đặt vấn đề phải đổi mới phát triển kinh tế ở vùng nước lợ ven biển Thái Bình. Theo PGS Lê Cao Đoàn, Thái Bình là một tỉnh thuộc đồng bằng châu thổ sông Hồng, đặc trưng cho tiến trình nông nghiệp lúa nước truyền thống. Về mặt lịch sử, đây cũng là nơi diễn ra nhiều cuộc khai hoang lấn biển trong quá khứ nhằm mục đích nuôi trồng và kinh doanh hải sản. Vì vậy, công trình nghiên cứu đã tập trung phân tích và làm rõ: 1- Đặc điểm và tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội vùng ven biển Thái Bình; 2- Kinh nghiệm thành công của các cuộc khai hoang, lấn biển trong lịch sử; 3- Cơ sở lý luận đổi mới trong lĩnh vực khai hoang lấn biển ở 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vùng nước lợ và những kiến nghị về chính sách kinh tế - xã hội nhằm biến vùng kinh tế ven biển thành một vùng kinh doanh phát triển bền vững.
Kể từ sau khi Nghị quyết về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 được thông qua, nghiên cứu về Chiến lược biển Việt Nam và việc đề xuất những phương hướng, giải pháp để thực hiện Chiến lược biển có hiệu quả là vấn đề được đề cập đến trong nhiều bài viết của các nhà khoa học. Tác giả Lê Nguyên có bài Chiến lược phát triển kinh tế biển Việt Nam (Tạp chí thương mại (13), năm 2007); tác giả Bùi Tất Thắng viết Về chiến lược phát triển kinh tế biển Việt Nam (Tạp chí kinh tế dự báo (8), năm 2007); tác giả Mạnh Hùng với Chiến lược biển Việt Nam tầm nhìn 2020 (Tạp chí Cộng sản (6), năm 2007); TS Tạ Quang Ngọc đăng tải bài Để Việt Nam sớm trở thành quốc gia mạnh về biển và giàu lên từ biển (năm 2002) [197]; và PGS.TS Trần Đình Thiên với bài Về chiến lược kinh tế biển Việt Nam (năm 2011) [196].Nhìn chung, các bài viết đã phân tích rõ những lợi thế về biển của Việt Nam, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Chiến lược biển nói chung, Chiến lược phát triển kinh tế biển nói riêng cũng như ý nghĩa của nó đối với công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Bên cạnh đó, các bài viết còn nêu rõ những hạn chế đang tồn tại trong quá trình phát triển kinh tế biển, đặc biệt những hạn chế trong tư duy phát triển kinh tế biển ở nước ta hiện nay. Theo các nhà nghiên cứu, mô hình kinh tế biển ở Việt Nam do ảnh hưởng của tư duy sản xuất nông nghiệp nên kinh tế biển phát triển một cách đơn giản và dễ dãi.
Đó là cách thức khai thác biển theo lối “đánh bắt ven bờ”, không dám vươn ra biển khơi, chưa có tư tưởng tìm kiếm và chinh phục đại dương. Về thực chất, đó là việc “mang vác” cách thức làm ruộng trên cạn ra khai thác biển, chinh phục đại dương - một đối tượng khác căn bản về tính chất, về các điều kiện khai thác và mức độ rủi ro. Để phát triển kinh tế biển, mở rộng không gian phát triển kinh tế, tăng cường động lực phát triển hiện đại ở tầm chiến lược, Việt Nam cần có cách tiếp cận mới, khác căn bản cách tiếp cận phát triển kinh tế “đất liền” truyền thống, như: Phải có tư duy hướng biển, có chiến lược biển lâu dài, phải định hình rõ nét chiến lược kinh tế biển và khẳng định một cách mạnh mẽ vị thế của Việt Nam trên biển; phải tăng cường xây dựng thực lực và đặc biệt là phải nhìn ra thế giới học hỏi kinh nghiệm của các nước trong quá trình thực hiện phát triển kinh tế biển.[196] 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Những công trình nghiên cứu về các lĩnh vực chủ yếu của kinh tế biển Gồm các công trình nghiên cứu về du lịch biển, về thủy hải sản, về cảng biển, vận tải biển và công nghiệp đóng tàu…Đây là những lĩnh vực quan trọng của kinh tế biển, nhiều công trình khoa học đã được công bố như: Một số giải pháp đột phá phát triển du lịch vùng biển và ven biển Việt Nam của Lê Trọng Bình (Tổng cục Du lịch Việt Nam, Viện nghiên cứu phát triển du lịch, năm 2007); Tài nguyên du lịch của Bùi Hải Yến - Phạm Hồng Long (Nhà xuất bản Giáo dục, năm 2009); Phát triển du lịch Việt Nam trong tình hình mới của Võ Thị Thắng (Tạp chí Cộng sản (727), năm 2005); Vị trí, vai trò của ngành thủy sản trong nền kinh tế quốc dân của Trung tâm Khoa học Công nghệ - Thủy sản; Đánh giá hiện trạng phát triển bền vững ngành thủy sản Việt Nam của nhóm tác giả Nguyễn Huy Cường - Đoàn Văn Phụ (Hội thảo khoa học, Đồ Sơn - Hải Phòng, năm 2006); Nghiên cứu, thăm dò nguồn lợi hải sản và lựa chọn công nghệ khai thác phù hợp phục vụ phát triển nghề cá xa bờ Việt Nam của Đào Mạnh Sơn (Nhà xuất bản Nông nghiệp Hà Nội, năm 2005); Cơ sở khoa học cho vấn đề quản lý hoạt động nghề cá ở Vịnh Bắc Bộ của Phạm Thược (Nhà xuất bản Nông nghiệp Hà Nội, năm 2005); Kinh tế vận tải biển của Vương Toàn Thuyên (Nhà xuất bản Hải Phòng, năm 1997); Đề xuất xây dựng trung tâm dịch vụ hậu cần cảng biển tại khu vực cảng biển Hải Phòng của Đặng Công Xưởng (Tạp chí khoa học công nghệ hàng hải (28), năm 2011)…Trên cơ sở phân tích tiềm năng phát triển kinh tế của vùng biển và ven biển Việt Nam; hiện trạng phát triển các ngành kinh tế biển trong thời kỳ CNH, HĐH; vai trò của các ngành kinh tế biển; những thành tựu, hạn chế trong phát triển các ngành kinh tế biển, từ đó các tác giả đã đề xuất những phương hướng, giải pháp cơ bản cho sự phát triển phát triển bền vững. Do nghiên cứu dưới góc độ kinh tế học nên trong các công trình trên, tuy có đề cập đến quan điểm, chủ trương, định hướng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong phát triển một số ngành kinh tế biển, nhưng ở mức độ rất khái quát.
Các công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp Những công trình nghiên cứu sự phát triển kinh tế - xã hội thành phố Hải Phòng Hải Phòng trong chặng đường đầu của thời kỳ quá độ là công trình nghiên cứu của tác giả Đoàn Duy Thành [138]. Tác giả đã khái quát quá trình phát triển kinh tế - xã hội Hải Phòng trong 30 năm (1955 - 1985) dưới sự lãnh đạo của Đảng 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bộ thành phố, những thành tựu mà nhân dân Hải Phòng đạt được và những hạn chế còn tồn tại trong thời kỳ đầu thực hiện quá độ lên CNXH. Để khắc phục khó khăn của nền kinh tế, giải pháp được tác giả nhấn mạnh là cần sắp xếp lại các thành phần kinh tế dựa vào thế mạnh của thành phố như: Cảng biển và vận tải biển, tận dụng lợi thế của 125 km đường bờ biển để phát triển nuôi trồng, đánh bắt thủy hải sản, phát triển du lịch và dịch vụ… Kinh tế Hải Phòng 50 năm xây dựng và phát triển (1955 – 2005) của tập thể các tác giả Phạm Vũ Câu - Đan Đức Hiệp [87]. Công trình nghiên cứu đề cập đến sự phát triển của kinh tế Hải Phòng 50 năm sau ngày giải phóng, từ một thành phố có nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, kiệt quệ sau chiến tranh, phát huy tiềm năng sẵn có và với sự cố gắng nỗ lực của toàn thể Đảng bộ, quân và dân thành phố, đến nay Hải Phòng đã trở thành thành phố cảng, đầu mối giao thông quan trọng giao lưu trong nước và quốc tế, cửa chính ra biển của các tỉnh phía Bắc.
Bằng phương pháp lịch sử - logic, các tác giả đề cập khá đầy đủ những thành tựu, hạn chế và đúc rút kinh nghiệm phong phú trong công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế Hải Phòng sau 50 năm giải phóng. Trong mỗi giai đoạn, mỗi thời kỳ đều thể hiện rõ sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, vai trò chỉ đạo, điều hành của Đảng bộ và chính quyền thành phố. Với cách nhìn xuyên suốt từ nhân tố hình thành và phát triển (Cảng – Biển – Đô thị), cuốn sách đã đưa ra giải pháp chính cho phát triển kinh tế Hải Phòng đến năm 2020 là phấn đấu đưa Hải Phòng trở thành thành phố cảng công nghiệp hiện đại, một cực tăng trưởng quan trọng của vùng kinh tế động lực phía Bắc, một trọng điểm phát triển kinh tế biển của Việt Nam. Tiếp nối công trình nghiên cứu trên là Kinh tế Hải Phòng 25 năm đổi mới và phát triển (1986 - 2010) của tác giả Đan Đức Hiệp (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, năm 2011).
Tác giả trình bày quá trình phát triển kinh tế Hải Phòng từ khi thực hiện chủ trương đổi mới của Đảng, trong những thành tựu về kinh tế đạt được có phần đóng góp không nhỏ của các lĩnh vực kinh tế biển - một đặc trưng của vùng đất này. Khi đề cập đến triển vọng phát triển kinh tế Hải Phòng đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2050, tác giả đặc biệt nhấn mạnh giải pháp đẩy mạnh phát triển kinh tế biển với khẳng định: “Kinh tế biển phải là hạt nhân tạo sự chuyển biến cơ bản và toàn diện cho thành phố theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [58, tr. Trên cơ sở 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đó, các định hướng cơ bản để phát triển kinh tế biển được đưa ra như: 1- Cần khai thác tổng hợp tài nguyên biển, ven biển để phát triển kinh tế biển hiệu quả và bền vững; 2- Kết hợp hài hòa giữa kinh tế ven biển, kinh tế trên biển và các hải đảo với khu vực nội địa thành phố; 3- Kết hợp phát triển kinh tế biển, vùng ven biển với quốc phòng, an ninh; 4- Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cảng, đẩy nhanh tốc độ hiện đại hóa đội tàu biển, phát triển đa dạng các loại hình dịch vụ cảng, phấn đấu đến năm 2020, Hải Phòng trở thành trung tâm công nghiệp đóng tàu biển lớn nhất Việt Nam; 5- Đưa thủy sản trở thành ngành sản xuất lớn hiện đại, du lịch biển trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Bên cạnh đó Hải Phòng - thế và lực mới trong thế kỷ XXI [119] là một cuốn sách cung cấp cho người đọc hiểu thêm về lịch sử, văn hóa, con người và sự phát triển kinh tế - xã hội thành phố gắn liền với lịch sử phát triển hơn một trăm năm của cảng biển Hải Phòng.