CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ 1. Các khái niệm cơ bản liên quan về phát triển kinh tế hộ 1. Khái niệm hộ Hộ đã có từ lâu đời, cho đến nay nó vẫn tồn tại và phát triến. Trải qua mỗi thời kỳ kinh tế khác nhau, hộ và kinh tế hộ được biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau song vẫn có bản chất chung đó là sự hoạt động sản xuất kinh doanh của các thành viên trong gia đình cố gắng làm sao tạo ra nhiều của cải vật chất đế nuôi sống và tăng thêm tích luỹ cho gia đình và xã hội.
Qua nghiên cứu cho thấy, có nhiều quan niệm của các nhà khoa học về hộ: - Theo từ điển chuyên ngành kinh tế và từ điển ngôn ngữ "Hộ là tất cả những người cùng sống chung trong một mái nhà. Nhóm người đó bao gồm những người cùng chung huyết tộc và những người làm công". - Theo Liên hợp quốc "Hộ là những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ". Hộ gia đình hay còn gọi đơn giản là hộ - là một đơn vị xã hội bao gồm một hay một nhóm người ở chung và ăn chung (nhân khẩu).
Theo Bộ luật dân sự: Hộ gia đình mà các thành viên cùng đóng góp công sức, tài sản chung để hợp tác kinh tế chung trong hoạt động sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp hoặc trong một số lĩnh vực sản xuất kinh doanh khác do pháp luật quy định, là chủ thể trong các quan hệ dân sự đó. Hộ gia đình là tập hợp những người có quan hệ vợ chồng, họ hàng huyết thống, cùng chung nơi ở và một số sinh hoạt cần thiết khác như ăn, uống. Tuy nhiên cũng có thể có một vài trường hợp một số thành viên của hộ không có họ hàng huyết thống, nhưng những trường hợp này rất ít xảy ra. Kinh tế và kinh tế hộ - Kinh tế: Theo khái niệm của Bách khoa toàn thư mở thì “Kinh tế là tổng hòa các mối quan hệ tương tác lẫn nhau của con người và xã hội liên quan đến việc trực Luan van 7 tiếp sản xuất, trao đổi, phân phối, tiêu dùng các loại sản phẩm hàng hóa, dịch vụ, nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con người trong một xã hội với một nguồn lực có giới hạn.
Kinh tế là tổng thể các yếu tố sản xuất, các điều kiện sống của con người, các mối quan hệ trong qua trình sản xuất và tái sản xuất. Nói đến kinh tế suy cho cùng là nói đến vấn đề sở hữu và lợi ích. Theo nghĩa hẹp, kinh tế chỉ hoạt động sản xuất và làm ăn của cá nhân hay hộ gia đình. Theo nghĩa rộng, chỉ toàn bộ hoạt động sản xuất, trao đổi, phân phối, lưu thông của cả cộng đồng dân cư, một quốc gia trong một khoảng thời gian.
- Kinh tế hộ: là loại hình kinh tế có qui mô hộ gia đình, trong đó các hoạt động sản xuất chủ yếu dựa vào lao động gia đình (lao động không thuê) và mục đích của loạt hình kinh tế này trước hết nhằm đáp ứng nhu cầu của hộ gia đình và sản phẩm dư thừa sẽ mang ra thị trường để bán (không phải mục đích chính là sản xuất hàng hoá để bán). - Kinh tế hộ gia đình là một lực lượng sản xuất quan trọng ở Việt Nam. Hộ gia đình thường sản xuất, kinh doanh đa dạng, kết hợp trồng trọt với chăn nuôi, tiểu thủ công nghiệp, kinh doanh và ngành nghề phụ. Phát triển Phát triển là khuynh hướng vận động đã xác định về hướng của sự vật: hướng đi lên từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn.
Nhưng nếu hiểu sự vận động phát triển một cách biện chứng toàn diện, sâu sắc thì trong tự bản thân sự vận động phát triển đã bao hàm sự vận động thụt lùi, đi xuống với nghĩa là tiền đề, điều kiện cho sự vận động đi lên, hoàn thiện. Ở phạm vi đề tài này thì phát triển chính là sự vận động ngày càng đi lên, ngày càng hoàn thiện, hiệu quả hơn của kinh tế hộ. Phát triển kinh tế là quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong đó bao gồm cả sự tăng lên về quy mô, sản lượng và tiến bộ mọi mặt của xã hội hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý.
Phát triển kinh tế hộ Theo quan điểm siêu hình của triết học, sự phát triển chỉ là sự tăng giảm thuần túy về lượng, không có sự thay đổi về chất của sự vật; đồng thời, nó cũng xem sự phát triển là quá trình tiến lên liên tục, không trải qua những bước quanh co phức tạp. Ở đây, phát triển kinh tế hộ là sự tăng trưởng cả về mặt số lượng lẫn chất lượng, sự tăng lên về quy mô và hiệu quả của hộ sản xuất, kinh doanh. Về mặt lượng, phát triển kinh tế hộ thông qua sự gia tăng số hộ; gia tăng quy mô từ đó làm gia tăng kết quả đầu ra. Về mặt chất, phát triển kinh tế hộ được thể hiện ở sự gia tăng hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh của hộ, nâng cao chất lượng sản phẩm; gia tăng tích lũy; gia tăng đóng góp cho xã hội.
Nội dung cơ bản về kinh tế hộ 1. Đặc điểm của kinh tế hộ - Kinh tế hộ không có tư cách pháp nhân: sử dụng công cụ, lao động của gia đình và không đăng ký kinh doanh. - Kinh tế hộ là hình thức kinh doanh có quy mô nhỏ: Theo Nghị định 43/2010/NĐ-CP thì kinh tế hộ chỉ được sử dụng tối đa không vượt quá 10 lao động và chỉ được kinh doanh tại một địa điểm. Do đó, xét về quy định của pháp luật hộ sản xuất kinh doanh có quy mô nhỏ.
- Chủ hộ tự chịu trách nhiệm vô hạn các khoản nợ: Do không phân biệt được tài sản của hộ kinh doanh với chủ hộ nên lợi nhuận làm ra của hộ cũng là của chủ hộ. Do đó, chủ hộ phải chịu trách nhiệm vô hạn đối với các khoản nợ của hộ bằng toàn bộ tài sản của mình. - Tính bề vững của kinh tế hộ không cao: Do đặc thù kinh doanh có quy mô nhỏ, thiếu vốn, ngành nghề sản xuất, kinh doanh không ổn định nên trong quá trình sản xuất, kinh doanh dễ bị chấm dứt hoạt động… do đó, tính bền vững của kinh tế hộ là không cao. - Trong kinh tế hộ không phân biệt được giữa lao động của chủ hộ với người lao động làm thuê: Trong kinh tế hộ, chủ hộ vừa quản lý kiêm luôn công việc của người lao động.
Đặc trưng của kinh tế hộ Kinh tế hộ đang tồn tại và phát triển với vai trò là một đơn vị sản xuất cơ sở. Là một thành phần kinh tế độc lập, tự chủ cùng các thành phần kinh tế khác hình thành lên nền kinh tế thị trường của nước ta hiện hay. Kinh tế hộ sẽ luôn là một tế bào bền vững và phát triển lành mạnh trong nền kinh tế, nó mang những đặc trưng cơ bản sau đây: - Đặc trưng về sở hữu Mọi tư liệu sản xuất khác đều thuộc quyền sở hữu của các thành viên trong hộ, và tất nhiên mọi sản phẩm làm ra đều thuộc quyền sở hữu của gia đình. Tất cả những điều này tạo lên sự khác biệt giữa sở hữu hộ và sở hữu tư nhân trong sở hữu tập thể.
- Đặc trưng về mục đích sản xuất Mục đích sản xuất của kinh tế hộ được xác định chủ yếu trên cơ sở đảm bảo nhu cầu cho hộ, một số ít dư thừa được đem ra để trao đổi. Tuy nhiên cùng với quá trình phát triển, mục tiêu đảm bảo nhu cầu của hộ sẽ giảm dần và thay vào đó là sản xuất hàng hoá nhằm nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho các thành viên, phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu về vật chất và tinh thần của các thành viên trong gia đình. - Đặc trưng về lao động + Thường thì các hộ không thuê lao động mà chỉ sử dụng những thành viên trong gia đình. Trong các ngành kinh tế khác, việc sử dụng lao động là trẻ em và người lớn tuổi là không được phép nhưng trong kinh tế hộ thì lao động trẻ em và người lớn tuổi đóng một vai trò rất đáng kể, hai lao động trẻ em (dưới độ tuổi lao động) hoặc người lớn tuổi (trên độ tuổi lao động) thực tế có tham gia lao động được tính bằng một lao động chính.
+ Mọi lao động trong hộ làm việc với tính tự giác cao, tự chủ vì lợi ích của bản thân, của gia đình và của toàn xã hội. - Đặc trưng về mặt tổ chức + Tổ chức của hộ rất đơn giản, gọn nhẹ chỉ bao gồm những người trong gia đình, trong họ tộc có quan hệ hôn nhân và huyết thống. Luan van 10 + Tổ chức của hộ rất chặt chẽ, điều khiển mọi quá trình sản xuất chủ yếu là người chủ gia đình trên cơ sở thứ bậc, hiệu lực cao bởi kỷ cương, nề nếp mang tính truyền thống. - Đặc trưng về hoạt động kinh tế hộ + Hoạt động kinh tế của hộ khá đa dạng và phong phú, có thể tiến hành sản xuất kinh doanh trên nhiều lĩnh vực, nhiều ngành nghề.
+ Có tính phù hợp và tự điều chỉnh cao, với mỗi thay đổi của môi trường sản xuất kinh doanh thì hoạt động kinh tế của hộ có thể tự điều chỉnh để phù hợp. Tuy nhiên sự tự phù hợp đó nhanh hay chậm, chính xác hay không còn phụ thuộc vào điều kiện và khả năng của mỗi thành viên trong hộ. - Đặc trưng về phân phối Các sản phẩm do hộ sản xuất ra trước hết được phân phối đều theo nhu cầu của các thành viên trong gia đình, phần còn dư thừa được đem bán và trao đổi trên thị trường. Với sáu đặc trưng như đã nêu ở trên, kinh tế hộ thực sự là thành phần kinh tế phù hợp với yêu cầu của mọi nền kinh tế đang tồn tại, nó là một trong năm thành phần kinh tế của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta trong quá trình tiến lên chủ nghĩa xã hội.
Vai trò của kinh tế hộ Kinh tế hộ là một trong những thành phần cấu tạo lên nền kinh tế quốc dân của mỗi nước, nó không chỉ tự phát triển, tự ảnh hưởng mà còn ảnh hưởng tới sự tác động của tất cả các thành phần kinh tế khác. Sự tồn tại và phát triển của kinh tế hộ ảnh hưởng sâu sắc tới đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của mọi tầng lớp dân cư trong xã hội.