CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ KIỀU HỐI VÀ PHÁT TRIỂN KINH DOANH DỊCH VỤ KIỀU HỐI CỦA CÔNG TY KIỀU HỐI THUỘC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm dịch vụ kiều hối Theo Puri & Ritzema (1999) “Kiều hối (international remittances) có thể được định nghĩa là “phần thu nhập của người lao động ở nước ngoài gửi về nước”.
Một cách chi tiết hơn, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) định nghĩa kiều hối của người lao động “là hàng hoá và các công cụ tài chính do người lao động sống và làm việc ở nước ngoài từ một năm trở lên chuyển về đất nước họ” (dẫn lại từ Addy et al. 2003) Dịch vụ kiều hối về bản chất chính là chuyển tiền của Việt kiều ở nước ngoài, bao gồm cả người Việt Nam định cư ở nước ngoài và người Việt Nam lao động ở nước ngoài. Ngân hàng Thế giới đã phân loại gửi tiền của tư nhân qua biên giới gồm có: - Chuyển tiền của người lao động (workers' remittances): tiền gửi của những người lao động làm việc ở nước ngoài trên 1 năm. - Trợ cấp cho người làm công (compensation of employees): Tiền gửi từ những người lao động làm việc không thường xuyên ở nước ngoài dưới 1 năm.
- Chuyển tiền của người di cư (migrant transfers): Tài sản tài chính và tài sản tính bằng tiền theo người chuyển sang định cư ở nơi khác. Theo quyết định 170/1999/QĐ-TTg của Thủ tướng chính phủ ngày 19/08/1999 có giải thích định nghĩa về kiều hối: “Kiều hối là các loại ngoại tệ tự do chuyển đổi được chuyển vào Việt Nam theo các hình thức sau: - Chuyển ngoại tệ thông qua các tổ chức tín dụng được phép; - Chuyển ngoại tệ thông qua các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tài chính bưu chính quốc tế; - Cá nhân mang ngoại tệ theo người vào Việt Nam. Cá nhân ở nước ngoài khi nhập cảnh vào Việt Nam có mang theo ngoại tệ hộ cho người Việt Nam ở nước ngoài phải kê khai với Hải quan cửa khẩu số ngoại tệ mang hộ từ nước ngoài gửi về cho Người thụ hưởng ở trong nước.” Còn theo ý kiến của một số lãnh đạo các Ngân hàng thương mại cổ phần trong nước, điển hình là ông Nguyễn Thanh Toại – Phó tổng giám đốc ACB phát biểu vào 4 cuối năm 2007 trích trong bài báo “Kiều hối lũ lượt đổ về” đăng trên báo Tuổi trẻ ngày 15/12/2007 về kiều hối: “Trước đây, chúng ta hiểu kiều hối là tiền kiều bào gửi cho thân nhân với ý nghĩa trợ cấp tiêu dùng. Nhưng nay trong số này còn có tiền người lao động gửi về nhà, tiền kiều bào gửi về đầu tư, người thân của khách du lịch chuyển về tiếp tế khi họ dừng chân ở Việt Nam, người thân của du học sinh người nước ngoài du học tại Việt Nam.
Chúng tôi gọi chung nhóm này là chuyển tiền bank-to-bank” Tác giả Nguyễn Thị Thu Hằng trong cuốn sách “Dịch vụ kiều hối tại Việt Nam, thực trạng và giải pháp phát triển” do nhà xuất bản Lao Động phát hành năm 2020 có viết: Dịch vụ kiều hối là các hoạt động liên quan đến việc chuyển tiền từ người lao động và người Việt Nam định cư ở nước ngoài về Việt Nam, giúp họ gửi tiền về cho người thân thông qua các công ty chuyển tiền hoặc ngân hàng thương mại. Đặc thù của dịch vụ chuyển tiền kiều hối về bản chất chính là chuyển tiền của Việt kiều ở nước ngoài, bao gồm cả người Việt Nam định cư ở nước ngoài và người Việt Nam lao động ở nước ngoài. Các dịch vụ này bao gồm: chuyển tiền nhanh quốc tế, chuyển tiền qua hệ thống ngân hàng, và các dịch vụ hỗ trợ như thông báo nhận tiền, quản lý tài khoản liên quan đến kiều hối. Đặc điểm của kiều hối là bao gồm toàn bộ tiền kiều bào ở nước ngoài gửi tiền cho thân nhân với ý nghĩa trợ cấp tiêu dùng, tiền người lao động gửi về nhà, tiền kiều bào gửi về đầu tư, người thân của khách du lịch chuyển về tiếp tế khi họ dừng chân ở Việt Nam, người thân của du học sinh người nước ngoài du học tại Việt Nam và phải thông qua con đường chính thức như: thông qua các tổ chức tín dụng được phép; thông qua các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tài chính bưu chính quốc tế; cá nhân mang ngoại tệ theo người vào Việt Nam có khai báo với Hải quan cửa khẩu.
Như vậy, kiều hối có đặc điểm: Không gắn với lưu thông tiền tệ: Lưu thông tiền tệ là sự vận động của tiền tệ trong nền kinh tế, phục vụ cho các quan hệ về thương mại hàng hoá, phân phối thu nhập, hình thành các nguồn vốn và thực hiện phúc lợi công cộng. Theo KMaxr: Khối lượng tiền cần cho lưu thông trong một thời gian nhất định phụ thuộc vào tổng giá cả của hàng hoá được sản xuất và đưa vào lưu thông và tốc độ lưu thông tiền tệ trong thời gian đó được ngân hàng quy định. Tiền kiều hối nằm ngoài quy luật này, đây là giao dịch Chuyển tiền một chiều, chuyển tiền từ nước ngoài vào Việt Nam hay từ Việt Nam ra nước ngoài qua ngân hàng, qua bưu điện mang tính chất tài trợ, viện trợ hoặc giúp đỡ thân nhân gia đình, sử dụng chi tiêu cá nhân không có liên quan đến việc thanh toán xuất khẩu, nhập khẩu về hàng hoá và dịch vụ. 5 Dịch vụ kiều hối là các hoạt động liên quan đến việc chuyển tiền từ người lao động và người Việt Nam định cư ở nước ngoài về Việt Nam, giúp họ gửi tiền về cho người thân thông qua các công ty chuyển tiền hoặc ngân hàng thương mại.
Các dịch vụ này bao gồm: chuyển tiền nhanh quốc tế, chuyển tiền qua hệ thống ngân hàng, và các dịch vụ hỗ trợ như thông báo nhận tiền, quản lý tài khoản liên quan đến kiều hối. Gắn với cá nhân: chuyển tiền kiều hối là chuyển tiền giữa cá nhân với cá nhân với mục đích tài trợ,viện trợ, không liên quan đến thanh toán xuất nhập khẩu, do vậy tiền kiều hối gắn với cá nhân. Chuyển dịch tài sản giữa các quốc gia: Tiền kiều hối là tiền do kiều bào sinh sống ở nước ngoài làm ăn và tiền do lao động đi làm việc ở nước ngoài gửi về cho người thân. Như vậy có sự di chuyển tiền tệ từ quốc gia này sang quốc gia khác.
Hay nói cách khác, chuyển tiền kiều hối là chuyển dịch tài sản giữa các quốc gia. Khái niệm phát triển kinh doanh dịch vụ kiều hối của công ty kiều hối thuộc ngân hàng thương mại Phát triển kinh doanh là quá trình tạo ra và thực hiện các chiến lược nhằm mở rộng hoạt động kinh doanh, gia tăng giá trị của doanh nghiệp thông qua việc tìm kiếm cơ hội mới, tối ưu hóa các mối quan hệ hiện có, và thúc đẩy tăng trưởng doanh thu. Đây là một lĩnh vực bao gồm nhiều khía cạnh như bán hàng, tiếp thị, quản lý quan hệ khách hàng, chiến lược, phát triển sản phẩm và các hoạt động khác nhằm gia tăng giá trị và sự hiện diện của doanh nghiệp trên thị trường. Ngân hàng thương mại là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán.
Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội. Theo World Bank (2023) thì “Phát triển kinh doanh dịch vụ kiều hối tại công ty kiều hối thuộc ngân hàng thương mại” là quá trình xây dựng và thực hiện các chiến lược nhằm mở rộng hoạt động chuyển tiền quốc tế, tối ưu hóa dịch vụ, và tăng trưởng doanh thu từ nguồn kiều hối thông qua các giải pháp như mở rộng thị trường, nâng cao chất lượng dịch vụ, và tận dụng công nghệ. Mục tiêu là gia tăng thị phần, tiếp cận nhiều khách hàng hơn, đồng thời nâng cao giá trị cho người nhận và người gửi kiều hối. 6 Các yếu tố trong phát triển kinh doanh dịch vụ kiều hối tại ngân hàng thương mại: - Phát triển sản phẩm và dịch vụ: • Đưa ra các dịch vụ kiều hối nhanh, chi phí thấp, và tiện lợi như chuyển tiền trực tuyến hoặc qua ứng dụng di động.
• Nâng cao chất lượng dịch vụ, đảm bảo tính an toàn và minh bạch trong quá trình giao dịch. - Mở rộng thị trường: • Xây dựng các chiến lược tiếp cận thị trường mới, đặc biệt là các khu vực có cộng đồng người Việt Nam sinh sống và làm việc đông đảo. • Thiết lập quan hệ đối tác với các tổ chức tài chính nước ngoài, công ty chuyển tiền quốc tế. - Tối ưu hóa công nghệ và số hóa: • Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và thực hiện các giao dịch kiều hối, giúp quá trình xử lý nhanh chóng và chính xác.
• Phát triển các ứng dụng di động và các dịch vụ ngân hàng điện tử để hỗ trợ người dùng thực hiện giao dịch kiều hối dễ dàng. - Tăng cường mạng lưới chi nhánh và điểm giao dịch: • Phát triển hệ thống điểm giao dịch rộng khắp, bao gồm cả các chi nhánh ngân hàng và các đại lý hợp tác. • Tăng cường quan hệ đối tác với các công ty chuyển tiền quốc tế để mở rộng phạm vi tiếp cận. - Quản lý quan hệ khách hàng: • Xây dựng các chương trình chăm sóc khách hàng, ưu đãi cho người gửi và người nhận kiều hối.
• Tăng cường dịch vụ hỗ trợ khách hàng 24/7, cung cấp các kênh tư vấn trực tiếp và trực tuyến. - Chính sách marketing: • Xây dựng các chiến lược quảng bá, đặc biệt là thông qua các kênh truyền thông xã hội, email marketing, và các chương trình khuyến mãi. Nội dung phát triển kinh doanh dịch vụ kiều hối của công ty kiều hối thuộc Ngân hàng thương mại Phát triển kinh doanh dịch vụ kiều hối tại các công ty thuộc ngân hàng thương mại đòi hỏi việc xây dựng chiến lược toàn diện, tận dụng cơ hội và khắc phục các thách thức. Theo cách tiếp cận của quản trị và dựa trên mô hình PDCA (Plan – Do – Check – Act), sau đây tôi xin tổng hợp nội dung phát triển kinh doanh dịch vụ kiều hối với các nội dung sau đây: 1.