Phát Triển Kinh Tế: 8 Ban Biên Tập Sử Đình Thành Và Những Khám Phá Mới

Phát triển kinh tế là trọng tâm của nghiên cứu này, với sự tham gia của Ban biên tập và những khám… 132 trang · Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh · 2016.

• Tác giả: Đào Minh Huyền
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế: 8 Ban Biên Tập Sử Đình Thành Và Những Khám Phá Mới
• Loại tài liệu: bài báo
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Phát Triển Kinh Tế

Phát triển kinh tế là trọng tâm của nghiên cứu này, với sự tham gia của Ban biên tập và những khám phá mới trong lĩnh vực này. Nghiên cứu tập trung vào các chính sách kinh tế, đổi mới sáng tạo, và phát triển bền vững. Các yếu tố như tăng trưởng kinh tế, kinh tế số, và thị trường tài chính được phân tích kỹ lưỡng. Những phát hiện mới này không chỉ có giá trị học thuật mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc hoạch định chính sách kinh tế quốc gia.

1.1. Tăng Trưởng Kinh Tế

Tăng trưởng kinh tế được xem là động lực chính của phát triển kinh tế. Nghiên cứu chỉ ra rằng các chính sách kinh tế hiệu quả có thể thúc đẩy tăng trưởng nhanh chóng. Các yếu tố như đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và đổi mới công nghệ đóng vai trò quan trọng. Ví dụ, FDI không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn chuyển giao công nghệ, nâng cao năng suất lao động. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh quốc tế.

1.2. Chính Sách Kinh Tế

Chính sách kinh tế là công cụ không thể thiếu trong việc định hướng phát triển kinh tế. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các chính sách này bao gồm ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính, và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi. Những chính sách này không chỉ giúp doanh nghiệp phát triển mà còn góp phần vào sự ổn định kinh tế quốc gia.

II. Ban Biên Tập Sử Đình Thành

Ban biên tập Sử Đình Thành đóng vai trò quan trọng trong việc biên soạn và phân tích các nghiên cứu về phát triển kinh tế. Với sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu, ban biên tập đã đưa ra những phân tích sâu sắc về các vấn đề kinh tế hiện đại. Những đóng góp của họ không chỉ giới hạn trong lĩnh vực học thuật mà còn có tác động lớn đến thực tiễn chính sách.

2.1. Đóng Góp Học Thuật

Ban biên tập đã xuất bản nhiều công trình nghiên cứu có giá trị, tập trung vào các vấn đề như tăng trưởng kinh tế, chính sách kinh tế, và đổi mới sáng tạo. Các nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn toàn diện về các xu hướng kinh tế hiện đại mà còn đề xuất các giải pháp thiết thực. Ví dụ, nghiên cứu về tác động của FDI đến năng suất doanh nghiệp đã được áp dụng rộng rãi trong việc hoạch định chính sách thu hút đầu tư.

2.2. Ứng Dụng Thực Tiễn

Những nghiên cứu của Ban biên tập không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn cao. Các khuyến nghị từ nghiên cứu đã được áp dụng trong việc cải thiện môi trường kinh doanh và thu hút đầu tư nước ngoài. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động, nơi mà các chính sách kinh tế hiệu quả có thể tạo ra sự khác biệt lớn.

III. Khám Phá Mới

Nghiên cứu này đã đưa ra nhiều khám phá mới trong lĩnh vực phát triển kinh tế. Những phát hiện này bao gồm các mô hình tăng trưởng mới, tác động của công nghệ đến năng suất, và vai trò của thị trường tài chính trong việc thúc đẩy kinh tế. Những khám phá này không chỉ mở ra hướng nghiên cứu mới mà còn có tiềm năng ứng dụng cao trong thực tiễn.

3.1. Mô Hình Tăng Trưởng Mới

Nghiên cứu đã đề xuất các mô hình tăng trưởng mới dựa trên sự kết hợp giữa công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Các mô hình này nhấn mạnh vai trò của đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Ví dụ, mô hình Cobb-Douglas được cải tiến để phản ánh tốt hơn tác động của công nghệ đến năng suất. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc hoạch định chính sách kinh tế dài hạn.

3.2. Tác Động Của Công Nghệ

Công nghệ đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế hiện đại. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc áp dụng công nghệ mới có thể cải thiện đáng kể năng suất lao động và hiệu quả sản xuất. Đặc biệt, các doanh nghiệp áp dụng công nghệ tiên tiến thường có lợi thế cạnh tranh lớn hơn. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ.

Nội dung chính

Dưới đây là bài phân tích và bài viết Content SEO học thuật chuyên sâu, chuẩn cấu trúc và tối ưu hóa công cụ tìm kiếm cho ấn phẩm Tạp chí Phát triển Kinh tế (Số 8, Tháng 08/2016 - ISSN 1859-1124), trọng tâm là công trình nghiên cứu thực nghiệm về Lan tỏa công nghệ từ FDI và các nhân tố quyết định tại Việt Nam.

---

BƯỚC 1: PHÂN TÍCH TÀI LIỆU

1. Các vấn đề/câu hỏi chính mà tài liệu giải quyết

• Kiểm định sự tồn tại của hiệu ứng lan tỏa công nghệ (Technology Spillovers): Liệu dòng vốn FDI có thực sự tạo ra tác động ngoại tác tích cực giúp cải thiện năng suất lao động cho các doanh nghiệp chế biến chế tạo trong nước hay không?
• Xác định các nhân tố quyết định năng lực hấp thụ: Những đặc trưng nội tại nào của doanh nghiệp nội địa (mức độ vốn hóa, quy mô sản xuất, khoảng cách công nghệ, vị trí địa lý) chi phối khả năng tiếp nhận và ứng dụng công nghệ từ khu vực FDI?
• Cơ chế truyền dẫn lãi suất và bất ổn thị trường tiền tệ: Quá trình truyền dẫn từ lãi suất điều hành, tín phiếu kho bạc (T-bill) và liên ngân hàng sang lãi suất bán lẻ (tiền gửi, cho vay) diễn ra cân xứng hay bất cân xứng dưới tác động của rủi ro lãi suất?
• Chuyển đổi sinh kế nông hộ sau thu hồi đất: Thực trạng tái cấu trúc thu nhập và tính khả thi của chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho nông dân bị thu hồi đất nông nghiệp.

2. Danh mục 15-20 thuật ngữ chuyên ngành quan trọng

1. Lan tỏa công nghệ (Technology spillovers)
2. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI - Foreign Direct Investment)
3. Hàm sản xuất Cobb-Douglas (Cobb-Douglas production function)
4. Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP)
5. Năng lực hấp thụ (Absorptive capacity)
6. Mức độ vốn hóa (Capital intensity)
7. Khoảng cách công nghệ (Technology gap)
8. Dữ liệu bảng (Panel data)
9. Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model - FEM)
10. Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model - REM)
11. Kiểm định Hausman (Hausman test)
12. Chỉ số tập trung Herfindahl (Herfindahl Index)
13. Liên kết xuôi và liên kết ngược (Forward & Backward linkages)
14. Truyền dẫn lãi suất bán lẻ (Retail interest rate pass-through)
15. Mô hình ngưỡng tự hồi quy (TAR & MTAR)
16. Mô hình EC-EGARCH-M (Asymmetric Error Correction EGARCH in Mean)
17. Đồng liên kết bất cân xứng (Asymmetric cointegration)
18. Hiệu ứng đòn bẩy phương sai (Leverage effect)

3. Đóng góp và điểm mới của tài liệu

• Đưa biến tương tác vào hàm sản xuất: Thay vì chỉ kiểm định sự tồn tại đơn thuần của FDI, nghiên cứu xây dựng các biến tương tác giữa FDI và đặc trưng doanh nghiệp để đo lường chính xác các yếu tố quyết định năng lực hấp thụ công nghệ.
• Bộ dữ liệu bảng quy mô lớn sau khủng hoảng: Khai thác dữ liệu toàn diện với hơn 137.000 quan sát doanh nghiệp chế biến chế tạo Việt Nam giai đoạn 2011–2013, phản ánh rõ nét sự phục hồi của dòng vốn FDI.
• Tiếp cận phi tuyến trong kinh tế lượng vĩ mô: Ứng dụng các mô hình phi tuyến tiên tiến (TAR, MTAR, EC-EGARCH-M) nhằm phát hiện sự cứng nhắc và bất cân xứng trong điều hành chính sách tiền tệ tại Việt Nam.
• Hàm ý chính sách thực chứng sâu sắc: Cung cấp cơ sở khoa học để tái định hình chính sách thu hút FDI có chọn lọc, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và hoàn thiện chính sách an sinh sau thu hồi đất.

---

BƯỚC 2: NỘI DUNG CONTENT SEO CHUYÊN SÂU

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) luôn được xem là đòn bẩy chiến lược cho các quốc gia đang phát triển. Nguồn vốn FDI không chỉ bổ sung nguồn lực tài chính, thúc đẩy xuất khẩu và tạo việc làm, mà quan trọng hơn, còn được kỳ vọng mang lại hiệu ứng lan tỏa công nghệ (technology spillovers). Hiệu ứng này giúp nâng cao năng lực kỹ thuật, cải tiến quy trình quản trị và gia tăng năng suất cho khu vực doanh nghiệp nội địa.

Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới và tại Việt Nam vẫn ghi nhận nhiều kết quả trái chiều về giá trị thực của tác động lan tỏa này. Một khoảng trống nghiên cứu lớn là liệu mọi doanh nghiệp trong nước có thể tự động hấp thụ chuyển giao công nghệ, hay điều này phụ thuộc vào các điều kiện đặc thù của chính doanh nghiệp tiếp nhận?

Ấn phẩm Tạp chí Phát triển Kinh tế (Số 8, Năm thứ 27, 2016) do Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh xuất bản tập trung giải quyết triệt để vấn đề này. Trọng tâm của số báo là công trình nghiên cứu của GS.TS. Nguyễn Trọng Hoài và TS. Phạm Thế Anh, vận dụng khung hàm sản xuất Cobb-Douglas mở rộng cùng phương pháp ước lượng dữ liệu bảng trên hơn 137.000 quan sát doanh nghiệp chế biến chế tạo. Nghiên cứu kiểm định đa chiều sự tồn tại của lan tỏa FDI, đồng thời bóc tách các nhân tố quyết định năng lực hấp thụ công nghệ trong thực tiễn kinh tế Việt Nam.

---

Nội dung chi tiết

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích lan tỏa công nghệ từ FDI

Lý thuyết tăng trưởng tân cổ điển (Solow, 1956) xem FDI là nguồn bổ sung vốn đơn thuần, trong khi lý thuyết tăng trưởng nội sinh (Romer, 1986; Lucas, 1988) khẳng định FDI tạo ra lợi ích dài hạn thông qua lan tỏa tri thức và chuyển giao công nghệ. Các tập đoàn đa quốc gia (MNCs) sở hữu ưu thế công nghệ vượt bậc, bí quyết quản trị và hệ thống tiếp thị hiện đại. Khi thâm nhập thị trường nội địa, các tài sản vô hình này có thể rò rỉ (spillover) sang các doanh nghiệp bản địa.

Quá trình lan tỏa công nghệ diễn ra qua hai kênh cơ bản:

• Lan tỏa theo chiều ngang (Horizontal spillovers): Diễn ra giữa các doanh nghiệp cùng ngành thông qua hiệu ứng quan sát, học hỏi công nghệ, luân chuyển nhân lực kỹ thuật cao, hoặc áp lực cạnh tranh buộc doanh nghiệp nội địa phải đổi mới.
• Lan tỏa theo chiều dọc (Vertical spillovers): Hình thành qua mối liên kết ngược (backward linkages - cung ứng đầu vào cho FDI) và liên kết xuôi (forward linkages - mua nguyên vật liệu, thiết bị từ FDI).

Dù vậy, khả năng tiếp nhận tri thức không diễn ra đồng nhất. Theo lý thuyết năng lực hấp thụ (Cohen & Levinthal, 1990; Blomström & Kokko, 1998), mức độ thụ hưởng từ FDI phụ thuộc chặt chẽ vào nguồn lực nội tại của doanh nghiệp tiếp nhận. Nếu khoảng cách công nghệ quá lớn hoặc tiềm lực vốn quá mỏng, doanh nghiệp nội địa có thể bị chèn ép thị phần thay vì hấp thụ được công nghệ mới.

Phương pháp nghiên cứu và mô hình kinh tế lượng thực nghiệm

Để lượng hóa chính xác tác động, tác giả thiết lập hàm sản xuất Cobb-Douglas mở rộng, chuyển đổi sang phương trình năng suất lao động dạng logarit:

$$\ln(Productivity_{ijt}) = \beta_0 + \beta_1 \ln(K_intensity_{ijt}) + \beta_2 \ln(L_quality_{ijt}) + \beta_3 Scale_{ijt} + \beta_4 Ownership_{ijt} + \beta_5 TechGap_{ijt} + \beta_6 dRegion_{ijt} + \beta_7 FDI_{jt} + \sum \beta_k (FDI_{jt} \times Z_{ijt}) + \beta_m Concentration_{jt} + dIndustry_j + dYear_t + \varepsilon_{ijt}$$

Trong đó, các biến chính bao gồm:

• $Productivity_{ijt}$: Năng suất lao động của doanh nghiệp $i$, ngành $j$, năm $t$.
• $FDI_{jt}$: Tỷ trọng hiện diện của FDI trong ngành.
• $Z_{ijt}$: Vector các biến đặc trưng doanh nghiệp: mức độ vốn hóa ($\ln K_intensity$), chất lượng lao động ($\ln L_quality$), quy mô ($Scale$), khoảng cách công nghệ ($TechGap$), hình thức sở hữu ($Ownership$), và khu vực địa lý ($dRegion$).
• Các biến tương tác $FDI \times Z_{ijt}$: Phản ánh cơ chế điều kiện hóa khả năng hấp thụ lan tỏa.

Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật dữ liệu bảng (Panel Data Estimation). Kết quả kiểm định Hausman ($\text{Stat} = 1.82, p < 0.01$) bác bỏ giả thuyết $H_0$, khẳng định mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model - FEM) phù hợp hơn mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Mô hình FEM giúp triệt tiêu các yếu tố bất biến không quan sát được theo thời gian của từng doanh nghiệp.

Bộ dữ liệu được làm sạch kỹ lưỡng từ Điều tra Doanh nghiệp hàng năm của Tổng cục Thống kê giai đoạn 2011–2013, bao gồm 137.000 quan sát thuộc 22 phân ngành chế biến chế tạo. Các biến giá trị tiền tệ đều được điều chỉnh về mức giá gốc năm 2009 theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI).

Kết quả nghiên cứu và ý nghĩa ứng dụng thực tiễn

Kết quả hồi quy mô hình FEM mang lại nhiều bằng chứng thực nghiệm giá trị cao:

1. Sự tồn tại của hiệu ứng lan tỏa: Hệ số của biến $FDI$ mang giá trị dương có ý nghĩa thống kê ở mức 1% ($\beta = 2.3929$), đồng thời kiểm định Wald cho hệ số $FDI$ và các biến tương tác đạt 86.05 ($p < 0.001$). Điều này khẳng định FDI có tác động tích cực thúc đẩy năng suất doanh nghiệp chế biến chế tạo trong nước.
2. Phương trình tác động biên (Marginal Effect): $$\frac{\partial Productivity_{ijt}}{\partial FDI_{jt}} = 2.3929 + 0.0588 \ln(K_intensity) + 1.3254 Scale - 0.0025 TechGap - 0.6490 dRegion1$$
3. Mức độ vốn hóa và quy mô là đòn bẩy hấp thụ: Doanh nghiệp có trang bị vốn trên lao động cao hơn và quy mô sản xuất lớn hơn sẽ tận dụng hiệu ứng lan tỏa vượt trội. Vốn mạnh giúp doanh nghiệp đầu tư dây chuyền mới, còn quy mô lớn cho phép tối ưu hóa chi phí cố định khi tiếp nhận kỹ thuật tiên tiến.
4. Rào cản từ khoảng cách công nghệ: Hệ số biến tương tác $FDI \times TechGap$ mang giá trị âm ($-0.0025$, $p < 0.01$). Khi khoảng cách công nghệ giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa quá xa, doanh nghiệp trong nước sẽ mất khả năng tiếp thu và bắt chước công nghệ.
5. Khác biệt theo không gian địa lý: Doanh nghiệp tại khu vực phía Nam (Đông Nam Bộ, ĐBSCL) thụ hưởng lan tỏa công nghệ mạnh hơn khu vực phía Bắc do mật độ tập trung FDI dày đặc hơn, thúc đẩy tần suất tương tác kinh tế.

Bên cạnh bài báo về FDI, ấn phẩm còn đóng góp các phát hiện kinh tế quan trọng khác:

• Cơ chế truyền dẫn lãi suất: Mô hình MTAR chỉ ra sự đồng liên kết bất cân xứng giữa lãi suất liên ngân hàng/T-bill với lãi suất tiền gửi của các NHTM Việt Nam; đồng thời mô hình EC-EGARCH-M xác nhận biến động lãi suất thị trường khuếch đại rủi ro lãi suất bán lẻ.
• Sinh kế nông hộ sau thu hồi đất: Nghiên cứu tại Cần Thơ chỉ ra chính sách bồi thường bằng tiền mặt chưa giải quyết được bài toán chuyển đổi nghề nghiệp bền vững nếu thiếu vắng các chương trình đào tạo kỹ năng công nghiệp bài bản.

---

Ai nên đọc tài liệu này?

Tài liệu là ấn phẩm học thuật có tính ứng dụng cao, đặc biệt phù hợp với các nhóm độc giả:

• Nhà hoạch định chính sách kinh tế và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp luận cứ thực nghiệm để hoàn thiện chiến lược thu hút FDI thế hệ mới, thiết kế các chính sách ưu đãi liên kết công nghiệp hỗ trợ và điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt.
• Lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp chế biến chế tạo: Giúp các CEO định vị năng lực cạnh tranh, nhận diện rào cản công nghệ và đưa ra chiến lược đầu tư tài sản cố định phù hợp nhằm đón đầu chuyển giao công nghệ.
• Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học, nghiên cứu sinh: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp xây dựng mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng (FEM/REM), mô hình chuỗi thời gian phi tuyến (TAR, MTAR, EGARCH) và kỹ thuật phân tích biến tương tác.

Yêu cầu nền tảng: Người đọc cần có kiến thức cơ bản về kinh tế học vi mô, kinh tế học vĩ mô và phương pháp kinh tế lượng ứng dụng để nắm bắt trọn vẹn các mô hình định lượng.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Hiệu ứng lan tỏa công nghệ từ FDI là gì?

Hiệu ứng lan tỏa công nghệ từ FDI là tác động gián tiếp (ngoại tác tích cực) khi các bí quyết kỹ thuật, công nghệ sản xuất và kỹ năng quản trị của doanh nghiệp FDI rò rỉ sang doanh nghiệp nội địa thông qua quan sát, cạnh tranh, luân chuyển nhân sự hoặc liên kết chuỗi cung ứng.

2. Làm thế nào để doanh nghiệp nội địa tối ưu hóa khả năng hấp thụ công nghệ FDI?

Doanh nghiệp nội địa cần thực hiện 3 bước:

1. Nâng cao mức độ vốn hóa thông qua đổi mới máy móc, thiết bị hiện đại.
2. Mở rộng quy mô sản xuất để đạt lợi thế kinh tế theo quy mô.
3. Rút ngắn khoảng cách công nghệ bằng cách đào tạo nhân lực kỹ thuật cao và chủ động tham gia mạng lưới cung ứng cho FDI.

3. Tại sao khoảng cách công nghệ quá lớn lại cản trở lan tỏa từ FDI?

Khoảng cách công nghệ quá lớn khiến doanh nghiệp nội địa thiếu nền tảng kỹ thuật và tri thức để hiểu, vận hành hoặc bắt chước các công nghệ phức tạp của FDI. Hậu quả là doanh nghiệp bị đẩy ra rìa thị trường do áp lực cạnh tranh thay vì tiếp nhận được chuyển giao.

4. Khi nào hiệu ứng lan tỏa công nghệ từ FDI phát huy tác dụng mạnh nhất?

Hiệu ứng lan tỏa phát huy mạnh nhất khi môi trường kinh doanh có tính cạnh tranh cao, các doanh nghiệp nội địa có tiềm lực vốn và quy mô vững chắc, nằm trong các cụm liên kết ngành có mật độ FDI lớn (như vùng kinh tế trọng điểm phía Nam).

5. Tạp chí Phát triển Kinh tế áp dụng chuẩn mực phản biện và xuất bản như thế nào?

Tạp chí áp dụng quy trình phản biện kín hai chiều (double-blind peer review) nghiêm ngặt gồm 3 giai đoạn: Sơ loại tòa soạn, thẩm định chuyên môn độc lập qua 5 tiêu chí khoa học, và duyệt đăng bởi Hội đồng biên tập quốc tế theo chuẩn mực trích dẫn APA.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu công bố trên Tạp chí Phát triển Kinh tế (Số 8/2016) khẳng định vai trò tích cực của dòng vốn FDI đối với năng suất ngành chế biến chế tạo Việt Nam, đồng thời xác lập các điều kiện biên quan trọng của quá trình hấp thụ công nghệ.

Các điểm cốt lõi cần ghi nhớ:

• Tồn tại hiệu ứng lan tỏa công nghệ tích cực từ FDI đến các doanh nghiệp chế biến chế tạo Việt Nam.
• Mức độ vốn hóa và quy mô sản xuất là hai nhân tố thúc đẩy mạnh mẽ khả năng tiếp nhận công nghệ.
• Khoảng cách công nghệ là rào cản lớn nhất; khoảng cách càng xa thì khả năng hấp thụ tri thức càng suy giảm.
• Doanh nghiệp tại các trung tâm kinh tế phía Nam có ưu thế hấp thụ công nghệ vượt trội hơn.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

Các nghiên cứu tương lai có thể mở rộng đo lường tác động lan tỏa FDI theo từng bậc chuỗi giá trị toàn cầu (GVCs), tích hợp yếu tố công nghệ số và chuyển đổi xanh, hoặc phân tích chi tiết dữ liệu cấp vi mô theo từng tiểu ngành xuất khẩu mũi nhọn.

Độc giả quan tâm có thể tra cứu toàn văn ấn phẩm và gửi bài nghiên cứu học thuật tại Tòa soạn Tạp chí Phát triển Kinh tế - Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH) qua cổng thông tin chính thức: [e-mail] / [e-mail].

Trích đoạn nội dung tài liệu

ISSN 1859 - 1124 5 Ta CHÍ od | » se Pnattrienkiniate THANG 08/2016 NAM THU 27-SO8 TRUONG DAI HOC KINH TE TP. HO CHi MINH Phattrien kinhte Téng bién tap SU DINH THANH Thu ky Toa soan ĐÀO THỊ MINH HUYỀN TON CHI & MUC DICH Tap chí Phát triển Kinh tế (Tạp chí PTKT) của Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh được xuất bản từ năm 1990 với mã số ISSN 1859-1124, phát hành từ ngày 01 đến ngày 05 hàng tháng. Tạp chí PTKT được xây dựng theo các tiêu chí của một tạp chí nghiên cứu khoa học hàn lâm quốc tế.

Mục tiêu của Tạp chí PTKT là góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu của các nhà khoa học kinh tế, các chuyên gia và các nhà quản lý kinh tế, giảng viên đại học kinh tế, nghiên cứu viên kinh tế; công bé và phổ biến các kết quả nghiên cứu khoa học kinh tế ở trong và ngoài nước. Phạm vi nghiên cứu của tạp chí bao gồm các vấn đề về lý thuyết và thực tiễn trong các lĩnh vực phát triển kinh tế của Việt Nam và thế giới: kinh tế học, quản trị kinh đoanh, tài chính ngân hàng, tăng trưởng và phát triển kinh tế vĩ mô và vi mô theo hướng phát triển bền vững và hội nhập kinh tế quốc tế. Những bài viết nghiên cứu gửi đến tạp chí sẽ được phản biện bởi các chuyên gia kinh tế đầu ngành, những nhà khoa học nghiên cửu kinh tế có uy tín ở trong và ngoài nước nhằm đảm bảo chuẩn mực và tăng cường giá trị nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm của các bài báo khoa học kinh tế. Tap chi PTKT hop tác, liên kết với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước về các lĩnh vực: phản biện, viết bài, trao đổi học thuật, trợ giúp kỹ thuật và phát hành.

HOI DONG BIEN TẬP Jonathan Batten, Dai hoc Monash, Uc Fariborz Moshirian, Institute of Global Finance, Sydney, Uc Ramaprasad Bhar, UNSW Australia Trần Hoàng Ngân, Học viện Cán bộ TP.HCM Business School, Sydney, Uc Phạm Duy Nghĩa, Đại học Kinh tế TP.HCM Hoàng Thị Chỉnh, Đại học Kinh tế TP.HCM Phan Thị Bích Nguyệt, Đại học Kinh tế TP.HCM Mai Ngọc Cường, Đại học Kinh tế Quốc dân Nguyễn Đông Phong, Đại học Kinh tế TP.HCM Shelomentsev Andrey Gennadyevich, Viện Kinh tế S.Senanayake, Dai hoc Colombo, Sri Lanka thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, CHLB Nga Peter G. Szilagyi, CEU Business School — Central European Nguyễn Trọng Hoài, Đại học Kinh tế TP.HCM University, Hungary Đinh Phi Hổ, Đại học Kinh tế TP.HCM Trương Ba Thanh, Đại học Đà Nẵng Hồ Đức Hùng, Đại học Kinh tế TP.HCM Sử Đình Thành, Đại học Kinh tế TP.HCM Eric !ksoon Im, Dai hoc Hawaii - Hilo, My Nguyễn Xuân Thắng, Viện Hàn Lâm Khoa học xã hội VN Pierre Lefebvre, Dai hoc Quebec- Montreal, Canada Nguyễn Đình Thọ, Đại học Kinh tế TP. Lucey, Trinity College Dublin, Trần Ngọc Thơ, Đại học Kinh tế TP.HCM Dai hoc Dublin, lreland Võ Thanh Thu, Đại học Kinh tế TP. Malyadri, Government Degree College, Đoàn Thị Hồng Vân, Đại học Kinh tế TP.HCM Osmania University, An D6 Tam Bang Vu, Pai hoc Hawaii - Hilo, My Dương Thị Bình Minh, Đại học Kinh tế TP.HCM Thomas Wolke, Đại học Kinh tế- Luật Berlin, CHLB Duc Mazyrin Vladimir Moiseevich, Dai hoc Téng hợp Julian Ming - Sung Cheng, National Central University, Lomonosov, CHLB Nga Taiwan Phattrien kinhG ISSN 1859 - 1124 Năm xuất bản số đầu tiên: 1990 Nam thir hai muoi bay, thang 8/2016 Tập chí pm hành tuần đầu hằng thang 2.

Nguyén Trong Hoai & Pham Thé Anh Lan toả công nghệ từ F'DĨ và các nhân tổ quyết dinh: Ti tường hợp các doanh nghiệp Việt Nam 21. Nguyễn Thị Ngọc Trang, Trần Ngọc Thơ & Nguyễn Hữu Tuần Bắt ổn lãi suất và truyền dẫn lãi suất bán lẻ ở Việt Nam 42. Trần Thị Giang Tân & Trương Thùy Dương Ảnh hưởng các đặc tính của hội đồng quản trị đến sai sót trọng yếu trên báo cáo tài chính: Bang chứng thực nghiệm tại Liệt Nam ŠT. Trần Thị Hải Lý & Nguyễn Kim Đức Nghiên cứu quản trị công ty thông qua chỉ số CƠI, cấu trúc kim tự thắp và giá trị doanh nghiệp tại Việt Nam 81.

Lê Đạt Chí & Trần Hoài Nam Hành vi quá tự tin của giám đốc điễu hành và khả năng sử dụng nợ vay cao của doanh nghiệp Việt Nam 98. Lê Thanh Sơn & Trần Tiến Khai Thu héi đất và thay đổi cơ cấu thu nhập của hộ gia đình nông thôn tại Thành phố Can Thơ Thư và bài xin gởi về tòa soạn: Giá: 50.000 đồng Đào Thị Minh Huyện Tòa soạn Tạp chí Phát triển Kinh tế 59C Nguyễn Đình Chiếu, P. 38229253 (tiếng Anh) Email: [e-mail] Giấy phép số 242/GP-BVHTT cấp ngày 08/05/2001. In tại Công ty In Kinh tế - Trường Dại học Kinh tế TP.HCM Nguyễn Trọng Hoài & Phạm Thẻ Anh.

Tạp chí Phát triển Kinh té, 27(8), 02-19 N Lan toa công nghệ từ FDI và các nhân tố quyết định: Trường hợp các doanh nghiệp Việt Nam NGUYEN TRONG HOAT Trường Đại học Kinh tế TP.HCM - hoaianh(0ueh.vn PHAM THE ANH Trường Đại học Nha Trang - [e-mail] Ngày nhận Tom tat 30/05/2016 Nghiên cứu kiểm định hiệu ứng lan toả công nghệ từ đầu tư trực tiếp Ngàt nhận lại nước ngoài (FD]) và các nhân tô quyết định đến lan toả tại VN. Vận 10/08/2016 dụng khung phân tích dạng hảm san xuat Cobb-Douglas va phuong pháp ước lượng đữ liệu báng cho các doanh nghiép giai doan 201 1- Ngày dìnét đăng. 2013, kết quá nghiên cứu cho thay tôn tại hiệu ứng lan toả công nghệ 31/08/2016 từ FDI đến các doanh nghiệp chế biến chế tạo trong nước. Tuy nhiên, Maso tác động lan toá không diễn ra đồng nhất mà phụ thuộc vào đặc trưng của doanh nghiệp trong nước như mức độ vốn hóa, quy mô sản xuất, 05 16-E22-V06 khoáng cách công nghệ và vị trí địa lí.

Từ khóa Abstract FDI, lan toá công nghệ, The research investigates technology spillovers from foreign direct nhân tô quyết định, investment (FDI) and identifies spillover determinants in Vietnam. By doanh nghiệp chế biến applying the analytical framework based on the Cobb-Douglas chế tạo. production function and panel data estimation methods to the period of 2011-2013, the key findings indicate the existence of the Keywords: technology spillovers from FDI to domestic manufacturing firms FDI, technology Nevertheless, spillover effects are not homegeneous in the sense that spillovers, determinants, they largely depend on domestic firms’ characteristics such as capital processing intensity, production scale, technology gap. and geographical manufacturing locations.

enterprises Nguyễn Trọng Hoài & Phạm The Anh. Tap chí Phát triển Kinh tế. Giới thiệu Tại nhiều quốc gia đang phát triển (trong đó có VN), thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI (Foreign Direct Investment) được xem là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển. Nhiều chính sách ưu đãi FDI được chính phủ các nước đưa ra với kì vọng về những tác động trực tiếp như bổ sung nguồn vốn đầu tư, tăng thu ngân sách, tạo việc làm và tăng kim ngạch xuất khẩu.

Quan trọng hơn, FDI được kì vọng tạo ra tác động gián tiếp hay lan toả công nghệ tích cực giúp cải tiến trình độ kĩ thuật. công nghệ sản xuất, từ đó nâng cao năng suất của doanh nghiệp và kinh tế trong nước (Blomström & Kokko, 1998; Javorcik, 2004; Newman & céng su, 2015). Trong khi tác động trực tiếp của FDI duge phân tích rộng rãi thì tác động lan toả là hướng nghiên cứu khá mới và nhận được nhiều quan tâm trong thời gian gần đây. nghiên cứu này càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh chính sách FDI có quá nhiều ưu đãi với nhà đầu tư và trong thực tiễn hiện đang bộc lộ những biểu hiện như ô nhiễm môi trường.

né tránh thuế và nhập khâu công nghệ lạc hậu. Các nghiên cứu về lan toa cong nghệ từ FDI cho thấy nhiều bằng chứng trái chiều tại các nước tiếp nhận, bao gồm cả VN. Một số nghiên cứu chỉ ra FDI ảnh hưởng tích cực đến năng suất cúa doanh nghiệp trong nước (Caves. 1974; Globerman, 1979; Li & cédng su.

2001; Kohpaiboon, 2006; Le & Pomfret, 2011: Nguyén Khac Minh & Nguyễn Việt Hung, 2012). Một số khác lại tìm thấy bằng chung vẻ ảnh hướng tiêu cực hoặc không tồn tại hiệu ứng lan toa tir FDI (Aitken & Harrison, 1999; Khawar, 2003: Truong & cong su, 2015). Tir béi canh đó. nghiên cứu này được thực hiện nhằm kiểm định giả thuyết liệu hiệu ứng lan toả công nghệ cúa FDI có tồn tại tại VN hay không: các nhân tố nào có ý nghĩa trong việc tiếp thu ảnh hưởng đến hiệu ứng lan toá công nghệ từ [FDI.

và các nhân tổ này có ảnh hưởng như thế nào đến năng suất lao động của các doanh nghiệp trong nước. Nghiên cứu được thực hiện cho các doanh nghiệp chế biến chế tạo VN giai doan 201 1— 2013 bang tiếp cận hàm sản xuất với hai đóng góp mới so với các nghiên cứu trước đây. Thứ nhất, nghiên cứu không chỉ kiểm định sự tồn tại của lan toa công nghệ từ FDI mà còn tìm kiếm các nhân tố quyết định lan toả bằng việc đưa vào các biến tương tác giữa FDI và đặc trưng doanh nghiệp trong nước. Doanh nghiệp với những đặc trưng riêng sẽ có những phản ứng và khả năng khác nhau trong việc hấp thụ lan toả từ FDI.

Do đó, đặc trưng doanh nghiệp được xem là chỉ báo cho khả năng hấp thụ và ảnh hưởng quan trọng đến mức độ lan toả từ EFDI. Thứ hai, nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng cấp doanh nghiệp trong ngành chế biến chế tạo VN giải đoạn 2011-2013. Đây là dữ liệu mới nhất so với các nghiên cứu trước vẻ lan toa cong nghé tai VN. Việc sử dụng đữ liệu cập nhật cho giai đoạn gân đây có ý nghĩa quan 4 Nguyễn Trọng Hoài & Phạm Thế Anh.

Tap chi Phat triên Kinh té, 27(8), 02-19 trọng khi phản ánh được sự phục hồi trong luồng vốn FDI vào VN từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008. Cơ sở lí thuyết về lan toả công nghệ từ FDI Tác động lan toả được định nghĩa là những hiệu ứng gián tiếp hay ngoại tác về thông tin xuất phát từ những tương tác có chủ đích hay không có chủ đích giữa các chủ thể kinh tế theo thời gian (Rosenbloom & Marshallian, 1990). Lan toả công nghệ từ FDI có thể diễn ra khi một doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài gặp khó khăn trong việc bảo vệ những tài sản chuyên biệt của mình (ví dụ như bí quyết công nghệ và kĩ thuật sản xuất tiên tiến, bí quyết quản trị, kĩ năng Marketing, thông tin khách hàng, thị trường) khiến chúng bị rò rỉ ra bên ngoài cho doanh nghiệp trong nước (Caves, 1996; Blomström & Kokko, 1998). Nhờ khả năng rò rỉ, phát tán thông tin này mà FDI có thể gián tiếp ảnh hưởng đến năng suất của doanh nghiệp và nền kinh tế địa phương.