. Ngoài ra, du lịch còn được mô tả theo nhiều cách khác nhau, liên quan đến việc nghỉ ngơi, giải trí và thỏa mãn nhu cầu của con người.
Tóm lại, tất cả các hoạt động di chuyển của con người, bất kể ở trong hay ngoài nước, đều có ý nghĩa du lịch (trừ những trường hợp như nhập cư, cư trú chính trị, đi tìm việc làm hoặc xâm lược). Theo Machaud, nhà địa lý học người Pháp, du lịch được hiểu Du lịch là tập hợp những hoạt động sản xuất và tiêu thụ, phục vụ cho việc đi lại và ngủ lại ít nhất một đêm ngoài nơi ở thường xuyên với lý do giải trí, kinh doanh, sức khỏe, hội họp, thể thao và tôn giáo. Có nhiều quan điểm khác nhau về du lịch từ các chuyên gia trong và ngoài nước, tuy nhiên, một trong những định nghĩa phổ biến về du lịch ở Việt Nam là của I.Pirogionic (1985): “Du lịch là một dạng hoạt động của dân cư trong thời gian rỗi, liên quan tới sự di chuyển và lưu lại tạm thời bên ngoài nơi cư trú thường xuyên nhằm nghỉ ngơi, chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức văn hóa hoặc thể thao kèm theo việc tiêu thụ những giá trị về tự nhiên, kinh tế và văn hóa” Khái niệm du lịch được định nghĩa trong Luật Du lịch Việt Nam (2017): Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham 11 quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác. Như vậy, định nghĩa về du lịch chứa đựng những nội dung cơ bản sau: Du lịch là việc di chuyển và ở tạm thời ngoài nơi cư trú thường xuyên để đáp ứng nhu cầu đa dạng của du khách.
Nó bao gồm việc tiêu thụ các giá trị tự nhiên, kinh tế, văn hóa và dịch vụ tại điểm đến của du khách. Du lịch cũng liên quan đến mối quan hệ, hiện tượng và hoạt động kinh tế liên quan đến du khách. Khái niệm du lịch nông nghiệp Hiện nay, có nhiều thuật ngữ tiếng Anh được sử dụng trong lĩnh vực du lịch nông nghiệp như agritourism, agricultural tourism hay farm recreation, agri-tourism, agrotourism, farm tourism, agricultural tourism và agritainment. Để hiểu rõ hơn về hoạt động du lịch nông nghiệp, việc xác định mục tiêu và yêu cầu của nó là điều rất quan trọng, với các mục tiêu sau: (1) Tăng thu nhập cho các hộ nông dân.
(2) Cung cấp cho du khách cơ hội tìm hiểu, học hỏi về nông nghiệp và trải nghiệm cuộc sống của hộ gia đình làm nông. (3) Giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống nông nghiệp của vùng quê. Trong phạm vi nghiên cứu này, tác giả sử dụng thuật ngữ agritourism để khám phá các quan điểm nghiên cứu về du lịch nông nghiệp trên cả thế giới và tại Việt Nam. Theo American Farm Bureau Federation1 (2004) thì du lịch nông nghiệp có thể hiểu: “Agricultural tourism refers to the act of visiting a working farm or any horticultural or agricultural operation for the purpose of enjoyment, education or active involvement in the activities of the farm or operation that also adds to the economic viability of the site.
Quan điểm tiếp cận 1 Tạm dịch: Liên đoàn Nông trại Hoa Kỳ 12 của Hiệp hội Nông nghiệp Mỹ cũng tương đồng với Tổ chức Du lịch Nông nghiệp Nam Phi. Theo Agritourism South Africa (2017), cho rằng: “Agritourism is a commercial business at a working farm or agricultural operation conducted for the enjoyment of visitors that generates supplemental income for the owner”. Điều này có thể được hiểu là du lịch nông nghiệp kết hợp giữa việc sản xuất nông nghiệp và du lịch, mang lại lợi ích cho cả hai hoạt động. Du lịch giúp gia tăng giá trị cho các trang trại sản xuất nông nghiệp Tại Việt Nam, Du lịch nông nghiệp là một thuật ngữ chỉ hoạt động tham quan trang trại hoặc các quá trình sản xuất nông nghiệp, kinh doanh nông nghiệp với mục đích nhận thức, sở thích, giáo dục hoặc nghỉ dưỡng, bao hàm trong đó cả tài nguyên nông nghiệp, tài nguyên tự nhiên và tài nguyên nhân văn.
Ngày 30/03/2018, Tổng cục Du lịch và báo Nông thôn Ngày nay đã tổ chức một hội thảo về việc phát triển du lịch nông nghiệp từ khía cạnh sản phẩm và thị trường. Các đại biểu tham dự đã đưa ra nhiều quan điểm về bản chất của du lịch nông nghiệp. Tuy nhiên, có điểm chung là nội dung chính liên quan đến bản chất của du lịch nông nghiệp được hiểu như sau: (1) kết hợp giữa du lịch và nông nghiệp; thu hút du khách đến tham quan các hoạt động liên quan đến nông nghiệp; (2) mục đích tăng thu nhập cho nông dân; (3) tạo cho du khách cơ hội giải trí, hoạt động rèn luyện thể lực và tinh thần, gần gũi với thiên nhiên và trải nghiệm cuộc sống nhà nông; (4) điểm đặc biệt của du lịch nông nghiệp chính là sự kết hợp giữa các giá trị tự nhiên và giá trị văn hóa truyền thống tại khu vực nông thôn. Việc phát triển du lịch nông nghiệp góp phần bảo tồn các di sản văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể cũng như các ngành nghề truyền thống.
Ngoài ra, du lịch nông nghiệp cũng được hiểu là một phương thức kiếm sống quan trọng giúp cải thiện cuộc sống cho người nông dân: Hầu hết các sản phẩm nông nghiệp có thể được phát triển thành sản phẩm du lịch và việc phát triển du lịch nông nghiệp là cách nhanh nhất để giảm đói giảm nghèo cho người nông dân. 13 Do đó, du lịch nông nghiệp là sự tham gia của du khách vào không gian sản xuất nông nghiệp để thỏa mãn nhu cầu ngắm cảnh, tìm hiểu về các giá trị tự nhiên và văn hóa, đồng thời đóng góp vào việc tăng cường lợi ích kinh tế cho chủ sở hữu của địa điểm đến. Có thể nói, hoạt động du lịch nông nghiệp chính là: hoạt động du lịch được phát triển dựa trên các hoạt động sản xuất nông nghiệp và có sự tham gia của các hộ làm nông hay Du lịch nông nghiệp là hoạt động đến với nông trại hoặc nơi sản xuất nông nghiệp nhằm mục đích thụ hưởng, giáo dục và tạo thêm giá trị kinh tế cho chủ sản xuất tại trang trại. Tài nguyên để phát triển mô hình du lịch này sẽ bao gồm tất cả các yếu tố hình thành hoạt động sản xuất nông nghiệp, bao gồm (1) các yếu tố tự nhiên có liên quan hoạt động sản xuất nông nghiệp như thời tiết, khí hậu, canh tác; (2) tư liệu sản xuất, quy trình sản xuất, phương thức và tập quán, kỹ thuật canh tác và (3) con người”.
Khái niệm du lịch cộng đồng Các cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc sử dụng và phát triển tài nguyên du lịch, đặc biệt là tài nguyên du lịch văn hoá. Do đó, khi nghiên cứu và đánh giá các giá trị và tiềm năng du lịch, không thể bỏ qua vai trò và đóng góp của cộng đồng địa phương. Tại Thái Lan thuật ngữ Community - Based Tourism - Du lịch dựa vào cộng đồng được định nghĩa như sau: “Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch được quản lý và có bởi chính cộng đồng địa phương, hướng đến mục tiêu bền vững về mặt môi trường, văn hóa và xã hội. Thông qua Du lịch cộng đồng du khách có cơ hội tìm hiểu và nâng cao nhận thức về lối sống của cộng đồng địa phương” [17, tr.
Thuật ngữ này cũng được đề cập trong các chương trình nghiên cứu của các tổ chức xã hội trên toàn cầu như: Tổ chức Pachamana (tập trung vào việc giới thiệu và bảo tồn văn hóa bản địa ở khu vực Châu Mỹ) đã trình bày quan điểm của mình về Du lịch Cộng đồng như sau: Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mà du khách từ bên ngoài đến với cộng đồng địa phương để tìm hiểu về phong tục, lối sống, niềm tin và được thưởng thức ẩm thực địa phương. Cộng đồng địa phương kiểm soát cả những tác động và những lợi ích thông qua quá trình tham gia vào hình thức du lịch này, từ đó cường khả năng 14 tự quản, tăng cường phương thức sinh kế và phát huy giá trị truyền thống của địa phương. Istituto Oikos, một tổ chức thành lập tại Ý vào năm 1996, tập trung vào việc hỗ trợ nghiên cứu và mobilize nguồn lực tài chính để bảo vệ môi trường tự nhiên và di sản văn hoá cho các quốc gia đang phát triển trên thế giới. Tổ chức này có ảnh hưởng rộng khắp ở khu vực Châu Âu.
Trong báo cáo của mình, Istituto Oikos đã đề cập đến nội dung của Du lịch cộng đồng như sau: “Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mà du khách từ bên ngoài đến và có lưu trú qua đêm tại không gian sinh sống của cộng đồng địa phương (thường là các cộng đồng ở nông thôn hoặc các cộng đồng nghèo hoặc sinh sống ở những vùng có điều kiện kinh tế khó khăn). Thông qua đó du khách có cơ hội khám phá môi trường thiên nhiên hoang dã hoặc tìm hiểu các giá trị về văn hóa truyền thống, tôn trọng tư duy văn hóa bản địa. Cộng đồng địa phương có cơ hội thụ hưởng các lợi ích kinh tế từ việc tham gia vào các hoạt động khám phá dựa trên các giá trị về tự nhiên và văn hóa xã hội tại khu vực cộng đồng địa phương sinh sống. Tổ chức mạng lưới du lịch bền vững vì người nghèo đã nêu “Du lịch cộng đồng là một loại hình du lịch bền vững thúc đẩy các chiến lược vì người nghèo trong môi trường cộng đồng.